Phân tử: Số hạt cơ bản của phân tử bằng tổng số hạt của các nguyên tử trong phân tử đó.. Bảng tuần hoàn: Là bảng gồm các nguyên tố được xếp theo nguyên tắc: - Các nguyên tố được xếp th
Trang 1CẤU TẠO NGUYÊN TỬ.
I Nguyên tử:
Trong đó: p = e = Z
Số hiệu nguyên tử Z: Z = p
Điện tích hạt nhân Z+: Z+ = p+
Số khối A: A = p + n
Khối lượng nguyên tử: M = A (đvc, u) = (p + n) đvc
Kí hiệu nguyên tử: AX
Z
Với nguyên tử bền: 2 ≤ p ≤ 82 thì p ≤ n ≤ 1,5 p
II Phân tử:
Số hạt cơ bản của phân tử bằng tổng số hạt của các nguyên tử trong phân tử đó
III Ion:
n n
p + =p − =p e X n+ =e X −n e X n− =e X +n
IV Cấu hình electron của nguyên tử:
Là sự phân bố electron vào các phân lớp của các lớp trong nguyên tử theo nguyên lí vững bền và nguyên lí Pauli
- Nguyên lí Pauli: mỗi obitan chứa tối đa 2 electron
- Qui tắc Hund: xếp các electron vào các obitan sao cho có nhiều e độc thân nhất
Phân lớp s có 1 obitan (hình cầu) chứa tối đa 2e:
ns1 ns2
Phân lớp p có 3 obitan px, py, pz (hình 8 nổi) chứa tối đa 6e:
np1 np2 np3 np4 np5 np6
Phân lớp d có 5 obitan (hình phức tạp) chứa tối đa 10e
Phân lớp f có 7 obitan (hình phức tạp) chứa tối đa 14e
Lớp thứ n có n phân lớp và n2 obitan, chứa tối đa 2n2 electron
Cách ghi cấu hình e:
- Phân bố e vào các phân lớp theo chiều tăng năng lượng thực nghiệm (Qui tắc Kleckowski):
1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p (5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d)…
- Cấu hình e: xếp lại các phân lớp chứa e theo chiều tăng năng lượng các phân lớp của các lớp
1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p…
Thí dụ: Cấu hình electron của
Na (Z=11): 1s22s22p63s1
Br (Z=35): 1s22s22p63s23p63d104s2 4p5
Fe: 1s22s22p63s23p63d64s2
Fe2+: 1s22s22p63s23p63d6
Fe3+: 1s22s22p63s23p63d5
- Cấu hình electron bão hoà và bán bão hoà
Trang 2+ Dạng (n–1)d9 ns2 thì chuyển sang dạng cấu hình e bão hoà là (n–1)d10 ns1
+ Dạng (n–1)d4 ns2 thì chuyển sang dạng cấu hình e bán bão hoà là (n–1)d5 ns1
Thí dụ:
Cr (Z = 24): 1s22s22p63s23p63d44s2 ⇒ 1s22s22p63s23p63d54s1
Cu (Z = 29): 1s22s22p63s23p63d94s2 ⇒ 1s22s22p63s23p63d104s1
V Đặc điểm của lớp electron ngòai cùng:
- Nguyên tử có tối đa 8 e ngoài cùng là khí hiếm (bền)
- Nguyên tử có 1-3 e ngoài cùng đều là các kim loại (trừ B)
- Nguyên tử có 5 -7 e ngoài cùng đều là các phi kim
- Nguyên tử có 4 e ngoài cùng là các phi kim (Z nhỏ), là kim loại (Z lớn)
VI Khái niệm, định nghĩa:
- Nguyên tố hóa học: những nguyên tử có cùng điện tích hạt nhân
- Đồng vị: những nguyên tử có cùng số p nhưng khác số n
Vd: O có 3 đồng vị là 16
8O ; 17
8O ; 18
8O
VII Khối lượng nguyên tử trung bình của nguyên tố:
Là khối lượng trung bình của hỗn hợp các đồng vị theo tỉ lệ của mỗi đồng vị
– 1 1 2 2
a A a A
A= a +a
+
VIII Thể tích và bán kính nguyên tử:
- Coi nguyên tử dạng hình cầu thì: 4 3
3
4
V r
π
- Thể tích 1 mol nguyên tử: 3
1
4 3
V = πr N (N: số Avogadro)
- Thể tích 1 nguyên tử: 1
nt
V V N
- 1 mol nguyên tử nặng A (g) ⇒ A = V D ⇒ D A
V
= (g/cm3)
BẢNG TUẦN HOÀN
I Bảng tuần hoàn:
Là bảng gồm các nguyên tố được xếp theo nguyên tắc:
- Các nguyên tố được xếp theo chiều tăng dần của điện tích hạt nhân nguyên tử
- Các nguyên tố có cùng số lớp electron được xếp thành một hàng
- Các nguyên tố có số electron hóa trị như nhau được xếp thành một cột
II Cấu tạo bảng hệ thống tuần hoàn:
- Ô : Số thứ tự của ô bằng số hiệu nguyên tử và bằng số đơn vị điện tích hạt nhân bằng tổng số electron của
nguyên tử
- Chu kì: dãy nguyên tố có cùng số lớp e.
Số thứ tự của chu kì = số lớp electron
+ Chu kì nhỏ là các chu kì 1, 2, 3 chỉ gồm các nguyên tố s và các nguyên tố p
Chu kì 1: gồm hai nguyên tố hiđro và heli
Chu kì 2 và 3: mỗi chu kì có 8 nguyên tố
+ Chu kì lớn: chu kì 4, 5, 6, 7 gồm các nguyên tố s, p, d và f
Chu kì 4 và 5 đều có 18 nguyên tố
Trang 3Chu kì 6 gồm 32 nguyên tố
Chu kì 7: chu kì chưa đầy đủ các nguyên tố
- Nhóm: dãy nguyên tố có cùng số e hóa trị.
Số thứ tự của nhóm bằng số electron hóa trị
+ Nhóm A: gồm các nguyên tố s và p (e ng cùng ≥ 3)
Số thứ tự của nhóm A = Số electron lớp ngòai cùng
+ Nhóm B: gồm các nguyên tố d và f (e ng cùng ≤ 2)
Số thứ tự của nhóm B = số electron hóa trị
Khi cấu hình e dạng nsx (n – 1)dy
x + y < 8 ⇒ STT nhóm = (x + y)
8 ≤ x + y ≤ 10 ⇒ STT nhóm = VIII
x + y > 10 ⇒ STT nhóm = (x + y) - 10
III Quan hệ về cấu tạo của hai nguyên tố X, Y liên tiếp cùng nhóm hoặc cùng chu kì
- X, Y thuộc hai nhóm liên tiếp cùng chu kì:
ZY = ZX + 1
- X, Y thuộc hai chu kì liên tiếp cùng nhóm:
ZY - ZX = 8 (X hoặc Y ở chu kì nhỏ)
ZY - ZX = 18 (X, Y ở chu kì lớn)
IV Những tính chất biến đổi tuần hoàn theo chiều tăng của điện tích hạt nhân:
- Bán kính nguyên tử:
+ Trong một chu kì, bán kính nguyên tử giảm dần
+ Trong một nhóm A, bán kính nguyên tử tăng dần
- Năng lượng ion hoá:
+ Trong một chu kì, năng lượng ion hoá tăng dần
+ Trong một nhóm A, năng lượng ion hoá giảm dần
- Tính kim loại - phi kim:
+ Trong một chu kì, tính kim loại giảm dần và tính phi kim tăng dần
+ Trong một nhóm A, tính kim loại tăng dần và tính phi kim giảm dần
- Độ âm điện: đặc trưng cho khả năng hút electron của nguyên tử trong phân tử.
+ Trong một chu kì, độ âm điện của các nguyên tố tăng dần
+ Trong một nhóm A, độ âm điện của các nguyên tố giảm dần
- Hóa trị các nguyên tố:
+ Trong một chu kì hóa trị cao nhất với oxi tăng dần từ I đến VII, hóa trị với H của các phi kim giảm từ
IV xuống I
- Tính axit-baz của các hợp chất oxit và hidroxit:
+ Trong một chu kì, tính baz của các oxit và hidroxit tương ứng yếu dần đồng thời tính axit của chúng mạnh dần
- Đối với các phi kim: Hóa trị cao nhất với oxi + hóa trị với H bằng 8 χH+ χO = 8
Trang 4
Trắc nghiệm:
Câu 1: Có 4 kí hiệu nguyên tử 2613X, 2612Y, 2713Z, 2413T Phát biểu đúng là
A X và Y là hai đồng vị của nhau B X và Z là hai đồng vị của nhau
C Y và T là hai đồng vị của nhau D X và T đều có số proton và số nơtron bằng nhau
Câu 2: Nguyên tử nào sau đây có hai electron độc thân ở trạng thái cơ bản?
A Ne (Z = 10) B Ca (Z = 20) C O (Z = 8) D N (Z = 7)
Câu 3: Cấu hình electron: 1s22s22p63s23p64s1 là của nguyên tử của nguyên tố hóa học nào sau đây?
A Na (Z = 11) B Ca (Z = 20) C K (Z = 19) D Rb (Z = 37)
Câu 4: Nguyên tử 23Z có cấu hình e là: 1s22s22p63s1 Z có
A 11 nơtron, 12 proton B 11 proton, 12 nơtron
C 13 proton, 10 nơtron D 11 proton, 12 electron
Câu 5: Cấu hình electron nào sau đây là của cation Fe2+ (Biết Fe có số thứ tự 26 trong bảng tuần hoàn)
A 1s22s22p63s23p63d5 B 1s22s22p63s23p63d64s2
C 1s22s22p63s23p63d54s1 D 1s22s22p63s23p63d6
Câu 6: Cấu hình electron của ion Cl- là
A 1s22s22p6 B 1s22s22p63s23p6 C 1s22s22p63s23p5 D 1s22s22p63s23p4
Câu 7: Ion 52
24Cr3+ có bao nhiêu electron?
Câu 8: Nguyên tử X có cấu hình e là: 1s22s22p5 thì ion tạo ra từ nguyên tử X có cấu hình electron nào sau đây?
A 1s22s22p4 B 1s22s22p6 C 1s22s22p63s2 D 1s2
Câu 9: Ion nào sau đây có cấu hình electron bền vững giống khí hiếm?
A 29Cu2+ B 26Fe2+ C 20Ca2+ D 24Cr3+
Câu 10: Dãy gồm các ion X+ và Y- và nguyên tử Z đều có cấu hình e là: 1s22s22p6 ?
A Na+, F-, Ne B Na+, Cl-, Ar C Li+, F-, Ne D K+, Cl-, Ar
Câu 11: Cho một số nguyên tố sau 10Ne, 11Na, 8O, 16S Cấu hình e sau: 1s22s22p6 không phải là của hạt nào
trong số các hạt dưới đây?
A Nguyên tử Ne B Ion Na+ C Ion S2– D Ion O2–
Câu 12: Cấu hình e của nguyên tố 3919K là 1s22s22p63s23p64s1 Vậy nguyên tố K có đặc điểm
A K thuộc chu kì 4, nhóm IA B Số nơtron trong nhân K là 20
C Là nguyên tố mở đầu chu kì 4 D Cả A, B, C đều đúng
Câu 13: Một nguyên tử X có tổng số electron các phân lớp p là 10 Nguyên tố X thuộc loại gì?
A Nguyên tố s. B Nguyên tố p C Nguyên tố d D Nguyên tố f
Câu 14: Nguyên tử của nguyên tố X có tổng số hạt electron trong các phân lớp p là 7 Số hạt mang điện của
một nguyên tử Y nhiều hơn số hạt mang điện của một nguyên tử X là 8 hạt Các nguyên tố X và Y lần lượt là (biết số hiệu nguyên tử của nguyên tố: Na = 11; Al = 13; P = 15; Cl = 17; Fe = 26)
Câu 15: Nguyên tử X có tổng số hạt cơ bản (p + n + e) = 24 Biết trong nguyên tử X số hạt proton bằng số hạt
nơtron X là
Câu 16: Một nguyên tử R có tổng số hạt mang điện và không mang điện là 34 Trong đó số hạt mang điện gấp
1,833 lần số hạt không mang điện Nguyên tố R là
Câu 17: Nguyên tử của nguyên tố R có tổng số hạt cơ bản (proton, nơtron, electron) là 52; trong đó tổng số hạt
không mang điện gấp 1,059 lần hạt mang điện dương R là
Câu 18: Cho 2 ion XY32- và XY42- Tổng số proton trong XY32- và XY42- lần lượt là 40 và 48 X và Y là nguyên
tố nào sau đây?
Câu 19: Các ion Na+, Mg2+, O2-, F- đều có cấu hình electron là 1s2 2s2 2p6 Thứ tự giảm dần bán kính của các ion trên là
Trang 5A Na+ > Mg2+ > F- > O2- B Mg2+ > Na+ > F- > O2-.
C F- > Na+ > Mg2+ > O2- D O2-> F- > Na+ > Mg2+
Câu 20: Trong hợp chất ion XY (X là kim loại, Y là phi kim), số electron của cation bằng số electron của anion
và tổng số electron trong XY là 20 Biết trong mọi hợp chất, Y chỉ có một mức oxi hóa duy nhất Công thức XY là
Câu 21: Hai nguyên tố X và Y thuộc cùng một nhóm A ở chu kì 2 và 3 có số đơn vị điện tích hạt nhân hơn kém
nhau là
Câu 22: Hai nguyên tố A, B ở 2 nhóm A liên tiếp trong hệ thống tuần hòan B thuộc nhóm V Ở trạng thái đơn
chất, A và B không phản ứng với nhau Tổng số proton trong hạt nhân nguyên tử A và B là 23 Tên của A
và B là
A cacbon, photpho.B oxi, photpho C nitơ, lưu huỳnh D nitơ, oxi
Câu 23: Hai nguyên tử A, B có phân lớp electron ngòai cùng lần lượt là 2p, 3s Tổng số electron của hai phân
lớp này là 5 và hiệu số electron của chúng là 1 Số thứ tự A, B trong hệ thống tuần hòan lần lượt là
Câu 24: Nguyên tử của nguyên tố X có tổng số electron trong các phân lớp p là 7 Nguyên tử của nguyên tố Y
có tổng số hạt mang điện nhiều hơn tổng số hạt mang điện của X là 8 Cấu hình electron lớp ngoài cùng của Y là
A 3s2 3p4 B 3s2 3p5 C 3s2 3p3 D 2s2 2p4
Câu 25: Một nguyên tố thuộc nhóm VA có hóa trị cao nhất với oxi và hóa trị trong hợp chất với hidro lần lượt
là
Câu 26: Nguyên tố X là phi kim có hoá trị cao nhất với oxi là a; hoá trị trong hợp chất khí với hidro là b Quan
hệ giữa a và b là
A a = b. B a + b = 8 C a ≤ b D a - b = 8
Câu 27: Nguyên tố ở chu kì 4, nhóm VIB có cấu hình electron hóa trị là
A 4s24p4 B 6s26p2 C 3d54s1 D 3d44s2
Câu 28: Tổng số hạt trong ion M3+ là 37 Vị trí của M trong bảng tuần hòan là
A chu kì 3, nhóm IIIA B chu kì 3, nhóm IIA
C chu kì 3, nhóm VIA D chu kì 4, nhóm IA
Câu 29: Nguyên tố X có tổng số hạt cơ bản (p, n, e) là 82 Số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện
là 22 Vị trí của X trong bảng tuần hoàn là
A chu kì 4, nhóm VIB B chu kì 4, nhóm VIIIB
C chu kì 4, nhóm IIA D chu kì 3, nhóm IIB
Câu 30: Anion X- và cation Y2+ đều có cấu hình electron lớp ngoài cùng là 3s23p6 Vị trí của các nguyên tố trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học là
A X có số thứ tự 17, chu kỳ 4, nhóm VIIA; Y có số thứ tự 20, chu kỳ 4, nhóm IIA
B X có số thứ tự 18, chu kỳ 3, nhóm VIA; Y có số thứ tự 20, chu kỳ 4, nhóm IIA
C X có số thứ tự 18, chu kỳ 3, nhóm VIIA; Y có số thứ tự 20, chu kỳ 3, nhóm IIA
D X có số thứ tự 17, chu kỳ 3, nhóm VIIA; Y có số thứ tự 20, chu kỳ 4, nhóm IIA
Câu 31: Tính phi kim của các nguyên tố trong nhóm VIA theo thứ tự: 8O, 16S, 34Se, 52Te, biến đổi theo chiều
Câu 32: Các nguyên tố thuộc nhóm IIA trong bảng tuần hoàn có tính chất nào sau đây?
A Dễ dàng cho 2e để đạt cấu hình bền vững B Dễ dàng nhận 2e để đạt cấu hình bền vững
C Dễ dàng nhận 6e để đạt cấu hình bền vững D Là các phi kim hoạt động mạnh
Câu 33: Ion Y– có cấu hình e: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 Vị trí của Y trong bảng tuần hoàn là
Câu 34: Nguyên tử các nguyên tố trong một nhóm A của bảng tuần hòan thì có cùng
A số nơtron B số lớp electron C số proton D số e lớp ngoài cùng
Câu 35: Trong nguyên tử của nguyên tố R có 18 electron Số thứ tự chu kì và nhóm của R lần lượt là
Trang 6A 4 và VIIIB B 3 và VIIIA C 3 và VIIIB D 4 và IIA.
Câu 36: Dựa vào quy luật biến đổi tính chất của bảng tuần hòan thì kim loại mạnh nhất (trừ nguyên tố phóng
xạ) và phi kim mạnh nhất là
A franxi và iot B liti và flo C liti và iot D xesi và flo
Câu 37: Trong một chu kì của bảng tuần hoàn, sự biến đổi tính axit–bazơ của các oxit cao nhất và các hidroxit
tương ứng theo chiều tăng của điện tích hạt nhân là
A tính axit và baz đều tăng B tính axit tăng dần, tính baz giảm dần
C tính axit và bazơ đều giảm D tính axit giảm dần, tính baz tăng dần
Câu 38: Cho các nguyên tố M (Z=11), X (Z=17), Y(Z=9) và R (Z=19) Độ âm điện của các nguyên tố tăng dần
theo thứ tự
A M<X<R<Y B.Y<M<X<R C M<X<Y<R D R<M<X<Y
Câu 39: Hidroxit nào mạnh nhất trong các hidroxit Al(OH)3, NaOH, Mg(OH)2, Be(OH)2
Câu 40: Cho 3 kim loại thuộc chu kì 3: 11Na, 12Mg, 13Al Tính khử của chúng giảm theo thứ tự sau
A Na > Mg > Al B Al > Mg > Na C Mg > Al > Na D Mg > Na > Al
Câu 41: Nguyên tố X không phải là khí hiếm, nguyên tử có phân lớp electron ngoài cùng là 3p Nguyên tử của
nguyên tố Y có phân lớp electron ngoài cùng là 3s Tổng số electron ở hai phân lớp ngoài cùng của X và
Y là 7 Điện tích hạt nhân của X và Y là
A X (18+) ; Y (10+) B X (13+) ; Y (15+)
C X (12+) ; Y (16+) D X (17+) ; Y (12+)
Câu 42: Cho một số nguyên tố sau 8O, 16S, 6C, 7N, 1H Biết rằng tổng số proton trong phân tử khí XY2 là 18 Khí XY2 là
Câu 43: Bán kính nguyên tử của các nguyên tố: 3Li, 8O, 9F, 11Na được xếp theo thứ tự tăng dần từ trái sang phải là
A Li, Na, O, F B F, O, Li, Na C F, Li, O, Na D F, Na, O, Li
Câu 44: Dãy các nguyên tố sắp xếp theo chiều tăng dần tính phi kim từ trái sang phải là
A P, N, F, O B N, P, F, O C P, N, O, F D N, P, O, F
Câu 45: Trong một nhóm A, trừ nhóm VIIIA, theo chiều tăng của điện tích hạt nhân nguyên tử thì
A tính kim loại tăng dần, bán kính nguyên tử giảm dần
B tính kim loại tăng dần, độ âm điện tăng dần
C độ âm điện giảm dần, tính phi kim tăng dần
D tính phi kim giảm dần, bán kính nguyên tử tăng dần
Câu 46: Trong tự nhiên nguyên tử X có hai đồng vị : 69X chiếm 60,10% còn lại là đồng vị thứ hai có số hạt không mang điện nhiều hơn đồng vị 69X là 2 hạt Khối lượng nguyên tử trung bình của nguyên tử X (đvC ) là
A 70,20 B 68,20 C 71,20 D 69,80
Câu 47: Trong tự nhiên, nguyên tố đồng có hai đồng vị là 63
29Cu và 65
29Cu Nguyên tử khối trung bình của đồng
là 63,5 Thành phần phần trăm tổng số nguyên tử của đồng vị 63
29Cu là
Câu 48: Trong tự nhiên bạc có 2 đồng vị, trong đó đồng vị 109Agchiếm 44%, biết nguyên tử khối trung bình của bạc là 107,88 Đồng vị thứ hai của bạc có số khối là
Câu 49: Một nguyên tố gồm hai đồng vị có số nguyên tử tỉ lệ với nhau là 27: 23 Hạt nhân đồng vị thứ nhất
chứa 35 proton và 44 nơtron Hạt nhân đồng vị hai hơn 2 nơtron Vậy khối lượng nguyên tử trung bình và tên nguyên tố là
A 80,08 đvC, brom B 79,92 đvC, brom C 78,08 đvC, selen D 39, 96 đvC, canxi
Câu 50: Hợp chất khí với hidro có dạng RH2, trong oxit cao nhất chứa 60% oxi theo khối lượng Nguyên tố R là
A lưu huỳnh B clo C selen D photpho
