Bài giảng Hệ điều hành Unix: Chương IV - Giới thiệu hệ điều hành Unix

Bài giảng Hệ điều hành Unix: Chương IV - Giới thiệu hệ điều hành Unix giới thiệu tới các bạn đặc điểm hệ điều hành Unix; thành phần của hệ điều hành Unix; một số thao tác cơ bản.

PH N II: Ầ

CH ƯƠ NG IV: GI I THI U  Ớ Ệ

4.1 T ng quan ổ

4.2 Các thành ph n h  đi u hành UNIX ầ ệ ề 4.3 M t sô thao tác c  b n ộ ơ ả

• 1975: Phân ph i s n ph m V6 trong các tr ng đ i h c ố ả ẩ ườ ạ ọ

• 1977: Xu t hi n phiên b n Unix đ u tiên dùng trong các ấ ệ ả ầ

trường đ i h c, BSD (Berkeley Software Distribution)ạ ọ

• 1978 : Phân ph iố  V7 trong lĩnh v c công nghi pự ệ

• 1984 : Ra đ i X­Window (X11) trong Unixờ

• 1990 : Ra đ i chu n ờ ẩ POSIX cho th  vi n c a ư ệ ủ UNIX

• Ngày nay UNIX là h  th ng mệ ố ở phát tri n xung quanhể  m t ộ

h t nhânạ  POSIX, các ti n íchệ , các môi trường h  th ngệ ố , giao 

di n đ  hoệ ồ ạ,  

V1 1970

V6 1975

BSD1.0 1977

BSD4.1 1981

X11 X10

Đ C ĐI M  Ặ Ể

– không ph  thu c vào ph n c ng ụ ộ ầ ứ

– h  tr  môi tr ng phát tri n  ng d ng ỗ ợ ườ ể ứ ụ

– ti n trình không ph i là ch ng trình ế ả ươ

– có th  ch y nhi u ti n trình cho cùng m t  ể ạ ề ế ộ

ch ươ ng trình t i m t th i đi m ạ ộ ờ ể

– H  đi u hành nào là đa nhi m: DOS, NT,  ệ ề ệ

Windows 9x, Windows 2000, Windows XP ?

Tính đa ng ườ ử ụ i s  d ng

• Nhi u ng i s  d ng có th  cùng truy xu t vào  ề ườ ử ụ ể ấ

h  th ng t i m t th i đi m  ệ ố ạ ộ ờ ể

– c n có khái ni m tài kho n s  d ng nh ng có nhi u ầ ệ ả ử ụ ư ềtài kho n không đ ng nghĩa v i đa ngả ồ ớ ườ ử ụi s  d ng– m t ti n trình t o ra thu c quy n s  h u ng i đã ộ ế ạ ộ ề ở ữ ườ

– Cung c p nhi u công c  nh , chuyên d ng nh ng đa ấ ề ụ ỏ ụ ư

d ng đ  h  tr  công vi c ngạ ể ỗ ợ ệ ườ ử ụi s  d ng

– Không cung c p các công c  có tính đa năng nh ng ng i ấ ụ ư ườ

s  d ng làm đử ụ ượ ấc r t nhi u vi c ph c t p b ng cách k t ề ệ ứ ạ ằ ế

h p các công c  nh  v i nhauợ ụ ỏ ớ

• 1984 : kh i x ng d  án GNU b i Richard Stallman  ở ướ ự ở

v i m c đích phát tri n m t h  đi u hành đ y đ ,  ớ ụ ể ộ ệ ề ầ ủ

• 1991 : Linus Torvald đã công b  phiên b n LINUX  ố ả

đ u tiên, m t h t nhân UNIX, đ ng th i yêu c u h   ầ ộ ạ ồ ờ ầ ỗ

tr  phát tri n c a c ng đ ng l p trình viên ợ ể ủ ộ ồ ậ

• Chú ý

– Tên LINUX v n th ng đ c dùng cho c  h   ẫ ườ ượ ả ệ

đi u hành bao g m h t nhân Linux và các ti n  ề ồ ạ ệ

ích kèm theo

• 1994 : Ra đ i phiên b n 1.0. Cách đánh s  các phiên b n tuân ờ ả ố ả

th  theo nguyên t c: ủ ắ

– <phiên b n chính>.<phiên b n ph >.<phiên b n g  l i> ả ả ụ ả ỡ ỗ

– Các phiên b n có s  ph  gi ng nhau thì không có ch c năng  ả ố ụ ố ứ

m i ớ

– T t c  các phiên b n  n đ nh đ u có s  ph  là ch n ấ ả ả ổ ị ề ố ụ ẵ

– Các phiên b n "bêta" khi thêm ch c năng đ u có s  ph  là l ả ứ ề ố ụ ẻ

H t nhân Linux (2) ạ

• 1996: Ra đ i Linux 2.0 và đ c s  d ng trong công nghi pờ ượ ự ụ ệ

• 1997: Xu t hi n các t p chí chuyên đ  v  Linux   nhi u ấ ệ ạ ề ề ở ề

nước trên th  gi iế ớ

• 2001: Ra đ i phiên b n 2.4. Đây là h t nhân có tính  n đ nh ờ ả ạ ổ ị

và đượ ử ục s  d ng trong h u h t các b n phân ph i Linuxầ ế ả ố

• Ngày nay: H t nhân Linux đang đi vào giai đo n cu i. Ng i ạ ạ ố ườ

l p trình không đ a thêm vào các ch c năng m i n a mà t p ậ ư ứ ớ ữ ậtrung vào g  l i và t o ra phiên b n  n đ nh nh tỡ ỗ ạ ả ổ ị ấ

Đ c đi m c a HĐH LINUX ặ ể ủ

• T ng thích v i chu n POSIX, System V và BSDươ ớ ẩ

• H  tr  gi  l p thi t b  đ u cu iỗ ợ ả ậ ế ị ầ ố

• Giao di n đ  ho : X Window KDE & Gnomeệ ồ ạ

• H  tr  r t nhi u d ch v   ng d ng: CSDL,  D văn phòng, ỗ ợ ấ ề ị ụ ứ ụ Ư

d ch v  internet, …ị ụ

• H  tr  tích h p m ng v i các HĐH khác nh  Windowsỗ ợ ợ ạ ớ ư

CH ƯƠ NG IV: GI I THI U  Ớ Ệ

4.1 T ng quan ổ

4.3 M t sô thao tác c  b n ộ ơ ả

4.2 THÀNH PH N C A  Ầ Ủ

4.2.1 Kernel

4.2.2 Shell

4.2.1 KERNEL

Nhân c a UNIX  ủ

• đ c n p t i th i đi m kh i đ ng và thi t l p h  th ng, ượ ạ ạ ờ ể ở ộ ế ậ ệ ố

–t o các ti n trình h  th ng ban đ u.  ạ ế ệ ố ầ

–Th c thi các thao tác  ự đ c quy n( ặ ề privileged).

•cung c p các hàm nguyên th y đ ng b ấ ủ ồ ộ

•Đ nh nghĩa các đi m vào(  ị ể entry points )

–syscall, exceptions hay interrupts.

kernel ShellUtilities

Filesystem

• OS xen k  các v n hành c a m t s  ti n trình  ẽ ậ ủ ộ ố ế

nh m tăng hi u su t s  d ng đ n m c t i đa   ằ ệ ấ ử ụ ế ứ ố

• OS h  tr  truy n thông gi a các ti n  ỗ ợ ề ữ ế

trình( IPC ) và t o các ti n trình ng ạ ế ườ ử ụ i s  d ng

Application

(user code)

X not allowed System tasks Interrupts,

System calls Exceptions

Privileged

system

space

Chia x  th i gian các ti n trình ẻ ờ ế

Chia x  b  nh ẻ ộ ớ

DataText (shared)

Kernel stack/u area

proc struct

kernel memory

/lib /man /local

Các ki u File ể

Th ườ ng(Regular Files)

Th  m c  ư ụ (Directory) File thi t b  Character  ế ị

File thi t b  Block ế ị

UNIX domain sockets

Đ ườ ng  ng (FIFO) ố Các liên k t bi u  ế ể

t ượ ng(Symbolic)

B  nh   o ộ ớ ả

• M c tiêu: t o m t c m giác không gian đ a ch   o l nụ ạ ộ ả ị ỉ ả ớ

• chia địa chỉ thành (VPN,ofset), ánh x  đ n (PPN,ofset) ạ ế

• sử dụng các bit địa chỉ cao để chọn trang:giữ các dữ liệu quan hệ nhau trên cùng một trang  

• sử dụng cache ( TLB­Translation Lookaside Buffer ) đ  tăng t c ể ố

c  ch  ánh x  ơ ế ạ

• độ trễ đĩa lớn: giữ tập làm việc trong bộ nhớ vật lý, sử dụng   write­back

D ch đ a ch ­ Cách ti p c n nhi u m c  ị ị ỉ ế ậ ề ứ

• Nhìn vào b ng TLB: VPN PPN cache ả →

• Th ng th c thi nh  m t l i vào nh  (16­64) liên k t đ y đ ườ ự ư ộ ố ỏ ế ầ ủ

Pipelining cho phép ta k t n i hai ch ế ố ươ ng trình v i nhau sao cho  ớ

đ u ra c a ch ầ ủ ươ ng trình này là đ u vào c a m t ch ầ ủ ộ ươ ng trình k   ế

­ Giao ti p ng ế ườ i dùng s  d ng  ử ụ

đ  h a(GUI) ồ ọ

­ Giao ti p dòng l nh(CLI) ế ệ

• "X Windows" cho phép  Linux thao tác t ươ ng t  c ự ác  GUI khác.

•  Giao ti p X Windows  ế chu n gi ng  Windows  ẩ ố

2000 . 

• Ng i s  d ng Linux c ườ ử ụ ó  

th  t ể ùy bi n giao ti p X  ế ế Window đ  gi i quy t c ể ả ế ác 

nh  c u đ c t   ư ầ ặ ả

• M t c a s  thi t b  đ u  ộ ử ổ ế ị ầ

cu i hi n th  l i nh c l nh  ố ể ị ờ ắ ệ Linux chu n trên m ẩ à n hình. 

Giao ti p ng ế ườ i dùng đồ ọ h a(GUI)

• Ng i s  d ng cườ ử ụ ó th  đ a ể ưvào các l nh c  b n.ệ ơ ả

• Không đ a vư ào các l nh tệ ùy 

ti n cệ ó th   nh hể ả ưởng đ n ế

h  th ng.ệ ố

T ng quan Shell UNIX chu n ổ ẩ

The Linux Shells  

• Born Again Shell ( bash shell) 

được dùng cho nhi u h  th ng ề ệ ốdòng  UNIX

•   G i l i các câu l nh trong quá kh ọ ạ ệ ứ

– S  d ng phím lên ( ử ụ ) và xu ng ( ố ) tìm các câu 

l nh đã gõ trong quá kh ệ ứ

C Shell : M c đích ụ

• Môi tr ng C Shell ườ

– Các file kh i đ ng và đăng xu t ở ộ ấ

Login: z036473 Paswd:

%

CH ƯƠ NG IV: GI I THI U  Ớ Ệ

4.1 T ng quan ổ

4.2 Các thành ph n h  đi u hành UNIX ầ ệ ề

4.3 M t sô thao tác c  b n ộ ơ ả

4.3 M T S  THAO TÁC C  B N Ộ Ố Ơ Ả

4.3.1 Đăng nhập và kết thúc

ư         Đăng nhập

ư         Xuất mạng

ư         Lệnh thay đổi mật khẩu pas wd

4.3.2 Lệnh liên quan đến thời gian hệ thống

4.3.1 Đăng nh p và k t thúc ậ ế

a.  Đăng nh p  ậ

• M i ng i s  d ng ph i s  h u m t tên đăng nh p  ỗ ườ ử ụ ả ở ữ ộ ậ

và có m t m t kh u kèm theo ộ ậ ẩ

• Ng i s  d ng có th  đăng nh p h  th ng v i tên  ườ ử ụ ể ậ ệ ố ớ

và m t kh u thông qua thi t b  giao ti p (console) ậ ẩ ế ị ế

• Có hai d ng console  ạ

– Ch  đ  dòng l nh (s  d ng trình thông d ch l nh)ế ộ ệ ử ụ ị ệ

– Ch  đ  đ  ho  (s  d ng giao di n c a s )ế ộ ồ ạ ử ụ ệ ử ổ

• M i l n đăng nh p t o ra m t phiên làm vi c. Phiên  ỗ ầ ậ ạ ộ ệ

đ ượ c k t thúc b ng câu l nh exit ho c logout ế ằ ệ ặ

Console  o ả

• M t ph ng ti n cho phép m  đ ng th i nhi u  ộ ươ ệ ở ồ ờ ề

phiên làm vi c trên cùng m t tr m làm vi c ệ ộ ạ ệ

• LINUX h  tr  8 console  o trên m t máy tính. M i  ỗ ợ ả ộ ỗ console qu n lý t ả ươ ng  ng m t phiên làm vi c. Đ   ứ ộ ệ ể

D u nh c câu l nh ấ ắ ệ

• Trình thông d ch l nh (còn g i là shell) th c hi n  ị ệ ọ ự ệ

m t cách l p nhi u l n các công vi c sau đây ộ ặ ề ầ ệ

– Hi n th  d u nh c ch  l nh c a ng i s  d ng ể ị ấ ắ ờ ệ ủ ườ ử ụ

– B t câu l nh c a ng i s  d ngắ ệ ủ ườ ử ụ

– Phân tích l nhệ

– Th c hi n l nhự ệ ệ

[tuananh@hanoi home]$ <lệnh của NSD thông thường>

[root@hanoi home]# <lệnh của root>

Tên máy

Tên login Th  m c ư ụ D u nh c ấ ắ

– Có th  n i nhi u tu  ch n sau m t d u g ch ngang. Ví ể ố ề ỳ ọ ộ ấ ạ

d , ụ ­asli t ng đ ng v i ươ ươ ớ ­a ­s ­l ­i

– N u m t l a ch n c n tham s  kèm theo thì chúng đ c ế ộ ự ọ ầ ố ượphân cách nhau b i m t d u tr ngở ộ ấ ắ

– C n phân bi t ch  hoa và th ng trong câu l nhầ ệ ữ ườ ệ

Gi i thi u câu l nh căn b n ớ ệ ệ ả

• logname : hiên th  tên NSD đang   phiên làm vi c ị ở ệ

• hostname : hi n th  tên tr m làm vi c ể ị ạ ệ

– $man fstab : đ c t  t pặ ả ệ  /etc/fstab

– $man fgetc : đ c t  hàm th  vi nặ ả ư ệ  fgetc

• S  d ng các phím sau đ  xem tr  giúp ử ụ ể ợ

– <enter> ti n m t dòng ế ộ

– <space> ti n m t trangế ộ

– <b> quay l i m t trang ạ ộ

– <q> thoát kh i tr  giúpỏ ợ

%a   th  vi t t t (Sun Sat) ứ ế ắ

  %A   th  vi t đ y đ  (Sunday Saturday) ứ ế ầ ủ

  %b   Tháng vi t t t (Jan Dec) ế ắ

  %B   Tháng vi t đ y đ  (January December) ế ầ ủ

  %c   Ngày  đ a ph ị ươ ng (Sat Nov 04 12:02:33 EST 1989)   %C   năm trong th  k  (năm chia d  100 ) [00­99] ế ỷ ư

  %d   ngày trong tháng (01 31)

  %D    (mm/dd/yy)

4.3.3 Lệnh liên quan đến người

Lệnh liên quan đến người làm

ưs hi n th  tờn, tờn th c, tờn thi t b  đ u cu i, th i  ể ị ự ế ị ầ ố ờ

dựng 

BÀI T P Ậ

1.Đang nh p   ch  đ  GUI và tr  ra.ậ ở ế ộ ở

2. Đăng nh p   ch  đ  CLIậ ở ế ộ

3. Thay đ i m t kh u, đăng nh p l i, khôi ph c m t kh uổ ậ ẩ ậ ạ ụ ậ ẩ

4. Vi t l nh hi n l ch tháng hi n th i, l ch c  năm 2000ế ệ ệ ị ệ ờ ị ả

5. Vi t l nh hi n thông tin v  ngế ệ ệ ề ười dùng yêu c u trên ầ

m ngạ

6. Vi t l nh li t kê ngế ệ ệ ười dùng trên m ng ạ

7. Chuy n sang màn hình làm vi c khác, đăng nh p v i tên ể ệ ậ ớ

người dùng khác

8. Xem tr  giúp tr c túyên đ i v i l nh chmodợ ự ố ớ ệ

9. K t thúc phiên làm vi cế ệ