Ebook Những xét nghiệm hóa sinh hiện đại sử dụng trong lâm sàng: Phần 1 - NXB Y học

Cuốn sách “Những xét nghiệm Hóa sinh hiện đại sử dụng trong lâm sàng” đề cập đến các xét nghiệm mới được phát hiện và ứng dụng vào chẩn đoán các bệnh lý nhiễm trùng và tim mạch. Phần 1 ebook gồm 4 chương: Procalacitonin, neopterin, adesine deaminase, natriuretic peptide. Các xét nghiệm này được xem là xét nghiệm thường quy ở các nước phát triển, nhưng một số xét nghiệm chưa được biết rõ và chưa được đưa vào ứng dụng rộng rãi tại Việt Nam.

Chu Wen: TS.BS LE XUAN TRtio'NG

NHONG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SO' DUNG TRONG LAM SANG

7 - Cilvet, 7t ;sy - e/t, ffe,a, s;9

®8 ,22,-2.063

NOG XET NGIBEM HOA SINH

HIEN DAI DUNG TRONG LAM SANG

NHA XUAT BAN Y HOC

2013

646 olc'6

CHU BIEN:

TS.BS Le Xuan Tnxeng

THANH PHAN BIEN SOAN:

TS.BS Le Xuan Truang

TS BS Nguy'L Thi Bang Sung

TS BS Ho Thi Thanh Thfly ThS.BS TrAn Thanh Vinh

Y hoc ngay cang tien b6 va xet nghiem }Ma sinh cling doi mai khong ngirng, c6 nhieu dau an sinh hoc mai dugc phat hien va in-1g dung Ong rai trong lam sang, mot so xet nghiem giup chan doan semi benh l5r va theo dOi tien trien dm qua trinh dieu tri

M6t trong nhung van de nan giai cua cac bac si lam sang la chan doan som nguy co roi loan tim mach, vi'ec chan doan satin giup han ch6 dugc cac bien chung xo vix'a d6ng mach, suy tim, nhoi mau co tim, Ben canh do cac benh nhiem trang la nh6m benh thuang gap 6 Viet Nam, viec char' doan phan biet gifra nhiem vi khuAn hay nhigni virus, tinh trang nhiem khan Ong hay nhe, la van de cap thi'et de dua ra chi dinh clieu tri kip tiled va hieu qua

Xet nghiem H6a sinh &rig mot vai tro rat quan trong d'6i vai lam sang Ben canh cac xet nghiem H6a sinh co ban dugc de cap trong cuOn sach Hoa sinh lam sang dm B6 mon Hoa sinh, Dai hoc Y Dugc TP Ho

Chi Minh thi cuOn sach "Nhcrng xet nghi?m Hoa sinh hien dal sir clung trong lam sang" de cap den cac xet nghiem mai dugc phat hien va irng

dung vao char' doan cac benh ly nhiem trang va tim mach Cac xet nghiem nay dugc xem la xet nghiem thuang quy a cac nuac phat trien, nhung mot so xet nghiem chua duoc biet r6 va chua dugc dua vao irng dung rOng raj tai Viet Nam VI vay chting toi bien soan cu6n sach nay nham cap nhat cac xet nghiem H6a sinh, clang thai phan tich uu nhugc diem ca tirng xet nghiem, nguyen tac va phuong phap dinh Wong

Cuon sach nay se giup cho cac nha lam sang c6 them cong cu

de chan doan va diet' tri benh 1T nhijrn trung va tim mach

Do thai gian hien soan sachbi han che nen kh6 tranh kh6i sai sot RAt mong six thong cam dm Qu57 clang nghi'ep va chung t'Oi mong nhan dugc six dOng gap y kien cua cac ban de mon sach dirge hohn thien han trong dot tai ban lan sau

Tran trong cam on!

TP.Ha Chi Minh, ngety 10 tiding 01 neim 2013

TS.BS Le Xuan Tnxang

ACTH adrenocorticotropic hormone

AdoHcy S-adenosyl homocysteine hydrolase

ANP atrial natriuretic peptide

BH4 5,6,7,8-tetrahydrobiopterin

BNP brain natriuretic peptide

CAT chloramphenicol acetyl transferase

cGMP cyclic guanosine monophosphate

CNP C-type natriuretic peptide

CRH corticotrophin releasing hormone

CRLR calcitonin receptor-like receptor

HDL high density lipoprotein

HPLC high-performance liquid chromatography hs-CRP high sensitivity C-reactive protein

Lp-PLA2 lipoprotein-associated phospholipase A2

MAPKs mitogen-activated protein kinase

MR-proADM : mid-regional proADM

MSH melanocyte stimulating hormone

NH2TP 7, 8-dihydroneopterintriphosphate PAF platelet-activating factor

1 Procalcitonin , 1

1.1 Nguon goc va cau trac caa phan tit' procalcitonin 1 1.2 Co' che tang tiet PCT trong nhiem khuan 3

3 Y nghia lam sang dm xet nghiem procalcitonin 9 3.1 Chan doan phan biet viem do vi khuan va khong do vi khuan 9 3.2 Danh giadO Wang dia NKH va tinh trang viem toan than 11

3.4 Stir tao thanh PCT do cac kich thich khong phai NKH va nhiem khuan 13

4 Ks% thuat dinh Wong procalcitonin , 15

5 Cac nghien cat ye procalcitonin teen mot so benh 16

3 Gia tri binh thtreng cila neopterin 28 3.1 Dinh Wang neopterin trong cac dich dm co the 29 3.2 Dinh ltrang neopterin trong nu& tieu 29

4 Y nghia lam sang dm xet nghiem neopterin 31

4.1.2 Nhiem14 sinh trang va vi khuan not bao 34 4.1.3 ChAn doan phan biet nhiem trang do virus hay do vi khuan 35 4.1.4 Da chAn thtrang va nhiem khuan huyet 36

4.2 Cac benh ttr mien va berth viem khac 36

5 Cac par.:mg phap dinh prong neopterin 40

5.2 Dinh luting neopterin bang phuong phap RIA 41

1.1 Nguon goc va cau truc dm adenosine deaminase 43 1.2 Sr bieu hien dm ADA trong ca quan 46

2 Chirc nang sinh ly cua ADA va adenosine 47 2.1 Hoat tinh enzym dm ADA — hoat dOng dm adenosine 48 2.2 Hoat tinh ngoai enzym cua Ecto — ADA 52

3.2 Vai trO cua ADA trong benh nhi6'm khuan 57 3.3 Vai trO ADA trong chan doan benh lY gan met 57

1 Tong quan ye natriuretic peptide (NP) 63 1.1 Lich sir phat hien va ngu6n goc dm cac NP 63

1.3.1 Cac receptor guanylyl cyclase (GC) 67 1.3.2 Receptor thanh thai NP (Natriuretic Peptide—Clearance

2.3 Tac Ong tren he thong than kinh trung ucmg 72

3 Vai to cua NP trong chan doan va tien luting benh tim mach 73

3.1.1 ANP va MR-proANP la xet nghiem gill') chan doan suy tim 74 3.1.2 MR-proANP va phan do Ong ciia suy tim 74 3.1.3 MR-proANP la xet nghiem gulp tam soat r6i loan chirc nang

3.1.6 Gia tri caa ANP va MR-proANP trong chan doan va dieu tri

3.1.7 1.1.0 diem caa MR-proANP so vai nhang NP khac 78

3.2.1 Ling dung trong chan doan va tien luong suy tim 79

3.2.2 Nhirng han the caa BNP va NT-proBNP 81

3.2.3 Sir dung BNP de theo doi dieu tri suy tim 82

3.2.4 Vai to caa BNP trong cac benh ca tim 83

3.2.5 Vai tro dia cac NP trong benh tim bam sinh 84

4.2 Nguyen tac dinh Wong 87 4.3 Cach lay va bao quail mau benh pham 87

1.2 Qua trinh sinh tong hop, bais tiet va chuyen hOa 94

1.3 Receptor va cac ca che truyen tin hieu 97

2.2 Tac dung tren than va can bang ntrac-dien giai 104

2.3 Tac &Ong teen he,than kinh trung umg 104

2.5 Tac d6ng tren he mien dich va qua trinh viem 106

5.1 Dinh tinh va ban dinh luting CRP 120

5.2 Dinh Wing CRP chuAn (standard CRP, traditional CRP) 121

5.3 hs-CRP (high sensitivity CRP) 121

5.3.1 MOt so phuang phap dinh luong hs-CRP 122

5.3.3 Vai tro hs-CRP trong benh mach vanh 123 5.3.4 Anh hixong dm thuoc nh6m statin va aspirin len hs-CRP 126

3.2.2 KS% thuat mien dich do duc (TIA) 135

4.1 Lp-PLA2 va cac yeu to nguy ca benh mach vanh 137 4.2 Phong ngira nguyen phat cac six co mach vanh 138 4.3 PhOng ngira thin phat cac six co mach vanh 140

4 Vai tro sinh benh hoc trong benh thieu mau co tim 149

7.2.1 Phan tang nguy ca benh mach vanh O nguoi khoe manh 157 7.2.2 Tien luting cac six co mach vanh of benh nhan hOi chixng

prc, ph, kg Ser Ala Ley Glu se, Ser P ° AID Mg Pro Ala Tor luti Ser Glu Asp Glu Ala Argi.era Leu Leu Aso

AID Lear YDI

Bi thuy pilau boi cac endopeptichre

PAM - Ptliticlyi-arnidatimp mons.)-oxygeriaie

91

PAM GlY

106 Lys

1 TONG QUAN VE PROCALCITONIN

1.1 Ngu'on goc va eau trtic cua phan tir procalcitonin

Procalcitonin (PCT) là mot phan tit di 116 acid amin (hinh 1.1), có trong lugng phan tit 12793 dalton., LA tien chat calcitonin, dugc bai tit boi to bao C cua tuyen giap de dap ling voi su tang calci mau PCT dugc chia tach trong not bao do cac enzym ly giai protein thanh kich thich to có boat tinh sinh hoc Nho enzym protease dac biet, PCT se dugc phan giai thank calcitonin (32 acid amin), katacalcin (21 acid amin) va cuoi ding là chat N-terminal (57 acid amin) Nhu vay, trong dieu kien binh thuarng PCT bi phan buy het, khong hien dien trong mau (hinh 1.2)

Hinh 1.1 Cau truc va chirc 'fang cua PCT

Cac tien chit not bao dia calcitonin, preprocalcitonin va cac san pham sau chia tach dia preprocalcitonin dugc phat hien do Moya va Ong slr (CS), cau trite chinh xac cua PCT dugc biet tix nam 1981, Hic diu vai tre sinh 1Sr cua PCT khong dugc hieu rO, nang dO PCT o nguoi

CCP- I

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SU' DUNG TRONG LAM SANG

kh6e manh &red, mire c6 the phat hien dugc va tang trong carcinoma

dang y tuyen giap hay 6 carcinoma to bao nh6 a phoi Nam 1992,

PCT va calcitonin dugc ghi nhan tango benh nhan bi bong va PCT tang

cao a benh nhan c6 nhiem khuan huyet (NKH), trong khi do calcitonin

binh thuemg Khi Assicot va CS bao cao ve six gia tang cua n6ng de PCT

trong huyet thanh 6,benh nhan NKH nang thi PCT trot thanh met protein

quan trongtrong chan doan va chan doan phan biet cac tinh trang viem

Hinh 1.2 So, d6 minh hoa cac tin chAt cua calcitonin

(PCT va cac thanh phAn peptide ciia no)

Khi co the bi nhiem khuan, PCT c6 the dugc san xuat ra tic bach cau

don nhan va gan IL-1 f3, Endotoxin va TNF-a la nhung dan hoat chinh

cua san xuat va giai phong PCT, PCT hien dien trong pha dap ung cap

Tit nam 1990 tra di c6 rat nhieu ding trinh nghien cum ve PCT, va

ngdy nay nhieu ntr6c tren the gibi da xem PCT nhu met xet nghi'em

thuong quy trong chan doan NKH Tuy nhien hien nay van con met so

di'eu chua r6 rang lien quan den chuyen hoa va vai trot sinh ly dia PCT

1.2 Co che tang tiet PCT trong nhiZm khuan

6 ngtrai binh thuang, qua trinh bai tiet PCT xay ra a to bao than kinh not tiet, chii,yeu to bao tuyen giap Gen ma hoa cho protein nay

la CALC1 nam tren nhiem sac the so 11 Su Neu hien gen binh thuang bi

dc the bai to bao than kinh not tiet (neuroendocrine cells), chi cho phep mat lugng thich hop PCT dirgc bai tiet, sau do thily phan thanh calcitonin ngay trong to bac) tuyen giap, cuoi ding calcitonin dirgc bai tiet vao mau Nhu vay n6ng di) PCT a nguang rat thAp trong mau (hinh 1.3)

Hinh 1.3 Qua trinh tong ho,p PCT va giai ph6ng calcinotin 6 , to bao tuyen giap

Trong truang hop viem xay ra, PCT con dugc bai -het a nhieu to chirc khac, vi du mo ma, gan, phoi, Y hoc ngay nay cong nlOn rang m6 ma la,mOt ca quan not tiet chinh nguai, nhieu hormone peptide dirgc bai tiet bai mo ma anh twang den can bang nang lugng, chuyen hoa glucide

va lipide, dap ung mien dich va qua trinh sinh san Phan lan cac,phan tir tin,hieu nay khong con dap ung binh thuang khi co thay doi ra ret khi lugng mo ma (tang trong tinh trang beo phi hoac giam trong cac benh 1ST lam mat lap ma clued da) Nhie'm khuan lam giai ph6ng PCT

tat ca cac mo do six tang bieu hien gen CALC1 a cac to bao mo mem (parenchymal cells) dm ca the Su bieu hien gen CALC1 va giai phong

PCT dugc kich thich tivc tiep bai dac to dia vi khuan hoac gian tiep,boi cac yeu to the dich (interleukin 1, interleukin 6, yeu to hogi,tir khoi‘u TNFa) trong dap frng qua trung gian to bao Khac vai cac to bao than

Procalciionin kh6ng phin cat think caleitont

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN EIAI SlY DUNG TRONG LAM SANG

kinh not tiet, cac t6 bao mo mem da mo gan, ph6i, da day va then khong co kha nang thily phan PCT thanh hormone calcitonin, heu qua calcitonin van gift muc thap, trong khi do PCT dirge bai tiet nhieu ma khong dugs chuyen thanh calcitonin nen tang rat cao trong mau (hinh 1 4)

Hinh 1.4 Qua trinh tong hop va giai phong PCT a cac to bac mo mem

Binh thtrang n6ng d6 PCT trong tuan hoar' heu nhu kitting tim they hoec rat thap a ngtrai kh6e manh hoec CO viem nhi'em nhe hay khu trit 0 nhirrig trtramg hop nhiem khuan nang c6 dap frng viem toan than, PCT xuat hien va tang cao, c6 khi den 800ng/ml, trong khi do calcitonin van binh thtramg, thai gian ban buy cua PCT trong mau la 25 — 30 gib., cua calcitonin chi la 10 phut

So vai cac chat tien viem khac, PCT on dinh hon, ton tai trong nhiet

dO phong toi thieu 24 gia va ton tai trong 1 tuan a 4°C, khong thay doi nett bi dun ming hay lam dong hay ra dong va co, thai gian ban hily dai hon Sau 6 — 12 gia nhi6m khuan, PCT tang nhanh hon CRP va chain hon cac cytokine khac nhu IL-6, IL-10, TNF, tuy nhien PCT ton tai lau hon cac chat nay (biL d6 1.1)

Bieu do 1.1 Sky thay doi n6ng do cac cytokine, PCT Ira CRP khi co, the bi

nhiem khuan (Nguon: Konrad Reinhart)

Su san xuat PCT trong viem gan lien vai not d'Oc to cua vi khuan va vai cac cytokine viem (TNF, IL-6), PCT bat dau tang sau tiem not dOc to

4 gib va dat n6ng dO dinh 6 gib this 6, duy tri mirc cao trong suOt 8 — 24 gio ,Thuc nghiem cho thay nhang ngtre.i bi cat tuyen giap khi c6 nhiem khuan he th6ng n'ang, PCT cling rat cao chimg to PCT con dirge san xuat nhiing mO ngoai tuyen giap Trong mot thir nghiem cua Nylen, khi PCT giam, kha nang song sot cua benh nhan tang cao hart; Do d6 PCT co the co vai tro trong sinh 15/ benh cua hoi chimg nhiem khan town than Trong mot nghien ciru cua Dandona a nhang ngueri kh6e manh tinh nguyen, khi bi tiem not dOc to Escherichia coli, PCT bat dau tang sau 4 giee va dat riOng do 4ng/ml trong khoang 8-24 gib TNF va IL-6 dat n6ng

dO cao sau 2-3 gib va bien mat sau 24 gib

Ngtreti to ghi nhan PCT cao a benh nhan bi carcinoma to bao C tuyen giap, du kitting c6 nhiem khuan Ngoai ra khi sir dung khang sinh thich hop, PCT se giarn nhanh chong neu tinh trong nhiem khan dirge cai thien Theo cac tac gia, PCT co ding dO nhay nhtmg dO dac hieu cao horn CRP trong chan down phan biet gifra nguyen nhan virus va vi khuan PCT

dtrgc xac dinh nhu mot chi diem tuyet vbi trong phat hien nhiem khuan

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SC? DUNG TRONG LAM SANG

tai khoa cap ciru, vi PCT có the phat hien soul tinh trang nhiem khuan khi bat d'au sat < 12 gie Khang ging nhu CRP, PCT khang phu thuac

\Tao tuai cua benh nhan va tang cao trong choang nhiem khuan hoc suy

da co quan PCT tang nhung khang qua 1,5ng/m1 a nhfing trtzemg hop b6ng, chan thuang m'O, suy tuan hohn keo,dai Nang (16 lOng/m1 thuong thay benh nhan bi hai chimg nhiem khuan toan than n4ng D6 nhay va

do d'a.c hieu cua PCT cao hon CRP trong NKH, cac tac gia nay khang dinh PCT có gia tri chan doan sam trong choang nhiem khuan hon CRP Trong cay ghep tang, benh nhan thai bo manh ghep co CRP tang nhung PCT kh6ng tang, dung de chan doan phan biet phan Ung thai b6 ghep hay nhiem khuan

Trong cac benh nhiem khuan n;ang, PCT co the tang cao den

> 800 lan Dao dOng nong do tit < 0,1ng/m1 a nguai kh6e manh den

> 800ng/m1 o/ benh nhan choang nhiem khan (hinh 1.5) Viec san xuat PCT toi da nay khang the dat dirge lieu chi co san xuat a to bao tuyen giap, va vi the phai,có san xuat cac noi khac phan lam cho PCT tang cao trong huyet thanh a benh nhan NKH Calcitonin phan irng mien dich duoc bai tiet a to bao DMS-53, co nguan goc tix ung thu to bao nhO phoi, cac nghien dm lam sang khac ding chi ra rang ma phoi co the la noi lam gia tang PCT

Hinh 1.5 NOng do POT tang theo mivc do Ong cue nhiem khuan

Nghien cau ty lO giaa calcitonin huyOt thanh va PCT huyOt thanh a cac nhom bOnh nhan khac nhau cho thay a bOnh nhan ung thu than kinh not tiet co six tang cao ca calcitonin va PCT Tuy nhien, a bOnh nhan c6 t

of chang dap irng, viem toan than hoc NKH, nong dO calcitonin binh huong hoc tang rat It, trong khi nong do PCT gia tang va ty lO PCT vai alcitonin cao hon 20 lan khi so vai ty lO do ey,bOnh nhan ung thu Su hac bit nay cho thay cac to bao khong thuOc than kinh not tit la nguOn

oc cua PCT tao ra do viem Six gia tang PCT cang co the phat hiOn trong hang kich thich khac nhu soc nhiOt, dieu tri bang OKT3 a bOnh nhan hep than, tuy nhien nong do PCT khong cao nhu trong NKH

Oberhoffer M va CS khi nghien ciru mau mau a 17 bOnh nhan cho hay c6 phan ang khang the not bao khang lai katacalcin (katacalcin va alcitonin la mot phan cua phan tiX PCT) a bach cau don nhan, bach cau

at, lympho B va T, c6 mot ty lO thap phan irng khang thO not bao khang

ai calcitonin Co su lien hO giaa PCT vai 2 phan ang khang the Su khac iOt trong cac phan tmg not bao trong nh6m co tang PCT huyet thanh hay a ca 2 nhom khang thO va nh6m chirng Vi vay, phan ang khang the,

of bao khang katacalcin ung 110 gia thuyOt co nhieu loci bach cau khac hau china PCT Cac nghien cau cho thay PCT giam thap a bOnh nhan jam bach cau, mRNA cua PCT va PCT cling c6 the do dugc a to bao ach cau don nhan a mau ngoai bien khi kfch thich bang lipopolysaCcharide va cac cytokine lien quan den NKH khac nhau Tuy nhien su san xuat PCT tai to bao mau trong tuan hohn khong thay xac han a mot nghien ciru khac, trong nghien„ dm nay co six gia tang cac ytokine nhung khong gia tang PCT (co the phat hiOn dugc) sau khi sir ung not dOc to khi phan tach mau

Trong mot thin righiOm mau mau dugc nit a nhung vi tri ,khac nhau

au khi bOnh nhan phdu thuat tim co tuan hoan ngoai co the, ngoai to oan la PCT dugc tao ra a not tang Wog di) PCT cao hon coy nghia

au mau tin tinh mach gan hon la 6., nhang not khac Tuy nhien, nhung

ac gia khac cho rang ket qua c6 the bi sai lOch do tinh huong qua diac

sit cua bOnh nhan trong phdu thuat, khi hang rao chat nhay cua runt bi

on thuong va not dOc to c6 thO di vao hO tuan hoan cira va PCT c6 the

ugc tao ra vai so lugng co thO phat hiOn dugc a mO gan khi nghien ciru

in vitro VI c6 nong dO tuong doi cao mRNA cua PCT do dugc a mo

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SO' DUNG TRONG LAM SANG

gan Khi nghien ciru mo hinh choang not d6c to a khi dau cho, mgt nhom nghien ciru thuc hi6n cat gan toan bo va not thong dm chi a mot khi dau ch6 truac khi gay choang not d6c to, nhom, chimg la 2 khi khong can thi6p ngoai khoa, nhom nghien ciru nhian thay nong d6 PCT tang them 1,2 Ira 4,6ng/ml a nh6m chimg vao thir 6 sau khi gay choang not dOc to,, nhung khi c6 can thi6p ngoai khoa thi,PCT van dui 0,3ng/ml, dieu nay cho dia.)/ gan (long vai tre là not ban dau san xuat PCT VI the, c6 the gan, not san xuat mot Wong quan trong PCT trong NKH va nhiem khuan

2 CHeC NANG CUA PROCALCITONIN

Ha c6 nhi6u c6 gang lam sang to chirc nang sinh hoc ciia PCT Tuy nhien It c6 nhang hieu biet chac chan ve chirc nang cita PCT ngoai trix vi6c PCT c6 mot vai tac d6ng nao do len n6ng dO calci huyet tuang Su tao thanh TNF bi irc ch6 do PCT M6t dOng tac khac cira PCT khi nghien

cifu in vitro teen nuoi cay t6 bao, PCT irc che tac dOng gay ra do iNOS tir

cac scytokine tin viem TNF-a/INH-y phu thugc theo li6u (khi PCT tang nOng d6 thap va trung binh, nhung 'long do cao thi khong c6 tac d6ng nay)

2.1 Tac Ong in vitro cita PCT

K6t qua nghien circa in vitro tren chu6t tui rat An wow, trong nghien

ciru nay cac tac gia sir dung mgt lugng PCT ngoai dugc tinh che de born vao chi* bi NKH cho thay c6 gia tang tjr tir vong so vai nhom chimg (93% so vai 43%, p = 0,02) Ngugc lai n6u trung hea khang th6 vai PCT

se lam gia tang tSr 16 song sot (tir le tit vong 102 gia a nhom co trung hea khang th6 vai PCT la 6% khi so vai nhom chimg la 62%, p < 0,003) Trong mo hinh thir nghi6m a heo, trung hea PCT c6 tac dgng tot den cac roi loan sinh ly va chuyen h6a gay ra do NKH a d6ng vat thir nghi6m (huyet ap, chi s6 tim, chi s6 the tich mot nhat bop, pH mau, creatinin huyet thanh cai thi6n re ret, trong khi the tich nu& tieu va lactate mau c6 khuynh huang CO lgi) Mirc do calci huyet tucrng cang giam a mo hinh thir nghi6m Ong vat choang not d6c to va a nhang b6nh nhan NKH nang, su gia tang den chat calcitonin trong h6 tuan hoan ciing cho thay la

co giam calci mau

2.2 Ditu hba PCT

Dieu hea cua tuyen giap va PCT tao ra do viem ve co ban là khac nhau Te bao C cua tuyen giap phan img voi viec tang nong dO calcium ding nhu mot so kich thich khac nhu glucocorticoid, glucagon, gastrin hoc chat kich thich P-adrenergic Somatotatin va vitamin D irc the tao calcitonin Tang calcium mau hoac cac chat kich thich vira li'et ke khong lam phong thick PCT trong khi viem Six san xuact PCT trong qua trinh viem c6 lien quan den not dOc to vi khuan va cac cytokine viem Dieu nay duoc, xac dinh do nong PCT gia tang nhanh chong sau khi tiem not dOc to, day la yeu to kich thich manh nhat lam ph6ng thich PCT \Tao

he tuan hoan, hoc sau khi sir dung TNF Hieu qua caa nhiing chat nay qua trung gian cga cac cytokine Sau khi tiem not d'Oc to a ngubi kh6e manh tinh nguyen TNF-a tang r6 a 1 gib va dat nong do dinh a 90 phut,

va tra ve nong dO can ban a gib thir 8 Nong dO PCT khong phat hien duoc truac 2 gib va diroc phat hien sau 4 gib, dat 'long dO dinh & gib thir

6, duy tri mirc cao trong 8 — 24 gib (4ng/ml), nha thai gian ban hiiy dai (25 — 30 gib) PCT tang sau khi tang TNF va IL-6, nhung tang tilt& khi tang CRP Sg sir dung TNF, IL-1, IL-2 va IL-6 clang lam gia tang PCT

Co the dap ung cho nhfing hoat dOng nhu the chua dugc re Dga ten nhtmg thong tin ve str hinh thanh calcitonin, ngubi to gia thuyet rang cytokine ch4n dimg sir thily phan protein caa PCT thanh calcitonin mang luoi not bao tuong Tuy vlay, nai san xuat ra PCT luu thong trong tuan hohn la not khac va c6 kha nang dieu hea cang khac Nguoc

cytokine (vi du: TNF va IL-6) thubng gia tang khong d4c hieu vai vai loai viem, PCT gia tang chon loc trong qua trinh viem do nhiem khuan

Vi the, c6 nhieu yeu to dieu chinh tham gia vao viec tao ra va phong thich PCT

3 'S-L7 NGHIA LAM SANG CUA XET NGHIEM PROCALCITONIN 3.1 Chin down phan biet viem do vi khan va khong do vi khan MOt s6 cac nghien ciru &roc thgc hien nhAm danh gia ich loi cua PCT

danh cho viec chan doan phan biet tinh trang viem do vi khuan va khOng

do vi khuAn

NHONG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SU' DUNG TRONG LAM SANG

Mot khac biet ro ye n6ng d6 PCT trong viem nhi6m do vi khan va

do virus &rot nhieu tac gia ghi nhan Thin nghiem trong Ong nghiem da lam sang to nguyen nhan tai sao PCT chi dirge tong hop trong nhiem vi khuan ma khong c6 trong nhi6m virus.ICac to bao dugc a trong 2 moi truang, mot mei trueng chi china moi throng khac china &mg thei

IL-43 va INF-y Ket qua cho thay, cac to bao u voi ca hai chat IL-1f3 va INF-7 khong tong hop &roc PCT 'EX do nguei to ke't luau chinh INF-y, mot cytokine duoc bai tie't bOi virus, da anh htfang truc tier) len qua trInh tong hop PCT Phat hien nay gill') khang dinh PCT la ding cu hoan hao

de phan biet giira cac nhi6m khuan do vi khuan va virus (hinh 1.6)

Hinh 1.6 Sty khac biet v4 nong (56 PCT do to bao san xuAt trong

mai tnEsfyng nuoi cay china IL-1p va mai trutmg china (IL-1(3 + IFN-y)

Trong nhi6m khuan neu chi có vai trieu ch*ng cua viem toan than thong thuang khong tao ra n6ng d6 cao PCT Sr khac biet nay co the co Ich cho viec phan biet gitta tinh trang nhe va n'ang cua NKH (hinh 1.7) Tuy nhien, d6 nhay va d6 d4c hieu dia PCT ve chan doan nhiem khan hoac phan biet giira h6i chiing dap irng, viem toan than c6 lien quan NKH va khong lien quan NKH co the thap trong mot vai truang hop VI du trong phau that nhe, phAru that tim va long nguc, giai doan sam sau da chan thuang, su tao thanh PCT do nguyen nhan khong nhiem khuan c6 the lam han ve d6 d'ac hieu cila PCT Tuy nhien, vi có dOng hoc clang tin cay va su tao thanh PCT mirc d6 tuang doi thap trong nhung truang hop nay, d'ac biet la khi so sanh cac thong s6 khac cda

viem cho thay viec do luting PCT trong theo doi tinh trang lam sang có the den luting duac seem dix hau cua benh MOt vai nghien ciru cho thay nong dO PCT trong choang nhiJm khuan cao hen trong sec tim va nong

do PCT trong hoai tir do vi khuan cao hon hoai tir vo trang thir phat sau viem tuy VI vay, viec do luong PCT có the phan biet clang tin cay gitra viem do nhiJm khuan va kh6ng nhiem khuan, nen xem xet trong mgt vai tinh hung PCT có the &roc to thanh dOc lap vai NKH va nhiJm khuan

Hinh 1.7 Miro do tang PCT d cac bOnh nhiem khuAn khac nhau

3.2 Danh gia d4;) Wang cua NKH va tinh trang viem toan than

M6t tinh chat quan trong cua sir to thanh PCT la six kect hop chat the

oh no vai do nang cua tinh trang viem toan than, day la mot thuan lgi cua PCT so vai cac thong so viem khac Nang do PCT cao xay ra trong NKH nang va choang nhiJm khuan, dac biet khi co roi loan chtirc nang

co quan kern theo., Dong thoi scr gia tang 'long PCT benh nhan NKH nang cao hcm nhieu benh nhan co h6i chtirng dap timg viem toan than hoac NKH don thuan da &roc xac dinh a mot so nghien ctiru Nong d6 PCT phan anh chat the do nang cua tinh trang viem toan than va cac bien chtimg de doa tir vong nhieu, hon cac thong so khac nhu cac cytokine va CRP, cac th6ng so nay co the chi co nhang dinh khong lien tuc hoac dinh

On dinh khOng gia tang mot khi tinh trang viem tra nang CRP la mot 6

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINN HIEN DAI DUNG TRONG LAM SANG

thong so co dien trong chan doan nhigin khuan c6 vai giro han 6 chi dinh chAn doan nhigm khuAn, do su tao thanh va duo thai CRP chum hem (co the den vai ngay) va dac biet, khi nhigin khuan dign hen nang han, CRP khOng tang them, trong khi viec tang them PCT phan anh tang them dO Ong dm dap irng viem toan than

3.3 Theo doi va tien luting

N6ng de PCT lien quan chat the vai de Ong cua tinh tang viem toan than, deng h9c cua su tao thanh va duo thai PCT c6 tinh du doan clang tin cay VI vay, viec do Wong PCT nhieu lAn dugc sir dung de theo doi dign tien benh 6 benh nhan NKH va viem toan than Viec do luting nay c6 the giup Ich cho dieu tri va,quyet dinh ve lam sang, vi khi PCT giam hoac tang cho thay su thay doi trong dien tien cua viem toan than c6 the can phai thay doi (hoac khong) chan doan va dieu tri Dien tien cUa nong de PCT ding lien quan den tien Wong cua tinh trang viem toan than N6ng

de PCT huyet thong gia tang lien tuc cho thay tinh tang viem toan than khong cai thien, nhiem khuan khong &Tot kiem sat va/hoac bien phap dieu ft-1 khong hieu qua, nhiang benh nhan nay thu6ng la co tien luting xau Luc dau, ming de PCT cao khong nhat thiet la benh co tien luting xau, dac biet la khi tinh trang viem hoac benh can ban, dap irng tot vai dieu tri Cac nghien ciru khac nhau cho thay rang co moi lien quan gitta n6ng dO PCT va dO nang dm red loan chile nang co quan, hau qua va tien luting bao gem ca a benh nhi, cac benh nhan phau thuat tim, benh nhan sot ret va benh CAP (Community-Acquired Pneumonia) , (hinh 1.8) Trong trix6ng hop nhiemkhuan, nhiem khan khu tril thi n6ng de PCT thu6ng gia tang dan trong, A/Ong 6-24 gio , va vi the cho biet &rue met benh 19 nhiem khuan timAn Dieu nay nhan manh viec theo doi hong d6 PCT la rat quan trong

-, -

Ngay

1 Procalcitonin

Hinh 1.8 Gia tri tien luvng cua PCT ten cac benh nhan CAP de phong cap cu'u

3.4 Skr t#o thanh PCT do cac kich thich khong phai NKH va nhi6'm

khuan

Nhieu tinh hung trong do PCT duvc tao thanh d8c lap v6i NKH

hoac nhfem khuan (bang 1.1) Trong trixong hop PCT cao do cac nguyen

nhan khong phai nhiem khuan (dien hinh la sau chan thuang n*ang hoac

h'au thuat) n8ng d8 PCT thtrong tango mire trung binh (trong khoang 1-

lOng/m1), nhung giam nhanh den dual lng/ml trong yang 48 gi6 Sir gia

tang dai ding PCT 6 nhung benh nhan nay goi 3'T có bien chi ng nhfem

uan

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SLY DUNG TRONG LAM SANG Bang 1.1 Cac nguyen nhan gay tang n6ng dO PCT khong do nhiem khuin

- Tre so sinh trong ngay diu sau sanh

- Hei chirng nguy ngap ho hap cap

- Con cap tinh set ret do Plasmodium falciparum

- Nhiem nam toan than (vi du: nam candida, aspergillus)

- Chan thuong co hoc nang

- Chin thuong do phiu thuat

- Sir dung anti-thymocyte globulin don deng hoac da deng trong dieu tri thai ghep cap sau ghep

- Viem phi do hea chat

- Bong nang hoac sec nhiet

- Ung thu tuyen giap ,dang ung thu phei bao nhO, carcinoid, khi u c6 tit kich thich to can u

- Viem c6 kem theo "con bao cytokine" (vi du: set Dia Trung Hai c6 tinh gia dinh, truyen TNF-a trong dieu tri melanoma)

3.5 D4c tinh thay d i ciia PCT

- PCT phan irng dac hieu voi nhiem khan toan than

- PCT khong tang hoac tang rat It trong nhiem virus

- PCT < 0,5mg/m1 a benh nhan kh6ng c6 nhiem khan toan than

- PCT thay doi khi chin thuong, da chin thuong

PCT thay d6i nhanh \fa sam trong phat hien nhiem khan

- PCT tang trong nhei mau co tim

- PCT tang sau dal pilau

- PCT tang nhe khi c6 chin thuong mo

- PCT tang trong suy tuin hohn keo dai

- PCT tang cao nhat sau 12 — 24 gia nhiem khuan toan than

- PCT c6 thai gian ban hii'y tir 25 — 30 gia

- PCT tra ve binh thuang khoang 24 gia neu het nhiem khuan hoac dap irng voi dieu tri

3.6 eng clung lam sang ve PCT

- Chan clown som hOi chimg nhigm khuan town than va tinh trang NKH pang

- Tien luting hoi chimg nhiJm khan town than, hOi chirng nhiem khuan town than Ong va suy da ca quan

Chan down phan biet nhiJm khuan town than voi benh ly viem cap

- Chan down phan biet nhiJni khuan do vi khan va do virus

Chan clown phan biet nhiJm khan Ira benh 15, mien dich

Theo doi a( benh nhan c6 nguy co cao nhiJm khan trong khoa h0i

- Theo doi trong ch ghep tang, giam mien dich, sau da chan thuong

- Dung PCT de theo doi sau phan thuat hoac sau dimg khang sinh

4 KY THUAT DINH LU'QNG PROCALCITONIN

Co ba phuong phap thong dung de dinh luting n0ng Os, PCT huye't thanh

- Ky that mien dich phat quang (immunoluminometric-LUMItest PCT): 1a phuong phap clugc sir dung trong phan lam cac nghien circa Mac du (10 nhay aim LUMItest thuong xuyen ducic,bao cao

la 0,1ng/ml, nhieu nghien ciru cho thy dO nhay thuc to cua ky that nay khoang 0,5ng/ml De xac dinh n0ng c10 PCT, can lay 20[11 huyet thanh va tiled gian tra ket qua xet nghiem trong khoang

2 gia

Phuong phap xet nghiem PCT thir hai la phuong phap ban dinh luting sir, dung que thir nhanh (Brahms PCT-Q; Brahms Diagnostica), CO the xet nghiem ngay tai giuemg cua benh nhan Xet nghiem thir nhanh PCT gitlp IT& luting n0ng (10 PCT thong qua dam dO mau cua dai bang, vad cac khoang nOng (10 < 0,5; tux 0,5-2; 2-10 va

>10ng/ml Xet nghiem cho ket qua chi trong khoang thal gian 30 phut

- Phuong phap thir ba va phat trien gan day nhat la ky thuat mien dich huSfnh quang (ky that Kryptor) Ky thuat the he thir hai nay

do birc x4 huinh quang phat ra tur cryptate (sau khi clugc khuech dal) trong khoang thal gian nhat dinh va tir do xac dinh n0ng d0 PCT trong huy6t thanh (hinh 1.9) Phuong phap nay cal thien dO

Khuich dal bol Sy,'

truyen nang hicreig

Phat hu9nh quang Kick thick 337 nm00.111.11.111111111.1111

\INIV\A„,

Khang the gAn vO'i XL665

Procalcitonin

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINN HIEN DAI SU' DUNG TRONG LAM SANG

nhay va cho ket qua nhanh thong De nhay dia 4 thuat Kryptor

la 0,06ng/ml va cho ket qua trong \Tong 20 phut

Hinh 1.9 K9 thuat mien dich huynh quang dinh luvng PCT

5 CAC NGHIEN CIAJ VE PROCALCITONIN TREN MOT SO BENH

Nam 1993 Assicot va CS khdo sat tren 79 tre nhap vien ghi nhan PCT tang cao a nhimg tre c6 nhi6m khuan nang

Nam 1997, Gendrel Ara CS khdo sat 59 tre nhap vien vi viem Mang nab, c6 cay mau &rung tinh hoac cay dich nao tuy ducmg tinh, thay diem cat cua PCT la 5ng/ml, de nhay: 94%, de dac hieu: 100%

Nam 1999, Hatherill va CS khdo sat tren 175 tre nhap khoa san soc tang cu6ng, diem cat cna CRP la 50mg/L, cua PCT la 29ng/ml, de nhay CRP: 76%, PCT: 83%, de dac hieu CRP: 80% Ira PCT: 92%

Nam 2002, Carrol va CS khdo sat tren 108 tre set va phat ban dix6i 16 Wei, diem cat dm CRP la 30mg/L, PCT: 2ng/ml, de nhay dm CRP: 81%, PCT: 94%, de dac hieu dm CRP la 89%, PCT: 93%

Nam 2003, theo Fernandez Lopez va CS khao sat teen 445 tre set nhap vien 6 de tuoi 8 ngay — 3 tuoi, tieu chuan yang la cay mau hoc cay dich nao tuy (+), diem cat dm CRP la 27,5mg/L, cua PCT la 0,59ng/m1;

de nhay CRP 78%, oh PCT 91%, de d4c hieu CRP 75%, cua PCT 94%

Nam 2003, Prat va CS nghien cdu,90 tre tir 8 ngay tu6i den 12 tu6i, trong do 25 ca cay mau duong tinh, diem cat ca CRP la 40, dm PCT: 2, d6 nhay dm CRP la 88%, cila PCT: 100%, d6 d'ac hieu ciia CRP la 50%, cua PCT: 100%

Theo cac nghien situ ca Muller va CS, Aouifi va CS, Enguix va CS, PCT tin clay hon CRP vi c6 nhieu uu diem hon CRP PCT tang nhanh sarn hon CRP, phan anh d6 nang cua benh, do do dung de theo dOi hieu qua dieu tri 6 benh nhan CO h6i chang nhiem khan toan than Muller va

CS khao sat tren 101 benh nhan nhap vao khoa san soc tang cueing va ghi nhan PCT la chi s6 tin cay hon CRP, IL6 va lactate mau trong HCNTTT Con Sellberg va CS ghi nhan PCT, IL6, C3a tin cay hon CRP trong chan doan phan biet gift benh nhan co h6i chimg nhiem khan toan than

va benh nhan co h6i chimg dap Ung,viem toan than Theo Canan Balci, kitting co six khac biet c6 nghia thong ke gifra cac nhom co h6i ,chirng dap dug viem toan than va h6i chirng nhiem khuan toan than ve n6ng d6 CRP, TNF-a va IL-6T Rieng IL-2, IL-8, PCT co six khac biet va sir khac biet nay coy nghia th6ng ke Trong nfrang benh nhan bi choang nhiem khuAn, gia tri IL-2, IL-8, PCT deu tang cao

, Nam 2004, Novotny A va CS theo doi six thay d6i n6ng d6 cUa PCT

de phat hien semi nhiem khuan hau phk

Nam 2007, Muthiah KA nghien situ PCT ten cac benh nhan nhi6m khan huyet, thAy PCT tang seem va cao trong nhi6m khuan huyet Ong Nam 2007, Hausfater P nghien cuu PCT tren cac nhom benh nhan sot cao d Khoa H6i sire cap dm; Ghi nhan PCT tang cao trong cac trtdmg hop sot do nhi8m khuan, nhat là nhiem khuan huyet

Nam 2007, Zuppa AA nghien situ PCT va cac chi s6 sinh hoc khac tren nhi6m khan so sinh, ghi nhan PCT tang cao trong NKH

Nam 2007, Koksal N khao sat vai tro cua PCT va CRP trong chAn doan va theo dOi nhigm khuan so sinh

,Nam 2007, Chirst - Crain M nghien PCT tren benh nhan viem phoi PCT tang trong viem ph6i nang

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SO' DUNG TRONG LAM SANG

* Tai Vqt Nam, theo mot so tic gia

Nguy'L Thi Thanh (2006): "Khao sat su thay c of PCT, CRP, bcich

cau mau trong hai chirng dap irng viem toan than a tre em" tai benh vien

Nhi Deng 2 tit thang 8/05 den thang 3/06 (n=78) Ket qua cho thAy CRP

a nh6m c6 HCNKTT la 71,3 ± 63,7mg/L va nhom khong c6 bang chirng nhiem khuAn toan than la 29,8 ± 24,4mg/L (p < 0,05); PCT a nhom c6 HCNKTT la 6,8 ± 11,1ng/m1 va nh6m khong c6 bang chirng nhi6rn khuAn toan than la 1,4 ± 3ng/ml (p < 0,05); BC er nhom c6 HCNKTT 21.871 ± 9.100/mm3 va nh6m khong c6 bang chirng nhiem khuAn toan than la 17.738 ± 5.735/mm3 (p > 0,05) Co six khac biet ve CRP va PCT gifia cac nhom cAy mau duang tinh va nhom cAy mau am tinh CRP tren nhom viem mang nao mu a tre em, ket qua cho thay PCT tang cao va c6

han CRP trong viem mang nao mu or tre em

Ha TAn Dire (2007): "Gia tri tien itegng cua nang cho PCT mau trong

72 gier clau nhdp vien tren benh nhan viem phoi Wang" Nghien dru 39

truang hop viem phoi tit thang 3/2006 an thang 10/2006 tai Benh vien Chg Ray Ket qua: ty le tir vong al viem phoi nAng cao nhAt khi PCT luc nhAp vien > lOng/ml, va thap nhat khi PCT luc mai nhAp vien < 2ng/ml Nh6m benh nhan viem phoi nAng dua den to vong c6 'tong de PCT trung binh cao hon nhom viem phoi nAng nhung song sot (14,6ng/m1 so vai 8,06ng/m1)

Nguyen Nghiem Tan (2008): "Vai tro cua PCT trong chdn docin va

dieu,tri nhiem khuan huyet" Nghien tren 84 benh nhan nhiem khuan huyet tai Benh vien Cha Ray Ka qua cho thay nong de CRP khong thay doi clang ke gifra 3 nhom benh nhan (nhiem khuan huyet, nhiem khuan huyet nAng va choang nhiem khuan) o ca 2 tiled diem (16c mbi nhAp vien

va sau 72 gib nhAp vien) Gia tri chan doan va den Wong dm CRP au kern han PCT Rieng xet nghi'em PCT, tac gia ghi nhAn neng de PCT tang cao tren cac benh nhan nhiem khuAn huyet, neng do PCT bang 1,74ng/m1 cho phep phan biet nhiem khan huyet voi hei chirng dap irng viem toan than khong do nhiem khuan vai de nhay 89% va de dAc hieu 54% Nong do PCT fang tuang irng theo cac the benh cua nhiem khuan huyet, neng de PCT bang 3,13ng/m1 cho phep phan biet nhi6m khan huyet nAng/choang nhi6m khuAn vai nhiem khuAn huyet vOi do nhay 90,3% va do dAc hieu 90,9% Co lien quan ro ret gicra nOng de PCT va

mtirc d6 suy da,co quan b6nh nhan nhiemkhuAn huy6t N6ng d6 PCT trong 24 gig, dau nhap khoa cac b6nh nhan t* vong cao hon cac b6nh nhan hoi phut

Dao Bach Qu6 Anh, Quang Van Tri (2009): "Gia tri cita PCT trong

viem phoi mac phai tong gong" Nghien cuu ttir thang 9/2007 d6n thang

5/2008 & 57 b6nh nhan viem phoi mac phai cong d6ng nhap vien K6t qua cho thay nong dg, PCT mau luc nhap vin trong phan nhom nguy co theo thang diem PSI khac bi6t coy nghia th6ng ke (p<0,001) MOi tuong quan giaa nong d6 PCT mau vgi d6 nong cna viem ph6i mac phai cong dong phan loai theo PORT có tuong quan thuan, trung binh voi N so tuong quan Searman R=0,52 (p<0,001) Gia tri cua PCT trong tien Wang ttix vong cao hon trong tien, prong bin chtimg viem phOi mac phai cong dong hic nhap vi6n Diem cat tot nhat cua PCT trong kha nong phan bit c6 bi6n chtimg hay khong Nen chtimg la 2,1ng/ml, d6 nhay

la 64%, d6 dac hi6u la 87,5%, gia tri tien down duang la 83,6%, gia tri tien down am la 70,9% Diem cat tot nhat cua PCT trong kha nong phan bit co tir vong va khOng tir vong la 4ng/ml, d6 nhay la 81,3%, d6 dac hileu la 92,7%, gia tri tien down duong la 91,76%, gia tri tien down am la 83,2% K6t luan:,c6 m6i tuong quan giuia nong d6 PCT mau vgi d6 nong ctila viem phoi mac phai cong Tong phan loai theo PORT

Le Xuan Trugng, Le Ngoc Hung, Phan Thi Danh (2008): "Nhan xet

so' ba ve thay doi nong cho PCT trong nhiem khuan ho harp va nhiem khuan huyet" Nghien ctim 60 truang hop 6 4 nh6m: nh6m chtirng (n=30),

nhom viem &Tong ho hAp duai (n=14), nhom nhiem khuan huyet (n=12)

va nhom theo doi dOng hoc (n=4) Ka qua cho thay so vai nong d6 PCT cua nh6m chtimg (0,10ng/m1), nong d6 PCT tang cao trong nhom nhiem khuan duamg h6 -hap duai (2,71ng/m1) va tang cao nhat trong nhOm nhi6m khan huy6t (31,81ng/m1) DOng hoc ding ghi nhan nong dO,PCT giam nhieu l'an 2 so voi l'an 1 khi benh nhan CO dap *rig dieu tri klAng sinh (48,06ng/m1 1,65ng/m1)

Le Xuan Trugng (2009): "Nang cho PCT huyet thanh ngtroi tinh

nguyen khoe manh va nhom benh nhan co benh canh nhijm khuan nhung khong phai nhiem khucin huyet" Nghien ctiru 91 throng hop vai die xet

nghi6m PCT, CRP va bath cau huyet Cac tru&ng hop tren dugc chia lam

2 nh6m, nh6m 1 g6m nhang ngued tinh nguy6n kh6e manh (n=30), nhom

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINN HIEN DAI SU' DUNG TRONG LAM SANG

2 la nhung benh nhan c6 benh canh nhi6m khuAn nhung khong phai nhiem khan huy& (n=61) K6t qua: nhom 1 co so luting bach cau huyet: 6.383/mm3, n6ng dO CRP: 0,65mg/L va PCT la 0,10ng/ml Nhem 2 luting bach cau huyk la 11.185/mm3, CRP la 51,01mg/L va PCT la

0,25ng/ml Six khac biet giaa 2 nh6m c6 5/ nghia thOng ke (p<0,05) Ket

luan: c6 six khac biet ve n6ng do PCT,, CRP va bach au huyet a 2 nhom(p<0,05) Tuy nhien, cac gia tri nay nam clued nguong chan down nhiem khuAn huy6t (<0,5ng/m1)

Le Xuan Tnrang (2009): '`Gici tri chlim clocin va tien luo.ng cua PCT

huyet thanh trong nhiem khuan huyet" Nghien diu 140 truang hop a 2

nh6m benh, nhom 1 la nhung nguai co benh canh nhiem khuan nhung khong phai nhiem khan huy6t (n=61), nh6m 2 la nhung benh nlAn nhiem khuan huye't c6 cay mau ducmg tinh (n=79) Ket qua: a nhom 1, tri

so trung binh cua xet nghiem bach cau huyet: 11.076/mm3, CRP: 46,12mg/L, PCT: 0,24ng/ml CS nh6m 2, tri so trung binh cua bach cau huyet la 15.084/mm3, CRP: 97,97mg/L, PCT: 32,12ng/ml Tren nhOm benh nhan nhijm khuAn huy6t, nOng do PCT a nhom choang là 82,88ng/ml, nhom tir vong la 231,4ng/ml icet Wan: PCT co gia tri chaM down va tien luting cao trong nhi6m khuan huye't va choang nhiem khan, nong do PCT cang cao tien Wong cang xau

Le Xuan Trtrang (2009): "Theo cloi ket qua dieu tri nhiem khudn

huyet va chocing nhiem khuan bang ctOng hoc ctia PCT" Nghien dru 36

benh nhan a 2 nhom benh nhiem khuan huyet (nhom cay mau ducmg tinh, n=23 va nhom cay mau am tinh, n=13) tir thong 9/2007 den thang 10/2008 tai Benh vien Chg, Ray K6t qua: nOng PCT tnrac tri khang sinh cling nhu sau dieu tri khang sinh 2 va > 5 ngay lan lugt nhu sau 20,32ng/ml, 7,64ng/m1 va 1,68ng/ml (p<0,05) Xet nghiem CRP va bach au huy& thay doi nOng dO va ,s6 luting ding tuang nhu PCT Tuy nhien d'Ong hoc ctia PCT thay dOi nhanh va sam han 2 xet nghiem CRP va bach cau huyet Ket luan: CO the theo doi ket qua dieu tri bang

&Ong hoc cua PCT, 'tong do PCT tang khi chua dieu tri hocdieu tri khang sinh khong thich hop NOng do PCT giam khi ap drig vai khang sinh CRP cling tang va giam tuang tax PCT nhung trong mot so truang hop berth n'a.ng thi CRP thay dOi ch4m hon

Le Xuan Truemg Tran Quang Binh (2009): "IOng dO PCT huyet

thanh a benh nhan sot xuat huyet Dengue" Nghien dm 77 throng hop O

3 nhOm benh, nhom chimg (n=30), nhom sot xuat huyet Dengue (n=40)

va nhOm nhiem virus (n=7) Ket qua: PCT khong tang trong nhOm benh nhan sot xuat huyet Dengue (0,28ng/ml) ding nhu nhom benh nhan nhiem virus (0,19ng/m1) so voei nhom chUng (0,1ng/m1) Str khac biet gida cac nhom c6 y nghia thong ke (p<0,05) Nghien ciru cung ghi nhan

co str khac biet ve nOng de CRP a cac nhOm (p<0,05) NOng do PCT khOng tang trong benh nhan sot xuat huyet Dengue, va nidem virus, tat ca deu nam duai nguang chan doan nhiem khuan huyet (<0,5ng/ml)

Le Xuan Tn.rang, Tran Quang Binh (2009): "Gia tri ch -dn doan cna

PCT tren benh nhan nhiem ky sinh trang" Nghien ciru tren 51 trueeng

hop teen 4 nhom: nhom chirng (n=30), nhom sot ret dc tinh (n=10), nhOm sot ret thuang (n=6) va nh6m nhi6m ky sinh trong (n=5) Ket qua cho thay nOng de trung binh ctia PCT nh6m sot ret dc tinh la 110,28ng/ml, nhOm sot ret thuang là 48,26ng/ml, nhOm nhiem ky sinh truing 0,56ng/ml va nhom chirng la 0,1ng/ml Ket 1u4n: nOng dO PCT kh6ng tang cao trong nh6m benh nhan nhijm ky sinh trong trir truemg hqp nhom benh nhan sot ret, nhat là sot ret the dc tinh

Le Xuan Trueeng, Le Thi Hong Hanh (2009): "GO tri chtin dam cna

xet nghiem PCT tren benh nhan viem mang ntio" Nghien ciru 68 truemg

hop tren 4 nhom: nhom chirng (n=30), nhom viem mang nao mu (n=20), nh6m viem mang nao do lao (n=8) va nhom viem mang nao virus (n=10) Ket qua cho thay nOng (10 trung binh cUa PCT nh6m chirng la 0,1ng/ml, nh6m viem mang nao mu la 7,67ng/ml, nhom viem mang nao

do lao la 0,13ng/ml, nhom viem mang nao virus la 0,012ng/ml Kett*: nOng dO PCT tang cao trong viem mang nao mu, cac truang hop viem mang nao do lao, virus thi nong dO PCT kh6ng thay doi nhieu, nam dual tri so chan doan nhiem khan huyet (<0,5ng/m1)

Le Xuan Twang, BUi Thi HOng Chau, Cao Thi Van, Tran Quang

Binh (2011): "Gia tri ti'en dam cna PCT trong huyet thanh va dich nao

tny a benh nhem viem mang nao mit" Nghien ciru teen 54 benh nM.n

viem mang nao mu va 36 benh nhan viem mang nao virus Ket qua cho thay, dien tich clued duang cong ROC cUa PCT trong huyet thanh lam hon PCT trong dich nao dry (0,91 so voi 0,80) (p<0,001) Nguang nOng do

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SU' DUNG TRONG LAM SANG

PCT trong huyet thanh dugc khuyen cao la 0,35ngkril Ngtrong n6ng d6 PCT trongs dich nao &roc khuyen cao la 0,36ng/ml Trong khi do ngu'g'ng nong do PCT trong huyet thanh a nhorn nhiem virus là 0,16ng/ml Ket luan: nong d6 PCT trong huyet thanh va PCT trong dich nao tily tang trong viem mang nao mu, khong tang trong viem mang nao

do virus Su khac biet coy nghia th6ng ke (p<0,001)

TAI LIEU THAM KHAO

1 Dao Bach Quik Anh, Quang Van TrI (2009): "Gia tri cita procalcitonin

trong viem phoi mac phai cling clang" Tap chi Y hoc TPHCM, chuyen de NOi

khoa, Tap 13, SO 1-2009, tr.184-188

2 Ha TAT' Dire (2007): "GO tri tien luyng cita nang dO procalcitonin mciu trong

72 gi& cat nhap vien tren benh nhan viem ph& Ong" Luan van Thac si Y

hoc, BO mon Ni 0 TOng Quat — Dai Hoc ,Y Dirac TPHCM

3 Le Xufin Trifling (2009): "Gia tri chan down va tien luring caa procalcitonin

huyet thanh trong nhiem khudn huyet" Tap chi Y hoc TPHCM, Tap 13, WO 1,

tr.189 — 194

4 Le Xuan Trifling (2009): "Nang dO procalcitonin ,& ngtrOl tinh nguyen khOe

manh va nham benh nhan có benh canh nhiem khuan nhung khong phai nhiem khucin huyet" Tap chi Y hoc TPHCM, Tap 13, so 1, tr.195 — 198

5 Le Xuan Trifling (2009): "Theo doi ket qua dieu tri nhiem khuan huyet va

chocing nhiem khuan bang clOng hoc caa procalcitonin" Tap chi Y hoc

TPHCM, Tap 13, so 1, tr.213 — 221

6 Le Xuan Trifling, Bni Thi Wing Chau, Cao Thi Van, Tr'an Quang Binh

(2011): "Gia tri tien docin caa procalcitonin trong huyet thanh va trong dich

1, tr.540 — 544

7 Le Xufin Trifling, Le Ngoc Hung, Phan Thi Danh (2008): "Nhan xet sa bO

ve su thay doi nang do procalcitonin trong nhiem khuan ho hap va nhiem khuan huyet" Tap chi Y hoc TPHCM, Tap 12, s6 1, tr.105 — 110

8 Le Xuan Truing, Le Thi Wong Hanh (2009): "Gici tri chan clocin cfia xet

nghiem procalcitonin tren benh nhan viem mang nao" Tap chi Y hoc

TPHCM, Tap 13, so 1, tr.209 — 212

9 Le Xuark Trif&ng, TrAn Quang Binh (2009): "GO tri chcin doan caa

procalcitonin tren benh nhan nhiem ky sinh trang" Tap chi Y hoc TPHCM,

Tap 13, so 1, tr.204 — 208

10 Le Xufin Trifling, TrAn Quang Binh (2009): "Nang dO procalcitonin huyet

thanh & benh nhan sot xuat huyet dengue" Tap chi Y hoc TPHCM, Tap 13, so

1, tr.199 — 203

11 Nguygn Nghiem Tun (2008): "Vai tra cua procalcitonin trong chdn clocin viz

clieu tri nhiem trong huyet" Ulan van Thac si Y hoc, BO mon NOi TOng Quat —

Dai Hoc Y Duac TPHCM

12 NguyL Thi Thanh (2006): "Khao sat su• thay dai procalcitonin, CRP va bach

cau mau trong hal chicng dap it.ng viem toan than a tre em tai Benh vien Nhi Dang 2" Luan an Chuyen khoa 2, BO mon Nhi — Dai Hoc Y Dive TPHCM

13 Becker KL, Snider R, Nylen ES Procalcitonin in sepsis and systemic

inflammation: a harmful biomarker and a therapeutic target Br J Pharmacol 2010

Jan 1;159(2):253-64

14 Christ-Crain M, Miler B Procalcitonin in bacterial infections-hype, hope,

more or less? Swiss Med Wkly 2005 Aug 6;135(31-32):451-60

15 Deis JN, Creech CB, Estrada CM, Abramo TJ Procalcitonin as a marker of

severe bacterial infection in children in the emergency department Pediatr

Emerg Care 2010 Jan; 26(1):51-60

16 Gilbert DN Use of plasma procalcitonin levels as an adjunct to clinical

microbiology J Clin Microbiol 2010 Jul; 48(7):2325-9 Epub 2010 Apr 26

17 Maruna P, Nedelnikov K, Grlich R Physiology and genetics of

procalcitonin Physiol Res 2000; 49 Suppl 1:S57-61 Review

18 Muller B., Becker Kl., Kranzlin M, et al Disordered calcium homeostatis of

sepsis: association with calcitonin precursors 2000, Eur J Clin Invest, 30(9),

pp.823-831

19 Nylen ES., Al Arifi A., Becker KL Effect of classic heatstrocke on serum

procalcitonin" 1997, Crit Care Med, 25(8), pp.1362-1365

20 Oberhoffer M., Stonans I., Russwurm S, et al Procalcitonin expression in human peripheral blood mononuclear cells and its modulation by

lipopolysaccharides and sepsis related cytokine in vitro 1999, J Lab Clin Med,

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SC.? DUNG TRONG LAM SANG

Le Xutin Trirong

1 TONG QUAN VE NEOPTERIN

1.1 Ngui'm pic

Nam 1889, Hopkins phan lap dugc mot chit mau tir doi canh cila loci

bo canh phan (Lepidoptera) Cong trinh nay dugc tip tuc bai Wieland va Schopf va vao nam 1936 hai tac gia &A dat ten cho chAt nay la sac to pteridine, thuat ngir tieng Hy Lap, nghia la c6 nguon g6c tir canh Sau do Purrmann phat hien rang ba sac to ciia con trung la xanthopterin, isoxanthopterin va leucopterin co chira nhi yang nitrogen la pyrazino-(2,3-d)-pyrimidine va dugc Hi'ep hOi 116a sinh quoc to goi la pteridine Vao nam 1963, neopterin dugc phan lap tir Au trung caa ong, tir cac ong thg va tir sib ong chila Ban dau, H.Rembold du dinh goi ten hop chat mai 2-amino-4-hydroxy-(erythro-1',2',3'-trihydroxypropy1)-pteridine

la "novapterin" de cho biet day la phan tir mai (tir Latin novum co nghia

la mai), dugc phan lap tir mat ong vai cau talc, ging pterin Tuy nhien hop chat nay sau do dugc goi la "neopterin" de bieu thir rang no co the

bat dau mot ky nguyen mai trong nghien ciru pteridine (tieng Hy Lap neo

nghia la mai)

Vao nam 1967, Sakurai va Goto da phan lap dugc 25mg neopterin tir

500 lit nu& tieu cila nguai Sau do nguai to xac dinh pteridine la chat htfYnh quang va no tang trong nueec tieu dia cac con chuOt, bi khOi u co tnrong Ehrlich so vai chuOt binh thuang Tir d6 nguai ta,tiep tvc nghien cim va xac dinh chat huSrnh quang xuat hien trong nu& tieu dia cac benh nhan mac benh dc tinh On nhang ,nghien dm truck day ,la neopterin Wachter va CS cho thay tST le bai tit neopterin tang cao a rat nhieu nham benh dc tinh khac nhau, ding nhu tang cao On cac benh nhan nhiem virus Vao nam 1981, cac nha khoa hoc thOng nhAt dua ra ket Wan neopterin co nguon goc tir phan ang mien dich cila vat chu true tiep chong lai cac to bao khoi u hoac to bao nhiem virus

Ngoai ra, cac nghien ciru in vitro cho thay cac to bao Bach cAu don

nhan/dai thrc bao dm nguai san xuat neopterin khi bi kich thich bai interferon-y, lymphokin nay dugc gial phong tir cac to bao T hoat h6a

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI SU' DUNG TRONG LAM SANG

Cac loci to bao khac khong san xudt nhieu neopterin sau cac kich thich

Vi vay six bai tiet, neopterin quan chat the vOi hoat dOng cila he thong mien, dich to bao Nghien thu nghiem nay ph hop voi ket phi" qua dm nhieu nghien dm lam sang

1.2 Qua trinh sinh tong hcrp

Trong co the, neopterin va cac dan xu'At oh no dugc tong hop tir

guanosine triphosphate (GTP) thong qua enzym GTP cyclohydrolase I

(GTP-CH) Hoat do ctia GTP-CH dugc tang cue-ng rat nhieu boi

interferon-y

Cac hop chat 7,8-dihydroneopterintriphosphate (NH2TP) tao ra trong chu trinh sinh tong hop cila 5,6,7,8-tetrahydrobiopterin (BH4) BH4 dai dien cho cac chat nhlayng dien tir trong qua trinh hydroxyl hoa phenylalanine thanh tyrosine tat gan, hydroxyl hoa tyrosine thanh L-dopa

va chuyen tryptophan thanh 5-hydroxy-tryptophan tai cac mo than kinh not tiet tham gia vao qua trinh tong hop catecholamine hoac serotonin Trong cac mo dugc, de cap o'tren va trong cac bao lympho, phan lon NH2TP dugc chuyen thanh 6-pyruvoyltetrahydropterin (nhb enzym 6-pyruvoyl-tetrahydropterin synthetase), sau do tiep tuc chuyen hoa tao BH4 Khi cac bach cau don nhan/dai thirc bao thieu enzym 6-pyruvoyl-tetrahydropterin synthetase se gay it dong NH2TP Cac phan tir NH2TP bi thily phan enzym phophatase se giai phong ra dihydroneopterin (NH2) hoac neopterin (hinh 2.1) Tren co ser nay, ngueri to ket Juan viec gia tang qua trinh sinh tong hop neopterin trong hoi chUng viem chU yeu bat ngu6n tir bach cau don nhan/dai thirc bao hoat hoa b6i interferon-y Cac nghien ctiru ding cho thay sir bai tiet neopterin tang len a cac t6

bao THP-1 kich thich beri interferon-y va TNF-y Trong khi do a-MSH

(melanocyte stimulating hormone) dc cite clang ke qua trinh nay Thgc t6 cho thay có hien ttrgng tirtiet a-MSH o bach cau don nhan/dai thirc bao cua ngtroi

GTP-cyclohydrolase OH OH

I CH 2 OH

7, 8-dihydroneopterin

Bach eau trung tinh

Dal thkec bao

HOC!

OH OH } CH,OH

Hinh 2.1 Qua trinh tong hop neopterin bach cau do'n nhanklai thu'c bao

2 VAI TRO SINH LI? CUA NEOPTERIN

VI vai tre sinh ly chinh cga interferon-7 la cam tang khang khan,

I hang sinh vat don bao, hoat dOng khang nam cac dai thgc bao ky

3sinh nen nhieu kin cho rang neopterin c6 the hoat dOng nhu mot chat

c the not sinh len qua trinh tong hop folate ben trong to bap vi sinh vat

ay benh

6 pH kiem nhe (pH 7,5) neopterin tang cueng hoat Ong cua

I ydrogen peroxide va chloramin-T Dieu nay Gilroy chgng minh do tang

in hieu trong khdo nghiem aluminol va c6 the tang cueng dOc tinh doi

ai vi khuan VI vay, neopterin bat nguon tilt dai thgc bao c6 2 kha nang: ang cueng va giam kha nang gay dOc phi thuOc vao gia tri pH va trang hai oxy hoa cua neopterin Ngoai ra neopterin c6 the c6 vai tre rat quan trong trong viec dieu hoa co che phan drig qua trung gian cua dai thirc bao Dir lieu On day ggi y vai tre cilia dAn xuat neopterin trong qua trinh Id

inh thanh cac goc oxy titdo Nong dO cao cilia 7,8-dihydroneopterin ugc cho la lam mat can bang gifra cac chat oxy hoa va chat chOng oxy h6a, dieu nay dan den hien tugng chet to bao lap trinh ee Ngoai ra 7,8 dihydroneopterin anh hueng den hoat dOng cac yeu to phien ma cua

NHU'NG XET NGHIEM HOA SINH HIEN DAI sir DUNG TRONG LAM SANG

he oxy hoa khd va cam dng tang hi6u hien gen HIV-1 Neopterin va 7,8 dihydroneopterin gay hien tuang ch't t'6 bao lap trinh ma khong phai qua trung gian cua oxid nitric

Trong thuc nghiem, 7,8 dihydroneopterin lam tang n'C5ng do, thai gian ton tai cua phan tir LDL clang oxy h6a qua trung gian ion Cu++ hocgoc peroxyl clang 2,2'-azobis (2-amino propane) dihydrochloride (AAPH) 7,8 dihydroneopterin cang irc che su oxy hoa linoleic qua trung gian AAPH DOng hoc cua su irc the ggi y rang 7,8 dihydroneopterin la mot mat xich quan trong gay pha v'a he thOng chong oxy 116a von c6 nhiem

vu don sach cac goc peroxyl lipide

MOt trong nhung phan irng gay dOc to bao quan trong nhat cua dai thuc bao dugc kich thich bad interferon-y la san xuat NO tix arginin nha chat cam irng tong hop NO (iNOS: induced NO synthase) Co che,nay dugc tim May nhieu loci khac nhau nhung cho den bay gib hieu biet ye

no or co the nguai van con hen che Enzym iNOS doi hoi 5,6,7,8- tetrahydrobiopterin nhu la, cofactor de thuc hien chic nang, trong khi chat nay ton taisnong dO rat thap a cac bach cau don nhan/dai thuc bao hoat long khi 'long dO neopterin cao Cac nghien ciru cho thay neopterin kich thich cam irng su bieu hien gen nitric oxide synthetase (iNOS) trong

to bao co tron mach mau Giai thich cho tac dOng cita neopterin len bieu hien gen iNOS dugc cac nha khoa hoc nghien dm rat nhieu va da dua ra ket luan neopterin kich hoat van chuyen tieu don vi NF-kappa B vao nhan to bao bang cach dieu chinh tinh trang oxy h6a khix trong to bao Ngoai ra, nguai ta they neopterin cung lam tang tac dung ciia NO3- Cac, bac) cao gen day cho they neopterin va 7,8 dihydroneopterin lam tang bieu hien cita gen tien ung thu: proto-oncogene c-fos, do do nhimg chat nay them chi con lien quan den bien doi ac tinh cua cac to bao

3 GIA TRI SINH THIYONG CUA NEOPTERIN

Neopterin la mot chat co trong lung phan to thap voi d4c,tinh sinh

hoc va hoa hoc on dinh trong dich co the, do vay chung ta c6 the dp dung

mot so icy/ thuat de dinh luang no trong phong xet nghiem H6a sinh Neopterin dugc deo thai qua than va nhi-mg thay doi ,veOng dO neopterin trong huyet thanh c6 the dugc phan anh qua nong do trong nuot tieu mien la chic nang than khong bi suy giam Tren thuc te, dO

nhay caa pile') do neopterin huyet thanh va ntrac tieu la bang nhau Trong khi do viec dinh luting 7,8 dihydroneopterin khong dugc thuan lgi nhu dinh luting neopterin, dan xuat nay khong on dinh va de dang phan hay do qua trinh oxy 116a, vi vay can nghiem ngat han trong qua trinh thu matt va xtir 13'7 mau Bai vi neopterin hai nhay cam vai anh sang mat tred nen cac mau phai dugc bao ve kh6i anh sang trong qua trinh van chuyen

va luu N6i chung can boc cac mau trong tui co mau, vi du: trong giay nhom, hoac dimg ong nghiem mau toi de thu thap mau benh pham

3.1 Dinh loving neopterin trong cac dich cua co th."

N6ng do neopterin trong huyet thanh, huyet tuang va cac dich khac cila ca the,nhu dich nao tay, dich tuy, dich mang bung, dugc de dang xac dinh bang cac ky thuat mien dich (ELISA hoac mien dich pilot-1g x4) N6ng do neopterin trong huyet thanh hoac huyet tuang kh6ng khac nhau Moi lan do can khoang 20-1000 huyet thanh, huyet tuang hay dich nao

Neopterin huyet thanh hoac huyet tuang, on dinh trong 3 ngay nhiet d6 ph6ng, nay cho phep van chuyen mau huyet thanh ma khOng can bao quan lanh Neu luu tra trong \Tong 1 tuan phai bao quart 6 4°C, va luu trit lau dai can giir mau 6 nhiet d6 (long lanh (-20°C gidp on dinh mau trong 3 thang) Can tranh ra Tong lap lai nhieu lan vi no se lam giam nong d6 caa neopterin Trong throng hop can pha bang thi six dung dung dich NaC1 sinh ly de pha bang

3.2 Dinh luting neopterin trong nuo'c tieu

ThOng thu6ng de dinh luting neopterin trong nuac tieu nguoi to sir dung sac 14 long cao ap (HPLC) pha dao ngugc (vi du C18) vai dung moi la dem phosphate Sorensen (0,015M, pH= 6,4), t6c d6 dong chay 1,0m1/phitt HPLC cho phep dinh luting nhanh, nhay va chit-1h xac nong d6 neopterin 100111 nu& tieu dugc pha tr6n vai 1.0001.11 dung dich dem china 2g/L EDTA de hoa tan hoar' toan can tang caa ntrac tieu Neopterin dirge phat hien bang each do huSrnh quang ttr nhien caa no (kich thich bir6c song 353nm, phat x4 6 bit& song 438nm) Phuang phap mien dich tuang to nhu HPLC Tuy nhien, nong d6 neopterin trong nu& tieu dao d6ng kha lan khi do bang phuang phap mien dich vi st,r pha bang ntrac dal lam thay dOi nong do neopterin Do vay ,can phai do lap 14i ma mau ntrac tieu co nong vugt ra ngoai pham vi tuyen tinh sau khi pha bang