Ebook Diễn biến sinh lý, sinh hóa và hóa học khi cơ thể vận động: Phần 1 - BS. Nguyễn Hạc Thúy

Phần 1 cuốn sách Diễn biến sinh lý, sinh hóa và hóa học khi cơ thể vận động cung cấp cho người học các nội dung: Sinh lý và sự chuẩn hóa cơ thể khi vận động; chuyển hóa protid; chuyển hóa glucid, chuyển hóa lipid; quá trình liên quan giữa những chuyển hóa các glucid, protid và lipid,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

b s n g u y£n h a c t h u y

d i I n b ie n s in h l y ,

JYEN

.ieu

BS NGUYEN HAC THUY

DIEN BIEN SINH LY, SINH HOA VA HOA HOC

■

KHI Cff THE VAN DONG■ ■

n hA x u a t b a n y h o c

HA NOI - 2001

L O I N O I D A U

Trong qua trinh dat nuoc tien len cong nghiep hoa, hien dai hoa, viec nang cao sure khoe va doi song van hoa cho moi’ nguoi da tro thanh mot yeu cau cap bach mang tinh xa hoi De dap ung yeu cau do, tac gia bien soan quyen sach nay mong muon gop mot phan nho de ph

vu sir hieu biet them ve qua trinh dien bien sinh ly, sinh hoa, bien hoa, cac yeu to ufc che - hung phan than kinh, xuyen suot ca the con nguoi song va trudng thanh cho tat

ca cac anh chi dang cong tac lao dong tri oc, lao dong chan tay Dac biet phuc vu trong va ngoai benh vien cho cac thaythuoccac huan luyen vien, cac sinh vien a cac trtfcmg dai hoc, trung hoc, nhting khan gia yeu the thao, va cac van dong vien Dai song con nguofi tu luc lot long cho den khi trut hoi thd cuoi cung, no duoc trai qua cac thoi ky : sinh, lao, benh, tii Sir dien bien phat trien ca the no cung trai qua nhieu khau nhu : qui luat thay cu doi moi, di hoa

va dong hoa

Tat ca con ngiroi tren hanh tinh nay muon song can phai giai phong nang lirong can thiet cho ca the, nang ltftfng nay co diroc la nhof sir phan giai vat chat til cac chat ben ngoai dira vao ccf the va chat song trong co the luon luon tan vd chuyen hoa ra khoi co the Qua trinh nay duoc goi la di hoa

Va con nguc/i can thu nhan nhung vat chat huru co va

vo c o (tu thit, ca, rau, trung, qua, siia ) roi bien no thanh ( dinh duong) chat song, thanh phan cau tao cua te bao de cho con nguoi ton tai va phat trien, qua trinh nay goi la dong hoa

Muon hieu biet day du ve qua trinh song chung ta can nghien cuu, nam bat su bien hoa hoa hoc va qua trinh dien bien sinh ly phat sinh trong co the khi lao dong, van dong, khi nghi ngoi va om dau Cung nhu muon biet dirgfc qua trinh song phai nghien cuu anh huomg cu the cua qua trinh qua lai cua ctf the va moi trtfdng quanh ta Cu the la phai nhin nhan de khai niem co the gay ducrc an tuong qua trinh cua nao bo lam viec, hung phan urc che

va su dieu khien cua he than kinh trung uong trong qua trinh lao dong, van dong va nghi ngoi Nam duoc chuc nang cua tim, bo may tuan hoan lam viec co bop, van hanh m au di khap co the cung nhu nam duoc chuc nang cua phoi, bo may ho hap thuc hien nhiem vu ho hap trao doi oxy, thai carbonic trong qua trinh lao dong, van dong, luyen tap, thi dau cung nhu liic nghi ngoi va om dau nhu the nao ?

D ong thoi, nam b k t duoc qua trinh hap thu protid, glucid, lipid vao co the va bien hoa chung, cung nhu tong hop cac chat ay qua qua trinh chuyen hoa khi lao dong, van dong, luyen tap thi dau nhu the nao de chung ta biet duoc cai gi tranh, cai gi can va tim cac phuorng phap bao

ve, de ra cac cach ring xur, thuc hien an uong , boi duang, nghi ngoi, lao dong cho thich hap Dac biet, vai cac thay

co giao, cac sinh vien, hoc sinh d cac trudng, cac bac si o’ benh vien can n&m bat, cu the hoa de long vao cac chuang trinh giang day va dieu tri benh nhan

Bien soan quyen sach nay co tham khoa cac tai lieu cua Lam Thu Mo (Trung Quo'c), GS LuP.Frolop, GS Sockin, GS I-A-Koplep, GS A.H.Kreptonhhicop va G Pharephen (Lien Xo), GS Runhehedoman (Thuy Dien)

Hy vong co the gop dutfc mot phan nho, giup cac anh chi, cac ban tim hieu them cac dac diem ca ban ve churc nang hoat dong, cua nao bo, tim, phoi, su chuyen hoa cua cac chat protid, glucid, lipid Neu ngiing chuyen hoa la ngving sir song, roi loan chuyen hoa la ro'i loan chiic nang

ca the ve qua trinh sinh ly, sir bien hoa hoa hoc trong bap thit khi lao dong, hoat dong va yen nghi cung nhir qua trinh sinh ly lam cho sir bien hoa hoa hoc trd thanh ca nang hoat dong cua ca the trong hoat dong lao dong, luyen tap va thi dau Sir chuyen hoa khac trong qua trinh nghi ngoi va lao dong van dong

Tap sach nay chSc khong khoi nhung thieu sot, mong duac su quan tam gop y cua anh chi va cac ban Xin cam an !

NHA XUAT BAN Y HOC

: X

4 ^

MUC LUC • •

Sinh ly va su chuyen hoa co the khi van dong 9

Qua trinh lien quan giUa nhting

chuyen hoa cac glucid, protid va lipid 33Chuyen hoa niiffc trong cor the 37Chuyen hoa muoi trong cor the 40Tac dung tong hup cac chat trong ca the 42

Bo nao voi cac to chuc van dong co the 46

Qua trinh sinh ly khi van dong 77Bien hoa hoa hoc bSp thit khi van dong 95Qua trinh bien hoa sinh ly khi van dong 115Cac tuyen noi tiet cung lien quan den dien bien

sinh ly, sinh hoa va hoa hoc trong co the 145

SINH LY VA SU CHUYEN HOA CO THE

KHI VAN DONG

Trong qua trinh phat trien cuoc song con ngudi bao gid cung phai tieu hao mot so' nang luong nhat dinh, dong thdi cung can phai tiep nap mot luong dinh dudng tii ben ngoai de bu d ip lai cho su tieu hao do, neu khong se khong bao gid co the phat trien va ton tai duoc Vi vay con ngudi luon luon phai hap thu nhiing chat can thiet cho co the tu moi trudng xung quanh de cung cap nang luong cho co the phat trien

C o the con ngudi da hap thu nhiing chat gi d moi trudng xung quanh m inh ? Moi ngudi deu biet hang giay, hang phut chung ta phai hit thd khong khi, phai uong nude, phai an thit, an rau, ngu coc va nhiing thiic an can thiet khac Sau khi nhiing thiic an do vao co th e qua qua trinh tieu hoa, bien hoa va hang loat chuyen hoa no se trd thanh nhiing thanh phan bo ich cho to chuc cua co the Song song vdi su bien hoa do, mot so chat trong co the khong ngung phan hoa de sinh ra nang luong huu ich va nhiing chat ba vo dung (nhu nude tieu, phan, mo hoi v.v ) Nang luong dung de cung cap cho cac hoat dong lao dong tri oc va lao dong chan tay cua moi ngudi hang ngay trong cuoc song chung ta , con nhiing chat ba thi thai ra ngoai

co the

Cur nhu vay, ca the khong ngiing trao doi chat vcri moi trudng xung quanh suot nam thang, suot ca doi song con nguoi Nghia la co the luon luon nhd vao nhiing vat chat

d moi trirong ben ngoai de doi moi vat chat cau tao trong

co the minh Qua trinh trao doi cac chat do, trong sinh ly hoc (Paplop), goi la sir chuyen hoa Co the luon luon lien

he vdi moi trirong ben ngoai, do la tinh chat co ban hang dau cua sir song Cho nen sir chuyen hoa la dieu kien tien quyet b i t buoc phai co cho sir can thiet de co the song ton tai

Nhiing vat chat can thiet hang ngay cho co the, co nude, hap thu oxy trong khong khi, glucid, lipid, protid, sinh to va chat muoi vo co, v.v d trong cac loai thuc an nhu thit, rau, chat beo va ngii coc Nhiing chat protid, glucid va lipid co rat nhieu trong cac loai thuc an, no chinh

la nguon nang luong can thiet cho ddi song chuc nang, no cung la nguon nhiet the cua chung ta Nhung chat ay can nhieu hay it la tuy theo dieu kien sinh hoat, lao dong (lao dong tri oc hoac lao dong chan tay, lao dong nang hay nhe ) cua con ngudi, tuy theo khi hau nong lanh va tinh hinh co the nhu sinh trudng, chira de, om dau v.v Thi

du, trong lao dong nang nhoc, tap the due the thao thi

co nang chuyen hoa cung tang len, do do so luong glucid, protid va lipid v.v can thiet cua co the cung tang len.Che do sinh hoat cua moi ngudi, su s i p xep thdi gian lao dong va nghi ngoi, so'lan an uo'ng va so'luon g an, tinh

chat cong tac, cung nhu la tuoi tac va tinh hinh sue khoe v.v deu co lien quan den su chuyen hoa Chat m oi duoc hap thu vao co the de tao nen thanh phan to chuc co the, phai luon luon giu thang bang voi nhiing phan to chuc co the, do la su thang bang cua chuyen hoa.

Qua trinh phat trien ddi song, co the khong ngiing hap thu nhiing chat can thiet d moi trudng ben ngoai, nhung tinh chat va cau tao cua moi chat khong phai deu hoan toan gio'ng nhu nhiing chat cua thanh phan to chuc

co the, cho nen no can phai qua nhieu qua trinh bien ddi moi co the trd thanh thanh phan cau tao nhu cac chat co cua co the, qua trinh do goi la tac dung dong hoa Dong thdi, khi tao thanh nhiing thanh phan nhu thanh phan cau tao co the, no can phai co mot so' nang luong nhat dinh, nang luong do la do vat chat phan hoa sinh ra, sau khi phan hoa, nhiing chat ba duoc thai ra ngoai co the (phan, nude tieu, mo hoi, .) qua trinh do goi la tac dung

di hoa Luc bay gid co the hinh thanh su thang bang chuyen hoa chinh la su thang bSng gitia tac dung dong hoa va tac dung di hoa Trong qua trinh hoat dong cua co the binh thudng ngau nhien, hai tac dung do khang khit vdi nhau, song song ton tai, khong the chi co rieng tac dung dong hoa ma khong co di hoa va nguoc lai Thi du nhu nhiing chat glucid, protid va lipid ma chung ta an vao, khong phai la vao thang ngay to chuc cua co the,

ma trudc het no bi phan hoa d trong he thong bo m ay

tieu hoa (da day ), nhu bo may tieu hoa co nhiem vu cung cap nguyen lieu va che bien thiic an thanh chat dinh dudng cho viec nuoi song co the, bao gom hai phan : ong tieu hoa va cac tuyen tieu hoa Bat dau tii o m ieng va ket thuc d hau mon.

1 T h i/c quan

2. Da day

3 Tuy

4 Dai trang ngang

5 Dai trang xuong

So do bo may tieu hoa

Vom mieng gom : moi, ma trong, rang, ludi, man hau va cac tuyen nude hot co nhiem vu che bien mang tinh co hoc (nhai nghien nho thuc an) nuot qua thuc quan xuong da day.

Su tieu hoa co hai tuyen chinh : gan, tuy Hai tuyen nay deu lam ca hai chiic nang vua noi tiet vua ngoai tiet Cac chat noi tiet duoc hut vao mau tham gia vao qua trinh dieu hoa cac chat Chat ngoai tiet duoc dua vao ong tieu hoa de tieu hoa cac thiic an Chat noi tiet cua gan tham gia vao qua trinh chuyen hoa chat dudng, co tac dung bien glucose thanh glycogen va tiep theo (nguoc lai) tii glycogen thanh glucose Chat ngoai tiet cua gan va

m at do cac te bao gan tiet ra dan tii cac ong nho nhat den cac ong ldn, cuo'i cung duoc do’ vao hai ong gan phai va trai Hai ong nay hop thanh (trong) mot ong chung roi chuyen vao trong long ta trang de lam nhiem vu tieu hoa thiic an

Gan

1 Day c h in g tam giac trai

2 Dien gan ngoai phuc mac

3 Bd difdi

4 D ay tui mat

5 Day chling tam giac phai

Tuyen tuy mat trade

Chat noi tiet la insulin (da co ten thuoc dieu tri benh dai dudng la insulin) duoc dua vao mau de tieu hoa chat duong Chat ngoai tiet la djch tuy duoc dan theo hai ong

la ong tuy chinh va ong tuy phu, ca hai ong nay deu dua chat ngoai tiet vao trong long ta trang thanh nhung phan

co ban, roi duoc ruot (ta trang) bdi cac mao hap thu vao cac bo phan cua co the va cuoi cung mdi hop thanh nhung thanh phan cau tao cua co the, nhu vay tuc la vat chat phan hoa trudc roi moi hoa hop sau M at khac, nhieu chat trong co the trudc khi phan hoa, cung phai ket hqrp vdi nhung chat khac, de tao nen nhting chat phuc tap hem Nhu vay la trudc khi phan hoa, da co su hoa hqrp Do do tac dung dong hoa va tac dung di hoa phai luon luon dua

Ian nhau, tao nen mot qua trinh chuyen hoa sinh ly tu dong, thong nhat Do la ban chat cua moi lien quan gitia

co the voi moi truOng xung quanh

Nhung thiic an thudng dung hang ngay vao co the se chii yeu duoc cau tao bang ba chat glucid, protid va lipid Ngoai ra con co muoi, sinh to va nhting chat khac Trong

co the chung ta , ba chat glucid, protid va lipid, chuyen hoa lan nhau (tti chat nay co the chuyen hoa thanh chat kia), cho nen qua trinh chuyen hoa cua chung la tien hanh trong cung mot luc vdi cac mtic do khac nhau Nhting cong trinh nghien ctiu phan tich qua trinh chuyen hoa hoan chinh se trinh bay of m ot chuyen de khac sau hon O day chung ta mdi phan tich rieng re qua trinh chuyen hoa cua tting chat noi tren, quan sat su bien hoa cua chung trong

co the, cung nhu la mdi lien quan tuong ho phtic tap cua chung, de hieu duoc tinh chat thong nhat co ban cua chiing cung nhu khai niem co ban ve chuyen hoa cac chat

CHUYEN HOA PROTID

Protid la mot trong nhting chat co ban cau tao nen to chric cua co the va protid luon luon co trong moi te bao Tat ca nhting vat chat song deu co protid “S o song la mot hinh thric ton tai cua protid” Su chuyen hoa protid so vOi glucid va lipid thi phtic tap hem nhieu Protid hinh thanh

tu 20 axid amin tro len nhu glucid, alamin, systin trong

so cac acid amin co 8 den 10 loai acid amin can thiet nhu methionin, valin Moi acid amin co mot cau true rieng, mot con duong chuyen hoa rieng Nhieu acid amin ket hop lai thanh polipeptid, nhieu polipeptid ket hop voi nhau thanh protein

Khoa hoc da neu ra hai thi du de chung minh rang cor the song deu la do protid cau tao nen, khong co protid thi khong co su song

1 Khi lao dong tri oc va chan tay hoac hoat dong the thao, su co bop cua co va cac bap thit la mot the hien hoat dong cua chat protid cau tao nen b ip thit

2 Hong huyet cau trong mau chung ta, co huyet sac

to la dung moi hap thu oxy trong khong khi, dua toi cac to chuc de cung cap cho nhu cau can thiet, khi vat chat phan hoa Neu vi mot nguyen nhan nao do (thi du nhu bi thucmg mau chay qua nhieu hay benh nang keo dai trong chan thuong the thao va lao dong, thieu m a u , ) so luong hong huyet cau a trong mau bi giam xuong, luong huyet sac to

cung do do ma giam thap khong con dii m uc do binh thuOng, vi vay, khong hap thu duoc du duOng khi, ket qua sac mat cua chung ta tror nen xanh xao

Nhiing hien tuong sinh hoat khac deu co lien quan tOi thanh phan protid, mot chat cau tao nen co the Do do ta thay rin g , trong cuoc song hang ngay protid chiem mot dia vi quan trong Vay chung ta phai nghien ciiu xem cau tao cua chat protid nhu the nao Du nguon goc cua chiir

o dau (tu trong thuc pham, thit, trUng, rau v.v ra) tat ca nhung chat protid deu m ang nhiing nguyen to' carbon, hydro, oxy, nito, va mot so' it luu huynh, nhiing nguyen to nay tao nen acid amin Ve cau tao toan bo cua protid o phan nay chung ta chua co phan phan tich toan dien Tuy nhien, chung ta mori biet co tti 20-25 thuf acid amin khac nhau, chung ket hop vOi nhau de tao nen nhiing chat protid phuc tap Vay thi chung ta co the nghi rang do vi tri s ip xep cua nhung acid amin do khac nhau hoac do so luong cau tao cua acid amin khong nhu nhau, se tao ra nhiing chat protid khac nhau, vi vay moi loai protid cung co mot dac tinh rieng cua no

Do do ta thay r in g , moi mot loai sinh vat deu co chat protid dac thu cua no, ngay trong mot so loai con vat, chat protid 0 trong to chUc nay cung khong gio'ng chat protid or trong to chuc kia Thi du : Chat protid trong thit Ion khong giong chat protid O trong thit bo, ngay chat protid d trong thit Ion cung khac vori chat protid o trong

gan ltfn Nhiing chat protid a trong thuc an cua chung ta khong giong nhau ve mat tinh chat cung nhu ve mat cau tao doi voi co the chung ta, no la protid di the Muon dung nhiing chat protid di the do, ca the chung ta phai bien no thanh nhung chat protid phu hop can thiet cho co the minh b in g cach la khi nhiing chat protid a trong thit, ca,

d trong trung, trong rau, dau cung nhu a trong cac loai ngu coc duoc chung ta an vao, truoc het no se bi nhiing men tieu hoa a da day, 6 m ot tieu hoa va phan huy mat tinh dac thu cua no, de tro thanh nhiing acid amin don gian va khac nhau, roi nhiing acid amin do m oi hop lai de tao thanh chat protid thich hop cho nhu cau cua co the.Qua trinh cac chat protid trong thiic an khi an vao da day phan hoa thanh cac acid amin Khi thuc an vao tOi da day, chat protid phiic tap cua thiic an se bi nhiing thu men trong dich vi phan hoa thanh chat pepton don gian Khi ttfi ruot non, chat pepton lai bi thii men cua dich ta trang va djch tuy phan hoa thanh acid amin, do la su bien hoa cua chat protid

Acid amin noi tren duoc di qua quanh thanh ruot non

va duoc hap thu vao mau, theo dong mau di qua tinh mach cua, roi vao gan Sau do mot phan acid amin tiep tuc di theo dong mau vao cac to chiic de tao nen chat protid cua nhiing to chuc khac nhau cua ca the, mot phan thi duoc luu lai trong gan tao nen chat protid du trii cua gan, de

bu dap khi chat protid trong m au bi giam siit Tuy nhien

loai protid nay khong giu diroc lau, mot phan bi phan hoa

d trong gan, tach nhom amin ra khoi acid amin de thanh nhiing san pham cuoi cung cua qua trinh chuyen hoa protid (co amoniac, ure, C 0 2 va nude), nhiing chat nay di qua than va bi dao thai theo nude tieu ra ngoai Phan con lai cua acid amin da tach mat nhom amin de tao nen nhiing acid amin mdi, hoac bi phan hoa nhu glucid va lipid de cung cap nang luong cho co the chung ta

Cac chat protid dac thu cua nhiing to chiic trong co the phai co day dii acid amin, ma nhiing acid amin khac nhau do khi ket hop voi nhau se tao nen theo m ot thU tu dac biet va voi m ot ty le nhat dinh Vay co phai la co the cua chung ta phai hap thu d trong nhiing thurc an hang ngay day du toan b6 25 loai acid amin ma chung ta da biet khong ? hay la co the chung ta co the che tao mot so acid amin can thiet cho minh ? Ket qua nghien cuu cua cac nha khoa hoc ve moi mat da chiing minh rang, co mot

so acid amin co the khong the tu che tao duoc ma chinh nhiing thu do lai can thiet cho su song Nhiing acid amin nay (hien nay da co biet 10 loai) phai lay tii nhiing thiic

an ben ngoai Con nhiing acid amin khac thi co the do co the tu che tao duoc, bling cach la bien loai acid amin nay sang loai acid amin khac, diem nay da noi d tren Thiic an cua chung ta la nhiing chat h6n hop, trong do chat cung nhu lugmg cua protid tuy khong giong nhau, nhung khong bao gid thieu h in hoan toan mot loai acid amin nao do

Bay gid van de la d cho lam sao co the bien dirge so acid amin trong thuc an cua chung ta co du de cung cap cho nhu cau cua co the ? Van de nay co lien quan den su thang bang ve chuyen hoa da neu d tren Vi trong acid amin co nito, chung ta co the so sanh luong nito duoc hap thu vao voi luong nito bi dao thai ra, neu luong nito duoc hap thu tu thuc an trong moi ngay (tong so luong nito trong nhiing protid hon hop cua thiic an), bang tong luong nito bi dao thai ra theo phan va nude tieu, mo hoi thi ta

co the biet duoc luong acid amin duoc cung cap day du Trong sinh ly hoc, ngudi ta goi cach do la su can b&ng nito Su can b in g nito do co the thay doi tuy theo dieu kien sinh hoat khac nhau cua moi co the

Chung ta da biet rang, chat protid la thanh phan ca ban cau tao nen cac to chiic co the Trong ddi song hang ngay, vat chat cua cac to chuc trong co the khong ngung

bj tieu hao, dong thai su tieu hao do phai luon luon duoc

bu dap lai mot cach day du Qua trinh lao dong, van dong, luyen tap, huan luyen the thao, trong lira tuoi thieu nhi

ca the phat trien manh, trong co the khong ngung sinh

ra nhiing to chiic mdi, cho nen viec cung cap chat protid cang trd nen quan trong No dam bao cho viec sinh ra nhiing thanh phan co ban mdi cua cac to chiic co the Luc nay, luong nito duoc hap thu tii thuc an vao, nhieu hon la luang nita bi dao thai ra, nhu vay goi la thang bang nito duong Neu nhu chat protid lay trong thiic an khong dii

cung cap cho nhu cau cor the, thi se su dung tori so protid

du tru or trong mau, trong gan, cung nhu so protid or trong cac to chuc cor quan khac, nen luorng nito bi dao thai ra se lorn horn luorng nitor duorc hap thu tu thuc an vao, nhu vay goi la thang b in g nitor am, co nghia la so protid duorc cung cap khong du Neu tinh hinh do cu keo dai cor the co the sinh ra phu suy dinh dudng va d iln bien xau, met moi, suy kiet, om dau

Theo ket qua nghien cuu cua khoa hoc thi ngudi lorn mdi ngay toi thieu phai duoc cung cap khoang tu 1-15 gam protid cho moi can nang cua cor the, nghia la neu mot ngudi nang 65kg, thi mdi ngay can phai co tii 65 gam - 97,5 gam protid So' protid do lay tii nhiing thiic an nhu rau, dau, thit, ca, trting va ngu co'c Can phai chu y la, cac em d tuoi dang ldn can co mot luong protid gap 3-4 lan so'luorng noi tren, phu nu trong thdi ky co mang hoac cho con bu cung can nhieu protid hem, cac van dong vien the thao tuy theo kho'i liiomg tap cua cac mon hang ngay ma muc tieu hao nang luorng va su bu d ip protid di theo cung gap 4-6 lan Khi lam viec trong nhiing phan xudng nong nuc, luorng protid bi phan hoa se tang len vi anh hudng cua dieu kien mdi trudng, cho nen cung ddi hoi nhieu protid horn

Su chuyen hoa protid dutfc dieu hoa bdi chat thyroxin, loai kich thich to' nay la do tuyen giap trang bai tiet ra,

no theo dong mau chay tdi cac to’ churc, no co the lam tang

su chuyen hoa cua protid Cor nang bai tiet kich thich to'

cua tuyen giap trang lai chiu su dieu khien ciia he thong than kinh Cho nen he thong than kinh dong m ot vai tro chinh quan trong trong viec dieu khien su chuyen hoa protid va chat lucfng protid duoc xac dinh bang ham luong cua acid amin Protid dong vat co 6 cac loai trung, cac loai thit chua nhieu acid amin hon va hon protid thuc vat co d cac loai cay qua Trong lao dong nang, luyen tap the thao can nhieu protid dong vat hon, m at khac

no ben viing hon

CHUYEN HOA GLUCID

Glucid cung la thanh phan cau tao nen cac to chuc cua co the, tac dung cua no cung de bu dap nhung nang luong bi tieu hao mat trong cuoc song lao dong hang ngay Glucid co hau het trong cac loai trai cay, trong cac chat bot va co nhieu nhat trong cac loai cay nhu mia, cu cai, dudng,

Cay xanh co kha nang hap thu nang luong mat troi

de ket hop nude vdi than khi lai, tao thanh chat glucid phuc tap Do la nguyen do tai sao trong san xuat nong nghiep can phai co mat trOi, nude va phan bon Nhu vay

la nang luong mat trOi duoc du tru d trong chat glucid cua hoa qua, roi tao thanh mot phan tu glucose, thi co the

du tru duoc 762 kilo calo nang luong m at troi (kilo calo la mot don vi do nang luong, tuc la so nhiet luong can de

lam nhiet do cua mot khoi luong nuOc tang len m ot do bach phan).

Nguoi hoac nhiing dong vat, sau khi an nhiing thuc

an thuc vat, thi glucid trong nhiing thiic an do se bi phan hoa d trong co the, phong ra so' nang luong m at troi tiem tang trong do, de duy tri su song Cho nen, chung ta co the noi thuc vat tren trai dat co the true tiep hap thu nang luong mat troi de sinh ra su song, con dong vat tl phai dua vao thuc vat, gian tiep hap thu nang luong mat trori de trudng thanh va sinh soi nay no Dieu do cho ta thay r in g , trong to chiic cua co the, mac dau thanh phan cua glucid chiem mot ty le it hon so vdi thanh phan cua chat protid song no cung v ln la chat rat quan trong doi vdi

su song con cua loai ngudi Chiic nang cua glucid trong co the la cung cap nang luong hoa hoc va phan ldn cac phan ling song hanh vdi tong hop adenosintriphosphat (ATP).Cac ket qua nghien cuu phan tich su hinh thanh cua cac glucid chii yeu trong co the laglucosevdi su co mat cua oxy chuyen hoa hinh thanh carbon dioxit va nude, giai phong nang luong Tat ca cac loai glucid deu co 3 nguyen

to C, H va O tao nen; loai dudng don do 3 nguyen to nay tao nen nhu glucose, fructose va glactose Dudng mia la

do glucose va fructose tao nen; m altose la do hai phan tii glucose tao nen lactose la do gluocse va galactose tao nen va tinh hot (glucid) la nguon cung cap 55-68% tong s6' nang lugrng cho ca the

Tinh hot la loai glucid chinh d trong thuc an cua loai ngudi Trong gao te, gao nep, lua mach va lua mi co tdi 70-80% tinh hot Tinh hot la loai glucid ma phan tu cua

no rat ldn, no do may tram phan tu glucid tao nen, cho nen chung ta goi loai dudng nay la dudng da phan tu Ngoai ra xenlulose cua thuc vat cung la mot loai dudng

da phan tu do glucose tao nen nhung co the con ngudi ta kho tieu hoa noi xenlulose do Trai lai, loai dong vat an co (nhu bo, ngua v.v ) thi lai tieu hoa duoc de dang

Tinh bot cua thuc vat khac vdi cua dong vat ve tinh chat cung nhu ve cau tao, nen no la m ot chat di the ddi vdi co the con nguOi Do do tinh bot cua thuc vat (nhu tinh bot cua gao, mi, rau dau, va hoa qua v.v ) sau khi duoc con ngudi an vao, qua qua trinh tieu hoa dac biet

no se bi phan huy de trd thanh chat cau true co ban nghia

la glucose roi mdi lai hop thanh tinh bot cua dong vat, tuc la glycogen roi duoc du tru d trong gan va trong to chuc co the

Dudi day qua trinh dien bien ve su tieu hoa tinh bot cua thuc an nhu the nao Khi chung ta nhai thuc an d trong mieng, do tac dung cua mot loai men trong nude bot, tinh bot cua thuc an bi phan hoa, vi thuc an chi nam

d trong mieng chung ta mot thdi gian rat ngan, nen khong phan hoa duoc hoan toan Khi thuc an vao tdi da day qua ruot non, thi men cua dich tuy va dich ta trang se phan hoa nhung tinh bot chua hoan toan tieu hoa do thanh

glucose Den day mao mach thanh ruot co the hap thu nhting phan tti do vao mau Song song ton tai vori tinh hot trong thtic an la xenlulose, co the chung ta kho tieu hoa noi chat nay Tuy nhien, no cung co tac dung tot la lam t&ng su bai tiet dich tieu hoa, tang cuong su nhu dong cua ruot non lam tang toe do tieu hoa thtic an va cuoi cung bi bai tiet theo phan ra ngoai co the Cho nen, xenlulose cua rau va hoa qua cung co loi doi voi co the chung ta.

Sau khi tinh bot hoan toan bi phan hoa thanh glucose

or ruot non, se duoc hap thu qua niem mac cua mao mach cua, roi vao gan Tori day mot p h in se hop thanh glycogen

va duoc du trti trong gan, phan con lai se theo dong mau

ra khoi gan va di vao mach mau cua dai tuan hoan, roi lai di theo dong mau toi khap cac bo phan trong co the de cung cap cho nhu cau cua cac to chtic khac trong co the.Nhting glucose sau khi duoc hap thu vao cac to chtic cua co the, se bi oxy hoa de cung cap nang luong cho nhu cau cua cuoc song lao dong va qua trinh van dong, the thao, Do do, luong glucose or trong m au chung ta luon luon duoc duy tri or m ot mtic do nhat dinh Trong trang thai binh thuomg thi trong 100ml m au co tti 80-120

m iligam glucose Su duy tri do thong qua 2 m a t : m ot mat

do cac to chtic hap thu glucose lam cho luong glucose trong mau bi ha thap, dong thori mat khac, nhting glycogen duoc

du trti trong gan lai bi phan hoa thanh glucose de bu d ip

cho so mat di 6 trong mau So glycogen du tru trong gan toi da cung chi vao khoang 150 gam, trong trudmg hqrp doi hoac sue van dong nang, van dong vien trong luyen tap thi dau the thao cuong do cao, kho duong du trii do se bi dung het rat nhanh Do do su cung cap glucid cua thuc an lai cang to ra quan trong, cai do cho ta thay ro nguyen nhan tai sao nhiing nguoi lao dong chan tay va nhiing van dong vien the thao lai an khoe moi co cor sor cung c ap

su thieu hut nang luong cho ho

Van de de cap lien quan trong qua trinh chuyen hoa protid la thanh phan acid amin o trong gan co the tach nhom amin ra de bien phan con lai thanh glucid va lipid Neu khi thiic an khong cung cap du glucid hoac khi bi doi cac to chuc trong co the van tiep tuc hap thu glucose a

trong mau, neu luc nay so glycogen du trii trong gan da

bj dung het, co the phai dung lan sang protid, do do, lam tang su chuyen hoa protid trong co the

Viec phan hoa acid amin de bu dap duOng huyet (so duong trong mau goi la duong huyet) ma qua trinh van dong lam tieu hao nhiing vat chat co ban tao nen cac to chuc cua co the, do do trong luong cua co the bi giam siit, lam anh hudng tOi siic khoe cua toan than van dong vien

va nguoi lao dong

Nhu vay cho ta biet, gan la mot co quan quan trong trong van de chuyen hoa glucid Qua nhieu thi nghiem da chiing minh rang, khi luorng glucose o trong m au chay