Mối liên quan giữa loãng xương và bệnh lý tạng thận

Đề tài nhằm khảo sát tỉ lệ các triệu chứng của rối loạn chức năng tạng thận trên bệnh nhân loãng xương kèm thiên quý suy; so sánh tỉ lệ này với những người thiên quý suy. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm rõ nội dung chi tiết của đề tài nghiên cứu này

MỐI LIÊN QUAN GIỮA LOÃNG XƯƠNG VÀ BỆNH LÝ TẠNG THẬN

Lê Ngọc Thanh*, Nguyễn Trương Minh Thế*

TÓM TẮT

Đặt vấn đề và mục tiêu: Trong một nghiên cứu trước đây cho thấy rối loạn chức năng Thận chủ cốt tủy là một trong những rối loạn thường xảy ra nhất ở những người lớn tuổi Các triệu chứng này có tính chất gần giống với các triệu chứng ở những người bị loãng xương ở người lớn tuổi Như vậy “c ó mối tương quan nào giữa bệnh loãng xương với rối loạn chức năng Thận chủ cốt tủy hay không?” Đề tài nhằm khảo sát tỉ lệ các triệu chứng của rối loạn chức năng tạng Thận trên bệnh nhân Loãng xương kèm thiên quý suy; so sánh tỉ lệ này với những người thiên quý suy

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Đề tài được thực hiện theo phương pháp mô tả, cắt ngang trên

mẫu dân số là 369 người tại Bệnh viện Chợ Rẫy, Bệnh viện YHCT - TP HCM Đối tượng được chọn là những người trong độ tuổi ≥ 49 tuổi (đối với nữ) và ≥ 64 tuổi (đối với nam) được chẩn đoán là loãng xương theo WHO

Số liệu được thu thập bằng bảng phỏng vấn và thăm khám một số nghiệm pháp Các biến số theo dõi gồm các triệu chứng lâm sàng: đau thắt lưng, tiểu nhiều lần, phù 2 chi dưới, đau nhức trong xương, rụng răng, rụng tóc, tóc bạc, giảm thính lực, ù tai, động tác kém khéo léo, khó thở và các mức độ loãng xương Đề tài được thực hiện trong thời gian từ tháng 6/2010 tới tháng 09/2011

Kết quả: Khảo sát cho thấy triệu chứng xuất hiện với tỉ lệ cao gồm đau thắt lưng 98%, đau nhức các khớp tỉ

lệ 81%, giảm thính lực 64%,tiểu nhiều 59%, rụng tóc 50% Đối với những triệu chứng còn lại tỉ lệ thấp hơn như ù tai là 33%, khó thở 27%, rối loạn về kỹ xảo, tác cường 7%, phù thủng 6% So sánh với với kết quả của đề tài “Khảo sát tỉ lệ triệu chứng tạng Thận trên bệnh nhân Thiên quý suy” cho thấy tỉ lệ các triệu chứng đau thắt lưng và đau nhức xương khớp ở nhóm thiên quý suy + loãng xương cao hơn hẳn so với nhóm thiên quý suy Các triệu chứng còn lại ở cà hai nhóm khác biệt không có ý nghĩa thống kê và tính chất các triệu chứng ở cả hai nhóm

là như nhau.

Kết luận: Có mối liên quan giữa rối loạn chức năng Thận chủ cốt tuỷ và bệnh loãng xương Cần có những

nghiên cứu bệnh chứng để khẳng định mức độ liên quan này

Từ khóa: Tạng Thận (theo Y học cổ truyền), Thiên quý suy, Loãng xương

ABSTRACT

RELATIONSHIP BETWEEN OSTEOPOROSIS AND PATHOLOGY OF KIDNEY

Le Ngoc Thanh, Nguyen Truong Minh The

* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 1 – 2012: 42 – 47

Background and Aims: In a previous study showed that dysfunction of “Kidney manages bone and bone

marrow” is one of the most common problem seen in elder people Its manifestations are similar to the symptoms

of osteoporosis in the elderly Is there a correlation between osteoporosis with dysfunction of “Kidney manages bone and bone marrow”? This study was designed to survey the rate of symptoms of Kidney dysfunction in 'Thien Quy deficiency’ patients with osteoporosis; compared with those of 'Thien Quy deficiency’

Materials and Method: A cross-sectional study was carried out on 369 patients at Cho Ray Hospital,

Traditional medicine Hospital at Ho Chi Minh city from 6/2010 to 9/2011 Enrolled subjects were aged ≥ 49 years

 Khoa Y học Cổ truyền – Đại học Y Dược Tp HCM

(for women) and ≥ 64 years (for men) with osteoporosis by WHO criteria Data were collected by a questionnaire and clinical examinations Lower back pain, frequency of urination, swelling of lower limbs, bone and joint pain, teeth loss, hair loss, grey-hair, hearing impairment, tinnitus, decreased movement skilful, dyspnea and the degree

of osteoporosis were monitored

Results: The study had shown that among high occurrence rates were lower back pain 98%, bone and joint

pain 81%, hearing impairment 64%, %, frequency of urination 59%, hair loss 50 % The remaining symptoms with lower rate including tinnitus 33 %, dyspnea 27%, decreased movement skilful 7%, and swelling of lower limbs 6% Compared with the results of the study "a study on occurrence rates of Kidney’s symptoms in “Thien quy deficiency’ patients" revealed that the rate of symptomatic lower back pain and bone and joint pain in group 'Thien Quy deficiency’ + osteoporosis is higher than group'Thien Quy deficiency’ For other symptoms there is no

statistical significantly difference between 2 groups and the symptom characteristics in both groups are similar

Conclusion: There is a correlation between manifestations of dysfunction of “Kidney manages bone and

bone marrow” in traditional Medicine and osteoporosis in Western Medicine A case control study is needed to carry on confirm this relevance

Keyword: Kidney (traditional medicine theory), Tian Gui Osteoporosis

ĐẶT VẤN ĐỀ

Với nhiều sự tiến bộ trong lĩnh vực chăm sóc

sức khỏe, tuổi thọ trung bình của con người

ngày một tăng Ở người cao tuổi có những sự

thay đổi về sinh lý cũng như bệnh lý ở hầu hết

các cơ quan, như hệ miễn dịch, hệ nội tiết, hệ

tim mạch, sự thay đổi ở hệ thống xương

khớp…Trong đó riêng vấn đề loãng xương

chiếm tỉ lệ khá cao ở những người lớn tuổi (20%

ở nữ giới và 10% ở nam giới ≥ 60 tuổi)(4,8,9)

YHCTcũng có những quan điểm về quá trình

lão hóa tương tự YHCT cho rằng sự thịnh suy

của Thận khí có vai trò chủ đạo trong quá trình

sinh trưởng phát dục cũng như lão hóa của con

người Khi con người bước qua giai đoạn lão

hóa, tất cả các chức năng này đều bị suy giảm,

rối loạn với mức độ khác nhau, biểu hiện bằng

sự xuất hiện các triệu chứng nhiều ít khác

nhau.(9) Trong một nghiên cứu trước đây về tỉ lệ

xuất hiện các triệu chứng trên những người lớn

tuổi cho thấy những triệu chứng liên quan đến

chức năng Thận chủ cốt tủy chiếm tỉ lệ khá cao

là đau thắt lưng 69%, đau nhức các xương khớp

70%(4) Điều này chứng tỏ rằng rối loạn chức

năng Thận chủ về cốt tủy là một trong những

rối loạn thường xảy ra nhất ở những người lớn

tuổi Các triệu chứng này có tính chất gần giống

với các triệu chứng ở những người bị loãng

xương ở người lớn tuổi Như vậy câu hỏi được đặt ra là “có mối tương quan nào giữa bệnh loãng xương với rối loạn chức năng Thận chủ cốt tủy đã được các nhà YHCT mô tả từ hàng ngàn năm trước hay không?”

Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính

Khảo sát tỉ lệ các triệu chứng của rối loạn chức năng tạng Thận trên bệnh nhân Loãng

xương kèm thiên quý suy

So sánh tỉ lệ các triệu chứng của rối loạn chức năng tạng Thận ở những bệnh nhân loãng xương kèm thiên quý suy với những người thiên quý suy

ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU Tiêu chuẩn lựa chọn

Những người nam có độ tuổi ≥ 64 tuổi và nữ

có độ tuổi ≥ 49 tuổi, đồng ý tham gia nghiên cứu được chẩn đoán là loãng xương theo WHO

Tiêu chuẩn loại trừ

Mắc các bệnh loãng xương thứ phát (Bất động quá lâu do bệnh, do nghề nghiệp; Do các bệnh nội tiết: cường vỏ thượng thận, suy tuyến sinh dục, cường giáp trạng, to viễn cực Do các bệnh thận: thải nhiều calci, chạy thận nhân tạo;

Do thuốc: lạm dụng steroid, heparin)

Mắc các bệnh cấp tính cần được xử trí tích

cực bằng Tây Y

Thiết kế và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện theo phương pháp mô

tả, cắt ngang Đề tài được thực hiện trong thời

gian từ tháng 6/2010 tới tháng 09/2011

Tiến hành thực hiện nghiên cứu

Dựa trên đề tài “Khảo sát tỉ lệ triệu chứng tạng

Thận trên bệnh nhân Thiên quý suy ”, sử dụng lại

các câu hỏi về triệu chứng tạng Thận

Sử dụng lại kết quả nghiên cứu của đề tài

“Khảo sát tỉ lệ triệu chứng tạng Thận trên bệnh nhân

Thiên quý suy”

Tiến hành khảo sát trên đối tượng nghiên

cứu

Các biến số theo dõi

Các triệu chứng lâm sàng

Đau thắt lưng: phỏng vấn, quan sát, làm các

nghiệm pháp Lasègue, Valleix, dấu ấn chuông

Tiểu nhiều lần: ≥ 2 lần/ đêm

Phù 2 chi dưới: phỏng vấn quan sát, khám

Đau nhức trong xương: phỏng vấn, quan sát

xương khớp

Rụng răng, rụng tóc, tóc bạc

Giảm thính lực: phỏng vấn, khám thính lực

Ù tai: phỏng vấn

Động tác: phỏng vấn, nghiệm pháp tiểu não,

khám sức cơ

Khó thở: phỏng vấn, quan sát cơ hô hấp

phụ, tím tái

Mức độ loãng xương: theo thang điểm T –

Score

Cỡ mẫu nghiên cứu

n = Z21-α/2 * P (1-P)/ d2 = 1,962 * 0,6* 0,4 / 0,052 =

369 người

Phân tích và xử lý số liệu

Sử dụng phương pháp thống kê mô tả

So sánh tỉ lệ triệu chứng ở 2 nhóm bằng phương pháp so sánh 2 tỉ lệ thực nghiệm độc lập

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Đặc điểm bệnh nhân nghiên cứu

Trong quá trình phỏng vấn 330 bệnh nhân tại khoa Cơ xương khớp – Bệnh viện Chợ Rẫy, khoa Nội 1 – Bệnh viện YHCT TP HCM, chúng tôi có ghi nhận sự phân bố về tuổi, giới, mức độ loãng xương, thời gian mắc bệnh như sau:

Bảng 1: Phân bố theo tuổi ở hai giới

49 – 64 tuổi 64 -69 tuổi ≥ 70 tuổi

Bảng 2: Đặc điểm về mức độ loãng xương

Bảng 3: Đặc điểm về thời gian mắc bệnh

Nhận xét

Nhóm tuổi ≥ 70 tỉ lệ loãng xương ở nữ giới cao gấp 2 lần so với nam giới, ở nhóm tuổi <

70 tuổi tỉ lệ này là 4,2 lần Đây cũng là đặc điểm dịch tễ loãng xương thường gặp trong nhiều nghiên cứu về loãng xương

Kết quả nghiên cứu các triệu chứng

Nhóm A: khảo sát trên những người thiên quý suy được chẩn đoán là loãng xương theo YHHĐ

Nhóm B: khảo sát trên những người thiên

quý suy (đề tài “Khảo sát tỉ lệ triệu chứng tạng Thận trên bệnh nhân Thiên quý suy”

Kết quả khảo sát triệu chứng đau thắt lưng

Bảng 4: Kết quả khảo sát triệu chứng đau lưng

Ông (bà) có bị đau thắt lưng không ?

Ông (bà) có bị đau

thắt lưng không ?

Ông (bà) có bị đau

thắt lưng bao lâu rồi ?

Ông (bà) đau lưng

như thế nào?

Nhóm A

Tổng Quan sát cột sống thắt

lưng

Gù vẹo, biến dạng

42(12,73%)

*Nhận xét: Có 87,27% người được khám có cột sống thắt

lưng bình thường (không gù vẹo hay biến dạng), sự khác

biệt này có ý nghĩa thống kê so với nhóm còn lại (p <0,05)

Nhóm A

Tổng Thực hiện

nghiệm

pháp

*Nhận xét: Có 97,27% người được khám có các nghiệm

pháp Lasegue, Valleix âm tính, sự khác biệt này có ý nghĩa

thống kê so với nhóm còn lại (p <0,05)

Nhận xét

Qua đợt khảo sát này trên những người

thiên quý suy (theo YHCT) + loãng xương (theo

YHHĐ), cho thấy triệu chứng đau thắt lưng

cũng là một triệu chứng rất thường gặp, với

khoảng 98% người được phỏng vấn có triệu

chứng này, tỉ lệ này cao hơn ở nhóm những

người thiên quý suy (p < 0,05) Các tính chất của

triệu chứng đau lưng ở cả hai nhóm giống nhau

(p>0,05) và không khác so với mô tả về triệu

chứng đau lưng ở những người Thận hư trong

các Y văn kinh điển

Kết quả khảo sát triệu chứng đau nhức xương khớp

Bảng 6: Kết quả khảo sát triệu chứng đau nhức

Ông (bà) có đau nhức xương khớp (ngoài đau thắt lưng) không ?

Ông (bà) bị đau nhức các xương khớp theo kiểu ?

Nhận xét

Qua khảo sát trên những người thiên quý suy + loãng xương, triệu chứng đau nhức xương khớp (ngoài thắt lưng) chiếm một tỉ lệ cao (khoảng 81%), tỉ lệ này cao hơn ở nhóm những người thiên quý suy (p < 0,05) Các tính chất của triệu chứng đau nhức xương khớp ở cả hai nhóm giống nhau và không khác so với mô tả

về triệu chứng đau nhức xương khớp ở những người Thận hư trong các Y văn kinh điển

Kết quả khảo sát triệu chứng về thính lực

Bảng 7: Kết quả khảo sát triệu chứng về thính lực

Khám giảm thính lực: cho bệnh nhân bịt từng tai 1, nói từ phía sau lưng, khoảng cách sải tay

Nhận xét

Triệu chứng giảm thính lực cũng là triệu chứng thường gặp ở những người thiên quý suy + loãng xương (65%) tỉ lệ này khác biệt không có

ý nghĩa so với nhóm những người thiên quý suy (p >0,05) Các tính chất của triệu chứng như giảm thính lực ở cả hai tai và triệu chứng xuất hiện từ từ ở cả hai nhóm giống nhau và không khác so với mô tả ở những người Thận hư trong các Y văn kinh điển

Kết quả khảo sát triệu chứng ù tai

Bảng 8: Kết quả khảo sát triệu chứng ù tai

Ông (bà) có bị ù tai không

?

Nhận xét

Triệu chứng ù tai chiếm tỉ lệ thấp ở những

người thiên quý suy + loãng xương (33%) tỉ lệ

này khác biệt không có ý nghĩa so với nhóm

những người thiên quý suy (p >0,05) Các tính

chất của ù tai ở cả hai nhóm thì giống nhau và

tương tự biểu hiện ù tai của người Thận hư

được mô tả trong các y văn như: ù tai xuất hiện

từ từ, cả 2 tai và nghe trong tai như có tiếng ve

kêu hay tiếng cối xoay ù là chủ yếu

BÀN LUẬN

Qua khảo sát cho thấy đau thắt lưng là một

triệu chứng rất thường gặp ở những người thiên

quý suy + loãng xương với đặc điểm chủ yếu là

đau âm ỉ, đau mạn tính kéo dài, đau tăng lên khi

gặp trời lạnh hoặc không liên quan đến thời tiết

và tỉ lệ xuất hiện triệu chứng lên tới 98% Đau

nhức xương khớp xuất hiện với tỉ lệ là 81% với

đặc điểm chủ yếu là đau âm ỉ các khớp, đau

tăng lên khi gặp trời lạnh hoặc không liên quan

đến thời tiết Giảm thính lực là một triệu chứng

cũng thường gặp ở những người thiên quý suy

+ loãng xương với đặc điểm là giảm thính lực

trên cả hai tai, giảm thính lực xuất hiện từ từ và

tỉ lệ xuất hiện triệu chứng là 64%.Tiểu nhiều là

một triệu chứng thường gặp ở những người

thiên quý suy + loãng xương với đặc điểm là

tiểu đêm nhiều, nước tiểu trắng trong hoặc

vàng, tiểu không gắt buốt và tỉ lệ xuất hiện triệu

chứng là 59% Rụng tóc là triệu chứng thường

gặp ở đối tượng này với đặc điểm chủ yếu là

rụng tóc thành từng mảng hay thành từng đám

hình tròn với tỉ lệ xuất hiện triệu chứng là 50%

Ù tai là triệu chứng không thường gặp với đặc

điểm chủ yếu là ù tai xuất hiện trên cả hai tai,

xuất hiện từ từ, không liên tục, nghe như có

tiếng ve kêu hay như có tiếng cối xoay ù, với tỉ

lệ xuất hiện triệu chứng là 33% Khó thở là triệu chứng không thường gặp ở những người thiên quý suy+ loãng xương với đặc điểm chủ yếu là khó thở khi làm việc gắng sức, khó thở thì hít vào hay khó thở cả khi hít vào lẫn khi thở ra với

tỉ lệ xuất hiện triệu chứng là 27% Rối loạn về kỹ xảo, tác cường là triệu chứng không thường gặp

ở những người thiên quý suy + loãng xương với

tỉ lệ xuất hiện triệu chứng là 7% Phù thủng là triệu chứng không thường gặp ở những người thiên quý suy với đặc điểm phù chủ yếu hai dưới, phù trắng mềm, ấn lõm, với tỉ lệ xuất hiện triệu chứng là 6% Tính chất triệu chứng tương

tự với miêu tả trong các tài liệu kinh điển.(3, 5, 6, 7)

So sánh với với kết quả của đề tài “Khảo sát tỉ

lệ triệu chứng tạng Thận trên bệnh nhân Thiên quý suy” cho thấy tỉ lệ các triệu chứng đau thắt lưng

và đau nhức xương khớp ở nhóm thiên quý suy + loãng xương cao hơn hẳn (khác biệt có ý nghĩa thống kê) so với nhóm thiên quý suy (nhóm này không sàng lọc ra những người loãng xương riêng mà chỉ chọn lựa dựa trên số tuổi), các triệu chứng còn lại ở cà hai nhóm khác biệt không có

ý nghĩa thống kê và tính chất các triệu chứng ở

cả hai nhóm là như nhau(4) Tính chất các triệu chứng đau nhức xương khớp, đau thắt lưng ở những bệnh nhân này tương tự triệu chứng rối loạn chức năng Thận chủ cốt tủy đã được mô tả trong các Y văn kinh điển

Theo quan điểm của YHHĐ, việc tụt giảm các hormon sinh dục như estrogen ở phụ nữ mãn kinh, estrogen, testosteron ở nam giới lớn tuổi là một trong những nguyên nhân góp phần gây loãng xương.(2,8,9) Theo quan điểm YHCT, Thận tàng tinh (bao gồm tinh sinh dục và tinh tạng phủ), tinh sinh tủy, tủy nuôi dưỡng xương cốt Khi tinh bị suy giảm sẽ ảnh hưởng đến khả năng phát dục, sinh dục, khả năng nuôi dưỡng cốt tủy (1,3,9) Như vậy ở YHHĐ và YHCT đều chung quan điểm cho rằng khi lớn tuổi do sự sụt giảm đột ngột của hormon (YHHĐ) hoặc tinh (YHCT) đều sẽ dẫn đến các rối loạn chức năng của xương cốt

Các nghiên cứu ở Trung quốc chỉ ra rằng

hàm lượng chất khoáng ở xương người bị Thận

hư thấp hơn so với người bình thường Ở

những người hàm lượng chất khoáng trong

xương giảm thì tỉ lệ Thận hư chiếm 46,1%, Thận

âm hư hoặc Thận dương hư chiếm 40,4%, Thận

âm dương lưỡng hư chiếm 13,5%

KẾT LUẬN

Dựa trên kết quả nghiên cứu quan sát cho

thấy có tỉ lệ xuất hiện rất cao các triệu chứng rối

loạn chức năng Thận chủ cốt tủy ở nhóm bệnh

nhân loãng xương, cùng với sự tương quan về

nguyên nhân sinh bệnh có thể đưa đến kết luận

là có mối liên quan giữa rối loạn chức năng Thận chủ

cốt tuỷ và bệnh loãng xương.Tuy nhiên để có thể

đưa ra kết luận chính xác cần phải thiết kế

những nghiên cứu bệnh chứng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hoàng Bảo Châu (1994), Y học cổ truyền (Đông y), Nhà xuất bản

Y học Hà Nội, tr 37, 38, 41

2 Hội Thấp khớp học TP HCM (2006), Bệnh học một số bệnh lý cơ

xương khớp thường gặp, NXB Y học, tr.158 -170

3 Lê Hữu Trác (2001), Hải Thượng Y tông tâm lĩnh (tập 1 – 2), NXB

Y học Hà Nội, tr 9-50, 86-89, 296-383

4 Lê Ngọc Thanh, Nguyễn Trương Minh Thế (2010), Khảo sát tỉ lệ triệu chứng bệnh lý tạng Thận trên bệnh nhân thiên quý suy, Tạp chí Y học TP HCM, phụ bản của tập 13 – số 2, tr 67 -72

5 Nguyễn Bá Tĩnh (2004), Tuệ Tĩnh toàn tập, NXB Y học Hà Nội,

tr.137-139, 194, 416-417

6 Nguyễn Thiên Quyến (2003) Chẩn đoán phân biệt chứng trạng

trong Đông y Nhà xuất bản Mũi Cà Mau, tr 852, 856, 861, 865,

867

7 Nguyễn Tử Siêu (1992), Hoàng đế Nội kinh Tố vấn toàn tập, NXB

Tp HCM, tr 12-14, 72-73, 142-147, 180

8 Nguyễn Văn Tuấn (2007), Loãng xương, nguyên nhân, chẩn đoán,

điều trị và phòng ngừa, NXB Y học, tr 1-30

9 Phạm Vũ Khánh (2009), Lão khoa Y học cổ truyền, NXB Giáo dục

Việt Nam, tr.15 -41,147 – 172