Bài giảng Bệnh học hệ tiết niệu

Nội dung chính của bài giảng trình bày được nguyên nhân, triệu chứng lâm sàng chính, cách phòng và điều trị một số bệnh: viêm cầu thận cấp, viêm đường tiết niệu, sỏi thận.

       BÊNH HOC HÊ TIÊ T NIÊU  ̣ ̣ ̣ ́ ̣

M C TIÊU H C T PỤ Ọ Ậ

Ch  ra đ ỉ ượ c nguyên nhân, tri u ch ng lâm sàng chính, cách phòng và đi u  ệ ứ ề

tr  m t s  b nh: viêm c u th n c p, viêm đ ị ộ ố ệ ầ ậ ấ ườ ng ti t ni u, s i th n ế ệ ỏ ậ

1.2.Tri u ch ngệ ứ  

   a.Th i k  kh i phátờ ỳ ở  

        B nh xu t hi n t  t  v i các tri u ch ng:ệ ấ ệ ừ ừ ớ ệ ứ

       Phù: b nh nhân phù m m,  n lõm, phù t  m t xu ng chân. ệ ề ấ ừ ặ ố

       Đái ít, nước ti u đ  Trong nể ỏ ước ti u có nhi u h ng c u, albumin, b ch ể ề ồ ầ ạ

c u….ầ

       Huy t áp tăng: c  huy t áp t i đa và huy t áp t i thi u.ế ả ế ố ế ố ể

       Toàn thân có h i ch ng nhi m khu n: s t cao, m ch nhanh, lộ ứ ễ ẩ ố ạ ưỡ ơi d … 1.3Ti n tri nế ể

       Xét nghi m máu: b ch c u tăng.ệ ạ ầ

       Đa s  trố ường h p các tri u ch ng gi m và h t d n khi đợ ệ ứ ả ế ầ ược đi u tr  k p ề ị ị

th i.       ờ

       B nh nhân ti u nhi u, gi m phù, huy t áp tr  l i bình thệ ể ề ả ế ở ạ ường

       M t s  trộ ố ường h p có th  d n đ n các bi n ch ng suy tim c p, viêm c u ợ ể ẫ ế ế ứ ấ ầ

th n m n, suy th n. ậ ạ ậ

1.4 Đi u trề ị 

      a.Ch  đ  ăn – nghế ộ ỉ 

       B nh nhân c n ngh  ng i tuy t đ i t i giệ ầ ỉ ơ ệ ố ạ ường trong th i k  c p tính. ờ ỳ ấ

      Ăn nh t tuy t đ i, gi m đ m, tăng đạ ệ ố ả ạ ường và hoa qu ả

      b.Thu cố  

      Kháng sinh: 

      Thu c l i ti u: Hypothiazid viên 25 mg x 1 – 2 viên/ ngày, furosemidố ợ ể

      Thu c đi u tr  tri u ch ng: tr  tim, an th n, h  huy t áp.ố ề ị ệ ứ ợ ầ ạ ế

      Có th  dùng corticoid song l u ý trể ư ường h p cao huy t áp.ợ ế

      Theo dõi xét nghi m nệ ước ti u đ nh k  hàng tháng trong vòng m t năm sau ể ị ỳ ộkhi kh i b nh. ỏ ệ

      Sau 1 – 2 năm không còn protein ni u đệ ược g i là kh i hoàn toàn.ọ ỏ

        1.5  Phòng b nhệ  

      Đi u tr  tích c c và tri t đ  các b nh viêm tai mũi h ng và viêm da ề ị ự ệ ể ệ ọ

      Khi viêm c u th n c p c n đi u tr  tích c c đ  phòng ti n tri n viêm c u ầ ậ ấ ầ ề ị ự ề ế ể ầ

th n m n tính. ậ ạ

       Có th  dùng penicillin ch m tiêm b p th t hàng tháng.ể ậ ắ ị

2.B NH VIÊM ĐỆ ƯỜNG TI T NI UẾ Ệ

2.1 Đ i cạ ương

      Viêm đường ti t ni u là b nh hay g p. B nh thế ệ ệ ặ ệ ường do tr c khu n coli, 1 s  ự ẩ ố

c u khu n đầ ẩ ường ru t gây t n thộ ổ ương nhu mô th n. B nh hay tái phát và luôn có xu ậ ệ

hướng chuy n thành m n tính làm th n b  x  hóa.ể ạ ậ ị ơ

       Vi khu n phát huy tác d ng trong m t s  trẩ ụ ộ ố ường h p thu n l i sau:ợ ậ ợ

        đ ng nỨ ọ ước ti u. ể

      D  d ng b m sinh   ni u qu n.ị ạ ẩ ở ệ ả

      S i th n, s i ni u qu n, h p ni u đ o. ỏ ậ ỏ ệ ả ẹ ệ ạ

 2.2 Tri u ch ng lâm sàngệ ứ

       H i ch ng nhi m khu n: b nh nhân s t cao 39 – 40 0C, kèm rét run, ngày ộ ứ ễ ẩ ệ ốvài c n, b ch c u tăng, môi khô, lơ ạ ầ ưỡ ơi d

       Ti u bu t, ti u r t, ti u đ c, ti u m , có trể ố ể ắ ể ụ ể ủ ường h p ti u ra máu. Xét ợ ể

nghi m nệ ước ti u có b ch c u đa nhân, albumin, có vi khu n gây b nh.ể ạ ầ ẩ ệ

       N u đế ược đi u tr  tích c c, b nh có th  kh i song r t hay tái phát nhi u l n, ề ị ự ệ ể ỏ ấ ề ầ

d  chuy n sang m n tính và suy th n v i các d u hi u nh  huy t áp tăng, urê máu ễ ể ạ ậ ớ ấ ệ ư ếcao, phù…

  2.3 Đi u tr ề ị 

    a.Ch  đ  sinh ho t ế ộ ạ  

        B nh nhân c n ngh  ng i trong th i k  c p tính.  ệ ầ ỉ ơ ờ ỳ ấ

        Ăn nh t khi có bi u hi n viêm th n ạ ể ệ ậ

       Tránh dùng th  thu t soi bàng quang, thông ti u khi không c n ủ ậ ể ầ

       Khi b  viêm c p tính ph i đi u tr  tích c c tránh tr  thành m n  ị ấ ả ề ị ự ở ạ

tính.

3 B NH S I TH N Ệ Ỏ Ậ

3.1 Đ i c ạ ươ ng

• S i th n có th    nhu mô th n, đài th n, b   ỏ ậ ể ở ậ ậ ể

th n, có khi di chuy n xu ng ni u qu n, bàng  ậ ể ố ệ ả quang, đa s  s i th n là s i có calci.  ố ỏ ậ ỏ

• Có th  g p s i urat, oxalat ho c phosphat.  ể ặ ỏ ặ

• Ở  Vi t Nam s i oxalat g p nhi u h n, 90%  ệ ỏ ặ ề ơ nguyên nhân gây s i có th  do m t cân b ng  ỏ ể ấ ằ trong ch  đ  ăn, làm tăng quá trình k t tinh các  ế ộ ế

ch t trong n ấ ướ c ti u ho c do tăng đào th i calci  ể ặ ả trong n ướ c ti u.        ể

• Các đi u ki n thu n l i gây s i nh :  ề ệ ậ ợ ỏ ư

ü Ứ ọ  đ ng n ướ c ti u do d  d ng đ ể ị ạ ườ ng ti t  ế

ni u ho c có y u t  di truy n,  ệ ặ ế ố ề

ü Nhi m khu n ti t ni u làm các mu i  ễ ẩ ế ệ ố khoáng hòa tan s  k t tinh t  m t nhân  ẽ ế ừ ộ

nh  r i l n d n thành s i ỏ ồ ớ ầ ỏ

3.2 Triệu chứng lâm sàng

       Đau quặn thận: Thường đau ê ẩm một bên  vùng thắt lưng, có khi đau dữ dội thành cơn, đau  xuyên ra phía trước, lan xuống bộ phận sinh dục  ngoài. Thường đau sau hoạt động thể lực mạnh.

       Tiểu ra máu (thường xuất hiện cùng với đau  lưng), có thể tiểu máu đại thể (nhìn thấy) hoặc vi  thể (soi kính hiển vi), tiểu máu toàn bãi và cũng  xuất hiện sau hoạt động mạnh

        Có thể tiểu rắt, tiểu đục nếu có viêm nhiễm 

kèm theo, có khi tiểu ra sỏi

Chụp X-quang(KUB): có thể thấy sỏi (sỏi 

cản quang), hoặc siêu âm thận (sỏi không cản  quang)

        Xét nghiệm nước tiểu có hồng cầu, bạch 

cầu, tế bào mủ, tinh thể oxalat, urat…nếu có 

protein niệu là có viêm thận, bể thận.

3.3.Bi n ch ngế ứ

       Nhi m khu n ti t ni u. Gây viêm đài b  th n.ễ ẩ ế ệ ể ậ

       Th n   nậ ứ ướ ứ ủ ệc,   m , b nh nhân có tri u ch ng nhi m trùng, toàn thân suy  ệ ứ ễ

s p, ph u thu t l y s i ho c d n l u.ụ ẫ ậ ấ ỏ ặ ẫ ư

       Vô ni u ho c bí ti u do suy th n c p ho c s i gây t c ni u qu n, ni u ệ ặ ể ậ ấ ặ ỏ ắ ệ ả ệ

      b.Đi u tr  n i khoaề ị ộ  

         Lo i tr  s i nh , di đ ng theo đạ ừ ỏ ỏ ộ ường t  nhiên.ự

         T ng đ t dùng thu c l i ti u và thu c dãn c  k t h p v i kháng sinh.ừ ợ ố ợ ể ố ơ ế ợ ớ         Dùng máy tán s i:  ng d ng s c đi n t  năng lỏ ứ ụ ố ệ ừ ượng cao đ  tán s i ể ỏqua da.  

c .Đi u tr  ngo i khoaề ị ạ  

         Ph u thu t l y s i khi đã có bi n ch ng ho c s i không th  xu ng ẫ ậ ấ ỏ ế ứ ặ ỏ ể ố

t  nhiên đự ược

d Đi u tr  d  phòng (đi u ch nh ch  đ  ăn) tùy t ng lo i s iề ị ự ề ỉ ế ộ ừ ạ ỏ  

         N u s i urat: ch  đ  ăn gi m đ m đ ng v t nh  th t cá, lòng, ti t ế ỏ ế ộ ả ạ ộ ậ ư ị ế

và ăn tăng rau qu  ả

         N u s i oxalat: tránh th c ph m giàu acid oxalic nh  cao gan, chè ế ỏ ự ẩ ư

đ c, rau d n, cà chua, h n ch  đặ ề ạ ế ường và rượu, gi m th c ăn giàu calci ả ứ

nh  xư ương, s a,  c, h n, cua, tôm.ữ ố ế

         U ng nhi u nố ề ước: 3 – 4 lít/ ngày đ  gây ti u nhi u trong 2 – 3 ể ể ề

ngày kèm theo v n đ ng nh  ch y nh y hay đi b  nhi u.ậ ộ ư ạ ả ộ ề

 4.H I CH NG TH N HỘ Ứ Ậ Ư

    4.1Đ i cạ ương

        H i ch ng th n h  hay còn g i là th n h  nhi m m  do t n  ộ ứ ậ ư ọ ậ ư ễ ỡ ổ

th ươ ng   c u th n, đ c tr ng b ng phù, protein ni u cao, protein máu  ở ầ ậ ặ ư ằ ệ

gi m.  ả

        Có hai th  th n h : ể ậ ư

      Th  nguyên phát   c u th n: h i ch ng th n h  đ n thu n.  ể ở ầ ậ ộ ứ ậ ư ơ ầ

      Th  th  phát do các b nh viêm c u th n c p, đái tháo đ ể ứ ệ ầ ậ ấ ườ ng,  lupus ban  đ  h  th ng, suy tim, viêm ngo i tâm m c, s t rét, giang  ỏ ệ ố ạ ạ ố mai…

        C  ch  b nh sinh hi n nay ch a đ ơ ế ệ ệ ư ượ c bi t đ y đ ế ầ ủ

 4.2 Tri u ch ng lâm sàng ệ ứ

        Phù: phù to toàn thân, phù m t r i xu ng  ặ ồ ố chi d ướ i, th t l ng, b ng, c  ch ắ ư ụ ổ ướ ng, tràn d ch  ị màng ph i, có khi phù não ổ

       Thi u ni u: n ể ệ ướ c ti u th ể ườ ng < 500 ml/  ngày. 

4.3Ti n tri n và bi n ch ngế ể ế ứ  

      Đ i v i th  đ n thu n thố ớ ể ơ ầ ường g p   tr  em, đa s  có th  h i ph c hoàn toàn ặ ở ẻ ố ể ồ ụ

ho c kh i h n n u đi u tr  t n công m nh và c ng c  dài ngày.ặ ỏ ẳ ế ề ị ấ ạ ủ ố

      Th  do viêm c u th n khó ph c h i h n, b nh hay tái phát nên ph i theo dõi ể ầ ậ ụ ồ ơ ệ ảlâu dài nhi u năm.ề

      T  vong thử ường do b i nhi m. ộ ễ

      Cu i cùng đa s  d n đ n suy th n. ố ố ẫ ế ậ

       Prednisolon (khi ch c ch n không có viêm c u th n kèm theo)ắ ắ ầ ậ

       T n công 1mg/kg 24h v i ngấ ớ ườ ới l n x 1­2 tháng; 2mg/kg 24h v i tr  em x 1­ớ ẻ2