Bài giảng Hen phế quản - PGS. TS. Nguyễn Văn Đoàn

Bài giảng Hen phế quản trình bày về cách nhận biết cơn hen, chẩn đoán hen phế quản, dùng thuốc cắt cơn đường hít, điều trị cơn hen phế quản nặng, cơ chế bệnh hen phế quản,... Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho các bạn chuyên ngành Y dược, mời các bạn cùng tham khảo.

PGS TS. NguyÔn V¨n 

§oµn 

… Khó thở 6 năm, gần đây khó thở nhiều hơn: hàng tuần, có khó thở về đêm,

ho, khạc đờm trong; tự điều trị nhiều loại thuốc

Khám nhiều lần: các Phòng khám tư và BV

.…1 tuần nay sốt, khó thở liên tục, dùng kháng sinh, không đỡ

Cas e s tudy

PHÒNG KHÁM CƠ

SỞ

4 đặc điểm của cơn khó thở do hen:

1 Tái đi tái lại nhiều lần

2 Thường xuất hiện về đêm gần sáng,

3 Liên quan đến thay đổi thời tiết

4 Xuất hiện hoặc tăng lên khí TX yếu tố kích thích

C HẨN ĐOÁN HEN PHẾ QUẢN

1 Khai thác tiền sử

2 Kh ám lâm sàng (ral rít ral ngáy)

3 Điều trị thử bằng thuốc giãn phế quản,GC

4 Đo chức năng hô hấp (quan trọng)

PEF hoặc CNHH

1  Đo PEF bằng CLĐK

- PEF chênh lệch sáng chiều >20%

(PEF chiều – PEF sáng) / 1/2 (PEF chiều + PEF sáng)

- PEF > 60 lít/phút hoặc >20% so với trước khi dùng

thuốc giãn PQ hoặc uống corticoid 2 - 3 tuần

 Khi nào dùng thuốc cắt

cơn ? (HO - KHÒ KHÈ - NẶNG NGỰC - KHÓ THỞ )

 Sử dụng thuốc thế

nào?

hít 2­4 li uli uề ề              hít 2­4 li uli uề ề             hít 2­4 li uli uề ề 

 Luôn mang thuốc cắt cơn theo

người 

Khi lên cơn hen

20 phút 20 phút 20 phút

DÙNG THUỐC CẮT CƠN ĐƯỜNG 

THEO DÕI SAU 1 GIỜ

Cải thiện ít

Xịt Ventolin thưa hơn,

Ði nhập viện ngay.

Xịt Ventoline mỗi 20 phút Xịt anti-cholinergic nếu có Uống, tiêm corticoide.

Ði nhập viện ngay.

CỨU?

Dấu hiệu Nhẹ Vừa Nặng Nguy kịch

Khĩ thở khi đi lại nĩi, khi ngồi,

bú kém

Khi nghỉ, bỏ ăn, ngồi cúi Liên tục

Nĩi trọn câu cụm từ từng từ Khơng nĩi được

Nhịp thở >20, <25 tăng<30,co kéo ít >30, co kéo nhiều nghịch thường

1 Dùng thuốc giãn phế quản khơng cĩ hiệu quả

2 Khĩ thở tăng dần cả khi nghỉ ngơi,

3 Nĩi khơng thành câu.

4 Lồng ngực yên lặng hoặc thở nhanh (>30 lần/phút).

5 Mạch nhanh (> 120 lần/phút).

6 Bứt rứt, lo lắng, lơ mơ, kiệt sức.

I ĐIỀU TRỊ CƠN HPQ NẶNG

A Giờ đầu tiên

1 Thở oxy qua mặt nạ hoặc gọng kính oxy, duy trì

SpO2 > 90%.

2 Thuốc giãn phế quản t/d ngắn: Cường β2

Khí dung 5 mg/20 phút x 3 lần liên tiếp.

3 Corticoid: Methylprednisolon: TM 40 - 80mg.

B Giờ tiếp theo (sau 1h, nếu chưa cắt cơn)

Tiếp tục :

1 Thở oxy qua mặt nạ hoặc gọng kính oxy,

duy trì SpO2 > 90%

2 Thuốc giãn phế quản t/d ngắn: Cường β2

Khí dung 5 mg/20 phút x 3 lần liên tiếp.

3 Corticoid: không

Thêm :

1 Anticholinergic: ipratropium khí dung 0,5 mg

2 Sulphat magie 2g truyền tĩnh mạch trong 20’

C 6 giờ - 12 giờ tiếp theo (các dấu hiệu vẫn nặng)

1 Thở oxy qua mặt nạ or gọng kính oxy, duy trì SpO2 > 90%.

2 Thuốc giãn phế quản

- Cường 2 truyền TM liên tục:

tốc độ truyền khởi đầu 0,1 - 0,15 g/kg/phút,tăng tốc độ truyền 5 phút/lần (theo đáp ứng), mỗi lần 0,1-0,15 g/kg/phút

- Anticholinergic: ipratropium 0,5 mg khí dung 4 giờ/lần

3 Corticoid: methylprednisolon: TM 40-80 mg

Xem xét chỉ định :

Theophylin (diaphylin) 0,24 g TM chậm trong 20’

D- Sau 12h (chưa đáp ứng tốt)

- Tiếp tục duy trì điều trị thuốc như trên, và

- Xem xét chỉ định thông khí nhân tạo

+ Thông khí nhân tạo không xâm nhập + Thông khí nhân tạo xâm nhập

PHÒNG KHÁM CƠ SỞ

Việt Nam Vẫn tồn tại một s ố cách điều  trị HPQ lạc hậu tại cộng đồng

Hen chữa bằng cúng khấn lập điện thờ

áp xe (abces ) cơ và viêm xương do tiêm Kưcort  (triamcinolon acetonid)

BN Nguyễn Thị H 45 tuổi Hen phế quản Được thầy thuốc tư tiêm hàng chục ống K-cort vào 2 cánh tay trong thời gian hơn 1 năm Sau đó BN bị viêm cơ, xường, tăng

HA, đái đường

Khám 22/5/2004

ảnh: N.V.Đoàn

Hội chứng giả Cus hing do corticoid ở BN nam

BN Chu Trọng Đ 46 tuổi Bị hen phế quản 20 năm Vào viện nhiều lần và tự điều trị nhiều loại thuốc, 3 năm trước đã uống nhiều gói thuốc bột màu trắng của thầy lang (chủ yếu là corticoid) và tiêm bắp 7 ống K-cort Sau đó BN xuất hiện H/C giả Cushing

Vào viện: 28/9/2006

•ảnh: N V Đoàn

   Cần ph I thay đổ i Cần ph I thay đổ i Ả Ả  

HEN PHẾ QUẢN LÀ BỆNH PHỔ BIẾN

Thế giới :

300 triệu người hen (2003), 400 triệu người hen (2025);

6-8% người lớn, 10-12% TE

 Hàng năm có 20 vạn T/H tử vong do hen.

 C  250 ng C  250 ng ứ ứ ườ ườ i ch t cú 1 ng i ch t cú 1 ng ế ế ườ ườ i do HPQ i do HPQ

 Chi phí điều trị hen rất cao (Mỹ 2005: 8,2 tỉ USD)

Khu  vực  Đông  Nam  á: Inđônêxia (8,2%); Thái Lan (9,23%); Malaixia(9,7%), Philippin (11,8%) Singapore (14,33%),

HEN PHẾ QUẢN BỆNH Ở ĐÂU?

?

?

?

Định nghĩa Hen PQ

 Rối loạn viêm mạn tính đường dẫn khí

Nhiều tế bào và thành phần tế bào tham gia

 Viêm mạn tính kết hợp với tăng đáp ứng đường dẫn khí, co thắt phế quản

 Hồi phục

Yếu tố kích phá t 

hen 

Tă ng tính đá p ứng đư ờng thở 

Yếu tố nguy cơ gây hen  (yếu tố bản thân và môi trư ờng) 

Viê m mạ n  t ín h  

đư ờ n g  t h ở  

Co thắt, phù  nề, xuất tiết 

Triệu chứng HEN 

CƠ CHẾ BỆNH HPQ

HEN LÀ BỆNH VIÊM MẠN TÍNH

Thu c đi u tr  hen ố ề ị

ĐIỀU TRI DỰ PHÒNG HPQ THEO GINA

Woolcock Clin Exp Allergy Rev 2001; GINA 2009

Điều trị kéo dài ?

- Tình trạng hen chưa đưược kiểm soát trong vòng 1 tháng.

- Xuất hiện cơn hen cấp

- Tăng liều ICS 2 lần không có hiệu quả

2. Giảm b ước điều trị hen?  ư

2. Giảm b ước điều trị hen?  ư Hen KS và duy trì: 3 - 6 tháng

1) Nếu đang dùng ICS liều TB, cao + LABA + thuốc kiểm soát khác Nếu đang dùng ICS liều TB, cao + LABA

Nếu đang dùng ICS liều TB, cao

 giảm liều ICS 50% mỗi 3 tháng

2) Nếu đang dùng LABA+ ICS liều thấp + thuốc kiểm soát khác

 ngừng thuốc kiểm soát khác  ngừng LABA

3) Nếu đang liều ICS liều thấp  chuyển sang dùng liều thưấp dần

– ICS liều thấp  chuyển sang liều dựng ngày 1 lần (A)

– ICS thấp nhất trong 12 thỏng  cú thể ngừng thuốc kiểm soỏt (D)

* Khả năng chuyển đổi là độc lập với thời gian Bateman et al. ERS 2006

Hen kiểm soát

Hen không kiểm soát

Hen vào cơn cấp

Hen kiểm soát một phần

KHẢ NĂNG CHUYỂN ĐỔI GIỮA CÁC

MỨC ĐỘ KIỂM SOÁT HEN

CÁC YẾU TỐ KÍCH PHÁT CƠN HEN

Vật nuôi

Nấm mốc

Gián

Khói (thuốc lá, nhang,

HEN KHÓ TRỊ

5 BƯỚC TIẾP CẬN XỬ TRÍ HEN KHÓ TRỊ

A. CHÈN §O¸N NHÇM

B BỆNH NHÂN HEN KHÓ THƯỜNG

• Có cùng cơ chế sinh lý bệnh: VMDU

• Yếu tố gây nhiễu gây chẩn đóan nhầm: béo phì,

SAHS (the sleep apnea hypopnea syndrome)

• Yếu tố thúc đẩy: GERD, nhiễm khuẩn hô hấp,

hút thuốc lá, rối loạn tâm thần kinh

• Yếu tố làm giảm đáp ứng, giảm tuân thủ điều trị :

béo phì, hút thuốc lá, rối loạn tâm thần kinh

D. TH  LÂM SÀNG Đ C BI T Ể Ặ Ệ

Am J Respir Crit Care Med Vol 178. pp 218–224, 2008

1 Nắm được định nghĩa và cơ chế bệnh hen phế quản

2.Trình bày triệu chứng và đặc điểm cơn hen phế quản

3.Chẩn đoán phân biệt với bệnh hen

4.Chẩn đoán xác định bệnh hen

5.Chẩn đoán mức độ nặng của cơn hen theo GINA.

6.Điều trị cắt cơn hen cấp tại cộng đồng.

7.Cách điều trị cơn hen nặng tại bệnh viện

8.Trình bày được 5 bước điều trị dự phòng hen phế quản theo GINA.

9.Hiểu được khi nào tăng, giảm bước điều trị dự phòng hen theo GINA 10.Trình bày 4 thuốc cắt cơn và 4 thuốc điều trị dự phòng cơ bản hiện nay

Mục tiêu bài giảng