Bài giảng Thay đổi lối sống để phòng và hỗ trợ kiểm soát huyết áp ở tuyến cơ sở

Bài giảng của BS. Lê Tuấn Anh trình bày về vấn đề thay đổi lối sống để phòng và hỗ trợ kiểm soát huyết áp ở tuyến cơ sở thông qua các nội dung cơ bản sau: Vị trí biện pháp và hiệu quả của thay đổi lối sống trong đề phòng và hỗ trợ kiểm soát huyết áp. Những yếu tố nguy cơ thay có thể thay đổi cũng như không thay đổi bệnh tăng huyết áp đều được liệt kê và phân tích trong bài giảng, và đưa ra hàng loạt viện pháp và những thực phẩm giúp phòng tăng huyết áp.

ThS BS Lê Anh Tuấn Viện Tim mạch Việt Nam

THAY ĐỔI LỐI SỐNG

ĐỂ PHÒNG VÀ HỖ TRỢ KIỂM SOÁT

HUYẾT ÁP Ở TUYẾN CƠ SỞ

Nội dung

sống tới huyết áp

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ CỦA THA

YTNC có thể thay đổi

CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ TIM MẠCH

• Tiền sử cá nhân và gia đình của THA và bệnh tim mạch, rối loạn lipid máu, đái tháo đường

• Hút thuốc

• Thói quen ăn uống

• Thừa cân, béo phì

• Thời lượng vận động thể lực

• Ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ

• Sinh non

KHUYẾN CÁO CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP

Đánh giá lại 3-6 tháng

Đánh giá lại 3-6 tháng

Đánh giá lại

1 tháng

Đánh giá lại 3-6 tháng

Đánh giá và tối ưu hoá điều trị

Điều trị hạ áp tích cực

Tổn thương cơ quan đích, hoặc nguy cơ TM 10năm >10%

Điều trị thuốc ngay

ở BN nguy cơ Trung Bình, Cao, Rất Cao

Điều trị thuốc ngay trong tất cả bệnh nhân

Đích kiểm soát HA trong 2- 3 tháng

Điều trị thuốc ngay trong tất cả bệnh nhân

HA độ I HA 140-159/90-99)

HA độ II HA 160-179/100-109

HA độ III HA

≥180/110 Thay đổi lối sống Thay đổi lối sống Thay đổi lối sống

Điều trị thuốc ở BN

nguy cơ Thấp sau 3-6

tháng TĐLS không kiểm soát HA

Đích kiểm soát HA trong 2-3 tháng

KHUYẾN CÁO CHẨN ĐOÁN VÀ ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP

Ở NGƯỜI LỚN VNHA/VSH 2018 Ngưỡng HA Ban Đầu Cần ĐiềuTrị THA ở Người Lớn 2018

Lợi ích của thay đổi lối sống

 Thay đổi lối sống là một thành phần quan trọng

đối với điều trị cũng như dự phòng THA.

 Là biện pháp an toàn và có hiệu quả giúp phòng

ngừa THA ở người chưa bị THA, giúp làm chậm

và phòng dùng thuốc ở THA độ I, giúp làm giảm

HA ở người THA đang điều trị thuốc, giảm liều và tác dụng phụ của thuốc.

khác, giảm nguy cơ tim mạch tổng thể.

* ESC/ESH 2013

Nội dung

• Vị trí của thay đổi lối sống trong đề phòng

• Các biện pháp thay đổi lối sống trong đề

• Hiệu quả của các biện pháp thay đổi lối sống tới huyết áp

CÁC BIỆN PHÁP THAY ĐỔI LỐI SỐNG

Chứng Cứ

Giảm cân được khuyến cáo cho HA bình thường cao ( tiền THA) và THA cho

những người có thừa cân hoặc béo phì, duy trì BMI 20-25kg/m2, vòng eo <94cm

ở nam và <80cm ở nữ

I A

Tiết thực chế độ ăn có lợi cho tim như tiết thực DASH (chế độ ăn Địa Trung Hải)

để có một cân nặng mong muốn đối với THA và Tiền THA I AHạn chế ăn mặn đối với THA và Tiền THA <5g muối/ngày I A

Bổ sung kali ưu tiên ăn giàu chất kali cho THA và tiền THA ngoại trừ có bệnh thận

mạn hay tăng kali máu hay dùng thuốc giử kali máu I ATăng cường hoạt động thể lực với một chương trình hợp lý (30p /ngày) I A

Người bệnh THA và tiền THA được khuyến khích dùng rượu bia theo tiêu chuẩn

không quá 2 đơn vị/ ngày ở nam và 1 đơn vị/ ngày ở nữ* I ANgừng hút thuốc lá và tránh nhiễm độc khói thuốc I A

* Một đơn vị cồn chứa 14g nồng độ cồn tinh khiết tương đương 354 ml bia (5% cồn) ngày hoặc 150ml rượu vang

(12% cồn) hoặc 45ml rượu mạnh (40% cồn)

2017 ACC/AHA

1 Giảm ăn mặn

Natri và THA: Nghiên cứu thực nghiêm

• Mức Natri ăn vào quánhiều làm HA tăng dầnlên

• Khi mức Na giảm HA giảm xuống nhưngkhông về mức ban đầu

• Sau quá trình dài THA không phục hồi

Van Vliet et al, 2006

Khuyến cáo về chế độ ăn đối với Natri (muối)

2,300 mg sodium (Na)

= 100 mmol sodium (Na)

= 5.8 g muối (NaCl)

= 1 thìa nhỏ

• 80% muối ăn vào đã có trong thức ăn

• Chỉ 10% thêm vào trong khi nấu nướng hoặc trên bàn ăn

phù hợp (mg)

Giới hạn cao

nhất (mg)

Institute of Medicine, 2003

ESC/ESH: 5 - 6 g Nacl /ngày

Hướng dẫn Điều trị của Dự án PC bệnh Tim mạch: <5 gam muối /ngày

1 Giảm ăn mặn

Lượng muối trong đồ ăn

(*) Nguồn: Viện Dinh dưỡng Thành phần dinh dưỡng một số món ăn thong dụng 2014 Bảng thành phần dinh dưỡng thực phẩm thức ăn

Việt Nam

 Giảm bớt lượng mắm, muối thêm vào khi nấu nướng

 Tăng cường mua các thực phẩm tươi, hạn chế ăn các

thực phẩm chế biến sẵn

 Tăng thêm gia vị ( tiêu, ớt) thay thế cho muối

 Nước chấm nên pha loãng

 Hạn chế ăn bên ngoài (Thức ăn tại các nhà hàng thườngmặn )

Các biện pháp để giảm ăn muối

HẠN CHẾ

1 Giảm ăn mặn

3 THAY ĐỔI CHẾ ĐỘ ĂN

Tăng cường các thức ăn :

• Quả tươi và rau tươi (cố gắng đạt ít nhất 400gam/ngày).

• Thức ăn chứa ít chất béo

• Thức ăn chứa chất xơ, xơ mịn

• Đạm nguồn gốc thực vật

Hạn chế ăn :

• Thực phẩm chứa nhiều cholesterol và acid béo no

www.hc-sc.gc.ca/fn-an/food-guide-aliment/index-eng.php.

Các chất khoáng và THA

 Kali

• Các thử nghiệm lâm sàng cho thấy bổ sung Kali giúp hạ HA

• Bổ sung Kali : từ các nguồn thực phẩm giàu Kali là rau vàquả tươi

NÊN THAY THẾ CÁC CHẤT MỠ ĐỘNG VẬT BẰNG

CÁC LOẠI DẦU THỰC VẬT

Hoạt động thể lực cần được kê đơn cùng với thuốc

4 Tăng cường Hoạt động thể lực

Frequency - 7 – 4 ngày / tuần

4 Tăng cường hoạt động thể lực

1 Nên hoạt động nhóm, cùng người thân trong gia đình

2 Tìm loại hình hoạt động yêu thích

3 Tăng dần thời gian hoạt động ( 10 phút /mức)

4 Đi bộ bất cứ khi nào, ở đâu khi có thể

5 Đi thang bộ thay cho thang máy

• Hoạt động thể lực có thể chia thành nhiều lần mỗi lần 10

phút

• Đối với người không THA, THA độ I hoạt động thể lực mạnh

Bỏ hút thuốc lá giảm nguy cơ mắc các bệnh lý tim mạch,

hô hấp, ung thư …

Hút thuốc lá Cai thuốc lá

Tỷ lệ tử vong 5 năm sau NMCT, %

THUỐC LÁ LÀ KẺ THÙ QUAN TRỌNG

CỦA BỆNH TIM MẠCH

• Tình trạng hút thuốc lá của BN

phải luôn được cặp nhật để có lời

khuyên và kê thuốc điều trị để

bệnh nhân bỏ hút thuốc lá

• Tư vấn phối hơp thuốc (varenicline,

bupropion, liệu pháp nicotine thay

thế) cần được thực hiện cho mọi BN

đang hút thuốc lá để đạt mục tiêu BN

ngừng hút thuốc lá

5 Cai hút thuốc lá

Source: Willett WC, Manson JE, Stampfer MJ et al JAMA 1995;273:461- 465.

BÉO PHÌ VÀ NGUY CƠ TIM MẠCH

6 Giảm cân

Chiều cao, cân nặng, vòng bụng và chỉ số BMI

cần đo ở mọi người lớn

Với các bệnh nhân THA đã sử dụng thuốc :

- Giảm cân giúp tăng hiệu quả của thuốc

- Chiến lược giảm cân cần áp dụng nhiều biện pháp: chế độ ăn, tăng hoạt động thể lực và thay đổi lối sống

CMAJ 2007;176:1103-6

7 Thay đổi lối sống: Giảm các stress

Ở bệnh nhân THA, stress là một

yếu tố quan trọng làm tăng HA

Để giảm stress : thư qiãn là biện pháp hiệu quả

Giảm stress là một biện pháp cần thiết đối với bn

THA

Nội dung

• Vị trí của thay đổi lối sống trong đề phòng

và hỗ trợ kiểm soát huyết áp

• Các biện pháp thay đổi lối sống trong đề

• Hiệu quả của các biện pháp thay đổi lối sống tới huyết áp

Nghiên cứu điều trị: chế độ DASH Sodium

Các mức muối ăn vào Mức thay đổi HATT trung bình so với chứng

9g/ngày Control level - 6 mmHg

• Nghiên cứu ngẫu nhiên 412 người:

– Chứng: ăn chế độ bình thường (ít rau quả, nhiều chất béo)

– Chế độ DASH: nhiều rau quả, ít chất béo, và béo no

– Thực hiện chế độ 30 ngày và thay đổi với 3 mức muối ăn vào (3,6,9 g/ngày)

NEJM 2001; 344:3-10

Hiệu quả giảm HATT của ăn giảm muối

tăng dần theo thời gian

Obarzanek, E et al Hypertension 2003; 42:459-467

DASH Data:

Hiệu quả giảm HA của các biện pháp thay đổi lối sống

2014

giảm mỗi 10 kg Chế độ tiết thực DASH 8- 14 mmHg

Tăng cường hoạt động 4- 9 mmHg

Tiêu thụ Alcohol trung bình 2- 4 mmHg

2017 ACC/AHA

Giảm tỷ lệ tử vong trong cộng đồng

do hiệu quả giảm huyết áp của biện pháp TĐLS

Adapted from Whelton, PK et al JAMA 2002;288:1882-1888

Sau can thiệp Trước can thiệp

Tóm tắt về thay đổi lối sống

trong điều trị THA

Can thiệp Khuyến cáo

Giảm cân Duy trì chỉ số thể trọng lý tưởng (body mass

index) (20- 25 kg/m2).

Chế độ tiết thực DASH Ăn nhiều rau củ qủa ít mỡ bảo hòa và tổng

lượng mỡ.

Hạn chế muối

Giảm muối (Na ăn vào

< 100 mmol/ngày < 2.4 g Na hoặc < 5g muối (sodium chloride).

Tăng cường hoạt động Ít nhất 30 phút ngày

Tiêu thụ Alcohol trung bình Nam ≤ 21 đơn vị/tuần.

Nữ ≤ 14 đơn vị /tuần

KẾT LUẬN

đầu tiên và được áp dụng cho tất cả các mức huyết áp.

đã thay đổi lối sống mà HA vẫn tăng.

Trân trọng cảm ơn sự lắng nghe của