Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu nhằm nhìn lại việc điều trị và đánh giá kết quả viêm xoang biến chứng tổn thương thần kinh thị. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm rõ nội dung chi tiết của đề tài nghiên cứu này.
Trang 1NHÂN 3 TRƯỜNG HỢP VIÊM XOANG BIẾN CHỨNG
GÂY TỔN THƯƠNG THẦN KINH THỊ
Nguyễn Minh Hảo Hớn*, Võ Quang Phúc*, Huỳnh Vĩ Sơn*
TÓM TẮT
Mục tiêu nghiên cứu: Nhìn lại việc điều trị và đánh giá kết quả viêm xoang biến chứng tổn thương thần
kinh thị
Phương pháp nghiên cứu: Mô tả triệu chứng lâm sàng, CT scan, kết quả điều trị
Kết quả: Mô tả 3 trường hợp viêm xoang biến chứng mắt gây mù, sau điều trị thị lực cải thiện bình thường Kết luận: Viêm xoang biến chứng tổn thương thần kinh thị cần được phẫu thuật cấp cứu, kinh nghiệm sử
dụng kháng sinh phù hợp và phẫu thuật lấy sạch bệnh tích
Từ khóa: tổn thương thần kinh thị, biến chứng viêm mũi xoang
SUMMARY
THREE CASES REPORT THE INJURIED OPTIC NERVE DUE TO THE COMPLICATION
OF SINUSSITIS
Nguyen Minh Hao Hon, Vo Quang Phuc, Huynh Vi Son
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 18 - Supplement of No 1 - 2014: 151-155
Objective: To review the management and assess outcome of sinusitis complicating injury the optic nerve Methods: To describe clinical symptoms, CT scan, outcome of management
Result: Three blind cases report due to sinusitis, after management the virtual is normal
Conclusion: The injured optic nerve due to sinusitis is emergency management Experiment using
antibiotics appropriately and rejecting cause
Key words: injured optic, complication of sinusitis
ĐẶT VẤN ĐỀ
Thần kinh thị được chia làm 3 đoạn: Đoạn
trong ổ mắt, đoạn trong ống thị giác và đoạn
trong sọ Đoạn trong ống thị giác thường được
che phủ bởi 2 thanh chống của cánh nhỏ
xương bướm, cấu trúc này có liên quan gần
với xoang sàng và xoang bướm Trong 1 số
trường hợp 12-20% tế bào sàng bướm (Onodi)
thông khí quá mức làm cho ống thần kinh thị
nằm trong tế bào này và trong số đó có
khoảng 11% thần kinh thị bị bóc trần (không
có lớp xương che phủ) Vì vậy khi xoang vùng
liên quan bị viêm sẽ ảnh hưởng trực tiếp lên
thần kinh thị Bệnh nhân thường đến khám
bệnh tại bệnh viện Mắt với những triệu chứng như mờ mắt, chóa mắt, đau mắt…Khi thăm khám mắt thì thấy thị lực giảm nhưng không
có bệnh lý thực thể tại mắt Bệnh nhân được giới thiệu đến khám tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng, chụp CT scan và phát hiện thương tổn
ở xoang có lien quan đến thần kinh thị Sau phẫu thuật cấp cứu dẫn lưu xoang qua nội soi thì thị lực của bệnh nhân phục hồi rất tốt(3)
Báo cáo các ca lâm sàng
Ca thứ 1: Bệnh nhân Cao Thi Trang 36t, Ở Ninh Thuận Nhập viện vì mờ mắt (P), nhức đầu (P) Bệnh nhân được khám ở Bệnh Viện Mắt và được chuyển đến Bệnh Viện Tai Mũi Họng
* Bệnh Viện Tai Mũi Họng Tp HCM
Trang 2Thành Phồ Hồ Chí minh
Khám qua nội soi mũi xoang: hóc mũi 2 bên
nề nhẹ, không nhầy đục
CT scan
Hình 1 Thị lực trước mổ: chỉ nhìn sáng tối (P)
Sau phẫu thuật:
Hình 2 MRI
Hình 3 Cấy vi trùng
Hình 4 Thị lực sau mổ: 10/10
Ca thứ 2: Trần Đình Tuyển 36t Hốc Môn
Bệnh nhân nhức đầu, mờ mắt, chóa mắt (T) 4
(Onodi) có bộc lộ thần kinh thị Bệnh nhân được phẫu thuật: Mở Khe giữa- Nạo sàng (T)
Trang 3Hình 5 Nội soi mũi xoang
CT scan và MRI
Hình 6 CT scan và MRI
Ca thứ 3: Phạm Thi Chu 76t An Giang Bệnh
nhân đến khám bệnh vì mờ mắt Do bệnh nhân
lớn tuổi nên mắt nhìn kém 3 năm nay Cách 2
ngày nhập viện, bệnh nhân đột ngột mờ mắt (T)
và hầu như không còn thấy gì, kèm nhức đầu
nhẹ Bệnh nhân đến khám tại Bệnh viện Mắt và
được chuyển đến Bệnh Viện Tai Mũi Họng
Thành Phồ Hồ Chí Minh Sau khi thăm khám
qua nội soi chưa phát hiện gì bất thường CT san
thấy viêm tế bào sàn bướm (T) (Onodi) nghi nấm
có bộc lộ thần kinh thị Bệnh nhân được chẩn đoán: Viêm tế bào sàng bướm (T) (Onodi) nghi nấm xâm lấn gây tổn thương thần kinh thị Bệnh nhân được phẫu thuật: Mở Khe giữa – nạo sàng (T) lấy nấm gửi giải phẫu bệnh + PCR Sau mổ thị lực tăng từ đếm bóng bàn tay lên 4/10 Sau 1 tháng hố mổ sạch
CT scan: hình ảnh cản quang nghi nấm:
Trang 4Hình 7 Hình ảnh cản quang nghi nấm
Giải phẫu bệnh và PCR
Hình 8 Giải phẫu bệnh và PCR
BÀN LUẬN
Tổn thương thần kinh thị do biến chứng
viêm xoang là những trường hợp cần phẫu thuật
cấp cứu Do bệnh thường có biểu hiện chủ yếu ở
mắt, nên phần lớn bệnh nhân thường đến khám
tại bệnh viện mắt CTscan là tiêu chuẩn vàng để
phát hiện tổn thương ở những vùng tế bào sàng
bướm, vì thăm khám qua nội soi mũi xoang hay
XQ thường qui sẽ không phát hiện bệnh MRI
giúp phẫu thuật viên đánh giá mức độ phù nề và
tổn thương thần kinh thị đồng thời giúp nghi
ngờ bệnh lý ác tính vùng này Ngày nay, đa số
các tác giả đều sử dụng cách phân chia giai đoạn
của Chandler (1970) để đánh giá mức độ bệnh và
có thái độ sử trí phù hợp(1,2):
Ở giai đoạn 1,2, bệnh nhân được sử dụng kháng sinh phổ rộng trong 48 giờ nếu không đáp ứng thì sẽ chỉ định phẫu thuật Còn ở giai đoạn 3,4,5 thì có chỉ định phẫu thuật cấp cứu Tuy nhiên trong 3 trường hợp của chúng tôi không thể xếp vào phân độ của Chandler được mà đây
là những trường hợp biến chứng thần kinh thị
do viêm xoang bởi thây đổi cấu trúc bất thường của giải phẫu Thần kinh thị nằm trong tế bào sàng bướm do tế bào này quá thông khí Theo tác giả Phạm Thi Thiên và Phạm Ngọc Hoa khảo sát mối liên quan giữa tế bào sàng bướm và thần kinh thị trên 289 bệnh nhân người lớn tại Bệnh Viện Tai Mũi Họng Thành Có tới 48% tế bào sàng bướm (T) gấp đôi (P) 27% Trong đó có tới 63% thần kinh thị nằm trong tế bào sàng bướm
Trang 5viêm chèn ép lên thần kinh thị lâu ngày sẽ gây
bào mòn xương và bộc lộ thần kinh thị Ngoài ra,
trong trường hợp viêm xoang do nấm xâm lấn
thì nấm sẽ gây hủy vỏ bao thần kinh thị rất
nhanh và làm tổn thương nó Trường hợp thứ 2
của chúng tôi có nghi ngờ nấm xâm lấn trước
mổ, tuy nhiên trong khi phẫu thuật chúng tôi
thấy niêm mạc xoang trơn láng và ít nghĩ đến
nấm xâm lấn Đây cũng là khía cạnh quan trọng
vì phẫu thuật viên sẽ quyết định có sử dụng
thuốc kháng nấm hay không Trong khi phẫu
thuật, do tế bào sàng bướm nằm sau cùng nhất,
cùng với thần kinh thị không có vỏ bao, vì vậy
phẫu thuật viên thao tác hết sức cẩn thận để
tránh tổn thương vào nó 3 Trường hợp cửa
chúng đều cho kết quả tốt sau điều trị
KẾT LUẬN
Tổn thương thần kinh thị do viêm xoang là
bệnh cần điều trị cấp cứu Vì thường xảy ra do
biến chứng từ viêm nhóm xoang sau nên việc
thăm khám và XQ thường qui sẽ bỏ sót bệnh Ct
scan là tiêu chuẩn vàng để cho chẩn đoán chính
xác bệnh
Phẫu thuật viên cần có kinh nghiệm vững vàng giữa lâm sàng, cận lâm sàng và trong khi phẫu thuật ở những trường hợp nghi ngờ nấm
có xâm lấn hay không Vì thuốc kháng nấm rất nhiều tác dụng phụ, nhất là ở bệnh nhân lớn tuổi, có bệnh nội khoa kèm theo
Thao tác vững vàng và nấm kỹ giải phẫu hết sức quan trọng giúp phẫu thuật viên tránh làm tổn thương thêm thần kinh thị ở những bệnh nhân phẫu thuật vùng này
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Chandler JR, (1970), Stevens ER The pathogenesis of orbital complications in acute sinusitis Laryngoscope;80(9):1414-28
2 Haq M U (2009), Hussain S.; Pakistan journal of medical science Vol 25, No 2:308-312
3 Lê Quang Tuyền (2010), Trần Đăng Diệu, Trần Đăng Khoa, Hồ Nguyễn Anh Tuấn “ Nghiên cứu giải phẫu ứng dụng xoang bướm và các cấu trúc quanh xoang bướm trên sọ xác người Việt Nam”, Y Học TP Hồ Chí Minh, tập
14, phụ bản số 2