Bài giảng Ung thư khoang miệng - BS. Lê Phong Vũ

Bài giảng Ung thư khoang miệng - BS. Lê Phong Vũ gồm định nghĩa và dịch tễ học ung thư khoang miệng. Dấu hiệu ung thư khoang miệng và niêm mạc miệng. Yếu tố tham gia hỗ trợ đối với ung thư miệng. Triệu chứng, biến chứng ung thư khoang miệng. các loại ung thư khoang miệng. Các loại tổn thương tiền ung thư cùng các hình ảnh minh họa.

BS.CKII - LÊ PHONG VŨ

TRƯỞNG KHOA

BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG TÂM TIỀN GIANG

KHOA RĂNG HÀM MẶT

“Ung thư là bệnh lý ác tính của tế bào Khi

bị kích thích bởi các tác nhân sinh ung thư, tế bào tăng sinh một cách vô hạn độ, vô tổ chức, không tuân theo các cơ chế kiểm soát

về phát triển của cơ thể”.

CANCER

chắc, không xâm lấn, không di

căn, khi bóc đi sẽ khỏi bệnh

U ác tính

Thường phát triển nhanh,

u không có ranh giới rõ, xâmlấn ra xung quanh và thường

di căn xa theo đường bạchmạch và đường máu

 Vết loét không rõ nguyên nhân

 Vết loét không lành sau 2 tuần dù đã loại bỏ kích thích,

 Tổn thương xơ chai, cứng

 Tổn thương dạng chồi gồ, dạng bông cải hay khối u

 Tổn thương dính chặt vào mô bên dưới

 Ổ răng nhổ không lành

 Răng lung lay không rõ nguyên nhân

 Đau hoặc bị những cảm giác lạ mà không rõ nguyên

CÁC DẤU CHỨNG LÂM SÀNG NGHI NGỜ UNG THƯ NIÊM MẠC MIỆNG

1 Vết loét: không lành sau 2 tuần, dù đã loại bỏ

kích thích, không xác định được nguyên nhân

2 Tổn thương xơ chai, cứng

3 Tổn thương sùi

4 Tổn thương dính chặt vào mô bên dưới

5 Ổ nhổ răng không lành

6 Răng lung lay không rõ nguyên nhân

7 Đau, dị cảm không rõ nguyên nhân

8 Khó nhai, nói, tăng tiết nước bọt

9 Mảng trắng / đỏ

– Bệnh sử:

 >40 tuổi

 Thói quen hút thuốc, uống rượu, ăn trầu

 Tiến triển nhanh, điều trị nội khoa 2 tuần

không lành

– Tổn thương:

 sờ cứng, giới hạn không rõ, không đau, dính

 xuất huyết, hoại tử, bờ không đều

 Vị trí nguy cơ ung thư cao

 Hạch cổ

CÁC YẾU TỐ THAM GIA HAY HỖ TRỢ

ĐỐI VỚI UNG THƯ MIỆNG

 Nhiễm HPV, đặc biệt HPV-16, -18

 Tia nắng mặt trời

 Nhiễm nấm Candida albicans

 Suy giảm miễn dịch

 Thiếu máu

 Thiếu chất dinh dưõng, đặc biệt vitamin A,C,E & sắt

 Yếu tố di truyền hay gia đình

 Kích thích hay tình trạng nhiễm trùng mạn tính do

Nguyên nhân chính gây ung thư miệng đến nay chưa

rõ, nhưng chắc chắn đã xác định được các yếu tố nguy

cơ cao gây ung thư miệng là:

 Sử dụng thuốc lá ở các dạng khác nhau Những ngườidùng thuốc lá có kèm uống rượu thì nguy cơ bị mắc bệnhcao hơn lên rất nhiều;

 Nhai trầu thuốc;

 Nghiện rượu nặng;

 Nhiễm virus HPV (Human Papiloma Virus);

 Các tổn thương của khoang miệng như: bạch sản, hồngsản, viêm nấm candida quá sản mạn tính, các vết loét dosang chấn liên tục kéo dài

TRIỆU CHỨNG, BIỂU HIỆN UNG THƯ

3 Chảy máu ở khoang miệng thậm chí đối với vết thương nhỏ.

4 Có những vết loét, nốt sùi ở khoang miệng

5 Cảm thấy khó khăn, trở ngại trong việc nói và nuốt Có những tổn thương bị tái phát nhiều lần trong miệng Bị tê dại hoặc mất cảm giác ở bất cứ điểm nào trong miệng.

6 Hầu hết các bệnh nhân bị ung thư miệng không có cảm giác đau

ở giai đoạn sớm Triệu chứng đầu tiên thường là cảm giác khó chịu do kích thước của khối u gây ra.

Ung thư miệng là một thuật ngữ chung áp dụng cho tất cả các bệnh ung thư xảy ra ở môi và trong miệng Những tên gọi cụ thể cho từng loại ung thư bao gồm:

1 Ung thư ảnh hưởng đến phần bên trong của má

(ung thư niêm mạc miệng).

• Bệnh viện Ung bướu TP HCM năm 2012 ghi nhận có gần 1.200 ca ung thư khoang miệng mới.Trong các loại ung thư khoang miệng, vị trí lưỡi chiếm 43%, sàn miệng 14%, nướu răng

7%, vòm khẩu cái cứng 4%, còn lại 11% ở các vị trị khác Bác sĩ Lâm Đức Hoàng, Phó Khoa Xạ

3, Bệnh viện Ung bướu (TP HCM)

Các tổn thương tiền ung thư miệng có liên quan đến bệnh ung thư biểu mô niêm mạc miệng Những tổn thương này thường tồn trong nhiều tháng, nhiều năm rồi chuyển thành dạng

ác tính hoặc tồn tại cùng với ung thư biểu mô niêm mạc miệng.

đau, tiến triển chậm

– Nguy cơ hĩa ác: 3 - 17,5%

BẠCH SẢN

Tiền ung thư miệng

BẠCH SẢN ĐỒNG NHẤT

Nguy cơ hóa ác gấp 4 lần Bạch sản đồng nhất

Nguy cơ hóa ác gấp 4 lần Bạch sản đồng nhất

Tiền ung thư miệng

BẠCH SẢN KHÔNG ĐỒNG NHẤT

K

Chẩn đốn:

– Mảng đỏ tươi như nhung

– Giới hạn rõ, khơng đau

– Đè khơng biến mất

– Vị trí đặc biệt: sàn miệng,

KC mềm

– Thĩi quen: Hút thuốc, uống

rượu, ăn trầu

HỒNG SẢN

Tiền ung thư miệng

HỒNG SẢN

• Chẩn đoán:

– Các đường trắng đan hình lưới, sờ nhám

– Vị trí: niêm mạc má (thường nửa sau), đối xứng

LIKEN PHAÚNG

Tiền ung thư miệng

Nguy cơ hóa ác: 1,2%

LIKEN PHẲNG

– Thĩi quen ăn trầu

XƠ HÓA DƯỚI NIÊM MẠC MIỆNG

Tiền ung thư miệng

XƠ HÓA DƯỚI NIÊM MẠC MIỆNG

Tiền ung thư miệng

– Xét nghiệm máu và điều trị

THIẾU MÁU DO THIẾU SẮT

• Xử trí:

– Loại bỏ nguyên nhân

– Kháng sinh, kháng viêm

– Theo dõi 2 tuần khơng lành  Sinh Thiết

THƯƠNG HÀM GIẢ

Tiền ung thư miệng

VIÊM LOÉT MẠN TÍNH DO CHẤN THƯƠNG RĂNG

Đặc điểm ung thư miệng tiến triển:

 Cứng

 Dính

 Giới hạn không rõ

 Không đau (trừ giai đoạn trễ hoặc bội nhiễm)

 Không lành, tiến triển nhanh

Dạng chồi sùi

Carcinôm tuyến - Sarcôm

Dạng hòn

Dạng hòn / loét / chồi: đen / vô sắc

Carcinoma miệng - tổn thương dạng loét

- Ung thư nướu răng

Răng lung lay, răng đau

Nướu sưng

- Chẩn đoán phân biệt nha chu

viêm, áp-xe nha chu:

1 Chỉ 1, 2 răng lung lay

2 phim: Hủy xương ổ nham

UNG THƢ MIỆNG

Ung thư Áp tơ (Aphte)

Ung thư Viêm tuyến dưới hàm

do sỏi ống Wharton

Ung thö Vieâm loeùt do chaán thöông

Cách xử lý các tổn thương

nghi ngờ ung thư

CÁC XÉT NGHIỆM PHÁT HIỆN / THEO DÕI

° Nhuộm xanh toluidine

CÁC XÉT NGHIỆM PHÁT HIỆN / THEO DÕI

Xét nghiệm tế bào:

– Phết tế bào bong

Cách xử lý các tổn thương

nghi ngờ ung thư

CÁC XÉT NGHIỆM PHÁT HIỆN / THEO DÕI

Xét nghiệm mô học

– Sinh thiết

T (TUMOR) N (NODE) M (METASTASE)

T0: Khối u không xác

định được trên lâm sàng

N0: Không có hạch M0: Chưa có di căn xa

T1: Khối u ĐK <2cm N1: Xác định được hạch đơn cùng bên

- N2a: 3cm<Hạch đơn cùng bên <6cm

- N2b: Nhiều hạch cùng bên nhưng không có hạch nào >6cm

- N2c: Hạch hai bên đơn hoặc nhiều hạch không có hạch nào >6cm

CÁC GIAI ĐOẠN - THEO HỆ THỐNG TNM

GIAI ĐOẠN THỜI GIAN SỐNG SAU 5 NĂM

CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐiỀU TRị

Tùy theo từng bệnh nhân, ở giai đoạn nào, K loại tế bào gì

mà lựa chọn các phương pháp thích hợp

1 Phương pháp phẫu thuật:

• Là phương pháp điều trị tốt nhất, Phẫu thuật sớm kết quả sống trên 5 năm hơn 50 %

4 Phương pháp hoá trị liệu:

PHÒNG BỆNH

 Cấp 1 : Giáo dục sức khoẻ để kiểm soát yếu

tố nguy cơ

 Cấp 2 : Tầm soát ung thư miệng.

 Cấp 3 : Hạn chế tái phát sau điều trị & làm

giảm thương tật do điều trị

1 Ngừng sử dụng thuốc lá hoặc không bắt đầu sử

dụng,

2 Uống rượu ở mức vừa phải,

3 Ăn nhiều trái cây và rau xanh,

4 Tránh tiếp xúc ánh nắng mặt trời quá nhiều,

5 Vệ sinh răng miệng,

6 Khám nha sĩ thường xuyên, định kz.

VAI TRÒ CỦA BS RHM Đ/V UNG THƢ MiỆNG

1 Khám toàn diện

2 Tìm yếu tố nguy cơ

3 Phát hiện tổn thương nghi ngờ

4 Giải thích, hướng dẫn, động viên bệnh nhân

5 Xét nghiệm

6 Xử l{

7 Theo dõi

• Ung thư là bệnh hiểm nghèo, chỉ có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm Chẩn đoán ung thư phụ thuộc vào sự thăm khám của thầy thuốc và sự hiểu biết của người bệnh.

• Người bác sĩ đầu tiên khám bệnh là người có trách nhiệm nặng nề trong việc chẩn đoán sớm giúp người bệnh có nhiều hy vọng được chữa khỏi Ngoài những hiểu biết chung về y học, tất cả các thầy thuốc cần phải có những kiến thức ung thư học, nắm vững các phương pháp chẩn đoán ung thư