Mục tiêu nghiên cứu của đề tài này nhằm mô tả và định danh các dạng thay đổi giải phẫu của động mạch mũ đùi ngoài trên xác người Việt Nam. Nghiên cứu tiến hành phẫu tích 60 tiêu bản đùi của 30 xác gồm 17 xác nam và 13 xác nữ.
Trang 1NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỔI GIẢI PHẪU CỦA HỆ THỐNG ĐỘNG MẠCH
MŨ ĐÙI NGOÀI TRÊN NGƯỜI VIỆT NAM
Trần Đăng Khoa*, Trần Thiết Sơn*, Phạm Đăng Diệu*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Mô tả và định danh các dạng thay đổi giải phẫu của động mạch mũ đùi ngoài trên xác người
Việt Nam
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Mô tả cắt ngang bằng việc phẫu tích 60 tiêu bản đùi của 30 xác
gồm 17 xác nam và 13 xác nữ
Kết quả: Động mạch mũ đùi ngoài có thân chung giữa nhánh lên và nhánh xuống (nhánh ngang có thể là
phân nhánh của nhánh lên hay chung gốc) có nguồn gốc từ động mạch đùi sâu 73,3% và động mạch đùi 3,4%, khi ĐM MĐN không có thân chung, thì nhánh lên hay nhánh xuống tách từ động mạch đùi sâu vẫn chiếm ưu thế Động mạch MĐN cho 1 nhánh xuống chiếm 76,7% với 8 kiểu chia nhánh và hai nhánh xuống là 23,3% với
5 kiểu chia nhánh Cách định danh các nhánh của động mạch mũ đùi ngoài của chúng tôi có ưu điểm hình dung
được kiểu phân chia nhánh, tạo ra sự thống nhất, áp dụng cho những kiểu phân chia mới và mở rộng
Bàn luận: Cách phân chia của chúng tôi đề xuất với 13 kiểu nhiều hơn các tác giả trên thế giới và cách gọi
tên các kiều tương đối phức tạp nhưng tạo ra sự thống nhất và mở rộng sau này
Kết luận: Động mạch mũ đùi ngoài có sự xuất phát và chia nhánh phức tạp hơn sự mô tả của y văn nên
việc định dạng và định danh là cần thiết cho áp dụng trên lâm sàng
Từ khóa: động mạch mũ đùi ngoài, nhánh lên, nhánh ngang, nhánh xuống ngoài, nhánh xuống trong
ABSTRACT
RESEARCH ON ANATOMIC VARIANTS OF THE LATERAL CIRCUMFLEX FEMORAL ARTERY OF
VIETNAMESE CORPSE
Tran Dang Khoa, Tran Thiet Son, Pham Dang Dien
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 2 - 2011: 47 - 57
Objectives: Describe and identify the types of anatomic variants of the lateral circumflex femoral artery Subjects and methodology: Crossectional description by the 60 dissections of the femoral specimens
(includes 17 men and 13 women)
Results: The lateral circumflex femoral artery has a common trunk between ascending branch and
descending branch (transverse branch may be a division of ascending branch or branch to the common root) is derived from the profunda femoral artery 73.3% and the femoral artery 3.4%, when the lateral circumflex femoral artery has no common trunk, ascending or descending branch separated from the profunda femoral artery is dominant The lateral circumflex femoral artery give out a descending branch to account for 76.7% with eight types of branches and two descending branches are 23.3% with five types of branches Our identification of the branches of the lateral circumflex femoral artery has the advantage that people can be imaginable the type of dividing branches, creating a unified model, applicable to the new division and expansion later
Discussion: Our division proposed 13 types with more than authors in the world and to nominate the
branch relatively complex but create unity and expand later
* Bộ môn Giải Phẫu - ĐH Y Khoa Phạm Ngọc Thạch
Tác giả liên lạc: BS Trần Đăng Khoa ĐT: 0934.230.000
Trang 2Conclusion: The lateral circumflex femoral artery has origin and give out branches with the more complex of
the medical literature to describe the format and identified as necessary for clinical application
Key words: lateral circumflex femoral artery, ascending branch, tranverse branch, lateral descending
branch, medial descending branch
ĐẶT VẤN ĐỀ
Các nhà giải phẫu học kinh điển từ trước
đến nay đều mô tả động mạch mũ đùi ngoài
(ĐMMĐN) có một thân chung tách ra từ động
lên, nhánh ngang và nhánh xuống cấp máu cho
vùng đùi trước ngoài Nhánh lên là nhánh có
hướng đi về phía gai chậu trước trên, đường
kính lớn, cấp máu cho cơ thẳng đùi, các cơ rộng
và cho các nhánh xuyên cơ căng mạc đùi (cơ sở
vạt da cơ căng mạc đùi) Nhánh ngang là nhánh
nhỏ nhất cấp máu cho cơ rộng trong thẳng đùi
và nhánh xuống là nhánh dài, chạy xuống từ
trong ra ngoài đi giữa các cơ rộng và cơ thẳng
đùi, cho các loại nhánh xuyên phong phú cấp
máu cho vùng đùi trước ngoài (cơ sở vạt đùi
trước ngoài) Thế nhưng khi nghiên cứu về
động mạch mũ đùi ngoài trên lâm sàng, các
phẫu thuật viên trên thế giới đều có một nhận
xét chung là hệ thống động mạch này rất phức
tạp và có nhiều dạng thay đổi giải phẫu Sự biến
đổi về mặt giải phẫu dẫn tới sự khó khăn trong
việc định danh các thành phần của hệ thống
ĐMMĐN, từ đó nảy sinh hai vấn đề: cách phân
loại không thống nhất và đặc điểm các thành
phần của ĐMMĐN khó có thể so sánh giữa các
nghiên cứu với nhau Hiện nay, chúng tôi chưa
tìm thấy một nghiên cứu nào trong nước đề cập
tới hệ thống ĐMMĐN nói chung, cách định
danh các thành phần của hệ thống này nói
riêng Do đó chúng tôi tiến hành nghiên cứu
này nhằm tìm hiểu các dạng thay đổi giải phẫu
dựa trên nêu ra nguyên tắc định danh mới nhằm
góp phần cung cấp các thông tin cần thiết cho
các phẫu thuật viên quan tâm đến động mạch
mũ đùi ngoài Với mục tiêu nghiên cứu:
- Mô tả các dạng thay đổi của hệ thống động
mạch mũ đùi ngoài
- Đề xuất nguyên tắc định danh các nhánh
của động mạch mũ đùi ngoài
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Thiết kế nghiên cứu
Mô tả cắt ngang
Cỡ mẫu
30 xác, không phân biệt nam nữ
Đối tượng nghiên cứu và kiểu chọn mẫu
Chọn thuận tiện các xác có trong phòng lưu trữ xác tại Bộ môn Giải phẫu trường Đại học y khoa Phạm Ngọc Thạch sao cho thỏa tiêu chuẩn nhận:
- Xác người Việt Nam, trưởng thành trên
18 tuổi
- Còn nguyên vẹn cả 2 đùi phải trái
- Không biến dạng, u bướu hay bất thường
về giải phẫu vùng đùi, không có phẫu thuật và vết thương trước đó
Tiêu chuẩn loại
Mẫu có các cấu trúc bị hư trong quá trính phẫu tích ảnh hưởng đến kết quả nghiên cứu
Chỉ số cần thu thập
- Nguyên ủy của động mạch mũ đùi ngoài,
các nhánh lên, nhánh ngang, nhánh xuống ngoài, nhánh xuống trong
- Các dạng thay đổi về thân chung, cách định danh
Cách tiến hành
Xác được cố định trong dung dịch formalin Chọn xác thỏa tiêu chuẩn nhận
Tiến hành phẫu tích:
- Đường vẽ và rạch da: dùng xanh methylene và thước dây vẽ 1 đường thẳng nối gai chậu trước trên đến điểm giữa bờ ngoài xương bánh chè (gọi là “Đường chuẩn”)
- Xây dựng hệ trục tọa độ Oxy trên bề mặt
da vùng đùi trước ngoài với gốc tọa độ O tại
Trang 3gai chậu trước trên; trục Y là đường thẳng nối
từ gai chậu trước trên đến điểm giữa bờ ngoài
xương bánh chè, hướng dương của trục Y
hướng xuống bàn chân; trục X vẽ vuông góc
với trục Y tại gai chậu trước trên, hướng
dương của trục X hướng ra ngoài
- Lấy điểm giữa đoạn chuẩn làm tâm, vẽ một
vòng tròn có bán kính là 3cm
- Dùng dao rạch da dọc theo giữa cơ may
(phân chia vùng đùi trước ngoài và vùng đùi
trước trong) Bóc tách từ da vào đến cơ
- Bóc tách dọc theo bờ trong cơ may để
vào tam giác đùi, tìm động mạch đùi, động
mạch đùi sâu, động mạch mũ đùi ngoài và
thấn kinh đùi Sau đó bóc tách dần từ gốc của
động mạch mũ đùi ngoài để tìm các phân
nhánh ngang và phân nhánh lên, phân nhánh
xuống của động mạch này Ghi nhận sự hiện
diện các phân nhánh, thân chung và các dạng
thay đổi vào bảng thu thập số liệu
Nguyên tắc qui ước và cách định danh các
thành phần của hệ thống ĐMMĐN
Chúng tôi nhận thấy rằng với sự đa dạng
trong cách phân chia nhánh của ĐMMĐN, và
chưa có một kiểu chia nhóm nào trên thế giới
có thể khái quát hết được Do đó, chúng tôi đề
nghị một cách định danh có thể giúp hình
dung và phân loại sự chia nhánh này một
cách rõ ràng hơn Cách gọi tên của chúng tôi
dựa trên các yếu tố:
(1) sự hiện diện của thân động mạch mũ đùi
ngoài và các nhánh lên-ngang-xuống,
(2) sự liên quan giữa các nhánh với nhau của
động mạch mũ đùi ngoài,
(3) nguyên ủy các nhánh của động mạch mũ
đùi ngoài
Các quy ước để gọi tên
(1) Sự hiện diện của thân động mạch mũ
đùi ngoài cùng các nhánh, kí hiệu bằng chữ số
La Mã, được dùng chia các kiểu phân nhánh thành các nhóm lớn
- I: các nhánh lên - ngang - xuống chỉ có nguồn gốc từ thân ĐMMĐN, nhóm này tương đương cách gọi qui ước trước đây của ĐMMĐN
- II: không có thân động mạch mũ đùi ngoài, các nhánh của ĐMMĐN tách từ những thân động mạch khác
- III: các nhánh có nguồn gốc từ thân động mạch mũ đùi ngoài, ngoài ra có thêm những nhánh tách từ các động mạch khác
(2) Sự liên quan giữa nhánh lên và nhánh xuống được kí hiệu bằng chữ cái viết thường:
- c: tách chung tại một gốc của một thân động mạch
- a: tách độc lập trên cùng một thân động mạch (ĐMĐ hoặc ĐMĐS) với thứ tự nhánh lên trước, nhánh xuống sau
- α: tách độc lập trên cùng một thân động mạch (ĐMĐ hoặc ĐMĐS) với thứ tự nhánh xuống trước, nhánh lên sau
- b: tách độc lập trên hai thân động mạch khác nhau (ĐMĐ và ĐMĐS), với thứ tự nhánh lên từ ĐMĐ và nhánh xuống từ ĐMĐS
- β: tách độc lập trên hai thân động mạch khác nhau (ĐMĐ và ĐMĐS), với thứ tự nhánh lên từ ĐMĐS và nhánh xuống từ ĐMĐ
(3) Sự liên quan giữa nhánh ngang với các nhánh lên và nhánh xuống:
- 1: nhánh ngang tách chung gốc với nhánh lên và nhánh xuống
- 2: nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
- 3: nhánh ngang là phân nhánh của nhánh xuống
- 4: nhánh ngang tách độc lập với nhánh lên
và nhánh xuống từ cùng một thân mạch
(4) Nguyên ủy của động mạch mũ đùi ngoài
hoặc của các nhánh được kí hiệu bằng chữ cái
mô phỏng tên của động mạch tách ra nhánh đó:
- Đ: động mạch đùi
Trang 4+ Đt: nhánh động mạch xuất phát từ động
mạch đùi ở vị trí trước động mạch đùi sâu
+ Đs: nhánh động mạch xuất phát từ động
mạch đùi ở vị trí sau động mạch đùi sâu
+ Đg: nhánh động mạch xuất phát giữa nhánh
lên và nhánh xuống trong trường hợp nhánh
lên-xuống tách độc lập trên động mạch đùi
- S: động mạch đùi sâu
+ Sc: xuất phát cùng chỗ trên động mạch
đùi sâu
+ St: xuất phát trước động mạch mũ đùi
ngoài hoặc nhánh lên (trường hợp không có
thân động mạch mũ đùi ngoài) từ động mạch
đùi sâu
+ Ss: xuất phát sau động mạch mũ đùi ngoài
hoặc nhánh lên (trường hợp không có thân
động mạch mũ đùi ngoài) từ động mạch đùi
sâu
+ Sg: xuất phát giữa nhánh lên và nhánh
xuống trong trường hợp nhánh lên-xuống tách
độc lập trên động mạch đùi sâu
- M: động mạch mũ đùi ngoài
+ Mc: xuất phát cùng gốc trên động mạch
mũ đùi ngoài
+ Mt: xuất phát trước trên động mạch mũ
đùi ngoài
+ Ms: xuất phát sau trên động mạch mũ đùi ngoài
+ Mg: xuất phát giữa nhánh lên và nhánh xuống trong trường hợp nhánh lên-xuống tách độc lập trên động mạch mũ đùi ngoài
(5) Trường hợp có hai hoặc nhiều nhánh xuống:
- Nếu đã có một nhánh xuống xuất phát chung gốc từ một thân mạch với nhánh lên: + Các nhánh xuống còn lại cũng từ thân mạch đó: lấy nhánh xuống chung gốc với nhánh lên làm chuẩn; ghi nguyên ủy của các nhánh xuống còn lại so với nhánh xuống làm mốc này theo thứ tự từ trong ra ngoài, trên xuống dưới + Các nhánh xuống xuất phát từ thân mạch khác: ghi lại nguyên ủy của các nhánh xuống còn lại so với nhánh xuống làm mốc này theo thứ tự từ trong ra ngoài, trên xuống dưới, từ động mạch đùi đến động mạch đùi sâu
- Nếu các nhánh đều xuất phát độc lập với nhánh lên:
+ Chọn nhánh xuống làm mốc lần lượt theo các tiêu chuẩn: nguyên ủy gần nhánh lên nhất, đường kính lớn nhất, đường đi dài nhất
+ Các nhánh xuống còn lại cũng ghi nhận nguyên ủy tương tự so với nhánh lên và nhánh xuống mốc
Sơ đồ 1: Trình tự gọi tên nhiều nhánh xuống
- Quy tắc gọi tên:
Chọn nhánh xuống làm mốc
Nhánh xuống cùng trên thân ĐMMĐN
Nhánh xuống từ ĐMĐ
Nhánh xuống từ ĐMĐS
Ghi nguyên ủy theo thứ tự
- trong ra ngoài
- trên xuống dưới Nguyên ủy nhánh xuống làm mốc
Trang 5Sơ đồ 2: Quy tắc gọi tên
Thu thập và xử lý các số liệu nghiên cứu
Hiệu chỉnh các số liệu thô từ bảng thu thập,
mã hóa các biến số, thống kê và phân tích bằng
phần mềm SPSS/PC 10.5 Cuối cùng trình bày số
liệu và báo cáo kết quả
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Tổng số mẫu: 60 vùng đùi (30 bên phải, 30
bên trái) của 30 xác, trong đó có 17 xác nam
(56,7%), 13 xác nữ (43,3%) với độ tuổi trung bình
56 dao động từ 21 -84 tuổi
Mô tả các dạng thay đổi giải phẫu các
nhánh động mạch mũ đùi ngoài
Theo ghi nhận của tác giả Aleksandra(7) có
hai quan điểm, về sự phân nhánh của động
mạch mũ đùi ngoài: (1) theo y văn kinh điển thì
động mạch mũ đùi ngoài sẽ tách trực tiếp ra
nhánh lên-ngang-xuống(4,6,8); (2) động mạch mũ
đùi ngoài chỉ có hai nhánh chính là nhánh lên
và nhánh xuống, sau khi động mạch mũ đùi
ngoài cho nhánh xuống thì phần còn lại là của
nhánh lên, nhánh ngang trong trường hợp này
chỉ được xem như là phân nhánh có đường kính
chúng tôi đã vận dụng cả hai quan điểm trên,
nhận thấy nhánh ngang hiện diện trong tất cả 60
vùng đùi khảo sát, nhưng nếu nhánh ngang có
chung thân với nhánh lên (hoặc nhánh xuống)
thì được xem là phân nhánh của nhánh lên
(hoặc phân nhánh của nhánh xuống)
Trong nghiên cứu chúng tôi có 23,3% trường
hợp vùng đùi có hai nhánh xuống Rất ít các báo
cáo trên thế giới nhắc đến việc có hai nhánh xuống
này Chúng tôi chỉ công nhận là hai nhánh xuống
trong trường hợp hai nhánh tách độc lập trên cùng
một thân động mạch hoặc hai thân động mạch
khác nhau Những trường hợp có hai nhánh đi xuống nhưng cả hai bắt nguồn từ một đoạn mạch chung thì được xem là chỉ có một nhánh xuống nhưng có hai phân nhánh: phân nhánh xuống ngoài và phân nhánh xuống trong
Có những trường hợp khảo sát không thấy thân chính của động mạch mũ đùi ngoài, các nhánh lên-ngang-xuống tách từ các thân động mạch khác như động mạch đùi và động mạch đùi sâu…Trong trường hợp không có thân chính của động mạch mũ đùi ngoài, chúng tôi chọn nhánh lên làm mốc đại diện cho việc xác định vị trí và nguồn gốc của động mạch mũ đùi ngoài
Bảng 1: Tỉ lệ về nguyên ủy của động mạch mũ đùi
ngoài
Nguyên ủy Tần số Tỉ lệ (%)
1 nhánh xuống
ĐM MĐN có
1 nhánh
ĐM MĐN không có
+ Nhận xét: Động mạch mũ đùi ngoài có
thân chung giữa nhánh lên và nhánh xuống (nhánh ngang có thể là phân nhánh của nhánh lên hay chung gốc) có nguồn gốc từ động mạch đùi sâu 73,3% và động mạch đùi 3,4% Khi ĐM MĐN không có thân chung, thì nhánh lên hay nhánh xuống tách từ động mạch đùi sâu vẫn chiếm ưu thế 16,7%
Trong nghiên cứu này, chúng tôi ghi nhận có
13 kiểu phân nhánh của động mạch mũ đùi
Nhóm Sự liên quan giữa
nhánh lên và nhánh xuống
Nguyên ủy của ĐMMĐN hoặc của nhánh lên nếu không
có ĐMMĐN
Sự liên quan giữa nhánh ngang với nhánh lên và nhánh xuống
Nguyên ủy của những nhánh xuống không thuộc ĐMMĐN (nếu có)
Trang 6ngoài được xếp thứ tự theo tỉ lệ xuất hiện và số
lượng nhánh xuống (Hình 1)
Bảng 2: Tỉ lệ về các kiểu chia nhánh của động mạch
mũ đùi ngoài
Kiểu chia nhánh Tần số Tỉ lệ
(%)
Có thân chung
Một nhánh
xuống
Không có thân chung
Hai nhánh
+ Nhận xét: 76,7% có một nhánh xuống
trong đó tỉ lệ có thân chung động mạch chiếm 55,0% với kiểu 1 chiếm ưu thế 45%, phần còn lại không có thân chung chia đều cho các kiểu
từ 4-8 Hai nhánh xuống chiếm 23,3% trong
đó tỉ lệ có thân chung động mạch chiếm 21,6% với kiểu 9 chiếm ưu thế 15%, phần còn lại 1,7% là không có thân chung
Hình 1: Các kiểu phân nhánh của động mạch mũ đùi ngoài
Chú thích: Đ: động mạch đùi, ĐS: động mạch đùi sâu, M: động mạch mũ đùi ngoài, L: nhánh lên, N: nhánh ngang
của động mạch mũ đùi ngoài, X: nhánh xuống của động mạch mũ đùi ngoài, Xn: nhánh xuống ngoài của động mạch
mũ đùi ngoài, Xt: nhánh xuống trong của động mạch mũ đùi ngoài
Cách định danh các nhánh động mạch mũ
đùi ngoài
Chúng tôi định danh được 13 kiểu phân
nhánh của ĐMMĐN trong nghiên cứu có thể gọi
tên như bảng 3:
Trang 7Bảng 3: Tên gọi các kiểu chia nhánh của ĐMMĐN
trong nghiên cứu
Hình minh họa
Tên gọi kiểu chia
nhánh
Diễn giải tên gọi
ĐMMĐN
Nhánh lên và xuống tách trực tiếp từ ĐMMĐN
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
ĐMMĐN tách từ ĐMĐS
ĐMMĐN
Nhánh lên – ngang – xuống tách trực tiếp tại một gốc chung
từ ĐMMĐN
ĐMMĐN tách từ ĐMĐS
ĐMMĐN
Nhánh lên và xuống tách trực tiếp từ ĐMMĐN
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
ĐMMĐN tách từ ĐMĐ, phía trên vị trí tách ĐMĐS
Nhánh lên tách trước và độc lập với nhánh xuống từ ĐMĐS
Nguyên ủy của nhánh lên tách cao hơn nguyên ủy của nhánh
xuống
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
Nhánh lên tách trước và độc lập với nhánh xuống từ ĐMĐS
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh xuống
Nhánh xuống tách trước và độc lập với nhánh lên trên ĐMĐS
Nguyên ủy của nhánh lên tách thấp hơn nguyên ủy của nhánh
xuống
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
Hình minh họa
Tên gọi kiểu chia nhánh
Diễn giải tên gọi
Nhánh xuống tách từ ĐMĐ, phía trên vị trí tách ra ĐMĐS Nhánh lên tách từ ĐMĐS Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
Nhánh xuống tách từ ĐMĐ, phía trên vị trí tách ra ĐMĐS Nhánh lên tách từ ĐMĐS Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh xuống
ĐMMĐN
ĐMMĐN tách từ ĐMĐS Nhánh lên, nhánh xuống ngoài
và xuống trong tách trực tiếp từ
ĐMMĐN
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
III c2/S St Có nhánh tách từ ĐMMĐN và
nhánh tách từ động mạch khác ĐMMĐN tách từ ĐMĐS Nhánh lên, nhánh xuống trong tách trực tiếp từ ĐMMĐN Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên Nhánh xuống ngoài tách từ ĐMĐS, trên chỗ tách của ĐMMĐN
III c2/S Đt Có nhánh tách từ ĐMMĐN và
nhánh tách từ động mạch khác ĐMMĐN tách từ ĐMĐS Nhánh lên, nhánh xuống trong tách trực tiếp từ ĐMMĐN Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên Nhánh xuống ngoài tách từ
ĐMĐ
ĐMMĐN
ĐMMĐN tách từ ĐMĐS ĐMMĐN cho nhánh đầu tiên là nhánh xuống trong, sau đó tách nhánh lên-ngang-xuống ngoài tại một gốc chung
Trang 8Hình minh họa
Tên gọi kiểu chia
nhánh
Diễn giải tên gọi
II a2/S Đs Không có thân chính ĐMMĐN
Nhánh lên tách trước và độc lập với nhánh xuống ngoài từ
ĐMĐS
Nguyên ủy của nhánh lên tách cao hơn nguyên ủy của nhánh xuống ngoài
Nhánh ngang là phân nhánh của nhánh lên
Nhánh xuống trong tách từ động mạch đùi
+ Nhận xét: ba kiểu phân chia có tỉ lệ cao nhất
là kiểu I c2/S (45%), đứng thứ nhì là kiểu I α2/S Mt với tỉ lệ 15% và thứ 3 là kiểu II a2/S với tỉ lệ 10%
BÀN LUẬN
Động mạch mũ đùi ngoài trong nghiên cứu của chúng tôi đa số trường hợp xuất phát từ động mạch đùi sâu (90%), chỉ có 10% xuất phát
từ động mạch đùi, còn lại là trường hợp các nhánh chính của động mạch này xuất phát từ những thân động mạch khác nhau
Bảng 4: Kết quả của một số nghiên cứu về nguyên ủy ĐMMĐN trên Thế giới
NC chúng tôi
Nghiên cứu của Tanvaa Tansatit (11)
Nghiên cứu của Pradab Pradabsuk (7)
Nghiên cứu của M.Uzel (5)
Nghiên cứu của S.W Choi (10)
Nghiên cứu của Aleksandra (1)
Nghiên cứu của W.L.Wen (13)
2011
Thái Lan
2008
Thái Lan
2008
Thổ Nhĩ Kỳ
2008
Hàn Quốc
2007
Serbia
2006
Trung Quốc
2001
ĐM MĐN tách từ ĐM
ĐM MĐN tách từ ĐM
Nhánh lên và nhánh
+ Nhận xét: Các nghiên cứu trên cho thấy
rằng động mạch mũ đùi ngoài chủ yếu tách từ
động mạch đùi sâu Tỉ lệ động mạch mũ đùi
ngoài tách ra từ động mạch đùi trong nghiên
cứu của chúng tôi thấp hơn so với các tác giả
khác, riêng nghiên cứu của Tansatit có tỷ lệ
động mạch mũ đùi ngoài tách từ động mạch đùi
cao hơn hẳn các nghiên cứu khác Sự khác nhau
giữa các phân nhánh của động mạch mũ đùi
ngoài trong quan sát của chúng tôi thì lại cao
hơn so với những tác giả có báo cáo về loại này
Các nghiên cứu về hệ thống động mạch mũ
đùi ngoài trên Thế giới đều cho thấy rằng hệ
thống động mạch này có sự phân nhánh rất đa
dạng và phức tạp SW.Choi(10), và TetsuoTai(12)
xếp động mạch mũ đùi ngoài có 4 loại phân
nhánh, P.Pradabsuk(7) thì tổng kết rằng có 5
dạng phân nhánh, R.A.Bergman(9) khi khảo sát
thêm động mạch mũ đùi trong thì phân thành 6
dạng phân nhánh, cũng có 6 dạng tương tự
Bergman là tác giả W.L.Wen(13)
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tìm thấy
có 13 kiểu phân nhánh khác nhau và với cách
gọi tên như đã giới thiệu thì các kiểu này thuộc 3 nhóm lớn dựa trên sự hiện diện của động mạch mũ đùi ngoài và các phân nhánh Trong 60 mẫu khảo sát của động mạch mũ đùi ngoài thì có 45% trường hợp nhánh lên tách
từ thân chung của nhánh lên-ngang (kiểu I c2/S), 8,3% trường hợp từ động mạch mũ đùi ngoài tách ra trực tiếp ba phân nhánh như theo y văn kinh điển (kiểu I c1/S) và có đến 23,3% trường hợp tồn tại hai nhánh xuống của hệ thống động mạch mũ đùi ngoài
ngoài thành 4 nhóm dựa vào nguồn gốc của các phân nhánh của động mạch mũ đùi ngoài: loại A - động mạch mũ đùi ngoài xuất phát từ động mạch đùi; loại B - động mạch mũ đùi ngoài xuất phát từ động mạch đùi sâu; loại C
- động mạch mũ đùi ngoài có nhánh xuống tách từ động mạch đùi và nhánh lên tách từ động mạch đùi sâu; loại D - động mạch mũ đùi ngoài có nhánh lên và nhánh xuống tách độc lập nhau trên động mạch đùi sâu Tác giả
chỉ khác nhau về số thứ tự phân loại Hai tác
Trang 9giả trên không ghi nhận trường hợp có hai
nhánh xuyên trong nghiên cứu của họ Riêng
chúng tôi ghi nhận có đến 8 dạng phân nhánh
của động mạch khi có một nhánh xuống và 5 dạng phân nhánh khi có hai nhánh xuống (hình 1)
Bảng 5: So sánh các kiểu phân nhánh giữa các nghiên cứu
Nghiên cứu này 2011 Nghiên cứu của S.W
Choi
Nghiên cứu của Pradab Pradabsuk
Nghiên cứu của Wang Lin Wen
Nghiên cứu của Ronald A.Bergman
Trang 10Nghiên cứu này 2011 Nghiên cứu của S.W
Choi
Nghiên cứu của Pradab Pradabsuk
Nghiên cứu của Wang Lin Wen
Nghiên cứu của Ronald A.Bergman
+ Nhận xét: Khi so sánh giữa các nghiên
cứu, chúng tôi nhận thấy kiểu phân nhánh xuất
hiện hầu hết trong các nghiên cứu là kiểu không
có thân động mạch mũ đùi ngoài, nhánh lên
tách độc lập với nhánh xuống từ động mạch đùi
sâu và nhánh ngang là phân nhánh của nhánh
lên Kế đến là các kiểu động mạch mũ đùi ngoài
xuất phát từ động mạch đùi sâu hoặc động
mạch đùi; cho nhánh lên – ngang – xuống hoặc
nhánh lên – xuống với nhánh ngang là phân
nhánh của nhánh lên Trong nghiên cứu của
chúng tôi có 5 kiểu phân chia có hai nhánh
xuống trong khi các nghiên cứu trên lại không
đề cập trường hợp này
Trong nghiên cứu này, chúng tôi không
đưa ra một cách phân loại theo từng kiểu
phân nhánh của động mạch mũ đùi ngoài
như các tác giả trên thế giới đã báo cáo mà đề
nghị một cách gọi tên cụ thể cho từng kiểu
Cách gọi tên này đi kèm với một hệ thống
những quy ước mà thoạt nhìn có vẻ như rất
phức tạp, nhưng khi nắm được nguyên tắc để
cấu thành nên tên gọi thì sẽ rất dễ dàng trong
việc gọi tên các kiểu phân nhánh
Cách gọi tên của chúng tôi vẫn có
những khuyết điểm nhất định như tên còn
khá dài; phải dùng nhiều hệ thống ký tự,
chữ số khác nhau và có nhiều quy ước đi
kèm Nhưng bên cạnh đó, nó cũng có những ưu điểm khá quan trọng:
- Hình dung được kiểu phân chia nhánh ngay trong tên gọi
- Có thể tạo ra sự thống nhất về tên gọi của từng kiểu giữa các nghiên cứu trong nước và trên thế giới
- Khi có những kiểu phân chia mới vẫn có thể áp dụng quy tắc gọi tên mà không làm thay đổi tên gọi của những kiểu trước
- Các quy ước gọi tên không có giới hạn, vẫn
có thể tiếp tục được mở rộng
- Có thể vận dụng một cách thích hợp cho những cách phân chia nhánh của các hệ động mạch đa dạng và phức tạp khác
Thiết nghĩ, cần có sự thảo luận để đi đến đồng ý và thống nhất thực sự về cách gọi tên trong các nghiên cứu trong nước và thế giới, cần được tiếp tục hoàn thiện để có thể xây dựng một
hệ thống tên gọi hoàn chỉnh cho sự phân nhánh của động mạch mũ đùi ngoài nói riêng và các hệ động mạch khác nói chung
KẾT LUẬN & ĐỀ XUẤT
Động mạch MĐN có biến đổi giải phẫu và cách phân nhánh rất phong phú, động mạch có thân chung giữa nhánh lên và nhánh xuống (nhánh ngang có thể là phân nhánh của nhánh