Công trình nghiên cứu được tiến hành để đánh giá sự thay đổi sâu răng sau một năm của nhóm học sinh 9-10 tuổi có sâu răng cao (so với nhóm sâu răng thấp) và phân tích các yếu tố nguy cơ có ảnh hưởng đến sự gia tăng sâu răng sau 1 năm tại một trường tiểu học thuộc huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh.
Trang 1THAY ĐỔI SÂU RĂNG SAU 1 NĂM VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN SÂU RĂNG
Ở TRẺ 9-10 TUỔI TẠI HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Bùi Huỳnh Anh*, Ngô Thị Quỳnh Lan*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá sự thay đổi sâu răng sau một năm của nhóm học sinh 9-10 tuổi có sâu răng cao (so với
nhóm sâu răng thấp) và phân tích các yếu tố nguy cơ có ảnh hưởng đến sự gia tăng sâu răng sau 1 năm tại một trường tiểu học thuộc huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu theo dõi dọc 1 năm trên 149 học sinh 9-10 tuổi tại
huyện Bình Chánh Tp.HCM (52 học sinh không sâu răng vĩnh viễn hay có tối đa 1 răng sữa sâu và 97 học sinh sâu răng cao) Tình trạng sâu răng được đánh giá theo tiêu chí của WHO 1997 có biến đổi (bao gồm cả sang thương chưa sâu răng chưa tạo lỗ) ở 2 thời điểm: ban đầu và sau 12 tháng bởi cùng tiêu chí và cùng các điều tra viên đã được định chuẩn Số liệu các yếu tố lâm sàng liên quan sâu răng được thu thập ở thời điểm ban đầu Các đặc điểm nước bọt như pH mảng bám, độ nhớt nước bọt, pH nước bọt không kích thích và có kích thích, lưu lượng, khả năng đệm của nước bọt được ghi nhận bằng bộ thử nghiệm Plaque-Check+ pH và Saliva-Check Buffer (hãng GC) Số lượng vi khuẩn Streptococcus mutans, Lactobacilli được đánh giá bằng bộ thử nghiệm CRT ® Bacteria (hãng Vivadent) Vệ sinh răng miệng được đánh giá dựa vào chỉ số OHI-S Ngoài ra, các đặc điểm kinh
tế xã hội như học vấn, thu nhập của cha mẹ học sinh và các yếu tố thói quen như chế độ ăn có đường, axít, số lần chải răng và sử dụng fluor cũng được ghi nhận Tất cả các yếu tố liên quan sâu răng này được dùng để phân tích mối liên quan với sự gia tăng sâu răng sau 1 năm Kiểm định 2 , thống kê OR, kiểm định t bắt cặp, kiểm định t cho 2 mẫu độc lập và phân tích hồi quy logistic được áp dụng trong nghiên cứu này
Kết quả: Tình trạng sâu răng vĩnh viễn sau 1 năm như sau: ở nhóm học sinh sâu răng thấp trung bình
SMT-MR tăng là 1,15 ± 1,66 và có 25% học sinh có tăng từ 1-2 SMT-MR; ở nhóm sâu răng cao trung bình SMT-MR tăng 1,64 ± 1,46 và có 53,6% học sinh có tăng từ 1-2 SMT-MR Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về
tỷ lệ % học sinh có tăng sâu răng cũng như trung bình độ lệch SMT-R/SMT-MR sau 1 năm giữa 2 nhóm học sinh có sâu răng cao và không có sâu răng ban đầu (p<0,001) Phân tích hồi quy logistic về yếu tố nguy cơ ban đầu ảnh hưởng đến sự thay đổi sâu răng sau một năm cho thấy những học sinh “có tiền sử sâu răng vĩnh viễn cao ban đầu” và “khả năng đệm nước bọt thấp” có nguy cơ tăng tối thiểu một SMT-MR sau một năm tương ứng
là 9,52 lần (KTC 95%: 3,45-26,29; p<0,001) và 2,74 lần (KTC 95%: 1,07-6,98; p<0,05) Còn những học sinh có
“tiền sử sâu răng cao ban đầu” (p<0,001) và “thu nhập của cha/mẹ thấp” có nguy cơ tăng tối thiểu hai SMT-MR sau một năm tương ứng là 11,6 lần (KTC 95%: 3,32-40,6; p<0,001) và 3,78 lần (KTC 95%: 1,14-12,51; p<0,05)
Kết luận: Các yếu tố “có tiền sử sâu răng vĩnh viễn cao ban đầu”, “khả năng đệm nước bọt thấp” và “thu
nhập của cha/mẹ thấp” là những yếu tố nguy cơ làm gia tăng 1 hoặc 2 mặt răng sâu sau 1 năm ở nhóm trẻ 9-10 tuổi trong nghiên cứu tại huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh, trong đó yếu tố “có tiền sử sâu răng vĩnh viễn cao ban đầu” là yếu tố nguy cơ thật sự có liên quan rất mạnh với sự gia tăng sâu răng (p<0,001)
Từ khóa: pH mảng bám, độ nhớt nước bọt, pH nước bọt, lưu lượng nước bọt, khả năng đệm nước bọt,
Streptococcus mutans
ABSTRACT
* Khoa Răng Hàm Mặt, Đại học Y Dược Tp.HCM
Trang 2CHANGING DENTAL CARIES AFTER ONE YEAR FOLLOW-UP AND RELATED FACTORS IN 9-10
YEAR-OLD CHILDREN IN BINH CHANH, HO CHI MINH CITY, VIETNAM
Bui Huynh Anh, Ngo Thi Quynh Lan
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 2 - 2012: 78 - 86
Objectives: The purposes of this study were to assess and follow-up within one year the changes of dental
caries among 9 to 10-year-old school children with high caries in a primary school in Binh Chanh, HoChiMinh city and to analyze caries- related factors affected in caries increment after a year
Materials and methods: An one-year follow up study in 149 children (52 caries free children and 97 high
caries children) The caries status was recorded using the WHO Criteria 1997 (with non-cavitated lesions) and it was reevaluated after one year using the same criteria and same calibrated examiners At baseline, clinical factors related to caries such as plaque pH, salivary viscosity, non-stimulated salivary pH, stimulated salivary flow, salivary buffering capability were measured by Plaque-check + pH test and Saliva-Check Buffer test The amounts
of Streptococcus mutans and Lactobacilli were assessed using CRT ® Bacteria Oral hygiene status was defined according to OHI-S index Socioeconomic characteristics such as parents’ education level, parents’ income and behavioral characteristics in regard to sugar and acid consumption, brushing habit and fluoride use were also recorded All these caries related factors were used for analyzing the correlation with the caries increments after one year Chi Square test, Odd ratios, t test and Logistic Regression Model were applied in the study.
Results: The caries status in permanent teeth after the one-year follow-up period was as follows: in caries free
group, DMFS increment was 1.15 ± 1.66; 25% children showed an increase of 1-2 caries surfaces; in high caries group, DMFS increment was 1.64 ± 1.46; 53.6% children showed an increase of 1-2 caries surfaces There were significant differences not only in the percentage increases of children with caries but also in the DMFS increment between the 2 groups (caries free and high caries children) (p<0.001) Multivariate logistic regression analysis revealed that “stimulated salivary pH 5.0-6.6” (p=0.037) and “amounts of Lactobacilli ≥ 10 5 CFU/ml” (p<0.001) were risk factors associated with high caries-level individuals After one year, all related factors were analyzed with caries increment in multivariate logistic regression analysis: (1) “caries experience in permanent teeth” (OR 9.52; CI 95%: 3.45-26.29; p<0.001) and “poor salivary buffering capability” (OR 2.74; CI 95%: 1.07-6.98; p<0.05) were significantly correlated with the increment of at least 1 DMFS; (2) “caries experience in permanent teeth” (OR 11.6; CI 95%: 3.32- 40.6; p<0.001) and “parents’ low income” (OR 3.78; CI 95%: 1.14-12.51; p<0.05) were significantly correlated with the increment of at least 2 DMFS
Conclusion: “Caries experience in permanent teeth”, “poor salivary buffering capability” and “parents’ low income” were factors associated significantly with the increment of at least 1-2 DMFS after 1 year; and “caries experience in permanent teeth” had a very strong correlation with the caries increment among 9-10-year-old school children in Binh Chanh, Hochiminh city, Viet Nam (p<0.001)
Keywords: Plaque pH, salivary viscosity, salivary pH, salivary flow, salivary buffering capability, Streptococcus mutans
ĐẶT VẤN ĐỀ
Hiện nay, ở Việt Nam tuy đã có nhiều cải
thiện đáng kể trong tình hình sâu răng nhờ các
chương trình chăm sóc răng miệng cộng đồng
và phát triển hệ thống chăm sóc răng miệng cá
nhân nhưng Liên đoàn Nha khoa quốc tế (FDI)
vẫn cảnh báo nước ta về tỷ lệ trẻ em mắc bệnh
sâu răng cao Theo kết quả điều tra sức khỏe răng miệng toàn quốc năm 1999-2001, ở trẻ em 9-11 tuổi tỉ lệ sâu răng là 56,3%, ở đồng bằng sông Cửu Long (bao gồm TP.HCM) có tỉ lệ sâu răng cao nhất: 93,7% Thực tế hiện nay trên thế giới có sự phân bố lệch của bệnh sâu răng, mặc
dù cùng hưởng lợi ích từ những chương trình Nha Học Đường nhưng vẫn có một nhóm đối
Trang 3tượng có tỷ lệ sâu răng rất cao và tiến triển rất
nhanh(6,21) Vì vậy, việc xác định nhóm đối tượng
có nguy cơ sâu răng cao và các yếu tố tác động
đến tình trạng này có thể giúp hướng đến việc
xây dựng thêm những chương trình chăm sóc
răng miệng đặc biệt cho nhóm nguy cơ bên cạnh
các chương trình nha khoa cộng đồng
Ngoài ra, sâu răng tuy là một bệnh nhiễm
khuẩn nhưng lại chịu ảnh hưởng phức tạp bởi
nhiều yếu tố Ở trẻ từ 9-11 tuổi, chỉ số SMT-MR,
đặc biệt là sâu ở răng cối lớn vĩnh viễn thứ nhất
là yếu tố lâm sàng cho giá trị tiên đoán sâu răng
tương lai có ý nghĩa rất mạnh (Sanchez-Perez,
2009(22)) Bên cạnh đó, các yếu tố sinh học như
chỉ số mảng bám (Disney, 1992(6)), pH nước bọt,
số lượng Streptococcus mutans (Tamaki, 2009(25)),
Lactobacilli(8), vệ sinh răng miệng kém
(Mascarenhas, 1998(15)), hoặc yếu tố thói quen
chải răng và chế độ dinh dưỡng có đường
(Vanobbergen, 2001(29)) cũng có liên hệ với nguy
cơ sâu răng Nhiều nghiên cứu khi đánh giá các
yếu tố môi trường sống như khu vực không
thêm fluor vào nước (Batchelor, 2006 (3)), nơi cư
trú (Jeppersen, 2006 (11)) hay yếu tố kinh tế-xã hội
như trình độ học vấn của cha mẹ kém (Beighton,
1996 (4)), hoàn cảnh gia đình thu nhập thấp
(Jeppersen và Foldspang, 2006 (11)) cũng phát
hiện đây là những yếu tố làm tăng nguy cơ sâu
răng cao ở độ tuổi 6-12 Tuy nhiên, bệnh sâu
răng là một quá trình động luôn biến đổi một
cách phức tạp trong đó các yếu tố trực tiếp và
gián tiếp gây bệnh tạo ra những ảnh hưởng lẫn
nhau, dẫn đến một yếu tố có thể không ảnh
hưởng đến sâu răng ở người này nhưng lại là
yếu tố nguy cơ ở người khác(8) Đồng thời tác
động riêng của từng yếu tố và hiệu quả phối
hợp chung của tất cả yếu tố có thể khác nhau ở
những cá thể hay nhóm dân số khác nhau, vì
vậy các yếu tố ảnh hưởng đến nguy cơ sâu răng
cũng rất thay đổi ở các nghiên cứu khác nhau
Mục tiêu nghiên cứu
Mô tả sự thay đổi về tình trạng sâu răng sau
một năm ở hai nhóm học sinh 9-10 tuổi tại
Trường Tiểu Học Nguyễn Văn Trân, Xã Đa
Phước, Huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh có sâu răng thấp và sâu răng cao
Đánh giá mối liên quan giữa các yếu tố ảnh hưởng trên đến sự thay đổi sâu răng sau một năm của học sinh trong nghiên cứu
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Mẫu nghiên cứu
149 học sinh 9-10 tuổi (lớp 3 và lớp 4) trường Tiểu Học Nguyễn Văn Trân, xã Đa Phước, huyện Bình Chánh, TP.HCM tham gia nghiên cứu được chia 2 nhóm: nhóm 1 (sâu răng thấp hay không sâu răng: không có xoang sâu răng vĩnh viễn và có từ 1 xoang sâu răng sữa trở xuống) có 52 học sinh và nhóm 2 (nhóm sâu răng cao: có từ 2 xoang sâu răng vĩnh viễn trở lên và từ 3 xoang sâu răng sữa trở lên) có 97 học sinh
Các biến số nghiên cứu và cách đánh giá
Khám lâm sàng đánh giá tình trạng răng miệng và khám tái đánh giá sau 1 năm
Khám sâu răng: ghi nhận sâu răng sớm ở men (đốm đục, màu trắng hoặc nâu, lỗ rỗ) và xoang sâu có lỗ (theo WHO, 1997)
Khảo sát tình trạng vệ sinh răng miệng theo chỉ số vệ sinh răng miệng đơn giản (OHI-S) Khám tái đánh giá sau 1 năm với cùng tiêu chí và cùng nhóm 3 điều tra viên
Đánh giá cận lâm sàng các yếu tố ảnh hưởng sâu răng ở thời điểm đầu tiên
Mảng bám: dùng bộ thử nghiệm Plaque-Check + pH (hãng GC) ghi nhận pH của mảng bám Nước bọt: dùng bộ thử nghiệm Saliva-Check Buffer (hãng GC) ghi nhận độ nhớt và độ pH của nước bọt không kích thích và lưu lượng, độ
pH, khả năng đệm của nước bọt kích thích
Vi khuẩn: dùng bộ thử nghiệm CRT® Bacteria (hãng Vivadent) ghi nhận số lượng
khúm Mutans streptococci và Lactobacilli
Thu thập thông tin về các yếu tố khác ảnh hưởng sâu răng qua bảng câu hỏi: số lần sử dụng thức ăn có đường và axít trong ngày; có hay không sử dụng kem đánh răng có fluor; số
Trang 4lần chải răng trong ngày; trình độ học vấn và
thu thập của cha và của mẹ học sinh
Xử lý và phân tích số liệu
Thống kê mô tả: tính tỷ lệ % sâu răng, tỷ lệ
% học sinh theo từng yếu tố ảnh hưởng, trung
bình SMT-R và SMT-MR
Thống kê suy lý: kiểm định 2 để phân tích
riêng phần từng yếu tố và phân tích hồi quy
logic để đánh giá liên quan của tất cả yếu tố đối
với sự thay đổi sâu răng sau một năm
KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Tình trạng sâu răng vĩnh viễn sau 1 năm ở
2 nhóm học sinh sâu răng thấp và cao
Nghiên cứu chỉ tập trung mô tả và phân tích
sự thay đổi sâu răng ở hệ răng vĩnh viễn của trẻ
9-10 tuổi ở hai thời điểm năm 2010 và năm 2011
Ở hai thời điểm này, chúng tôi ghi nhận trung
bình SMT-R của 149 học sinh trong nghiên cứu
lần lượt là 0,85 và 1,58; SMT-MR là 1,07 và 2,54
Riêng nhóm sâu răng cao, ở hai thời điểm trung
bình SMT-R là 1,31 và 2,13; SMT-MR là 1,65 và
3,29 (Bảng 1) Sự khác biệt về R và
SMT-MR sau một năm giữa hai thời điểm nghiên cứu
là có ý nghĩa về mặt thống kê (p<0,001)
Bảng 1: Trung bình SMT-R và SMT-MR của học
sinh trong nghiên cứu năm 2010 và năm 2011
Năm 2010 (TB±ĐLC)
Năm 2011 (TB±ĐLC)
p
Nhóm 2
SMT-R 1,31 ±1,36 2,13 ± 1,68 < 0,001
SMT-MR 1,65 ± 1,72 3,29 ± 2,38 < 0,001
Mẫu NC
SMT-R 0,85 ± 1,26 1,58 ± 1,65 < 0,001
SMT-MR 1,07 ± 1,59 2,54 ± 2,38 < 0,001
Kiểm định t bắt cặp
Sự thay đổi SMT-R và SMT-MR của học
sinh sau một năm
Ở nhóm sâu răng thấp, trung bình SMT-R và
SMT-MR lần lượt tăng sau một năm là 0,56 và
1,15 Ở nhóm sâu răng cao, trung bình SMT-R và
SMT-MR lần lượt tăng sau một năm là 0,82 và
1,64 (Bảng 2) Không có sự khác biệt về mức độ
gia tăng sâu mất trám giữa hai nhóm (p>0,05)
Bảng 2: Sự gia tăng SMT-R và SMT-MR sau một
năm giữa hai nhóm 1 và 2
NHÓM 1 (TB±ĐLC)
NHÓM 2 (TB±ĐLC)
p
SMT-R 0,56 ± 0,978 0,82 ± 0,924 0,885
SMT-MR 1,15 ± 1,661 1,64 ± 1,459 0,378
Kiểm định t cho 2 mẫu độc lập
Sau một năm, có 25% học sinh có tăng từ 1-2 SMT-MR ở nhóm sâu răng thấp và 53,6% học sinh có tăng từ 1-2 SMT-MR ở nhóm sâu răng cao (Bảng 3) Tỷ lệ tăng sâu răng ở nhóm 1 so với nhóm 2 có khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,05)
Bảng 3: Đặc điểm các mức độ tăng SMT-MR
(SMT-MR) sau một năm ở hai nhóm 1 và 2
n (%)
NHÓM 2
n (%)
Tổng
N (%)
p
Không tăng (SMT-MR=0)
28 (53,8) 24 (24,7) 52 (34,9)
Tăng trung bình (1 SMT-MR 2)
13 (25)
52 (53,6)
65 (43,6) Tăng cao
(SMT-MR ≥ 3)
11 (21,2) 21 (21,7) 32 (21,5)0,01
Kiểm định
Học sinh ở nhóm sâu răng cao ban đầu có nguy cơ tăng một và hai mặt răng sâu mới sau một năm gấp 3,55 lần (KTC 95%: 1,74-7,25) và 3,66 lần (KTC 95%: 1,65-8,11) so với nhóm học sinh có sâu răng thấp ban đầu (Bảng 4)
Bảng 4: Sự thay đổi SMT-MR (tăng tối thiểu 1
SMT-MR và tăng tối thiểu 2 mặt răng SMT-MR) sau một năm ở hai nhóm 1 và 2
NHÓM 1
n (%)
NHÓM 2
n (%)
OR (KTC 95%)
p
Không tăng
SMT-MR
28 (53,8) 24 (46,2) 3,55
(1,74-7,25)
<0,001 Tăng ≥1 SMT-MR 24 (24,7) 73 (75,3)
Không tăng
SMT-MR
28 (53,8) 24 (46,2) 3,66
(1,65-8,11)
0,001 Tăng ≥2 SMT-MR 15 (24,2) 47 (75,8)
Kiểm định
Mức độ thay đổi SMT của nghiên cứu gần tương đồng với các trẻ cùng độ tuổi sống trong vùng không thêm fluor vào nước ở Hoa Kỳ(6),
Trang 5nhưng cao hơn ở Mexico(28) và thấp hơn ở
Braxin, Na Uy(5), Phần Lan(21) và ở quận Bình
Tân(26)
Nguy cơ tăng SMT-MR sau 1 năm ở học
sinh 9-10 tuổi trong nghiên cứu
Nhiều tác giả đồng ý rằng một trong những
yếu tố tiên đoán sâu răng tương lai tốt nhất
chính là sự hiện diện của sâu răng hiện tại hoặc
những bằng chứng của sâu răng trong quá khứ
dưới dạng miếng trám (Powell, 1998(19);
Vallejos-Sanchez, 2006(28)) Kết quả nghiên cứu ở Bảng 5
và 6 cho thấy yếu tố này có liên quan rất mạnh
với nhóm học sinh có tăng thêm tối thiểu một và
hai mặt răng sâu mất trám mới sau một năm
trong cả phân tích riêng từng yếu tố cũng như
trong phân tích hồi quy (OR: 9,52 và OR: 11,6)
Giá trị này cao hơn so với nghiên cứu của
Kassawara (2010) khi theo dõi sâu răng hai năm
ở trẻ cùng tuổi tại Braxin (OR: 2,96)(12); nhưng
thấp hơn so với nghiên cứu của Trần Thị Bích
Vân (2006) ở trẻ 12 tuổi tại TPHCM (OR: 98)(26)
Trong các yếu tố nước bọt, nghiên cứu ghi
nhận chỉ có yếu tố khả năng đệm của nước
bọt là yếu tố duy nhất có nguy cơ thật sự làm
trẻ tăng tối thiểu một sang thương sâu răng
mới sau 1 năm (OR: 2,74) (Bảng 5) Gần đây,
có những nghiên cứu đánh giá nguy cơ sâu
răng cho thấy những yếu tố nước bọt này có
khả năng dự đoán sâu răng khá yếu (Preethi,
2010(20); Raitio, 2002(21)) Tuy vậy, nghiên cứu
lại tìm thấy giá trị của khả năng đệm nước bọt
trong nguy cơ tăng sâu răng, rất tương đồng
quan điểm khả năng đệm của nước bọt có
tương quan nghịch với sự trầm trọng sâu răng
của Erissson (1959) hay Trần Thị Bích
Vân (2006)(26)
Về đánh giá vi khuẩn, số lượng Mutans
streptococci và Lactobacilli không cho thấy giá
trị tiên đoán nguy cơ trong diễn tiến bệnh sâu
răng tương lai tương tự trong nghiên cứu của
Sanchez-Perez (2009)(22) Tác giả Marsh (2009)
cho rằng do vai trò của vi khuẩn đặc hiệu gây
sâu răng có thể mờ nhạt hơn khi bệnh đã trầm
trọng và có sự hiện diện của các loại vi khuẩn
khác(14) Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu dọc tiên đoán sâu răng trong tương lai khi kết hợp số lượng Streptococcus mutans, Lactobacilli và một
số yếu tố khác trong mô thức tiên đoán sâu răng thì giá trị tiên đoán đạt khá tốt(13) Đồng thời số lượng vi khuẩn tăng theo độ tuổi(9), nên cũng cần theo dõi định kỳ yếu tố này nhằm phát hiện sớm và có biện pháp dự phòng sâu răng kịp thời
Hai yếu tố thuộc mảng bám được ghi nhận
là tình trạng vệ sinh răng miệng và pH mảng bám đều không thể hiện là yếu tố nguy cơ làm cho trẻ tăng sâu răng sau một năm Dù không thể phủ nhận rằng mảng bám răng là một nguyên nhân tại chỗ trực tiếp gây bệnh sâu răng, nhưng không phải tất cả các nghiên cứu dọc đều chứng minh được vệ sinh răng miệng kém làm tăng sâu răng, hoặc ngược lại kiểm soát mảng bám tốt làm giảm sâu răng(15,2) Tuy nhiên cần chú ý mối tương quan giữa sự gia tăng sâu răng và số lần chải răng có thể còn chịu các ảnh hưởng khác như tiếp xúc với kem đánh răng có fluor, khả năng chải sạch mảng bám của từng người
Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu cho thấy không có hay ít có mối liên hệ giữa
sự gia tăng sâu răng và lượng đường tiêu thụ ở các nước công nghiệp Kleemola-Kuijala (1982)(26) đã chứng minh rằng khi lượng đường tiêu thụ gia tăng, sâu răng sẽ gia tăng có ý nghĩa chỉ đồng thời khi vệ sinh răng miệng kém Với
tỷ lệ học sinh có vệ sinh răng miệng kém chiếm khoảng 23% trong nghiên cứu, yếu tố “chế độ
ăn có đường ≥ 3 lần/ngày” không là yếu tố nguy
cơ thật sự trong các phân tích tổng hợp đa yếu
tố
Các yếu tố kinh tế- xã hội như trình độ học vấn của phụ huynh, thu nhập bình quân/ đầu người trong gia đình phản ánh phần nào môi trường giáo dục và điều kiện sống xung quanh trẻ về tinh thần cũng như vật chất Trong nghiên cứu, yếu tố “thu nhập của cha/mẹ thấp” là một yếu tố lượng giá nguy cơ có ý nghĩa (OR: 3,78 ; p<0,05) thứ hai sau yếu tố “tiền sử sâu răng cao”
Trang 6ở nhóm trẻ có tăng hai mặt răng sâu sau một
năm (Bảng 6) Aleksejuniene (2009) tổng kết các
tài liệu nghiên cứu cũng đưa ra nhận xét rằng
các yếu tố xã hội và tình trạng sâu răng quá khứ
là yếu tố tiên đoán mạnh nhất của nhóm nguy
cơ sâu cao trong khi các yếu tố khác chỉ góp
phần thứ yếu(1) Ngoài ra, Petersen (2008) ghi
nhận học vấn và thu nhập cao của cha mẹ là yếu
tố bảo vệ làm giảm chế độ ăn có đường ở nhóm trẻ 11 tuổi ở Trung Quốc(16) Vì vậy, việc cung cấp thông tin tư vấn sức khỏe răng miệng cho cả phụ huynh lẫn học sinh là điều cần thiết và khả thi bên cạnh các chương trình giáo dục nha khoa học đường nhằm cải thiện tình hình sâu răng ở học sinh trong độ tuổi đến trường
Bảng 5: Phân tích hồi quy logic các yếu tố ảnh hưởng đến nhóm học sinh có tăng tối thiểu 1 mặt răng sâu mất
trám ở răng vĩnh viễn sau 1 năm ở học sinh 9-10 tuổi
(SMT-MR≥1)
OR thô (KT C 95%)
OR hiệu chỉnh
Tiền sử SR vĩnh viễn
ban đầu
Không SR vĩnh viễn (nhóm 1) 24 (46,2)
73 (75,3)
3,55 (1,74-7,25)
9,52 (3,45-26,29) <0,001
SR vĩnh viễn cao (nhóm 2)
Vệ sinh răng miệng Trung bình và tốt 74 (64,3)
23 (67,6)
1,16 (0,51-2,61)
0,87 (0,33-2,26) 0,768 Kém
26 (60,5)
0,75 (0,36-1,57)
0,54 (0,22-1,31) 0,170
≤ 5,5
91 (66,9)
2,36 (0,75-7,43)
1,11 (0,27-4,51) 0,884 Trung bình và cao
Lưu lượng nước bọt
KT
52 (68,4)
1,35 (0,69-2,65)
0,86 (0,38-1,97) 0,718
<3,5ml
pH nước bọt không
KT
25 (58,1)
0,66 (0,32-1,36)
0,49 (0,13-1,79) 0,280 5,0-6,6
15 (55,6)
0,61 (0,26-1,42)
0,68 (0,15-3,11) 0,615 5,0-6,6
Khả năng đệm nước
bọt
Trung bình và cao 63 (61,8)
34 (72,3)
1,62 (0,76-3,44)
2,74 (1,07-6,98) 0,035 Thấp
Mutans Streptococci < 10
5 CFU/ml 85 (65,9)
12 (60)
0,78 (0,30-2,04)
0,52 (0,16-1,67) 0,273
≥ 105 CFU/ml Lactobacilli < 10
5 CFU/ml 48 (62,3)
49 (68,1)
1,29 (0,65-2,53)
0,56 (0,24-1,35) 0,197
≥ 105 CFU/ml Chế độ ăn có đường ≤ 2 lần/ngày 57 (70,4)
40 (58,8)
0,60 (0,31-1,19)
0,61 (0,20-1,90) 0,394
≥ 3 lần/ngày Chế độ ăn có axít ≤ 2 lần/ngày 74 (69,8)
23 (53,5)
0,50 (0,24-1,03)
0,52 (0,15-1,76) 0,292
≥ 3 lần/ngày
Số lần chải răng 2 lần/ngày 66 (65,3)
31 (64,6)
0,97 (0,47-1,99)
0,64 (0,27-1,52)
0,313
≤ 1lần/ngày Học vấn của cha Cấp 3 trở lên 21 (53,8)
76 (69,1)
1,92 (0,91-4,05)
1,55 (0,57-4,22) 0,387 Cấp 2 trở xuống
Học vấn của mẹ Cấp 3 trở lên 17 (53,1)
80 (68,4)
1,91 (0,86-4,23)
1,71 (0,58-5,03) 0,328 Cấp 2 trở xuống
Thu nhập cha,mẹ
/tháng
> 2 triệu 18 (52,9)
79 (68,7)
1,95 (0,89-4,26)
1,68 (0,65-4,32) 0,284
≤ 2 triệu
Kiểm định , hồi quy logic: (*) OR đã hiệu chỉnh khi xét chung với tất cả các yếu tố trong bảng và giới tính học sinh
Trang 7Bảng 6: Phân tích hồi quy logic các yếu tố ảnh hưởng đến nhóm học sinh có tăng tối thiểu hai mặt răng sâu mất
trám ở răng vĩnh viễn sau một năm ở học sinh 9-10 tuổi
(SMT-MR≥2)
OR thô (KTC 95%)
OR hiệu chỉnh (KTC 95%)
p
Tiền sử SR vĩnh
viễn ban đầu
Không SR vĩnh viễn (nhóm 1) 15 (34,9)
47 (66,2)
3,66 (1,65-8,11)
11,60 (3,32-40,60) <0,001
SR vĩnh viễn cao (nhóm 2)
Vệ sinh răng
miệng
Trung bình và tốt 47 (53,4)
15 (57,7)
1,19 (0,49-2,88)
0,89 (0,28-2,86) 0,841 Kém
19 (52,8)
0,91 (0,41-2,00)
0,65 (0,24-1,81) 0,413
≤ 5,5
59 (56,7)
3,06 (0,75-12,49)
1,89 (0,34-1,47) 0,469 Trung bình và cao
Lưu lượng nước
bọt KT
38 (61,3)
1,85 (0,86-3,9)
0,98 (0,38-2,52) 0,963
<3,5ml
pH nước bọt
không KT
13 (41,9)
0,50 (0,22-1,16)
0,24 (0,04-1,31) 0,099 5,0-6,6
9 (42,9)
0,57 (0,22-1,47)
1,97 (0,14-6,73) 0,973 5,0-6,6
Khả năng đệm
nước bọt
Trung bình và cao 40 (50,6)
22 (62,9)
1,65 (0,73-3,73)
2,27 (0,78-6,62) 0,132 Thấp
Mutans
Streptococci
< 105 CFU/ml 52 (54,2)
10 (55,6)
1,06 (0,38-2,91)
1,01 (0,28-3,64) 0,986
≥ 105 CFU/ml Lactobacilli < 105 CFU/ml 28 (49,1)
34 (59,6)
1,53 (0,73-3,21)
0,61 (0,21-1,73) 0,352
≥ 105 CFU/ml Chế độ ăn có
đường
≤ 2 lần/ngày 36 (60)
26 (48,1)
0,62 (0,30-1,30)
0,77 (0,21-2,88) 0,699
≥ 3 lần/ngày Chế độ ăn có axít ≤ 2 lần/ngày 47 (59,5)
15 (42,9)
0,51 (0,32-1,14)
0,48 (0,12-1,98)
0,310
≥ 3 lần/ngày
Số lần chải răng 2 lần/ngày 46 (56,8)
16 (48,5)
0,72 (0,32-1,61)
0,40 (0,14-1,12)
0,082
≤ 1lần/ngày Học vấn của cha Cấp 3 trở lên 12 (40)
50 (59,5)
2,21 (0,94-5,16)
1,01 (0,28-3,66)
0,992
Cấp 2 trở xuống Học vấn của mẹ Cấp 3 trở lên 11 (42,3)
51 (58)
1,88 (0,78-4,56)
1,63 (0,45-5,96)
0,457
Cấp 2 trở xuống Thu nhập cha,mẹ
/tháng
> 2 triệu 8 (33,3)
54 (60)
3,00 (1,16-7,74)
3,78 (1,14-12,51)
0,029
≤ 2 triệu
Kiểm định , hồi quy logic: (*) OR đã hiệu chỉnh khi xét chung với tất cả các yếu tố trong bảng và giới tính học sinh
Khi so sánh với các nghiên cứu khác trong
cùng độ tuổi, chúng tôi nhận thấy cũng có
nhiều sự khác biệt về thành phần các yếu tố liên
quan nguy cơ sâu răng cũng như về độ mạnh
yếu của mối liên quan thống kê của từng yếu tố với bệnh sâu răng (Bảng 7)
Bảng 7: So sánh các yếu tố liên quan sâu răng với các nghiên cứu khác cùng độ tuổi
Disney, 1992
Hoa Kỳ(6)
7-12 3 năm Tiền sử có SR vĩnh viễn (SMT-MR)
Giải phẫu hố rãnh Sang thương đốm trắng Mảng bám
Trang 8Tác giả, năm, Địa điểm Tuổi, TG Yếu tố liên quan với thay đổi SR sau TG theo dõi
Số lượng Lactobacilli Vanobbergen, 2001
Bỉ(29)
7-10
3 năm
Tiền sử có SR sữa (smt-mr) Chỉ số mảng bám Chải răng < 1 lần/ngày
Sử dụng thức uống có đường mỗi ngày
Nơi cư trú Raitio, 2002
Phần Lan(21)
11-14
11 tháng
Tiền sử có SR vĩnh viễn (SM-MR) Nấm Candida trong NB cao Đường trong NB cao Jeppersen, 2006
Đan Mạch(11)
7-12
1 năm
Tiền sử có SR vĩnh viễn (SMT-MR) Nhân khẩu- nơi cư trú Tình trạng xã hội Alm, 2008
Thụy Điển(2)
1-3-6-15
15 năm
Tiền sử có SR (SMT-MR/smt-mr) Hiện tại có sâu mặt bên răng sau
Có mảng bám răng cửa HT lúc 1 tuổi
Ăn vặt > 3 lần/ngày lúc 1 tuổi VSRM kém lúc 3 tuổi
Mẹ không có ý thức chăm sóc răng Cha và mẹ đều ở nước ngoài Trẻ dư cân hoặc béo phì Tagliaferro, 2008
Braxin(23)
6-15
7 năm
Tiền sử có SR sữa (smt-mr) Học vấn mẹ thấp Sanchez- Perez, 2009
Mexico(22)
6-10
4 năm
Giải phẫu hố rãnh không thuận lợi Tiền sử có sâu răng sớm
pH nước bọt
T T B Vân, 2006
Q.Bình Tân(26)
12
1 năm
Tiền sử có SR vĩnh viễn đến ngà Khả năng đệm NB không tốt B.Huỳnh Anh, 2011
H.Bình Chánh
9-11
1 năm
Tiền sử SR vĩnh viễn cao (SMT-MR≥2) Khả năng đệm NB thấp Thu nhập cha, mẹ thấp
KẾT LUẬN
Nghiên cứu cho kết quả yếu tố “tiền sử sâu
răng vĩnh viễn cao ban đầu” được xem là yếu tố
tiên đoán mạnh nhất sự gia tăng sâu răng sau
một năm của nhóm học sinh 9-11 tuổi tại huyện
Bình Chánh có sâu răng cao, bất chấp các yếu tố
sinh học và xã hội khác Những học sinh 9-11
tuổi có tiền sử sâu răng (có lỗ) ban đầu có nguy
cơ tăng tối thiểu một hoặc hai mặt răng vĩnh
viễn sâu sau một năm là 9,52 lần (KTC 95%:
3,45-26,29; p<0,001) hoặc 11,6 lần (KTC 95%:
3,32-40,6; p<0,001) so với những học sinh cùng
trang lứa không có tiền sử này
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Aleksejuniene J, Dorthe H (2009) Dental Caries Risk Studies
Revisited: Causal Approaches Needed for Future Inquiries Int J
Environ Res Public Health, 6: 2992-3009
2 Alm A (2008) On Dental Caries and Caries-Related Factors in Children and Teenagers Department of Cariology - Institute of Odontology Sahlgrenska Academy, University of Gothenburg
3 Batchelor PA, Sheiham A (2006) The distribution of burden of dental caries in schoolchildren: a critique of the high-risk caries prevention strategy for populations BMC Oral Health, 6: 3
4 Beighton D, Adamson A, Rugg GA (1996) Association between dietary intake, dental caries experience and salivary bacterial level
in 12-year-old English schoolchildren Archs Oral Biol, 41: 271-280
5 Birkeland JM, Broch L (1976) Caries experience as predictor for caries incidence Community Dentistry and Oral Epidemiology, 4(2): 66-69
6 Cao Hữu Tiến (2002) Khảo sát một số yếu tố sinh hóa và vi khuẩn trong nước bọt liên quan đến sâu răng Luận văn thạc sĩ y học, Đại học Y Dược Tp.HCM
7 Disney JA, Graves RC, Stamm JW (1992) The University of North Carolina Caries Risk Assessment study: further developments in
caries risk prediction Community Dent Oral Epidemiol, 20: 64-75
8 Fejerskov O, Kidd E (2008) Dental caries: The disease and its clinical management, Chapter 3, 4, 8, 9, 10, 11, 12, 15, 16, 28, 29 Blackwell Munkgaard
9 Ge Y, Caufield PW, Fisch GS, Li Y (2008) Streptococcus mutans and Streptococcus sanguinis Colonization Correlated with Caries Experience in Children Caries Res, 42: 444-448
Trang 910 Gopinath VK, Arzreanne AR (2006) Saliva as a Diagnostic Tool for
Assessment of Dental Caries Archives of Orofacial Sciences, 1:
57-59
11 Jeppersen BA, Foldspang A (2006) Can the development of new
dental caries in Danish schoolchildren be predicted from
surveillance data in the School Dental Service? Community Dent
Oral Epidemiol, 34(3): 205-212
12 Kassawara ABC, Tagliaferro EPS,Cortellazzi KL (2010)
Epidemiological assessment of predictors of caries increment in
7-10- year-olds: a 2-year cohort study J Appl Oral Sci, 18(2): 116-120
13 Lenander-Lumikari M, Loimaranta V (2000) Saliva and Dental
Caries Adv Dent Res, 14: 40-47
14 Marsh PD (2009) Dental plaque as a biofilm: the significance of pH
in health and caries Compend Contin Educ Dent, 30(2): 76-78, 80,
83-87
15 Mascarenhas AK (1998) Oral hygiene as a risk indicator of enamel
and dentin caries Community Dentistry and Oral Epidemiology,
26(9): 331-339
16 Ngô Uyên Châu, Hoàng Tử Hùng (2006) Tình hình sâu răng và
lượng giá nguy cơ ở học sinh 12 tuổi trường THCS An Lạc, quận
Bình Tân, TP Hồ Chí Minh Luận văn tốt nghiệp Bác Sĩ Nội Trú,
Đại học Y Dược Tp.HCM
17 Nguyễn Bạch Dương, Ngô Thị Quỳnh Lan, Hoàng Trọng Hùng
(2007) Liên quan giữa các yếu tố nước bọt và sâu răng ở học sinh
13 tuổi tại quận Bình Tân, TPHCM Tiểu luận tốt nghiệp Bác sĩ
Răng Hàm Mặt, Đại học Y Dược Tp.HCM
18 Petersen PE (2008) Oral and general health behaviours among
Chinese urban adolescents Community Dent Oral Epidemiol, 36:
76-84
19 Powell LV (1998) Caries risk assessment: relevance to the
practitioner JADA, 129: 349-353
20 Preethi B, Pyati A, Dodawad R (2010) Evaluation of flow rate, pH, buffering capacity, calcium, total protein and total antioxidant levels of saliva in caries free and caries active children - An in vivo study Biomedical Research, 21(3): 289-294
21 Raitio M (2002) Caries risk determination and cost-effectiveness of targeted prevention in adolescents Acta univ Oul, 667
22 Sanchez-Perez L, Golubov J (2009) Clinical, salivary, and bacterial markers for caries risk assessment in schoolchildren: a 4-year
follow-up International Journal of Paediatric Dentistry, 19: 86-192
23 Tagliaferro EPS, Ambrosano GMB (2008) Risk indicators and risk predictors of dental caries in schoolchildren J Appl Oral Sci, 16(6): 408-413
24 Tagliaferro EPS (2008) An overview of caries risk assessment in
0-18 year-olds over the last ten years (1997-2007) Braz J Oral Sci, 7(27): 1682-1690
25 Tamaki Y, Nomura Y (2009) Construction of a dental caries prediction model by data mining Journal of Oral Science, 51(1):
61-68
26 Trần Thị Bích Vân, Hoàng Tử Hùng (2006) Theo dõi dọc một năm bệnh sâu răng ở học sinh 12 tuổi tại trường THCS An Lạc, Bình Tân, TP.HCM Luận văn tốt nghiệp Bác Sĩ Nội Trú, Đại học Y Dược Tp.HCM
27 Touger-Decker R, Van Loveren C (2003) Sugars and dental caries
Am J Clin Nutr, 78(Suppl): 881S-92S
28 Vallejos-Sanchez AA, Medina SCE, Casanova RJF (2006).Caries increment in the permanent dentition of Mexican children in relation to prior caries experience on permanent and primary dentitions Journal of dentistry, 34: 709-715
29 Vanobbergen J, Martens L, Lesaffre E (2001) The value of a baseline caries risk assessment model in the primary dentition for the prediction of caries incidence in the permanent dentition Caries Res, 35: 442-450