Bài giảng Phân tích CT sọ não cơ bản - BS. Cao Thiên Tượng

Bài giảng Phân tích CT sọ não cơ bản - BS. Cao Thiên Tượng trình bày các bước tiếp cận hình ảnh học sọ não. Các đặc điểm hình thái và tính chất sọ não. Mô tả đậm độ, nguyên nhân giảm đậm độ, đồng đậm độ, tăng đậm độ và các hình ảnh bệnh học về não.

PHÂN TÍCH CT S  NÃO C  B N Ọ Ơ Ả

BS CK2 CAO THIÊN TƯỢNG KHOA CĐHA-BVCR

Mô t  đ m đ ả ậ ộ

Gi m đ m đ , đ ng đ m đ , tăng đ m đ ả ậ ộ ồ ậ ộ ậ ộ

 T n th ổ ươ ng não và t y mô t  gi m đ m đ , đ ng đ m đô và tăng  ủ ả ả ậ ộ ồ ậ

đ m đ  so v i c u trúc bình th ậ ộ ớ ấ ườ ng k  c n ế ậ

 T n th ổ ươ ng mô m m ngoài s  so v i c ề ọ ớ ơ

 T n th ổ ươ ng trong x ươ ng mô t  x  x ả ơ ươ ng ho c h y x ặ ủ ươ ng so v i  ớ

Nh i máu c p ồ ấ Viêm não Herpes

Nh i máu bán c p ồ ấ

Nh i máu c p ồ ấ

Nh i máu watershed ồ

Nh i máu nhân bèo  ồ (d u hi u d u ph y) ấ ệ ấ ẩ

Thi u máu­thi u oxy ế ế

Phù mô k  quanh não  ẽ

th t ấ

Adrenoleukodystrophy 

Leukoaraiosis  

Abscess  PML  Toxoplasmosis 

• Oligodendroglioma 

• Ependymoma 

• Astrocytoma

• Di căn não (carcinoma t  bào th n, neuroblastoma, các u  ế ậ

ch  ti t nh y đ ế ế ầ ườ ng tiêu hóa)

Lymphoma  Medullobastoma  

Tăng đ m đ  khoang d ậ ộ ướ i nh n ệ

• Xu t huy t d ấ ế ướ i nh n ệ

Xu t huy t d ấ ế ướ i nh n ệ

Viêm màng não n m ấ Gi  xu t huy t d ả ấ ế ướ i 

nh n (phù não lan t a) ệ ỏ

GBM Phù, xu t huy t, ho i t ấ ế ạ ử Nang bì vỡ

M , d ch, vôi ỡ ị Ependymoma thoái s n ả

Mô đ c, đóng vôi, ho i t ặ ạ ử

Các d ng xu t huy t nhu  ạ ấ ế

Phân tích  hi u  ng choán ch ệ ứ ỗ

• T n th ổ ươ ng ho c quá trình b nh lý gây chèn ép, xáo tr n và/ho c đ y  ặ ệ ộ ặ ẩ

l ch c u trúc n i s  k  c n g i là  ệ ấ ộ ọ ế ậ ọ hi u  ng choán ch ệ ứ ỗ  

• Phát hi n và xác đ nh  ệ ị hi u  ng choán ch   ệ ứ ỗ là k  năng c  b n c a hình  ỹ ơ ả ủ

nh h c th n kinh

• Xác đ nh đ c đi m chính xác  ị ặ ể hi u  ng choán ch   ệ ứ ỗ giúp đ nh v  t n  ị ị ổ

th ươ ng

• Phát hi n  ệ hi u  ng choán ch   ệ ứ ỗ cũng có t m quan tr ng trong đi u tr ,  ầ ọ ề ị

đ c bi t là các thoát v  não  ặ ệ ị

• Phân tích  hi u  ng choán ch   ệ ứ ỗ có th  đ nh l ể ị ượ ng (đo đ y l ch đ ẩ ệ ườ ng 

gi a), đ nh tính (đ  n ng c a chèn ép não th t, não úng th y, xóa  ữ ị ộ ặ ủ ấ ủ

rãnh não, xóa b  n n ho c chèn ép mô khu trú) ể ề ặ

• Hi u  ng choán ch   ệ ứ ỗ có th  do đ y l ch tr c ti p c a t n th ể ẩ ệ ự ế ủ ổ ươ ng 

choán ch  ho c có th  do phù não ỗ ặ ể

• Phù do m ch (phù ngo i bào) ạ ạ

• Phù đ c t  bào (phù n i bào) ộ ế ộ

• Phù mô k  (quanh não th t) ẽ ấ

DWI b=1000s/mm2 ADC

Phù đ c t   ộ ế

bào

Viêm não Herpes

Phù mô kẽ

Phù do m ch ạ

• Phù do tăng tính th m thành m ch b t th ấ ạ ấ ườ ng

Các lo i thoát v  não ạ ị

• Thoát v  d ị ướ ề i li m não

• Thoát v  qua l u h ị ề ướ ng xu ng  ố trung tâm

• Thoát v  móc thái d ị ươ ng qua 

Thoát v  ị thùy giun 

d ướ i và 

h nh nhân ạ Thoát v  ị

d ướ ề i li m Thoát v  ị qua l u  ề Thoát v  ị thùy thái 

d ươ ng Thoát v  h nh  ị ạ nhân

Thoát v  d ị ướ ề i li m não

• Hi u  ng choán ch   ệ ứ ỗ

trên l u h ề ướ ng vào 

trong h i đai b  đ y  ồ ị ẩ

xu ng d ố ướ ề i li m não 

• Đ ng m ch não gi a  ộ ạ ữ

và tĩnh m ch não trong  ạ

có th  b  ép  ể ị

Thoát v  qua l u h ị ề ướ ng xu ng trung  ố tâm

• Hi u  ng choán ch  trên l u  ệ ứ ỗ ề

Thoát v  móc thái d ị ươ ng qua l u  ề

• Thùy thái d ươ ng trong b  đ y  ị ẩ

l ch vào trong và xu ng d ệ ố ướ i qua 

b  t  do c a l u ti u não ờ ự ủ ề ể

Thoát v  thùy giun h ị ướ ng lên

Thoát v  h nh nhân  ị ạ qua l  ch m ỗ ẩ

Các đi m c u l u ý khi đánh giá  ể ầ ư

Các d ng b t thu c  ạ ắ ố

• Tăng t ươ ng ph n mô k  (ngo i m ch) ả ẽ ạ ạ

• Tăng t ươ ng ph n m ch máu (n i  ả ạ ộ

m ch ) ạ

B t thu c ắ ố

Thì m ch máu ạ

• Các t n th ổ ươ ng giàu m ch  ạ máu/ dòng máu: AVM, 

MENINGIOMA, GBM …

• T ướ i máu xa x  th c s ,  ỉ ự ự

xung huy t (ch n th ế ấ ươ ng)

B t thu c ắ ố

Thì mô k   ẽ

• Không có hàng rào máu  não

Đ ng nh t ồ ấ Không đ ng nh t ồ ấ Vi n ề

D ng h i não ạ ồ

Sarcoid màng c ng ứ

B t thu c v  não/h i não ắ ố ỏ ồ

• Thi u máu/nh i máu ế ồ

• Lan  d ướ i màng nuôi ho c d ch  ặ ị não t y ủ

• Viêm não màng não

• D  d ng màng m m (Sturge­ ị ạ ề

Weber)

• Meningioangiomatosis (NF2)

B t thu c h i não do viêm não Herpes ắ ố ồ

B t thu c h i não­Nh i máu ắ ố ồ ồ

Khoa CĐHA Bệnh Viện Chợ Rẫy

Meningioangiomatosis

B t thu c d ng n t v  não/d ắ ố ạ ố ỏ ướ ỏ i v  

Di căn

B t thu c quanh não th t ắ ố ấ

B t thu c vi n= ắ ố ề MAGICAL DR

Đ c đi m b t thu c vi n trong u ặ ể ắ ố ề

Nang + N t thành ố

*Pilocytic astrocytoma

*Hemangioblastoma

*Pleomorphic xanthoastrocytoma

5 phút

U ti t d ch: Pilocystic astrocytoma ế ị

U ti t d ch: gangiloglioma ế ị

Đ c đi m b t thu c trong viêm/abscess ặ ể ắ ố

Abscess

Khác bi t t n th ệ ổ ươ ng b t thu c vi n ắ ố ề

GBM

Abscess­toxo

Vi n h  (không hoàn toàn) ề ở

• Các u “d ng nang” ti t d ch ạ ế ị

B t thu c không có phù ắ ố

Vi n h ề ở

MS

Ho i t  tia x ạ ử ạ

B t thu c ắ ố

Các đi m c n nh ể ầ ớ

• B t thu c có th  cho th y tăng th  tích máu và/ho c tăng  ắ ố ể ấ ể ặ

l u l ư ượ ng máu

• Tăng th  tích/l u l ể ư ượ ng có th  sinh lý (vd “t ể ướ i máu xa x ”),  ỉ

Các vùng định khu chuyên biệt

Các b ướ c ti p c n hình  nh h c s   ế ậ ả ọ ọ não

Huy t kh i xoang tĩnh m ch d c trên ế ố ạ ọ

Huy t kh i xoang tĩnh m ch d c trên ế ố ạ ọ

• M t n ấ ướ c

• H i ch ng c n u có tăng đông ộ ứ ậ

• Gây tê t y s ng ủ ố

• Sau sinh

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Gliomatosis cerebri: Thâm nhi m 2 ho c nhi u h n hai thùy não ễ ặ ề ơ

Astrocytoma th  chai lan t a  ể ỏ

Astrocytoma th  chai lan t a  ể ỏ

T n th ổ ươ ng th  chai ể

Glioblastoma: ho i t   ạ ử

trung tâm

Lymphoma nguyên  phát: tăng đ m đ ậ ộ

Lymphoma: tăng đ m đ ậ ộ

Rimphoma 

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

B t s n th  chai ấ ả ể

Các b ướ c ti p c n hình  nh h c s   ế ậ ả ọ ọ não

Macroadenoma tuy n yên ế

Xu t huy t tuy n yên ấ ế ế

Met hemoglobine 

 vùng yên

ở Macroadenoma  tuy n yên ế

Xu t huy t tuy n yên ấ ế ế

• Goliath b  Gigantism và/ho c acromegaly? ị ặ

• Goliath là ng ườ i “kh ng l ” ổ ồ

• Ông ta t c gi n do đau đ u và tăng áp l c n i s ứ ậ ầ ự ộ ọ

* xu t huy t tuy n yên ấ ế ế

*xu t huy t trong macroadenoma ấ ế

Các b ướ c ti p c n hình  nh h c s   ế ậ ả ọ ọ não

U s  h u­sáng trên T1W ọ ầ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Kh i choán  ố

ch  clivus ỗ

H y x ủ ươ ng  trên đ ườ ng 

gi a ữ

Chordoma

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Gãy lún sọ

Các b ướ c ti p c n hình  nh h c s   ế ậ ả ọ ọ não

Máu t  ngoài màng c ng nh , không thoát  ụ ứ ỏ

v , có th  đi u tr  b o t n ị ể ề ị ả ồ

N  c ụ ườ ở ể ủ i   b  c  não sinh t ư

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

§ Xương s , ngoài/dọ ưới màng c ngứ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Phình đ ng m ch n i s ộ ạ ộ ọ

Phình đ ng m ch n i s ộ ạ ộ ọ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

B t quang khoang d ắ ướ i nh n ệ

Lan theo d ch não t y ị ủ

Viêm màng não carcinoma

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Viêm não herpes

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Tai bi n m ch máu não ế ạ

ti n tri n sau 3 ngày ế ể Ngày 1

Xóa  rãnh

Ngày 3

Gi m đ m đ ả ậ ộ

D u hi u “ribon thùy đ o’ ấ ệ ả

Đ ng m ch não tr ộ ạ ướ c

Nh i máu đ ng m ch não sau ồ ộ ạ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

T n th ổ ươ ng v  não d ng hình chêm ỏ ạ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Thi u oxy não trong ph u thu t ế ẫ ậ

Thi u oxy não trong ph u thu t ế ẫ ậ

Thi u máu ch t xám­tr ng, ch m và h ch n n ế ấ ắ ẩ ạ ề

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

34 tu i, hôn mê ổ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

X  c ng r i rác ơ ứ ả

các t n th ổ ươ ng nh  hình oval vuông góc não th t  ỏ ấ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Kh i đ i th  trái,  ố ồ ị

đ m đ  th p, tăng  ậ ộ ấ

đ m đ  vi n, gi m  ậ ộ ề ả tín hi u vi n trên  ệ ề T2W, b t quang  ắ

vi n tròn, tr n láng,  ề ơ phù xung quanh,  khu ch tán h n ch   ế ạ ế

Toxoplasmosis 

Toxoplasmosis: đóng vôi sau đi u tr ề ị

T n th ổ ươ ng co kéo, gi m phù, đóng vôi ả

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

T1W sau tiêm, b t  ắ quang vi n v i  ề ớ

ho i t  trung tâm ạ ử

Các b ướ c ti p c n hình  nh h c s   ế ậ ả ọ ọ não

Ng  đ c và chuy n hóa ộ ộ ể

• N i sinh ộ

­Toan Xeton đái tháo đ ườ ng

­Hôn mê h  đ ạ ườ ng huy t  ế

• Ph i nhi m ch t đ c ngo i sinh ơ ễ ấ ộ ạ

­CO

­Methanol, Ethylen glycol

­B nh não ch t tr ng do dung môi ệ ấ ắ

Ng  đ c CO: ch n l c nhân c u nh t  ộ ộ ọ ọ ầ ạ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Đau đ u m n tính ầ ạ

Não th t > rãnh não  ấ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Cysticercosis não th t III ấ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

Đ nh v  gi i ph u ị ị ả ẫ

U màng não trong não th t ấ

T n th ổ ươ ng n m   đâu? ằ ở

1. Trong vs. ngoài tr c ụ

2. Trên vs. d ướ ề i l u

3. Các vùng đ c bi t ặ ệ

V  trí t n th ị ổ ươ ng

• T n th ổ ươ ng   đâu? ở

­ Trong tr c ụ

­ Ngoài tr c ụ

Phân biệt khối trong trục-ngoài trục

Liên tục với

xương và liềm

não

Khoang dịch não

Ranh giới chất

nhánh màng cứng)

Ngoài tr c ụ

D u hi u ấ ệkhe

Trong tr c ụ

Phá h y ranh ủ

gi i ch t xám­ớ ấ

tr ngắ

Trên vs. d ướ ề i l u

• Th ừơ ng k t h p v i tu i b nh nhân ế ợ ớ ổ ệ

• GBM vs. di căn:  1% GBM  d ứơ ề i l u so v i  ớ 15% di căn  kh i ti u  ố ể não   ng ở ườ ớ i l n th ườ ng di căn h n là GBM ơ

• Nang + n t thành   ti u não: tr  em ố ở ể ẻ   pilocytic astrocytoma, ng ườ i 

l n  ớ  hemangioblastoma

Xin cám  n ơ