Đánh giá khô mắt sau phẫu thuật Lasik

Mục tiêu nghiên cứu bài viết nhằm đánh giá tình trạng khô mắt sau phẫu thuật LASIK và thay đổi của tình trạng khô mắt sau phẫu thuật 1 tháng. Đối tượng và phương pháp: 126 mắt của 63 bệnh nhân (BN) được phẫu thuật tại Bệnh viện Mắt Trung ương, trong đó 39 nam (61,9%) và 24 nữ (38,1%).

ĐÁNH GIÁ KHÔ MẮT SAU PHẪU THUẬT LASIK

Nguyễn Đức Anh*

TÓM TẮT

Mục tiêu: đánh giá tình trạng khô mắt sau phẫu thuật LASIK và thay đổi của tình trạng khô

mắt sau phẫu thuật 1 tháng Đối tượng và phương pháp: 126 mắt của 63 bệnh nhân (BN) được

phẫu thuật tại Bệnh viện Mắt Trung ương, trong đó 39 nam (61,9%) và 24 nữ (38,1%) Tuổi từ

18 - 31 (trung bình 22,5 ± 0,43 tuổi) Độ cận thị trước phẫu thuật từ -0,75D đến -7,50D Thực hiện phẫu thuật trên hệ thống máy Nidek EC-5000CX III, vạt cắt theo hướng ngang, độ dày vạt

130 micron Đánh giá bao gồm hỏi về triệu chứng khô mắt, khám thị lực, khúc xạ, đo thời gian

vỡ lớp nước mắt (TBUT = tear break-up time test), test Schirmer I ở các thời điểm trước phẫu

thuật và sau phẫu thuật 1 ngày, 1 tuần và 1 tháng Kết quả: số mắt có triệu chứng khô ở các

thời điểm 1 ngày, 1 tuần và 1 tháng tương ứng 83 mắt (65,9%), 20 mắt (8,7%) và 11 mắt (15,9%) Thời gian TBUT trung bình: trước phẫu thuật 5,7 ± 3,11 giây, sau 1 ngày giảm xuống 4,8 ± 1,32 giây, sau 1 tuần 5,41 ± 2,51 giây, sau 1 tháng 5,5 ± 2,63 giây Test Schirmer I trước phẫu thuật 14,23 ± 11,52 mm, sau 1 ngày 13,51 ± 9,11 mm, sau 1 tuần 13,2 ± 10,03, sau 1 tháng

13,43 ± 11,71 Kết luận: khô mắt rất phổ biến sau phẫu thuật LASIK, mức độ khô mắt giảm theo

thời gian và tương đối ổn định sau 1 tháng, khô mắt cũng ảnh hưởng đến chất lượng thị lực sau phẫu thuật Cần đánh giá khô mắt cho BN được phẫu thuật LASIK và dùng nước mắt nhân tạo trong thời gian dài sau phẫu thuật

* Từ khóa: Khô mắt; Phẫu thuật LASIK; Laser excimer

Dry Eye after LASIK Surgery

Summary

Objectives: To determine the incidence of dry eye after LASIK surgery and its changes with one month follow-up Subjects and methods: Participants were 126 eyes of 63 patients, aged from 18 to 31 years old (mean 22.5 ± 0.43) who had LASIK surgery at the National Institute of Ophthalmology Surgery was performed with Nidek EC-5000CX system using a nasal flap (130 microns) Assessments included subjective complaints of dry eye, visual acuity, refraction, TBUT, Schirmer I test before surgery and 1 day, 1 week, and 1 month after surgery Results: The number of eyes with dry eye symtoms at 1 day, 1 week, and 1 month was 83 (65.9%), 20 (8.7%), and 11 (15.9%), respectively Mean TBUT was 5.7 ± 3.11 sec before surgery, reduced to 4.8 ± 1.32 sec at 1 day, 5.41 ± 2.51 sec at 1 week, and 5.5 ± 2.63 sec at 1 month Schirmer value before surgery was 14.23 ± 11.52 mm, reduced to 13.51 ± 9.11 mm at 1 day, 13.2 ± 10.03

at 1 day, 13.43 ±11.71 at 1 day Conclusions: Dry eye was very common after LASIK surgery, the dry eye level was reduced with time and became stable in one month It was recommended

to perform dry eye assessment in all patients undergoing LASIK surgery and to use preservative-free artificial tears for a long time after surgery

* Key words: Dry eye; Laser in situ keratomileusis; Laser excimer

* Đại học Y Hà Nội

Người phản hồi (Corresponding): Nguyễn Đức Anh (bsducanh@gmail.com)

Ngày nhận bài: 16/04/2016; Ngày phản biện đánh giá bài báo: 20/06/2016

Ngày bài báo được đăng: 30/06/2016

ĐẶT VẤN ĐỀ

Khô mắt sau phẫu thuật LASIK (laser

in situ keratomileusis) là một tình trạng khá

phổ biến và được nghiên cứu nhiều mặt

như lâm sàng, ảnh hưởng của khô mắt

Đã có nhiều nghiên cứu nhằm điều chỉnh

phương pháp phẫu thuật cũng như thuốc

điều trị nhằm đem lại chất lượng thị lực

và cuộc sống tốt hơn cho BN [2, 6] Các

nghiên cứu đánh giá về khô mắt trên thế

giới đều thống nhất về tình trạng khô mắt

sau phẫu thuật, tuy nhiên cũng có nhiều

điểm khác biệt Nghiên cứu của Ikudo Toda

[5] cho thấy điểm số test fluorescein và rose

bengal giảm sau phẫu thuật, nhưng không

thay đổi trong thời gian 6 tháng Nghiên cứu

của Edward YW [2] cho thấy kết quả test

Schirmer I và TBUT thay đổi và có xu hướng

cải thiện sau phẫu thuật 1 tháng Nghiên

cứu của chúng tôi nhằm: Đánh giá các triệu

chứng khô mắt sau phẫu thuật LASIK và

thay đổi của khô mắt sau phẫu thuật 1 tháng

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU

1 Đối tượng nghiên cứu

Những người cận thị hoặc cận thị kèm

theo loạn thị có chỉ định phẫu thuật LASIK

tại Bệnh viện Mắt Trung ương từ 2013 -

2015, không có bệnh mắt và bệnh toàn

thân, có thể gây khô mắt, đảm bảo đến

khám lại trong thời gian 1 tháng

2 Phương pháp nghiên cứu

Phẫu thuật thực hiện trên hệ thống máy

Laser Excimer Nidek EC-5000CX III với

dao Nidek cắt vạt theo hướng ngang, tất cả

BN đều sử dụng vạt độ dày 130 micron

Sau phẫu thuật, BN dùng thuốc nhỏ mắt

kháng sinh vigamox, fluorometholon 1%,

tobradex 3 lần/ngày trong 1 tuần sau phẫu thuật và nước mắt nhân tạo không

có chất bảo quản sodium hyaluronate 0,18% (vismed) 3 lần/ngày

Khám đánh giá bao gồm: hỏi BN về các triệu chứng khô mắt theo 12 câu hỏi của bảng đánh giá chỉ số khô mắt (OSDI questionaire), làm test đánh giá khô mắt (Schirmer I, TBUT) ở các thời điểm trước phẫu thuật, sau 1 ngày, 1 tuần và 1 tháng Phân loại khô mắt (dựa vào điểm số của bảng câu hỏi) theo 4 mức: độ 0 (không có triệu chứng); độ 1 (nhẹ); độ 2 (trung bình);

độ 3 (nặng) Thực hiện test Schirmer I bằng băng giấy Schirmer đặt vào mặt trong mi dưới ở vị trí 1/3 ngoài và 1/3 giữa

để không chạm vào giác mạc Sau 5 phút,

đo độ dài bằng cm đoạn băng giấy bị thấm ướt Số đo < 5 mm được coi là khô mắt Test TBUT đánh giá thời gian vỡ lớp màng nước mắt thực hiện ở sinh hiển vi bằng cách chấm băng giấy fluorescein vào kết mạc phía dưới, yêu cầu BN chớp mắt vài lần, sau đó cho BN mở to mắt giữ cho mắt không chớp, quan sát dưới ánh sáng xanh coban và đo thời gian từ lần chớp mắt cuối cùng đến khi xuất hiện những chấm đen hoặc vệt đen trên lớp màng nước mắt nhuộm fluorescein, thời gian TBUT < 10 giây là khô mắt

Xử lý số liệu bằng phần mềm Medcalc 13.0.6, dùng phương pháp kiểm định Fisher

và test χ2 để so sánh tương quan giữa các biến định lượng

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu gồm 126 mắt của 63 BN, trong đó 39 nam (61,9%) và 24 nữ (38,1%) Tuổi từ 18 - 31, trung bình 22,5 ± 0,43 tuổi

Độ cận thị trước phẫu thuật từ -0,75D đến

-7,50D 72 mắt (57,1%) cận thị -0,75 đến

dưới -2,75D; 31 mắt (24,6%) cận thị từ

-3,00 đến dưới -5,75D; 23 mắt (18,3%)

cận thị từ -6,00D đến -7,50D Tất cả BN

trong nghiên cứu đều được theo dõi đủ

thời gian 1 tháng

Bảng 1: Triệu chứng khô mắt

Về triệu chứng khô mắt (dựa theo

điểm số của bảng hỏi OSDI questionaire)

Trước phẫu thuật, 12 mắt có triệu chứng,

tuy nhiên chỉ ở mức độ nhẹ và trung bình,

do đó chúng tôi hướng dẫn cho BN về

khả năng các triệu chứng này có thể nặng

lên sau phẫu thuật, nhưng họ vẫn lựa chọn

phẫu thuật Sau phẫu thuật 1 ngày, số mắt

có triệu chứng khô tăng lên tới 83 (65,9%),

trong số này có cả 12 mắt đã khô từ

trước phẫu thuật Sau 1 tuần, số mắt bị

khô đã giảm xuống còn 20 mắt (8,7%),

sau 1 tháng chỉ còn 11 mắt (15,9%)

Biểu đồ 1: Thay đổi thời gian TBUT

theo thời gian

Thời gian TBUT trung bình ở các thời điểm: trước phẫu thuật là 5,7 ± 3,11 giây, sau 1 ngày giảm xuống 4,8 ± 1,32 giây, khác biệt so với trước phẫu thuật có ý nghĩa thống kê (p = 0,003), sau 1 tuần tăng lên 5,41 ± 2,51 giây (p < 0,0001), sau 1 tháng tiếp tục tăng lên đến 5,5 ± 2,63 giây (p = 0,52) Nếu tính số mắt có TBUT

< 5 giây thì trước phẫu thuật có 23 mắt (18,3%), sau 1 ngày có 63 mắt (51,6%), sau 1 tuần là 43 mắt (34,1%), sau 1 tháng

51 mắt (40,5%) Chúng tôi chỉ so sánh khác biệt giữa thời điểm trước và sau phẫu thuật

Biểu đồ 2: Thay đổi kết quả test Schirmer I

theo thời gian

Test Schirmer I cho kết quả trung bình trước phẫu thuật 14,23 ± 11,52 mm (5 mắt

có số đo Schirmer trước mổ < 5 mm), sau 1 ngày giảm xuống 13,51 ± 9,11 mm

(p = 0,58), sau 1 tuần 13,2 ± 10,03 (p = 0,45), sau một tháng là 13,43 ± 11,71 (p = 0,58)

Số mắt có độ dài thấm ướt băng giấy

< 5 mm ở ngày thứ nhất sau phẫu thuật

là 52 mắt (41,3%), sau 1 tuần 34 mắt (26,9%) và sau 1 tháng 31 mắt (24,6%)

BÀN LUẬN

Khô mắt là một biến chứng phổ biến

sau phẫu thuật LASIK, tỷ lệ khô mắt trong

các báo cáo khác nhau khá nhiều, có thể

từ 4% đến tới 60 - 70% [1, 3, 5, 6, 7, 10]

Mức độ khô mắt thường giảm trong 3

tháng đầu, tuy nhiên một số BN có khô

mắt dai dẳng nhiều năm, ảnh hưởng nhiều

đến thị lực cũng như chất lượng cuộc sống

Bảng 2: Tỷ lệ khô mắt sau phẫu thuật

LASIK

Tỷ lệ khô mắt mạn tính sau phẫu thuật

LASIK ở một số nghiên cứu xét về tiêu

chí đánh giá khô mắt giống nhau đều dựa

vào triệu chứng chủ quan, test fluorescein

và test Schirmer I [9]

Trong nghiên cứu của chúng tôi, số đo

test Schirmer đều giảm ở các thời điểm

1 ngày, 1 tuần và 1 tháng, kết quả này

hơi khác với nghiên cứu của Edward [2],

trong đó số đo tăng lên sau 1 ngày rồi mới

giảm ở các thời điểm 1 tuần và 1 tháng

Trong số BN nghiên cứu, 12 mắt đã có

triệu chứng từ trước phẫu thuật, nhưng chỉ

ở mức độ nhẹ, chúng tôi vẫn phẫu thuật

để đáp ứng nhu cầu của BN Số mắt có

biểu hiện khô mắt tăng lên đáng kể 1 ngày

sau phẫu thuật (65,9%), số này giảm xuống

rõ rệt ở các lần khám sau đó Sau 1 tháng,

chỉ còn 15,9% có triệu chứng Lý do tỷ lệ

khô mắt ngay sau phẫu thuật cao có thể

do biểu mô giác mạc tổn thương và các sợi thần kinh giác mạc bị cắt đứt khi cắt vạt, cũng có thể liên quan đến thuốc sử dụng trong và sau phẫu thuật Ở thời điểm

1 ngày sau phẫu thuật, mặc dù tỷ lệ mắt

có triệu chứng cao, nhưng số BN phàn nàn về triệu chứng rất thấp, có thể do BN

đã hài lòng với thị lực sau phẫu thuật, chúng tôi chỉ thấy BN kêu ca khi có khó chịu nhiều hoặc thị lực không ổn định sau phẫu thuật

Cả 2 test TBUT và test Schirmer I đều cho thấy tỷ lệ khô mắt cao ở ngày đầu tiên sau phẫu thuật và cải thiện ở các thời điểm sau 1 tuần và 1 tháng Tuy nhiên, sau 1 tháng vẫn có một lượng lớn mắt có thời gian TBUT < 5 giây (40,5%) và test Schirmer I < 5 mm (24,6%) Kết quả này tương đối phù hợp với nghiên cứu của các tác giả khác [1, 2, 4, 5, 9], cho thấy sau phẫu thuật 1 tháng vẫn còn một tỷ lệ đáng kể khô mắt Theo một số nghiên cứu [2, 6, 10], tỷ lệ này tiếp tục giảm rõ rệt sau 6 tháng Ở các thời điểm sau mổ,

số lượng bất thường mắt có kết quả test Schirmer > 5 mm, có thể do nhiều mắt vẫn còn kích thích và chảy nước mắt nhiều sau mổ, do đó làm giảm độ chính xác của kết quả test Schirmer Nghiên cứu của chúng tôi chưa có điều kiện theo dõi thời gian dài hơn, nên mới thấy cải thiện trong thời gian 1 tháng Nhìn chung, BN ít phàn nàn về triệu chứng khô mắt sau phẫu thuật LASIK, chủ yếu phàn nàn về thị lực không ổn định sau phẫu thuật Chúng tôi cho rằng điều này liên quan đến khô mắt sau phẫu thuật Đây là vấn đề cần chú ý

ở BN sau mổ, cần đánh giá khô mắt ngay

cả khi BN không phàn nàn về khô mắt,

nhưng lại có những khó chịu khác như thị

lực không đạt mức độ dự kiến hoặc thị

lực không ổn định sau phẫu thuật, từ đó

giải thích cho BN và có hướng điều trị

thích hợp để đạt kết quả tốt nhất

KẾT LUẬN

Phẫu thuật LASIK gây một tỷ lệ đáng

kể khô mắt sau phẫu thuật Triệu chứng

chủ quan cũng như những dấu hiệu khách

quan của khô mắt được cải thiện trong

tháng đầu tiên, tuy nhiên vẫn còn một tỷ

lệ đáng kể khô mắt sau 1 tháng Khô mắt

gây khó chịu cho BN cũng như gây hiện

tượng thị lực không ổn định sau phẫu thuật

Cần đánh giá khô mắt sau phẫu thuật

LASIK để có lời khuyên cho BN và sử

dụng nước mắt nhân tạo thích hợp nhằm

nâng cao tỷ lệ BN hài lòng với phẫu thuật

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Alxandre Denoyer, Elise Landman, Liem

Trinh et al Dry eye disease after refractive

surgery-comparative outcomes of small incision

lenticule extraction versus LASIK Ophthalmology

2015, 122, pp.669-676

2 Edward YW Yu, Alfred Leung, Srinivas

Rao, Dennis SC Lam Effect of laser In situ

keratomileusis on tear stability Ophthalmology

2000, 107, pp.2131-2135

3 Eric D Donnenfeld, Kerry Solomon, Henry D Perry, Sima J Doshi et al The

Effect of hinge position on corneal sensation and dry eye after LASIK Ophthalmology

2003, 110, pp.1023-1030

4 Cintia S De Paiva, Zhuo Chen, Douglas

D Koch et al. The incidence and risk factors

for developing dry eye after myopic LASIK

Am J Ophthalmol 2006, 141, pp.438-445

5 Guilherme G Quinto, Walter Camacho and Ashley Behrens Postrefractive surgery

dry eye Current Opinion in Ophthalmology

2008, 19, pp.335-341

6 Ikuko Toda Lasik and dry eye

Comprehensive Ophthalmology Update 2007, 8, pp.79-85

7 Ikuko Toda, Naoko Asano-Kato, Yoshiko Komai-Hori, Kazuo Tsubota. Dry eye after

laser in situ keratomileusis Am J Ophthalmol

2001, 132, pp.1-7

8 Ikuko Toda, Takeshi Ide, Teruki Fukumoto, Yoshiyuki Ichhashi, Kazuo Tsubota. Combination

therapy with diquafosol tetrasodium and sodium hyaluronate in patients with dry eye after laser

in situ keratomileusis Am J Ophthalmol 2014,

157, pp.616-622

9 Levitt A, Anat G et al Chronic dry eye

symptoms after LASIK: parallels and lessons

to be learned from other persistent post-operative pain disorders Molecular Pain 2015, 11, p.21

10 Shoja and Besharati Dry eye after LASIK

for myopia: Incidence and risk factors European Journal of Ophthalmology 2007, 17, pp.1-6