Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu xác định các thể, các đặc điểm lâm sàng và đánh giá ảnh hưởng của đau đầu mạn tính hàng ngày đến chất lượng sống của người bệnh tại phòng khám thần kinh bệnh viện Đại Học Y Dược.
Trang 1ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CHẤT LƯỢNG SỐNG Ở BỆNH NHÂN
ĐAU ĐẦU MẠN TÍNH HÀNG NGÀY
Vũ Anh Nhị * , Nguyễn Anh Diễm Thúy **
TÓM TẮT
Mục tiêu: xác định các thể, các đặc điểm lâm sàng và đánh giá ảnh hưởng của đau đầu mạn tính hàng ngày
đến chất lượng sống của người bệnh tại phòng khám Thần Kinh bệnh viện Đại Học Y Dược
Phương pháp nghiên cứu: mô tả loạt ca
Kết quả: nữ chiếm 72,1% và nam chiếm 27,9%; tuổi khởi phát trung bình là 38,5 tập trung ở lứa tuổi
31-40; 76,7% bị đau cả hai bên; 51,2% đau ở mức độ vừa; đa số không có triệu chứng nào đi kèm với cơn đau đầu
Có 4 thể là migraine mạn tính (16,3%), đau đầu dạng căng thẳng mạn tính (58,1%), thể có cả hai đặc điểm trên (7%) và thể đau đầu mạn tính hàng ngày khác (18,6%) Ngoại trừ ở mức PF, đa số bệnh nhân đều bị suy giảm ở các mức điểm còn lại của thang SF-36
Kết luận: có hai thể chính là migraine mạn tính và đau đầu dạng căng thẳng mạn tính Chất lượng sống
của bệnh nhân đau đầu mạn tính hàng ngày bị ảnh hưởng một cách rõ rệt trên hầu hết các mức điểm của thang SF-36
Từ khóa: Đau đầu, đau đầu mạn tính hàng ngày, chất lượng sống
ABSTRACT
CLINICAL FEATURES AND QUALITY OF LIFE OF CHRONIC DAILY HEADACHE PATIENTS
Vu Anh Nhi, Nguyen Anh Diem Thuy
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 1 - 2012: 306 - 312
Objectives: determine the chronic daily headache entities and its clinical features and assess its impact to the
quality of life of patients in University Medical Center Ho Chi Minh city
Methods: case series
Results: women make up 72.1%, men 27.9%; average age of onset is 38.5 concentrated in 31-40 years old;
76.7% had pain on bilateral; 51.2% had moderate pain; most of them have not symptoms associated with headaches There are 4 entities: chronic migraine (16.3%), chronic tension type headache (58.1%), entity which have both characteristics (7%) and the other chronic daily headaches (18.6%) Except PF, almost patients were impaired on most scales of the SF-36
Conclusions: there are two majority entities - chronic migraine and chronic tension type headache Quality
of life of chronic daily headache patients were affected significantly on most scales of the SF-36
Keywords: headache, chronic daily headache, quality of life
* Bộ Môn Thần Kinh – Khoa Y Đại Học Y Dược Tp Hồ Chí Minh
** Khoa Thần Kinh, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương
Tác giả liên lạc: BS Nguyễn Anh Diễm Thúy, ĐT: 0909250417, Email: doc_thuy@yahoo.com
ĐẶT VẤN ĐỀ
Đau đầu là cảm giác khó chịu ở vùng đầu
mặt, không đặc hiệu cho một bệnh lý nào và là
một than phiền thường gặp đứng hàng thứ tư ở các phòng cấp cứu(13) Theo Davenport (2008), đau đầu là một triệu chứng ảnh hưởng đến 95% dân số xét trong cả cuộc đời và ảnh hưởng đến
Trang 275% dân số ở bất kỳ tuổi nào(6) Theo Nguyễn
Văn Chương và cộng sự (2008), tỉ lệ mắc bệnh
đau đầu là 82,8% qua điều tra ngẫu nhiên 2000
người tình nguyện(16) Mặc dù chưa chính thức
được xếp riêng trong phân loại quốc tế về đau
đầu lần 2 (ICHD-II), đau đầu mạn tính hàng
ngày (ĐĐMTHN) thường được các thầy thuốc
lâm sàng dùng để ám chỉ đến một nhóm các hội
chứng đau đầu khác nhau với diễn tiến mạn
tính và có bằng chứng loại trừ các nguyên nhân
thứ phát Có ít nhất 90% các bệnh nhân đau đầu
ở các phòng khám thần kinh ngoại trú bị đau
đầu migraine, đau đầu dạng căng thẳng hay
một hội chứng đau đầu mạn(6)
Mặc dù nhân loại đã có những hiểu biết sâu
sắc và cách nhìn toàn diện về các mặt của
ĐĐMTHN từ bản chất sinh lý bệnh, các thay đổi
ở mức độ phân tử cho đến cách thức điều trị
nhưng vẫn còn tồn tại một số khó khăn và bàn
cãi trong vấn đề chẩn đoán các thể của nó
Ngoài ra, cũng có nhiều công trình nghiên cứu
và báo cáo trên thế giới cho thấy ĐĐMTHN làm
suy giảm chất lượng sống của bệnh nhân một
cách có ý nghĩa cả về sức khỏe tâm thần cũng
như trên khía cạnh hoạt động thể chất, xã hội và
nghề nghiệp(4,5,9,14,23) Nghiên cứu này nhằm tìm
hiểu các thể, các đặc điểm lâm sàng và đánh giá
ảnh hưởng của ĐĐMTHN đến chất lượng sống
của người bệnh tại phòng khám Thần Kinh bệnh
viện ĐHYD
ĐỐI TƯỢNG – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Tiêu chuẩn chọn bệnh
Bệnh nhân từ 14 tuổi trở lên đến khám lần
đầu vì ĐĐMTHN tại phòng khám Thần Kinh
bệnh viện ĐHYD
Tiêu chuẩn loại trừ
Có bằng chứng về lâm sàng, CT hay MRI sọ
não và các xét nghiệm khác cho thấy đau đầu là
hậu quả thứ phát; đang mang thai hay có bệnh
mạn tính khác kèm theo có thể ảnh hưởng đến
chất lượng sống cũng như tiền sử trầm cảm hay
bệnh tâm thần khác trước khi khởi phát đau
đầu
Thu thập số liệu
Phỏng vấn trực tiếp bằng bộ câu hỏi, thăm khám và tham khảo các xét nghiệm hình ảnh học
Công cụ thu thâp số liệu
Bộ câu hỏi khảo sát chất lượng sống SF-36v2 mẫu chuẩn của John E Ware
Xử lý số liệu
Số liệu được mã hóa và phân tích bằng phần mềm SPSS 17
Các yếu tố khảo sát
Giới, tuổi, nơi cư ngụ, học vấn, nghề nghiệp, mức sống, yếu tố gia đình, các thay đổi hay biến
cố lớn gây căng thẳng trong cuộc sống trước khi khởi phát bệnh, tuổi khởi phát, đặc điểm-tính chất của cơn đau đầu và các triệu chứng kèm theo, các yếu tố khởi phát hay thay đổi độ nặng cơn đau, yếu tố lạm dụng thuốc, thể đau đầu, chất lượng sống dựa trên các mức điểm theo thang SF-36: PF (chức năng thể chất), RP (những hạn chế vì lý do thể chất), BP (đau thân thể), GH (nhận thức về sức khỏe tổng quát), PCS (phức
bộ điểm về thể chất), VT (sinh lực), SF (chức năng xã hội), RE (những hạn chế vì lý do cảm xúc), MH (sức khỏe tinh thần), MCS (phức bộ
điểm về tinh thần)
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Số bệnh nhân dược khảo sát là 86 với 62 nữ (72,1%) và 24 nam (27,9%) Tuổi khởi phát ĐĐMTHN trung bình là 38,5 tập trung ở lứa tuổi 31-40 (27,9%) 81% bệnh nhân không có yếu
tố gia đình; 94,2% không có các thay đổi hay biến cố lớn gây căng thẳng trong cuộc sống trước khi khởi phát bệnh; 68,6% có thời gian bệnh dưới 1 năm; 51% có cơn đau đầu kéo dài trên 4 giờ; 57% có tần suất 1 cơn/ngày và 69,8%
có thời gian cơn thường xảy ra không cố định trong ngày 76,7% bệnh nhân bị đau cả hai bên trong các cơn đau đầu khác nhau; 40,7% bị đau
cả đầu; 51,2% có cường độ đau ở mức độ vừa với đau kiểu mạch đập chiếm 20,9% và đau kiểu cảm giác nặng chiếm 24,4% Đa số các bệnh nhân không có triệu chứng nào đi kèm với cơn
Trang 3đau đầu; 64% không có yếu tố tăng đau; 62,8%
ghi nhận giảm đau khi nằm nghỉ 58,1% có lạm
dụng thuốc
Bảng 1 Phân bố các thể đau đầu mạn tính hàng ngày
trong mẫu nghiên cứu theo giới và tuổi khởi phát
Thể Tần
số
Tỉ lệ Tỉ lệ
nữ
Tuổi khởi phát trung bình
Migraine mạn tính 14 16,3 78,6 31,9 (tập trung
31-40) Đau đầu dạng căng
thẳng mạn tính
50 58,1 70 39 (tập trung
31-40 và 51-60)
Có cả 2 đặc điểm 6 7 66,7 28,7 (tập trung
21-30) Đau đầu mạn tính
hàng ngày khác
16 18,6 75 46,7 (tập trung
31-40)
Ở nhóm migraine mạn tính (MMT): 57,1%
bệnh nhân bị đau hai bên; cường độ đau ở mức
vừa và nặng đều chiếm 42,9%; đau kiểu mạch
đập phổ biến nhất chiếm 42,9%; các trường hợp
có kèm theo buồn nôn nhẹ và nôn đều chiếm
42,9%; 57,1% các trường hợp sợ ánh sáng và
78,6% sợ tiếng động; 92,9% có yếu tố tăng đau
chính là hoạt động thân thể hàng ngày; yếu tố
giảm đau chính là nằm nghỉ trong tất cả các
trường hợp; số trường hợp có và không kèm
theo lạm dụng thuốc là ngang nhau
Ở nhóm đau đầu dạng căng thẳng mạn tính
(ĐĐCTMT): 86% bệnh nhân bị đau hai bên; 62%
có cường độ đau ở mức vừa; đau kiểu cảm giác
nặng là phổ biến chiếm 40%; 82% bệnh nhân
không kèm nhạy ấn đau quanh sọ; đa số không
có triệu chứng đi kèm; 76% không có yếu tố
giảm đau nào; nằm nghỉ vẫn là yếu tố giảm đau
chính chiếm 64%; 62% không kèm theo lạm
dụng thuốc
Bảng 2 So sánh giá trị trung bình các mức của
thang điểm SF-36 ở bệnh nhân trong mẫu nghiên
cứu với người bình thường
Thể Mức Trung
bình
người Mỹ bình thường ()
tỉ lệ dưới mức bình thường
Thể Mức Trung
bình
người Mỹ bình thường ()
tỉ lệ dưới mức bình thường
Có cả hai đặc điểm
ĐĐMTHN khác
() Ware J.E (2004) "SF-36 Health Survey Update"
The Use of Physiological Testing for Treatment
Trang 4Planning and Outcomes Assessment Lawrence
Erlbaum Associates 3 rd 3 pp 693-718
Ở nhóm có cả đặc điểm của MMT và
ĐĐCTMT: 50% bệnh nhân bị đau hai bên; 50%
có cường độ đau ở mức vừa và 50% đau kiểu
mạch đập; 83,3% kèm theo buồn nôn nhẹ và tất
cả các trường hợp đều không kèm theo nôn; đa
số không có triệu chứng khác đi kèm; 50% các
trường hợp không có yếu tố tăng đau và 66,7%
không có yếu tố giảm đau rõ rệt; 66,7% không
kèm theo lạm dụng thuốc
Ở nhóm ĐĐMTHN khác: 75% bệnh nhân bị
đau hai bên; 50% có cường độ đau ở mức vừa,
đau nhói và đau kiểu mạch đập đều chiếm
31,3%; 56,3% kèm theo buồn nôn; đa số không
có triệu chứng khác đi kèm cơn đau đầu; 81,3%
không có yếu tố tăng đau và 50% không có yếu
tố giảm đau rõ rệt; số trường hợp có và không
kèm theo lạm dụng thuốc là ngang nhau
BÀN LUẬN
Hầu hết các nghiên cứu trên thế giới đều cho
thấy tỉ lệ nữ cao hơn nam ở các bệnh nhân
ĐĐMTHN(2,3,15,17) Trong nghiên cứu của chúng
tôi, số bệnh nhân nữ cũng cao hơn nam một
cách có ý nghĩa (72,1% so với 27,9%)
Đa số bệnh nhân trong nghiên cứu của
chúng tôi sống ở ngoại thành (87,2%) Theo tác
giả Nguyễn Thị Thúy Lan, số bệnh nhân sống ở
nông thôn cũng chiếm ưu thế (63%)(15)
Trong nghiên cứu của chúng tôi, số bệnh
nhân nghèo, thất nghiệp hoặc nghỉ hưu, tình
trạng hôn nhân là ly thân hay ly dị chiếm thiểu
số (7%; 16,3% và 4,7%) Theo tác giả Nguyễn Thị
Thúy Lan, cũng chỉ có 17,3% số bệnh nhân được
gọi là có tình trạng kinh tế kém, 11% già-hưu trí
và 13,6% có tình trạng hôn nhân là ly thân hay
ly dị(15) Như vậy, cả hai nghiên cứu đều cho kết
quả khác với các nghiên cứu trên thế giới được
thực hiện trong cộng đồng (cho thấy tỉ lệ lưu
hành của ĐĐMTHN dường như tỉ lệ nghịch với
tình trạng kinh tế xã hội(10,12,17,22) bởi vì cả hai
nghiên cứu đều thực hiện tại phòng khám nên
không phản ánh được tương quan giữa tỉ lệ lưu
hành của ĐĐMTHN và tình trạng kinh tế xã hội
của cộng đồng Ngoài ra, sự khác biệt có thể còn
do tiêu chuẩn chọn bệnh cũng như liên quan đến đặc điểm kinh tế và bảo hiểm y tế của người
dân Việt Nam
Tuy nhiên, nghiên cứu của chúng tôi lại cho thấy số bệnh nhân có trình độ văn hóa thấp (từ cấp II trở xuống) chiếm đa số (68,6%) Theo kết quả từ công trình nghiên cứu của Scher và cộng
sự, tỉ lệ lưu hành của các thể đau đầu thường xuyên cao nhất ở nhóm có trình độ học vấn thấp nhất(17) Nhưng trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thúy Lan, chỉ có 49% bệnh nhân có trình độ học vấn từ cấp II trở xuống(15) Sự khác biệt này giữa nghiên cứu của chúng tôi và của Nguyễn Thị Thúy Lan có thể do sự khác biệt về
cỡ mẫu
Về mặt tiền căn, kết quả thu được qua nghiên cứu của chúng tôi chỉ có 14% số bệnh nhân có yếu tố gia đình Trong khi đó, theo tác giả Nguyễn Thị Thúy Lan, có đến 63,1% số bệnh nhân có người thân bị đau đầu(15) Sự khác biệt giữa hai kết quả có thể liên quan đến cỡ mẫu và các tiêu chuẩn chọn mẫu Ngoài ra, nếu như những thay đổi trong cuộc sống được xem như một yếu tố thúc đẩy ĐĐMTHN trên các mẫu lâm sàng hay các mẫu được chọn lọc khác trong các nghiên cứu trên thế giới(1,7,8) thì trong nghiên cứu của chúng tôi, chỉ có 5,8% số bệnh nhân có các thay đổi hay biến cố lớn gây căng thẳng trong cuộc sống trước khi khởi phát ĐĐMTHN
vì nghiên cứu của chúng tôi thực hiện tại một phòng khám với cỡ mẫu nhỏ nên khó phản ánh được chính xác tương quan giữa tỉ lệ lưu hành của ĐĐMTHN với các biến cố gây căng thẳng
trong cuộc sống
Nếu như Silberstein và Lipton xếp MMT và ĐĐCTMT vào nhóm ĐĐMTHN có độ dài cơn trên 4 giờ(19) thì tiêu chuẩn chẩn đoán của
ICHD-II lại không đưa ra mốc thời gian tối thiểu cụ thể
về độ dài cơn của các thể này(11) Ngoài ra, hầu hết các bệnh nhân trong mẫu nghiên cứu đều không có thói quen cũng như chưa được khuyến khích ghi lại một nhật ký theo dõi đau đầu trong khi các thể ĐĐMTHN đều có một quá
Trang 5trình diễn tiến kéo dài (ít nhất là 3 tháng) chưa
kể quãng thời gian đau đầu trước khi chuyển
sang ĐĐMTHN đã có từ rất lâu và cảm giác đau
(cường độ, kiểu đau) lại phụ thuộc rất nhiều vào
cảm nhận chủ quan của người bệnh Tất cả
những yếu tố này đều ảnh hưởng đến kết quả
nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng của bệnh
nhân ĐĐMTHN trong nghiên cứu của chúng
tôi
Tuổi khởi phát ĐĐMTHN trong nghiên cứu
của chúng tôi trung bình là 38,5 Trong nghiên
cứu của Bigal và cộng sự tại một trung tâm đau
đầu, tuổi khởi phát ĐĐMTHN trung bình ở
nhóm thanh thiếu niên là 15,5 và ở người lớn là
25,4(2) Sự khác biệt này có thể do sự khác biệt về
cỡ mẫu, các tiêu chuẩn chọn mẫu và cách phân
tầng mẫu giữa hai nghiên cứu Tuy nhiên,
nghiên cứu của Colas và cộng sự lại cho thấy
tuổi khởi phát ĐĐMTHN trung bình gần giống
với chúng tôi là 38(4) Trong nghiên cứu của
chúng tôi, nhóm tuổi khởi phát ĐĐMTHN cao
nhất là từ 31-40 tuổi (27,9%) Theo tác giả
Nguyễn Thị Thúy Lan nhóm tuổi này là 40-50(15)
Sự khác biệt này có thể do cách chọn mẫu của
chúng tôi để loại trừ các bệnh lý đi kèm có thể
ảnh hưởng đến chất lượng sống, mà các bệnh
nhân cao tuổi thường hay có các bệnh nội khoa
đi kèm hơn
Trong nghiên cứu của chúng tôi, đa số các
bệnh nhân bị ĐĐMTHN ngay từ lúc bắt đầu
cũng có thể là do cách chọn mẫu Có 68,6% số
bệnh nhân ghi nhận thời gian bị ĐĐMTHN cho
đến ngày đến khám tại phòng khám Thần Kinh
ĐHYD dưới 1 năm do chúng tôi muốn khảo sát
đặc điểm lâm sàng chính xác hơn ở các bệnh
nhân đến điều trị lần đầu vì bệnh này Theo tác
giả Bigal và cộng sư, thời gian đau đầu mạn tính
trung bình là 2,5 năm ở thanh thiếu niên và 16,1
năm ở người lớn(2) Đa số các bệnh nhân trong
nghiên cứu của chúng tôi ghi nhận cơn đau đầu
kéo dài trên 4 giờ (88,4%) Điều này phù hợp với
thực tế là tỉ lệ lưu hành của nhóm ĐĐMTHN có
độ dài cơn dưới 4 giờ (gồm đau đầu cụm, đau
nửa đầu kịch phát, đau đầu lúc ngủ, đau nhói
đầu vô căn và SUNCT) trong dân số là rất hiếm
Trong nghiên cứu của chúng tôi, đa số các bệnh nhân có tần suất cơn đau đầu là 1 cơn/ngày với thời gian cơn thường xảy ra không xác định trong ngày Điều này cũng phù hợp với thực tế
là tỉ lệ lưu hành của đau đầu lúc ngủ trong dân
số là rất hiếm cũng như tỉ lệ lưu hành của ĐĐHNTM và đau nửa sọ liên tục không phổ
biến như ĐĐCTMT và MMT
Theo kết quả nghiên cứu chúng tôi về tính chất của cơn đau đầu nói chung ở bệnh nhân ĐĐMTHN: có 76,7% bệnh nhân bị đau cả hai bên trong các cơn đau đầu khác nhau; 51,2% bệnh nhân có cường độ đau ở mức độ vừa với đau kiểu mạch đập chiếm 20,9% và đau kiểu cảm giác nặng chiếm 24,4% các trường hợp; 64% không có yếu tố tăng đau Theo kết quả của Nguyễn Thị Thúy Lan: có 57,1% số bệnh nhân bị đau hai bên; 60% đau ở mức độ vừa; 68,5% đau theo kiểu mạch đập; 59,5% đau kiểu thắt chặt; 61,7% kèm buồn nôn; 22,6% tăng đau khi hoạt động(15) Như vậy, nghiên cứu của chúng tôi cho kết quả khác với kết quả của Nguyễn Thị Thúy Lan trong hầu hết các đặc điểm về tính chất của cơn đau đầu nói chung ở bệnh nhân ĐĐMTHN
và sự khác biệt này có thể do sự khác biệt về cỡ mẫu, các tiêu chuẩn chọn mẫu và cách phân
tầng mẫu giữa hai nghiên cứu
Kết quả từ các nghiên cứu dịch tễ học trong
Y văn cũng cho thấy sự dao động về tỉ lệ lưu
nghiên cứu của chúng tôi, số bệnh nhân ĐĐCTMT chiếm tỉ lệ cao nhất (58,1%) kế đến là MMT (16,3%) Kết quả này cũng giống kết quả của tác giả Nguyễn Thị Thúy Lan: ĐĐCTMT cũng chiếm tỉ lệ cao nhất (44,6%) kế đến là MMT (36,5%)(15) Tong khi đó, theo kết quả của Bigal
và cộng sự, tỉ lệ của MCD và ĐĐCTMT ở nhóm thanh thiếu niên lần lượt là 68,8% và 10,1% trong khi ở người lớn tỉ lệ này lần lượt là 87,4%
và 0,9%(2) Ngoài ra, trong nghiên cứu của chúng tôi còn có 7% số bệnh nhân có các đặc điểm của cơn đau đầu thỏa cả hai tiêu chuẩn chẩn đoán của MMT và ĐĐCTMT theo ICHD-II và một nhóm mà chúng tôi tạm xếp là “ĐĐMTHN khác” chiếm 18,6% Điều này cũng phù hợp với
Trang 6những lưu ý của một số tác giả về việc có thể
nhiều hơn một thể đau đầu cùng tồn tại ở một
bệnh nhân(20) cũng như gợi ý rằng tỉ lệ của đau
nửa sọ liên tục, đau đầu dai dẳng hàng này thể
mới và các loại ĐĐMTHN cơn ngắn dưới 4 giờ
mặc dù là rất ít trong dân số nhưng không phải
là không có
Trong kết quả nghiên cứu của chúng tôi, sự
khác biệt về tỉ lệ nam và nữ là có ý nghĩa thống
kê ở nhóm MMT và ĐĐCTMT, tương tự với kết
quả của các tác giả Colas và cộng sự(4) cũng như
của Nguyễn Thị Thúy Lan(15)
Trong nghiên cứu của chúng tôi, nhóm tuổi
khởi phát MMT cao nhất là 31-40, khởi phát
ĐĐCTMT cao nhất là ở 31-40 và 51-60 tuổi,
trong khi nhóm tuổi khởi phát các ĐĐMTHN
khác cao nhất là 31-40 tuổi Hiện chúng tôi chưa
có dữ liệu để so sánh
Trong nghiên cứu của chúng tôi, ở nhóm
MMT có 57,1% bệnh nhân bị đau hai bên; cường
độ đau ở mức vừa và nặng đều chiếm 42,9%;
kiểu đau phổ biến nhất là đau kiểu mạch đập
chiếm 42,9%; các trường hợp có kèm theo buồn
nôn nhẹ và nôn đều chiếm 42,9%; 57,1% các
trường hợp sợ ánh sáng và 78,6% sợ tiếng động;
yếu tố tăng đau chính là hoạt động thân thể
hàng ngày chiếm 92,9% Theo tác giả Nguyễn
Thị Thúy Lan ở nhóm MMT chỉ có 38,1% số
bệnh nhân bị đau hai bên; 39% đau ở mức độ
vừa và 42,8% đau dữ dội; 60,3% đau kiểu mạch
đập; 25,4% sợ ánh sáng và tiếng động; 65,8%
kèm buồn nôn và 52,2% tăng đau khi hoạt
nhân MMT trong nghiên cứu của chúng tôi khác
nhiều với của tác giả Nguyễn Thị Thúy Lan và
sự khác biệt này có thể do sự khác biệt về cỡ
mẫu, các tiêu chuẩn chọn mẫu và cách phân
tầng mẫu giữa hai nghiên cứu
Trong nghiên cứu của chúng tôi, ở nhóm
ĐĐCTMT có 86% bệnh nhân bị đau hai bên;
62% có cường độ đau ở mức vừa; đau kiểu cảm
giác nặng là phổ biến chiếm 40% các trường
hợp; 6% sợ ánh sáng và 14% sợ tiếng động Theo
tác giả Nguyễn Thị Thúy Lan ở nhóm ĐĐCTMT
có 91,6% số bênh nhân bị đau hai bên; 81,8% đau ở mức độ vừa; 66,2% đau kiểu thắt chặt; 90% không buồn nôn hoặc nôn chỉ ở mức nhẹ, 11% sợ ánh sáng và tiếng động(15) Như vậy, đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân ĐĐCTMT trong nghiên cứu của chúng tôi gần giống với của
Nguyễn Thị Thúy Lan ở nhiều điểm
Trong nghiên cứu của chúng tôi, sự khác biệt về tỉ lệ có hoặc không lạm dụng thuốc giữa các nhóm ĐĐMTHN là không có ý nghĩa thống
kê
Khi đánh giá chất lượng sống ở bệnh nhân ĐĐMTHN với SF-36 phiên bản 2.0, do các từ ngữ trong bộ câu hỏi chưa được chuẩn hóa sang tiếng Việt và khá trừu tượng trong khi việc trả lời đòi hỏi mức độ tập trung cao và mang tính chủ quan, cũng như chưa có những dữ liệu chuẩn của SF-36 ở người Việt Nam đã khiến cho kết quả của chúng tôi có những giới hạn nhất định Trong nghiên cứu của chúng tôi, chỉ có 12,8% số bệnh nhân có giá trị PF dưới giá trị trung bình của người Mỹ bình thường Tuy nhiên CLS bị suy giảm rõ rệt ở các mức còn lại của thang SF-36: có đến 83,7% số bệnh nhân có CLS bị suy giảm ở mức RP, 96,5% bị suy giảm ở mức BP, 98,8% bị suy giảm ở mức GH, 46,5% bị suy giảm ở mức PCS, 94,2% bị suy giảm ở mức
SF, 67,4% bị suy giảm ở mức VT, 89,5% bị suy giảm ở mức RE, 67,4% bị suy giảm ở mức MH
và 51,2% bị suy giảm ở mức MCS Sự khác biệt
về tỉ lệ bệnh nhân có giá trị MCS dưới mức trung bình bình thường giữa các nhóm ĐĐMTHN là có ý nghĩa thống kê (p<0,05) với tỉ
lệ này cao nhất ở nhóm ĐĐMTHN khác và thấp nhất ở nhóm ĐĐCTMT Trong khi đó, sự khác biệt này về tỉ lệ bệnh nhân có giá trị các mức còn lại của thang SF-36 dưới mức trung bình bình thường giữa các nhóm ĐĐMTHN là không có ý nghĩa thống kê (p>0,05) Hiện chúng tôi chưa có
dữ liệu để so sánh với các kết quả này Ngoại trừ ở mức PF, điểm trung bình các mức còn lại của thang SF-36 ở bệnh nhân ĐĐMTHN trong mẫu nghiên cứu của chúng tôi thấp hơn dữ liệu chuẩn của người Mỹ bình thường một cách có ý nghĩa, đặc biệt giảm rõ ở mức BP, SF và giảm
Trang 7nặng ở mức GH Như vậy, kết quả nghiên cứu
của chúng tôi cũng giống kết quả từ các nghiên
cứu khác trên nhiều khía cạnh của chất lượng
nghiên cứu của chúng tôi, sự khác biệt về giá trị
trung bình ở từng mức cụ thể của thang SF-36
giữa các nhóm ĐĐMTHN là không có ý nghĩa
thống kê Theo Guitera và cộng sự: không có sự
khác biệt có ý nghĩa về điểm số SF-36 ở các đối
tượng bị ĐĐCTMT so với các đối tượng bị
MCD(9) Trong khi đó, theo tác giả Wang và
cộng sự thì điểm SF-36 giảm dần từ migraine
sang ĐĐCTMT rồi đến MCD(23) Sự khác biệt
này có thể do sự khác biệt lớn về cỡ mẫu giữa
các nghiên cứu
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Barton-Donovan L.K., Blanchard E.B (2005) "Psychosocial
aspects of chronic daily headache." The Journal of Headache and
Pain 6(1) pp 30-39
2 Bigal M.E., Lipton R.B., Tepper S.J., Rapoport A.M., Sheftell F.D
(2004) "Primary chronic daily headache and its subtypes in
adolescents and adults" Neurology.63: pp.843-847
3 Castillo J., Munoz P., Guitera V., Pascual J (1999)
“Epidemiology of Chronic Daily Headache in the General
Population” Headache: The Journal of Head and Face Pain 39 pp
190-196
4 Colas R., Munoz P., Temprano R., Gomez C., Pascual J (2004)
"Chronic daily headache with analgesic overuse: Epidemiology
and impact on quality of life" Neurology 62 pp 1338-1342
5 D’Amico D., Usai S., Grazzi L., Rigamonti A., Solari A., Leone
M., Bussone G (2003) “Quality of life and disability in primary
chronic daily headaches” Neurological Sciences 24 (0) pp
s97-s100
6 Davenport R (2008) “The Bare Essentials Headache” Neurology
in Practice 8 pp 335-343
7 De Benedittis G., Lorenzetti A (1992) "The role of stressful life
events in the persistence of primary headache: major events vs
daily hassles." Pain 51(1) pp 35-42
8 De Benedittis G., Lorenzetti A., Pieri A (1990) "The role of
stressful life events in the onset of chronic primary headache."
Pain 40(1) pp 65-75
9 Guitera V., Munoz P., Castillo J., Pascual J (2002) "Quality of life
in chronic daily headache: a study in a general population"
Neurology 58(7) pp 1062-1065
10 Hagen K., Einarsen C., Zwart J.A., Svebak S., Bovim G (2002)
“The co-occurrence of headache and musculoskeletal symptoms
amongst 51050 adults in Norway” European Journal of Neurology 9(5) pp 527-533
11 Headache Classification Subcommittee of the International Headache Society (2004) “The International Classification Of Headache Disorders 2 nd Edition” Cephalalgia 24(Suppl 1) pp 1–
160
12 Lu S.R., Fuh J.L., Chen W.T., Juang K.D., Wang S.J (2001)
“Chronic daily headache in Taipei, Taiwan: Prevalence,
follow-up and outcome predictors” Cephalalgia 21(10) pp
980-986
13 McCaig L.F., Burt C.W (2001) “National hospital ambulatory medical care survey: 1999 emergency department summary”
Advance Data from Vital and Health Statistics 320
14 Monzon M.J., Lainez M.J (1998) “Quality of life in migraine and
chronic daily headache patients” Cephalalgia 18(9) pp 638-643
15 Nguyễn Thị Thúy Lan (2011) Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và phân loại đau đầu mạn tính hàng ngày Luận án chuyên khoa II
Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh
16 Nguyễn Văn Chương (2010) “Điều trị migraine” Thực hành lâm sàng thần kinh học Nhà xuất bản Y học Hà Nội Tr 369-391
17 Scher A.I., Stewart W.F., Liberman J., Lipton R.B (1998)
“Prevalence of Frequent Headache in a Population Sample”
Headache: The Journal of Head and Face Pain 38 pp 497-506
18 Scher A.I., Stewart W.F., Ricci J.A., Lipton R.B (2003) “Factors associated with the onset and remission of chronic daily
headache in a population-based study” Pain 106(1-2) pp 81-89
19 Silberstein S.D., Lipton R.B., Dalessio D.J (2001) Wolff’s Headache and Other Head Pain Oxford University Press 7th
Edition pp 247-282
20 Unger J (2000) “Chronic Daily Headache” The Female Patient
25 pp 14-26
21 Vũ Anh Nhị (2010) “Đau đầu thứ phát” Chẩn đoán và điều trị đau đầu Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Tr 192-203
22 Wang S.J., Fuh J.L., Lu S.R (2000) "Chronic daily headache in Chinese elderly: prevalence, risk factors and biannual follow-up."
Neurology 54(2) pp 314
23 Wang S.J., Fuh J.L., Lu S.R., Juang K.D (2001) "Quality of life differs among headache diagnoses: analysis of SF-36 survey in
901 headache patients" Pain 89 pp 285-292