Bài giảng Chăn sóc người bệnh xơ gan - Châu Đặng Kim Hoàng

Bài giảng Chăn sóc người bệnh xơ gan - Châu Đặng Kim Hoàng'' gồm 2 phần là phần bệnh học và phần chăm sóc. Phần bệnh học trình bày định nghĩa, giải phẫu bệnh, sinh lý bệnh, nguyên nhân, triệu chứng. tiến triển, biến chứng và Điều trị. Phần 2 trình bày nhận định, lập kế hoạch, thực hiện và lượng giá.

CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH

XƠ GAN

CNĐD Châu Đặng Kim Hoàng

•    V  m t vi thề ặ ể: Các múi gan teo nh  l i, có m t ỏ ạ ộ

v  x  dày bao b c chung quanh bóp ngh t các múi ỏ ơ ọ ẹgan. Kho ng c a cũng b  t  ch c x  phát tri n ả ử ị ổ ứ ơ ể

m nh lan c  vào trong ti u thu  và t o thành các ạ ả ể ỳ ạ

nhân x  tân t o.ơ ạ

•  Các  ng m t nh  nh t n m gi a các ti u thu  gan, nó ố ậ ỏ ấ ằ ữ ể ỳ

nh n m t đậ ậ ược ti t ra t  các t  bào gan và d n đ n  ng ế ừ ế ẫ ế ố

• Chuy n hoá lipitể : Các axit béo có th  b  giáng hoá ể ị

đ  s n xu t ra năng lể ả ấ ượng và các th  ceto.ể

SINH LÝ B NH (tt) Ệ

• Ch c năng tiêu hoáứ : T  bào gan ti t m t giúp tiêu ế ế ậhoá lipit

• Ch c năng ch ng đ cứ ố ộ : Các ch t đ c do quá trình ấ ộchuy n hoá trong c  th  sinh ra amoniac. Các ch t ể ơ ể ấ

đ c h p thu t  ngoài vào nh  thu c, các ch t này ộ ấ ừ ư ố ấqua gan đ  chuy n hoá thành ch t không đ c.ể ể ấ ộ

• Ch c năng đông máuứ : T o ra prothrombin tham gia ạvào quá trình đông máu

NGUYÊN NHÂN

• Do viêm gan virút: Nh t là virút ấ viêm gan B, C   ở

nước ta là nguyên nhân chính d n đ n x  gan.ẫ ế ơ

• Viêm gan m n tính t  mi nạ ự ễ  hay viêm gan m n tính ạ

ti n tri n. C  th  sinh ra kháng th  ch ng l i gan.ế ể ơ ể ể ố ạ

• Viêm gan do rượu: M i ngày u ng 200 ml liên t c ít ỗ ố ụ

nh t trong 2 năm s  d n đ n viêm gan và sau đó là x  ấ ẽ ẫ ế ơgan

• Do t c m t lâu ngàyắ ậ : S i m t, teo đỏ ậ ường m t.ậ

• Do suy dinh dưỡng: Ăn u ng thi u th n nh t là ố ế ố ấ

thi u protit.ế

• X  gan do sán lá gan, r i lo n chuy n hoá s t, đ ng.ơ ố ạ ể ắ ồ

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG

• Giai đo n ti m tàng hay còn bù: ạ ề

_ R i lo n tiêu hoáố ạ : Ăn kém, khó tiêu, chướng b ng, ụ

đ y h i, đi ngoài phân s ng ho c nát.ầ ơ ố ặ

_ Phù: Phù nh    c  m t và chi, tái phát nhi u l n, có ẹ ở ả ặ ề ầ

th  kèm theo ti u ít.ể ể

_ Đau ho c c m giác n ng n  h  sặ ả ặ ề ạ ườn ph i.ả

_ Da: Tr ng cá m c nhi u, da x m l i, các v t s o ứ ọ ề ạ ạ ế ẹ

cũng s m l i, có sao m ch ho c giãn m ch, lòng bàn ạ ạ ạ ặ ạtay đ  Các tri u ch ng   da là nh ng tri u ch ng ỏ ệ ứ ở ữ ệ ứ

r t hay g p.ấ ặ

_ Toàn thân: G y sút, m t m i.ầ ệ ỏ

_ Khám có th  th y: Vàng da, vàng m t; Gan to, ch c; ể ấ ắ ắLách to

+ Tu n hoàn bàng hầ ệ: là nh ng m ch máu n i lên   da ữ ạ ổ ở

b ng thụ ường xu t hi n cùng v i c  trấ ệ ớ ổ ướng

TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG (tt)

_ H i ch ng suy t  bào ganộ ứ ế :

+ Th  tr ng ể ạ g y sút, suy nhầ ược, chán ăn, ch m ậ

tiêu, sút cân

+ Phù, c  trổ ướng

+ Vàng da: Lúc đ u kín đáo v  sau ngày càng đ m.ầ ề ậ

+ Ch y máu ả cam, ch y máu chân răng, ch y máu ả ả

dưới da

+ Thi u máuế

TRI U CH NG C N LÂM SÀNG  Ệ Ứ Ậ

TRI U CH NG C N LÂM SÀNG (tt) Ệ Ứ Ậ

• Siêu âm b ngụ : gan teo nh , b  không đ u  có d ng  ỏ ờ ề ạhình răng c a, c u trúc gan thô có d ng n t. Ngoài ư ấ ạ ố

ra còn th y d u hi u tăng áp l c tĩnh m ch c a nh  ấ ấ ệ ự ạ ử ưlách to tĩnh m ch c a và tĩnh m ch lách giãn, d ch   ạ ử ạ ị ổ

b ng.ụ

• Sinh thi t gan ế đ  ch n đoán xác đ nh nh ng ít th c ể ẩ ị ư ự

hi n ệ

ĐI U TR Ề Ị

• Không lao đ ng n ng. ộ ặ

• Ngh  ng i ỉ ơ khi có đ t ti n tri n.ợ ế ể

• Ăn nhi u đ mề ạ , đường, vitamin, h n ch  m , h n ạ ế ỡ ạ

ch  mu i ho c ăn nh t khi có phù và c  trế ố ặ ạ ổ ướng. 

• H n ch  đ m ạ ế ạ khi có đe do  hôn mê gan.ạ

• Không đ c u ng r u.ượ ố ượ

ĐI U TR  (tt) Ề Ị

• Thu cố :

+ Các vitamin B1, B6, B12, C, K li u cao.ề

+ Các axit amin, nước nhân tr n, actiso.ầ

+ Tu  t ng trỳ ừ ường h p c  th : L i ti u, Corticoit.ợ ụ ể ợ ể

• Đi u tr  ngo i khoaề ị ạ : C t lách ắ

+ Giãn tĩnh m ch th c qu n.ạ ự ả

NHẬN ĐỊNH (tt)

_ H i ch ng suy t  bào ganộ ứ ế

+ Th  tr ng g y sút, suy nhể ạ ầ ược, chán ăn, ch m ậtiêu, sút cân

_ Nguy c  bi n ch ng ch y máu tiêu hóa.ơ ế ứ ả

_ Nguy c  bi n ch ng hôn mê gan.ơ ế ứ

_ B nh nhân không bi t ngăn ng a và phòng b nh do ệ ế ừ ệthi u ki n th c v  b nh.ế ế ứ ề ệ

THỰC HiỆN

1 Đ m b o dinh dả ả ưỡng cho b nh nhân, tăng ệ

cường ch c năng ganứ

• Cân b nh nhân hàng tu n.ệ ầ

• Phát hi n nh ng bi u hi n chán ăn, ch m tiêu đ  ệ ữ ể ệ ậ ể

có bi n pháp nuôi dệ ưỡng k p th i.ị ờ

• Ch  đ  ăn u ngế ộ ố : Đ m b o đ m, đả ả ạ ường, vitamin, 

h n ch  m , không đạ ế ỡ ược u ng rố ượu. H n ch  ạ ế

đ m khi x  gan m t bù ( có nguy c  hôn mê gan ).ạ ơ ấ ơ

• V  sinh mũi mi ng khi có ch y máu cam, ch y ệ ệ ả ả

THỰC HiỆN (tt)

2. Gi m phù và c  trả ổ ướng:

• Ăn nh t ạ hoàn toàn ho c h n ch  mu i.ặ ạ ế ố

• Đ  b nh nhân ngh  ng i.ể ệ ỉ ơ

• Đo l ng n c ti u 24 gi ượ ướ ể ờ

• Chu n b  đ y đ  b nh nhân, d ng c , thu c, ph  ẩ ị ầ ủ ệ ụ ụ ố ụgiúp th y thu c ch c hút d ch màng b ng và làm ầ ố ọ ị ụ

• Cho b nh nhân n m ngh  tuy t đ i, đ u th p.ệ ằ ỉ ệ ố ầ ấ

• T m ng ng cho b nh nhân ăn b ng đ ng mi ng.ạ ừ ệ ằ ườ ệ

• Ủ ấ  m cho b nh nhân.ệ

• Ph  giúp th y thu c đ t Catether và theo dõi áp l c ụ ầ ố ặ ựtĩnh m ch trung tâm.ạ

• Truy n d ch, truy n máu kh n trề ị ề ẩ ương theo y l nh.ệ

• Đ t Sonde hút h t máu còn   đ ng trong d  dày ặ ế ứ ọ ạ  

n i soi th t v  tĩnh m ch th c qu n giãn .ộ ắ ỡ ạ ự ả

THỰC HiỆN (tt)

4. Theo dõi đ  phòng hôn mê gan:ề

• Theo dõi s  thay đ i tính tình: B nh nhân có th  ự ổ ệ ể

đang vui r i l i bu n, th   ồ ạ ồ ờ ơ

• Có nh ng bi u hi n r i lo n v  trí nh  M t ữ ể ệ ố ạ ề ớ ấ

phương hướng v  th i gian và không gian, m t kh  ề ờ ấ ảnăng t p trung t  tậ ư ưởng

• Bàn tay run do r i lo n trố ạ ương l c c  N u đ t ự ơ ế ặ

c ng tay th ng góc v i cánh tay và m t giẳ ẳ ớ ặ ường s  ẽ

th y bàn tay run không đ u.ấ ề

• Khi phát hi n ra các d u hi u này ngệ ấ ệ ười đi u ề

dưỡng ph i báo cáo ngay v i th y thu c đ  có bi n ả ớ ầ ố ể ệpháp x  trí k p th i.ử ị ờ

THỰC HiỆN (tt)

4 HƯỚNG DẪN GIÁO DỤC SỨC KHỎE

• Ngh  ng i hoàn toàn khi b nh ti n tri n.ỉ ơ ệ ế ể

• Tránh lao đ ng n ng.ộ ặ

• Tuy t đ i không đệ ố ược u ng rố ượu

• Ch  đ  ăn h n ch  m , tăng đ ng, đ m, vitamin, ế ộ ạ ế ỡ ườ ạ

h n ch  mu i ho c ăn nh t khi có phù.ạ ế ố ặ ạ

• Theo dõi s c kho  t i tuy n y t  c  s ứ ẻ ạ ế ế ơ ở

CÁM ƠN ĐÃ LẮNG NGHE