Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của hội chứng sheehan

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu xác định đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng của 47 bệnh nhân với hội chứng sheehan đã được chẩn đoán và điều trị trong 3 năm, từ tháng 01/2009 đến tháng 12/2011 tại khoa Nội tiết bệnh viện Chợ Rẫy.

giữa nhóm BN có và không có viêm teo NMDD

(5,1 ± 1,8 so với 6,2 ± 1,4) Với giá trị ngưỡng

PGI/PGII ≤ 5,5, độ nhạy và độ đặc hiệu trong

chẩn đoán nhiễm HP và viêm teo NMDD lần

lượt là 80,7% và 76,3% Kết quả này gợi ý rằng

việc định lượng nồng độ PG và gastrin huyết

thanh giúp ích cho lâm sàng trong chẩn đoán

nhiễm HP, mức độ hoạt động của VDD và viêm

teo NMDD

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Di-Mario F, Cavallaro LG et al (2006), “Usefulness of serum

pepsinogens in Helicobacter pylori chronic gastritis: Relationship

with inflammation, activity and density of the bacterium”,

Digestive Disease and Sciences, 51, pp: 1791-5

2 Germana B et al (2005), “Clinical usefulness of serum

pepsinogens I and II, gastrin-17, and anti-Helicobacter pylori

antibodies in the management of dyspeptic patients in primary

care”, Digestive and Liver disease, 37, pp: 501-8

3 Kang JM, Kim N et al (2008), “The role of serum pepsinogen and

gastrin test for the detection of gastric cancer in Korea”,

Helicobacter, 13, pp: 146-56

4 Kim JH et al (2001), “Seroepidemiological study of Helicobacter

pylori infection in asymtomatic people in South Korea”, J Gastroenterol and Hepatol., 16, pp: 969-75

5 Kim JH et al (2009), “Clinical meaning of pepsinogen test and

Helicobacter pylori serology in the health check-up population in

Korea”, European Journal of Gastroenterology and Hepatology, 21,

pp: 606-12

6 Kiyohira K, Yoshihara M, Ito M, et al (2003), “Serum pepsinogen

concentration as a marker of Helicobacter pylori infection and the

histologic grade of gastritis; evaluation of gastric mucosa by

serum pepsinogen levels”, J Gastroenterol., 38, pp: 332-8

7 Kwak MS, Kim N, Lee HS et al (2010), “Predictive power of serum pepsinogen tests for the development of gastric cancer in

comparision to the histologic risk index”, Dig Dis Sci., 55, pp:

2275-85

8 Leung WK, Wu M, Kakugawa Y et al (2008), “Screening for

gastric cancer in Asia: current evidence and practice”, Lancet

Oncol., 9, pp: 279-87

9 Miki K (2006), “Gastric cancer screening using serum

pepsinogen test method”, Gastric cancer, 9, pp: 245-53

10 Tran Khanh Hoan và CS (2010), “Non-invasive method for evaluation intestinal metaplasia and gastric epithelial dysplasia”,

Vietnamese J Gastroenterology, 20 (5), pp 1335-42

ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG, CẬN LÂM SÀNG CỦA HỘI CHỨNG SHEEHAN

Nguyễn Thị Bích Đào*

TÓM TẮT

Mục tiêu: Mục đích của nghiên cứu này là để xác định đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng

của 47 bệnh nhân với hội chứng Sheehan chúng tôi đã chẩn đoán và điều trị trong 3 năm, từ tháng 01/2009 đến tháng 12/2011 tại khoa Nội tiết bệnh viện Chợ rẫy

Phương pháp: Hồi cứu mô tả Các dữ liệu như tiền sử y khoa, các xét nghiệm cận lâm sàng, phân tích

hormone tuyến yên, CT và/hoặc MRI scan của hố yên của bệnh nhân đã được xem xét

Kết quả: Tất cả 47 bệnh nhân đều bị mất sữa sau sinh và bị vô kinh Tất cả bệnh nhân đều có tiền sử

băng huyết khi sinh và các triệu chứng của hội chứng Sheehan Có 12 (25,5%) bệnh nhân có rối loạn tri giác Tất cả 47 bệnh nhân có suy giáp thứ phát, suy vỏ thượng thận, thiểu năng sinh dục hypogonadotrophic và sự thiếu hụt hoóc môn tăng trưởng Đái tháo nhạt đã không được tìm thấy trong bất

kỳ bệnh nhân nào Hình ảnh tuyến yên teo nhỏ được phát hiện ở 3/11 bệnh nhân được làm CT

Kết luận: Mặc dù hiếm, nhưng hội chứng Sheehan vẫn còn gặp trong thực hành lâm sàng Nếu không

được chẩn đoán sớm, nó có thể gây ra bệnh tật và tử vong Các dấu hiệu quan trọng nhất để chẩn đoán hội chứng Sheehan là mất sữa sau sinh và không có kinh nguyệt trở lại sau khi sinh bị băng huyết nặng

Từ khóa: Hội chứng Sheehan, tuyến yên

ABSTRACT

CLINICAL AND PARACLINICAL FEATURES OF SHEEHAN’ SYNDROME PATIENTS

Nguyen Thi Bich Dao * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 2 - 2012: 184 - 190

Purpose: The aim of the present study was to determine the clinical and hormonal characteristics with

Sheehan's syndrome in 47 cases that we had diagnosed Fourty-seven patients with Sheehan's syndrome, diagnosed and treatment at Chợ rẫy hospital in the last 3 years (1/2009-12/2011) were reported in the study

Methods: Descriptive-retrospective study Medical history, physical examination, routine laboratory

examinations, pituitary hormone analysis, CT and/or MRI scan of the sella of the patients were reviewed

Results: All patients had a history of massive hemorrhage at delivery and physical signs of Sheehan's

syndrome Fourty-seven of them lacked postpartum milk production, followed by failure of resumption of menses There were 12 (25.5%) subjects with disturbances in consciousness All 47 patients had secondary hypothyroidism, adrenal cortex failure, hypogonadotrophic hypogonadism deficiency Diabetes insipidus has not been found in any patient Empty sellae were revealed in 3/11 patients by CT

Conclusions: Sheehan's syndrome is still encountered in clinical practice occasionally If not

diagnosed early, it could cause increased morbidity and mortality The most important clues for diagnosis of Sheehan's syndrome are lack of lactation and failure of menstrual resumption after a delivery complicated with severe hemorrhage

Keywords: Sheehan’s syndrome, pituitary gland

MỞ ĐẦU

Hội chứng Sheehan là tình trạng suy tuyến

yên, xuất hiện ở một số phụ nữ sau đẻ do

nguyên nhân tuyến yên bị hoại tử Hay còn

được gọi là hoại tử tuyến yên sau đẻ -

postpartum pituitary necrosis (Sheehan’s

syndrome) được mô tả năm 1937 bởi Harold

Leeming Sheehan (1900-1988)

Sheehan là bệnh hiếm ở các nước đã phát

triển, nhưng vẫn là mối đe dọa chính cho phụ

nữ ở những nước đang phát triển

Sinh lý bệnh

Cho đến nay, cơ chế chính xác gây hoại tử

tuyến yên sau đẻ vẫn chưa được biết rõ Một giả

thiết được đưa ra để giải thích hiện tượng này là

trong quá trình mang thai, tuyến yên sẽ to ra,

cần nhiều máu hơn nên nó cũng sẽ có nguy cơ

cao hơn bị tổn thương khi thiếu máu Do đó khi

sản phụ bị mất nhiều máu trong hoặc ngay sau

sinh như đờ tử cung, vỡ tử cung, rau càrăng

lược dẫn đến tụt huyết áp thì theo phản xạ, các

mạch máu sẽ co lại để ưu tiên cấp máu cho các

cơ quan quan trọng như não, tim, thận và

giảm cấp máu cho đa phần các cơ quan khác nên tuyến yên sẽ dễ bị hoại tử do thiếu máu nặng và kéo dài Một giả thiết khác là các sản phụ có nguy cơ cao bị mắc các bệnh tự miễn, viêm mạn tính trong đó tuyến yên bị viêm mạn tính và dẫn đến suy tuyến yên sau đẻ Trong đa số các trường hợp, dấu hiệu và triệu chứng của HC Sheehan có biểu hiện ban đầu không rõ rệt, dễ bị bỏ qua và diễn ra âm thầm, tiến triển từ từ có thể sau vài tháng nhưng cũng

có thể sau nhiều năm Nó là tổng hợp các triệu chứng của suy tuyến giáp, thượng thận và sinh dục Các triệu chứng của suy giáp như chậm chạp, tăng cân, sợ lạnh Các triệu chứng của suy thượng thận như mệt nhiều, huyết áp thấp, sút cân Các triệu chứng của suy tuyến sinh dục như rụng lông nách, lông mu, không có kinh trở lại hoặc kinh nguyệt không đều Các triệu chứng khác như thiếu máu nặng, có thể bị trầm cảm hoặc rối loạn tâm thần Thường là sau một cuộc đẻ mất nhiều máu, nhiều phụ nữ teo nhỏ bầu vú, teo bộ phận sinh dục ngoài, mệt mỏi, phản xạ kém, giảm trí nhớ; đôi lúc hạ đường huyết, thậm chí hôn mê

* Khoa Nội tiết, BV Chợ Rẫy

Tác giả liên lạc: TS.BS Nguyễn Thị Bích Đào, ĐT: 0983915048, Email: phd_bichdao@hotmail.com

Tuy nhiên cũng có những triệu chứng có giá

trị gợi ý và xuất hiện sớm nhưng ít được để ý,

đó là sau đẻ người mẹ không có sữa cho con bú

và không bao giờ có kinh trở lại.Phần lớn những

dấu hiệu trên là không đặc hiệu, dễ nhầm với

bệnh khác, do đó đa số các bệnh nhân Sheehan

thường được chẩn đoán muộn và sai

Chẩn đoán HC Sheehan có thể rất khó khăn

Khó khăn lớn nhất là do người bệnh thường đến

bệnh viện muộn, triệu chứng không đặc hiệu và

thầy thuốc lại ít khi nghĩ đến bệnh này

Để chẩn đoán HC Sheehan cần dựa vào hỏi

bệnh rất có giá trị như tiền sử sinh đẻ, nuôi con

(có sữa không), kinh nguyệt Khi khám bệnh

phải chú ý xem bệnh nhân có sẹo mổ không, lý

do mổ là gì, có liên quan đến băng huyết sau đẻ

hay không

Việc thăm khám cần chú ý để phát hiện các

triệu chứng của suy giáp, suy thượng thận và

nhất là suy sinh dục như đầu vú nhạt màu, lông

nách và lông mu bị rụng Các xét nghiệm máu

gồm định lượng các hormon tuyến yên (ACTH,

TSH, FSH, LH), hormon tuyến giáp (FT3, FT4),

hormon tuyến thượng thận (Cortisol), hormon

tuyến sinh dục (estrogen, progesteron) và các

hormon này thường bị giảm rất thấp

Các xét nghiệm máu khác để phát hiện bệnh

nhân bị thiếu máu, rối loạn nước và điện giải

Chụp cộng hưởng từ tuyến yên để kiểm tra

kích thước tuyến yên cũng như loại trừ các

nguyên nhân gây suy tuyến yên khác, ví dụ như

u tuyến yên

Điều trị hội chứng Sheehan về nguyên tắc là

điều trị thay thế các hormon bị thiếu; thuốc sử

dụng thường là các hormon tổng hợp; điều trị

dò liều để tìm được liều đủ và phù hợp cho

từng người bệnh; điều trị lâu dài, suốt đời

Hội chứng Sheehan là một bệnh lý nội tiết

nặng và khá phức tạp nhưng nếu được điều trị

đầy đủ thì bệnh nhân hoàn toàn có được cuộc

sống với chất lượng tốt Điều quan trọng nhất là

cần phát hiện sớm các bệnh nhân có nguy cơ cao

do bị băng huyết sau đẻ Hiện nay những tiến

bộ trong sản khoa nên căn bệnh này ngày càng

ít gặp hơn và cũng được phát hiện sớm hơn

Tình hình nghiên cứu trên thế giới

Vì hội chứng Sheehan là bệnh lý hiếm gặp, nên các nghiên cứu trên thế giới về Sheehan thường là báo cáo với số lượng bệnh nhân nghiên cứu ít

Mục tiêu nghiên cứu

Mục đích của nghiên cứu này là để xác định đặc điểm lâm sàng và xét nghiệm cận lâm sàng của 47 bệnh nhân với hội chứng Sheehan chúng tôi đã chẩn đoán và điều trị trong 3 năm qua tại khoa Nội tiết bệnh viện Chợ rẫy Các dữ liệu như tiền sử y khoa, các xét nghiệm cận lâm sàng, phân tích hormone tuyến yên, CT và/hoặc MRI scan của hố yên của bệnh nhân đã được xem xét

ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đối tượng nghiên cứu

Những bệnh nhân nhập viện điều trị tại khoa nội tiết vì bị hội chứng sheehan từ 2009 đến 2011

Tiêu chuẩn chọn bệnh

Những bệnh nhân nhập viện điều trị tại khoa nội tiết vì bị hội chứng sheehan có hồ sơ lưu trữ tại bệnh viện chợ rẫy

Phương pháp nghiên cứu

Hồi cứu mô tả

KẾT QUẢ

Chúng tôi khảo sát được 47 trường hợp hội chứng Sheehan nhập viện điều trị tại khoa Nội tiết – Bệnh viện Chợ Rẫy trong khoảng thời gian từ tháng 01/2009 đến tháng 12/2011

Đặc điểm lâm sàng

Đặc điểm về tuổi

Tuổi trung bình của bệnh nhân trong

nhóm nghiên cứu là 55,1 ± 13,1 tuổi

Bảng 1: Phân nhóm tuổi

Phân nhóm tuổi N Phần trăm

< 45 tuổi 6 12,8%

45- 55 tuổi 16 34%

55 – 65 tuổi 14 29,8%

>65 11 23,4%

Nhận xét: Nhóm bệnh nhân 45 – 55 tuổi có

tỉ lệ cao nhất là 34 % và có tỉ lệ thấp nhất là

nhóm bệnh nhân < 45 tuổi

Nghề nghiệp và nơi cư trú

Bảng 2: Nghề nghiệp và địa chỉ

Đặc điểm N Phần trăm

Nơi cư trú Thành thị 11 23,4%

Nông thôn 36 76,6%

Nghề nghiệp Nông dân 8 17%

Văn phòng 2 4,2%

ở nhà 35 74,5%

khác 2 4,3%

Nhận xét: Đến 2/3 trường hợp bệnh nhân

sống ở nông thôn (76,6%) 74,5% bệnh nhân ở

nhà, chỉ có 02 trường hợp làm văn phòng (4,2%)

Đặc điểm về tiền căn sản khoa

Bảng 3: Tiền căn sản khoa

Sinh khó 5 10,6%

Sinh mổ 2 4,3%

Sinh thường 40 85,1%

Tổng cộng 47 100

Nhận xét: Chỉ có 02 trường hợp sinh mổ

(4,3%), 5 trường hợp sinh khó, còn lại đa số

đều sinh thường

Biểu hiện lâm sàng sau sinh

Mất sữa sau sinh có 47 trường hợp (100%)

và Vô kinh thứ phát có 47 trường hợp (100%)

Tất cả bệnh nhân đều mất sữa sau sinh và sau

đó là vô kinh thứ phát

Thời gian liên quan đến tiền căn sản khoa

Bảng 4: Thời gian liên quan đến tiền căn sản khoa

Thời gian Trung bình ± độ

lệch chuẩn

Thời gian mất sữa sau sinh (tháng)* 1,0 (0,5 – 2,0)

Sinh con lần thứ x bị băng huyết* 3,5 (3,0 – 6,5)

Thời gian từ khi bị băng huyết đến khi

xuất hiện triệu chứng mệt mỏi (tháng)*

120,0 (36,0 – 168,0) Thời gian từ khi bị băng huyết đến lúc đi

khám bệnh (tháng)

150,7 ± 107,8

(*) Trung vị (khoảng tứ vị, Q1 – Q3)

Nhận xét: Thời gian trung bình bị mất sữa sau sinh là 01 tháng Đa số bệnh nhân sinh nhiều lần, trung bình bệnh nhân bị băng huyết sau sinh ở lần sinh con thứ 4 Thời gian từ lúc bị băng huyết đến lúc xuất hiện triệu chứng mệt mỏi trung bình là 10 năm (120 tháng) Thời gian

từ lúc bị băng huyết đến lúc bệnh nhân đi khám bệnh trung bình 13 năm (150 tháng)

Lý do nhập viện

Bảng 5: Lý do nhập viện

Tình trạng nhập viện Thường 2 4,3% Cấp cứu 45 95,7%

Lý do vào viện Rối loạn tri giác 12 25,5% Nôn ói 11 23,4% Tiêu chảy, đau bụng 3 6,4% Mệt mỏi 16 34%

Khác 5 10,6%

Nhận xét: Đa số bệnh nhân nhập viện trong tình trạng cấp cứu (95,75%) Triệu chứng thường gặp nhiều nhất khi nhập viện là mệt mỏi, rối loạn tri giác và nôn ói

Triệu chứng lâm sàng

Bảng 6: Triệu chứng lâm sàng

Chậm chạp 41 87,2% Tăng cân 4 8,5%

Sợ lạnh 8 17%

Mệt mỏi 46 97,9% Huyết áp thấp 19 40,4% Sụt cân 6 12,8% Đầu vú nhạt màu 1 2,1% Rụng lông 18 38,3% Trầm cảm 3 6,4% Thiếu máu 33 70,2%

Nhận xét: Hầu hết bệnh nhân đều có triệu chứng mệt mỏi (97,9%), chậm chạp (87,2%), huyết áp thấp, rụng lông vùng cơ quan sinh dục, thiếu máu Có 03 trường hợp bị trầm cảm lâu ngày, 01 trường hợp thay đổi sắc tố đầu vú

Đặc điểm huyết áp lúc nhập viện

Bảng 7: Đặc điểm huyết áp

Huyết áp Trung bình ± Thấp nhất –

độ lệch chuẩn cao nhất

HA tâm thu (mmHg) 105,4 ± 17,8 70 – 140

HA tâm trương

(mmHg)

65,3 ± 8,5 45 - 80

Nhận xét: Huyết áp tâm thu trung bình của

nhóm nghiên cứu lúc nhập viện là 105,4 mmHg,

thấp nhấp là 70 mmHg, cao nhấp 140 mmHg

Tương tự, mức huyết áp tâm trương trung bình

là 65,3 mmHg

Đặc điểm cận lâm sàng

Đặc điểm về sinh hóa và lipid máu

Bảng 8: Đặc điểm về sinh hóa và lipid máu lúc nhập

viện

độ lệch chuẩn

Đường huyết lúc nhập viện (mg/dl) 91,4 ± 48,5

Cholesterone (mg/dl) 241,5 ± 63,8

Triglyceride (mg/dl) 202,7 ± 64,3

HDL-c (mg/dl) 37,2 ± 11,8

LDL-c (mg/dl) 163,1 ± 59,1

Hồng cấu (G/L) 3,7 ± 0,6

Hgb (g/dl) 10,8 ± 1,8

Bạch cầu (G/L) 6,7 ± 2,9

Na máu (mmol/L) 120,6 ±1,1

Kali máu (mmol/L) 3,5 ± 0,6

Ca máu (mmol/L) 2,0 ± 0,3

Cl máu (mmol/L) 86,7 ± 10,2

Cratinin máu (mg/dl) 0,86 ± 0,23

Nhận xét: Nhóm bệnh nhân nghiên cứu có

nồng độ LDL-c trung bình là 163,1 ± 59,1 mg/dl,

cao hơn so với giá trị tham khảo: và nồng độ

HDL-c thấp với 37,2 ± 11,8 mg/dl Bệnh nhân bị

thiếu máu nhẹ với Hgb trung bình là 10,8 ± 1,8

g/dl Đặc biệt natri máu của bệnh nhân khá thấp,

với chỉ số trung bình là 120,6 ±1,1 mmol/L

Đặc điểm hormone tuyến yên

Bảng 9: Đặc điểm hormone tuyến yên

Hormone tuyến yên Giá trị

ACTH (pg/ml) 11,02 (7,06 – 24,78)

Cortisol máu (ng/ml) 23,3 (8,0 – 44,0)

TSH (mU/L) 1,23 (0,32 – 1,98)

fT4 (pg/ml) 6,34 (3,16 – 11,7)

fT3 (pg/ml) 1,37 (0,90 – 2,02)

FSH (mU/L) 4,09 (1,90 – 12,20)

LH (mU/L) 1,24 (0,47 – 2,10)

Estradiol (pg/ml) 15,2 (12,0 – 33,8)

Nhận xét: Các hormone thùy trước tuyến yên của nhóm bệnh nhân nghiên cứu có nồng

độ trung bình rất thấp, tất cả bệnh nhân đều

bị suy toàn bộ thùy trước tuyến yên

Các đặc điểm khác

Bảng 10: Đặc điểm khác

Hình ảnh CT tuyến yên teo nhỏ 3/11 27,2%

Đái tháo nhạt 0/47

Nhận xét: Chỉ có 11 bệnh nhân được chụp

CT scan não trong đó có 03 trường hợp có hình ảnh tuyến yên teo nhỏ (27,2%) Không có bệnh nhân nào bị đái tháo nhạt

Kết quả điều trị

Bệnh nhân đáp ứng với điều trị tốt, xuất viện: 47/47 (100%)

Thời gian nằm viện

Thời gian nằm viện điều trị trung bình là 10 ngày (khoảng tứ vị: 7 – 15 ngày)

BÀN LUẬN

Hội chứng Sheehan là tình trạng hoại tử tuyến yên xảy ra sau tai biến sản khoa, băng huyết sau sanh Chẩn đoán dựa vào tiền căn sản khoa và các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng với các hormon tuyến yên có nồng độ thấp Hình ảnh học tuyến yên (CT scan hay MRI) cho thấy hình ảnh hố yên trống Hội chứng Sheehan

là một trong những nguyên nhân suy tuyến yên

ở các nước đang phát triển và ở các nước phát triển thì ít gặp hơn(1,4) Hội chứng Sheehan có thể

là tình trạng thiếu hụt hormone tuyến yên toàn

bộ hay từng phần(0) Chúng tôi khảo sát được 47 trường hợp bệnh nhân có hội chứng Sheehan nhập viện điều trị tại khoa Nội tiết bệnh viện Chợ Rẫy trong 3 năm, từ tháng 1/ 2009 đến tháng 12 năm 2011, có tuổi trung bình là 55,1 ± 13,1 tuổi, mặc dù đa số (34%) là bệnh nhân tuổi từ 45-55, nhưng có 6 bệnh nhân < 45 tuổi và 23,4

% bệnh nhân > 65 tuổi So sánh với kết quả nghiên cứu của Sert M và cs(3) tại khoa nội tiết bệnh viện Balcali Thổ Nhĩ kỳ từ 2/1982- 5/2002, có 28 trường hợp Sheehan’s được chẩn

đoán và theo dõi trong 20 năm, tuổi trung

bình của các đối tượng nghiên cứu là 48,2 ±

10,5 tuổi (30-70), thì độ tuổi trung bình của

bệnh nhân trong nghiên cứu của chúng tôi

lớn hơn, nhưng bệnh nhân ở các độ tuổi trong

2 nghiên cứu thì tương đồng nhau và cũng

tương đồng với kết quả nghiên cứu của Yusuf

Özkan & Ramis Colak có 20 ca được khảo sát

thì độ tuổi trung bình là 51,1 ± 9,4 năm (từ 40

-65 tuổi)

Đa số bệnh nhân của chúng tôi (76,6%)

đến từ khu vực nông thôn với công việc là ở

nhà (74,5%) hoặc làm nông nghiệp (17%) Có

sự khác biệt này là do bệnh viện Chợ rẫy là

tuyến cuối trong hệ thống y tế chăm sóc sức

khỏe tiếp nhận bệnh nhân của khu vực đồng

bằng sông Cửu long

Xem xét tiền căn sản khoa của 47 người

bệnh, 85,1 % (40/47) bệnh nhân có cuộc sinh

bình thường, chỉ có 5 trường hợp sinh khó và 2

trường hợp sinh mổ Nhưng tất cả 47 bệnh nhân

đều mất sữa sau sinh và sau đó là vô kinh thứ

phát Thời gian trung bình bị mất sữa sau sinh là

01 tháng Đa số bệnh nhân sinh nhiều lần, trung

bình bệnh nhân bị băng huyết sau sinh ở lần

sinh con thứ 4 (3-6,5) Tương tự kết quả nghiên

cứu của Sert M, có 9/28 trường hợp mang thai 1

lần, 42,9% (12/28) bệnh nhân mang thai từ 4 lần

trở lên, có 1 trường hợp đã mang thai 9 lần Thời

gian từ lúc bị băng huyết đến lúc xuất hiện triệu

chứng mệt mỏi trung bình là 10 năm (120 tháng)

Nhưng phải mất thời gian rất lâu sau khi đã có

biểu hiện bất thường của sức khỏe người bệnh

mới đi khám bệnh Thời gian mắc bệnh trung

bình (từ lúc bị băng huyết đến lúc bệnh nhân

đến bệnh viện) trung bình 13 năm (150 tháng)

Kết quả nghiên cứu của chúng tôi tương tự với

kết quả của tác giả Sert M với thời gian mắc

bệnh trung bình, là 13,92 ± 6,05 (từ 6-30 năm) và

tác giả Yusuf Özkan & Ramis Colak(5) có thời

gian chẩn đoán là 16,35 ± 4,74 (từ 5-25 năm)

Thời gian phát hiện bệnh dài cho thấy bệnh

nhân được chẩn đoán muộn, ảnh hưởng đến

chất lượng sống Đa số các nghiên cứu về

Sheehan là nghiên cứu hồi cứu, nhưng nghiên

cứu của tác giả Fumio(3) là nghiên cứu tiền cứu, với 06 ca Sheehan có tiền căn sản khoa được theo dõi hơn 30 năm Trong nghiên cứu này các bệnh nhân được chụp MRI tuyến yên, hormome tuyến yên, kháng thể kháng tế bào tuyến giáp và tuyến yên, nồng độ ADH và áp suất thẩm thấu máu được khảo sát Kết quả nghiên cứu cho thấy thời gian phát hiện bệnh dao động từ 3 – 32 năm, Kết quả MRI cho thấy có 05 ca hố yên trống, có 2/5 ca (40%) suy tuyến yên từng phần

và 3/5 ca (60%) còn chức năng sinh dục, rối loạn chức năng tuyến yên sau phát hiện ở 3/6 ca (50%) mặc dù trên lâm sàng không có biểu hiện tiểu nhiều

Về các đặc điểm lâm sàng, nghiên cứu của chúng tôi 95,75% bệnh nhân nhập viện trong tình trạng cấp cứu và 25% (12/47) bệnh nhân nhập viện với tình trạng rối loạn tri giác Kết quả này không khác biệt với kết quả của Sert

M, cũng có 32,1 % (9/28) trường hợp có rối loạn tri giác liên hệ với tình trạng hạ natri máu với mức natri máu trung bình của nhóm bệnh nhân có hạ natri là 116,6 ± 10,2 mEq/L (101-132) Nghiên cứu Yusuf Özkan & Ramis Colak(5) có 3 trường hợp (15%) nhập cấp cứu

vì hạ đường huyết, 03 bệnh nhân (15%) vì suy giáp và 1 bệnh nhân hạ natri máu

Theo kinh điển và các nghiên cứu khác cho thấy hạ natri máu là biểu hiện rối loạn điện giải thường gặp trong Sheehan’s, tỉ lệ này là 33-69%; thời gian từ khi bị bệnh đến khi ghi nhận bị hạ natri máu từ vài tháng đến 33 năm Nghiên cứu của chúng tôi ghi nhận triệu chứng thường gặp nhiều nhất khi nhập viện là mệt mỏi, rối loạn tri giác và nôn ói Xét nghiêm điện giải đồ với natri máu trung bình của 47 bệnh nhân là 120,6 ± 1,1 mmol/L, đây là mức thấp so với ngưỡng bình thường là 135-155 mmol/L Hầu hết bệnh nhân đều có triệu chứng mệt mỏi với tỉ lệ là 97,9%, chậm chạp gặp trong 87,2% các trường hợp, huyết áp thấp 40,4%, rụng lông vùng cơ quan sinh dục 38,3%, đặc biệt có 03 trường hợp bị trầm cảm lâu ngày, 01 trường hợp thay đổi sắc

tố đầu vú

Các xét nghiệm sinh hóa khác: nhóm bệnh

nhân nghiên cứu của chúng tôi có 70,2% trường

hợp có thiếu máu nhẹ với số lượng hồng cầu

trung bình là 3,7 ± 0,6 G/L, Hgb 10,8 ± 1,8 (g/dl)

Nồng độ LDL-c trung bình là 163,1 ± 59,1 mg/dl,

cao hơn so với giá trị tham khảo và nồng độ

HDL-c thấp với 37,2 ± 11,8 mg/dl Đặc biệt natri

máu của bệnh nhân thấp, với chỉ số trung bình

là 120,6 ± 1,1 mmol/L Nghiên cứu Yusuf Özkan

& Ramis Colak(5) có mức cholesterol toàn phần

220,91 ± 38,08 mg/dl, LDL-Cholesterol: 139,11 ±

32,80 mg/dl, HDL-Cholesterol: 39,82 ± 5,20

mg/dl, Triglyceride: 206,21 ± 97,20 mg/dl Nồng

độ Natri máu 132 ± 9,9 mEq/l Na+ trung bình lúc

nhập cấp cứu 116 mEq/L

Kết quả khảo sát các hormone thùy trước

tuyến yên của nhóm bệnh nhân nghiên cứu có

nồng độ trung bình rất thấp không tương

xứng đáp ứng với stress bệnh lý, Tất cả bệnh

nhân đều bị suy toàn bộ thùy trước tuyến yên,

với hormon trục tuyến yên-thượng thận là

ACTH 11,02 (7,06-24,78) pg/ml, Cortisol máu

23,3 (8,0-44,0) ng/ml, hormon trục tuyến yên-

tuyến giáp với TSH 1,23 (0,32-1,98) mU/L, fT4

6,34 (3,16-11,7) pg/ml, fT3 1,37 (0,90-2,02)

pg/ml, hormon sinh dục FSH 4,09 (1,90-12,20)

mU/L, LH 1,24 (0,47-2,10) mU/L, Estradiol 15,2

(12,0-33,8) pg/ml Nồng độ trung bình

hormone của 20 ca Sheehan’s trong nghiên

cứu của Yusuf Özkan & Ramis Colak với TSH:

1,46 ± 1,36 mIU/L, fT3: 1,04 ± 0,77 pg/dl, fT4:

0,68 ± 0,51 ng/dl, FSH: 2,14 ± 0,99 mIU/mL,

LH: 0,881 ± 0,40 mIU/ml, E2: 14,35 ± 5,88

pg/ml, Prolactin: 3,54 ± 1,24 ng/ml, cortisol:

2,07 ± 1,34 μg/dl, GH: 0,17 ± 0,24 ng/ml, tất cả

đều thấp hơn bình thường

Đặc biệt trong nghiên cứu của chúng tôi và

của các tác giả Sert M và Yusuf Özkan(5,6) không

ghi nhận trường hợp bệnh nhân nào bị đái tháo nhạt Do hạn chế của nghiên cứu là hồi cứu nên chúng tôi chỉ ghi nhận được là chỉ có 11/47 bệnh nhân được chụp CT scan não trong đó có 03 trường hợp có hình ảnh tuyến yên teo nhỏ (27,2%) Trong nghiên cứu của Yusuf Özkan & Ramis Colak(5) thì tất cả bệnh nhân được làm MRI tuyến yên, 11 ca cho hình ảnh hố yên trống,

09 ca hố yên trống bán phần và các test động khảo sát chức năng tuyến yên

KẾT LUẬN

Sheehan’s là bệnh hiếm gặp, có thể gặp ở các nước đang phát triển nhiều hơn các nước

đã phát triển Bệnh gây biến chứng trầm trọng, làm tăng bệnh tật và tử vong Các tai biến băng huyết trong sản khoa có thể gây nên tình trạng này Vì vậy cần chú trọng việc theo dõi lâu dài, đánh giá ảnh hưởng của tai biến sản khoa đối với tuyến yên nhằm phát hiện bệnh sớm và can thiệp kịp thời

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Dash RJ, Gupta V, Suri S (1993) “Sheehan’s syndrome: clinical profile, pituitary hormone responses and computed

sellar tomography” Aust N Z J Med 1993; 23 (1):26–31

2 Haddock L, Vega LA, Aguilo F, Rodriguez O (1972)

“Adrenocortical, thyroidal and human growth hormone

reserve in Sheehan’s syndrome” Johns Hopkins Med J.; 131

(2):80–99

3 Otsuka F, Kageyama J, Ogura T, Hattori T, Makino H (1998), “Sheehan’s Syndrome of more than 30 years’ duration: An endocrine and MRI study of 06 cases”

Endocrine Journal 45: 451-458

4 Ozbey N, Inanc S, Aral F, Azezli A, Orhan Y, Sencer E, Molvalilar S (1994) “Clinical and laboratory evaluation of

40 patients with Sheehan’s syndrome” Isr j Med Sci.;

30:826–829

5 Ozkan Y, Colak R (2005), “Sheehan Syndrome: Clinical and

laboratory evaluation of 20 cases”, Neuroendocrinol Lett; 26

(3):257–260

6 Sert M , Tetiker T , Kirim S , Kocak M (2003) ”Clinical report

of 28 patients with Sheehan's syndrome” Endocr J. Jun;50 (3):297-301