Bài giảng Hệ lưới và các trạng thái hoạt động của não

Bài giảng Hệ lưới và các trạng thái hoạt động của não có kết cấu nội dung gồm các phần: Hình thái hệ lưới, chức năng của hệ lưới, điều hòa hoạt động của não bởi những tín hiệu kích thích liên tục từ hệ lưới thân não. Mời các bạn tham khảo bài giảng để nắm nội dung chi tiết.

LOGO

Y14A

Hệ lưới và các trạng thái hoạt động của não

Tín hiệu thần kinh từ thân não hoạt hóa đại não bằng 2 cách :

1/ kích thích trực tiếp mức hoạt động căn bản của những vùng rộng lớn của não

nhờ hệ lưới ở thân não

2/ hoạt hóa hệ thống nội tiết - thần kinh

có tác dụng hỗ trợ hoặc ức chế những

vùng chọn lọc của não bộ

2 hệ thống này phối hợp hoạt động với nhau, không tách biệt nhau

I.HÌNH THÁI HỆ LƯỚI

+ các neuron vừa và to: là những neuron vận động tiếp nhận đường vận động (đặc biệt là bó tháp)

2.Hình thái giải phẫu

- Hệ lưới có 3 phận đoạn:

+Đoạn 1 : Đoạn hành não – cầu não

dưới :nằm trên đường bó tháp

+Đoạn 2 : Đoạn hành não – cầu não

giữa :nằm trên đường cảm giác đi lên

+Đoạn 3 : Đoạn trung não : nằm trong

cuống não

II CHỨC NĂNG CỦA HỆ LƯỚI

1.Tổ chức hệ lưới thành những hệ chức năng

Hệ xuống gồm 2 phần :

- Phần hoạt hoá: nằm dọc thân não, đi theo đường bó tháp xuống, có tác dụng kích thích, làm tăng độ nhạy và cường

độ của phản xạ gân

- Phần ức chế: theo đường bó tháp -> ức chế các tín hiệu vận động từ vỏ não

xuống và làm mất PX gân

=> Có chức năng điều khiển vận động

b Hệ lên

- Vùng lưới truyền rất nhiều tín hiệu đi

lên, phần lớn tiếp hợp với đồi thị và được phân phối tới tất cả các vùng của vỏ não

- Tín hiệu cảm giác từ ngoại biên qua các nhánh bên vào hệ lưới => làm tăng hoạt tính của hệ lưới hoạt hóa và toàn não bộ

VD: Cảm giác đau làm tăng kích thích hệ lưới hoạt hóa và làm cho não tăng sự chú

ý nhiều

- Chức năng : Điều khiển trạng thái thức ngủ, nhận biết

A SỪNG SAU

B HỆ LƯỚI

C ĐỒI THỊ

D VỎ NÃO

1 Đường tủy sống - đồi thị

2 Đường tủy sống – hệ lưới

3 Phóng chiếu lên vỏ não

c Hệ vừa lên vừa xuống: 2 chiều

- Liên hệ với vùng dưới đồi, khứu não,

(thể vân)

- Chức năng : kiểm tra những hành động

có tính chất tự động, điều khiển chức

năng thực vật

d Hệ lưới tiểu não

Đường ra + vào phối hợp các động tác

* Các kích thích từ bên ngoài lên cơ thể đều được gom vào hệ lưới & được tung ra các bộ phận TK gọi là hiện tượng qui

nhập

2 Chức năng điều hoà trạng thái thức – ngủ

Hệ lưới hoạt hoá lên (từ hành não

đến phần sau của vùng dưới đồi) giữ vai trò quan trọng trong cơ chế giấc ngủ

- Kích thích : đang ngủ thức tỉnh

- Tổn thương: ngủ li bì

Phần dưới của hệ lưới hành não : kéo dài

trương lực giấc ngủ

Phần đỉnh : phân chia các giai đoạn của

giấc ngủ

Hệ lưới tham gia điều hoà nhịp sinh

học trong ngày :

- Ở những giờ đầu mới thức, hệ lưới

được kích thích tăng hoạt hoá -> kích

thích vỏ não gây tỉnh táo

- Sau 1 thời gian khi các neuron mệt

mỏi nhận cảm xung động thần kinh của giác quan từ bên ngoài giảm -> ức chế hệ lưới -> gây ngủ

Hệ lưới kiểm soát hoạt động hệ TKTV

- Các trung tâm TKTV nằm trong hệ lưới ( TT hô hấp, TT điều hoà tim mạch ở

hành não hoặc các TT ở VDĐ )

- KT hệ lưới ảnh hưởng trương lực giao cảm ( KT hệ lưới thở nhanh )

III Điều hòa hoạt động của não bởi những tín hiệu kích thích liên tục từ hệ lưới thân não:

1/ Hai loại kích thích làm

tăng hoạt động của hệ lưới

hoạt hóa:

- Tín hiệu cảm giác từ ngoại biên

đến các nhánh bên vào hệ lưới làm tăng hoạt tính của hệ lưới hoạt hóa

và từ đó làm tăng hoạt tính của não

bộ ( tín hiệu cảm giác từ dưới

nguyên ủy hư của dây TK V)

THẦN KINH

V

HỆ LƯỚI

VỎ NÃO

-Các tín hiệu từ đại não đến làm

tăng hoạt động của hệ lưới hoạt

hóa Và hệ lưới hoạt hóa lại gửi

nhiều tín hiệu đến vỏ não làm tăng cường nó

 Cơ chế điều hòa ngược dương tính

 Tinh thần được tỉnh táo, thức

tỉnh

1.2 Hệ lưới ức chế ở phần thấp hơn của thân não:

VỊ TRÍ

• Nằm ở phía trong và phía bụng của

hành não

VAI TRÒ:

• Ức chế vùng hệ lưới hoạt hóa

• Giảm hoạt tính của phần não phía trên

• Kích thích các tế bào thần kinh tiết ra serotonin ở những điểm quan trọng của não

Hệ lưới và các trạng thái

hoạt động của não

2 Điều hòa hoạt động

của não bằng hệ thống

hormon thần kinh

Có thể điều khiển hoạt động của

não lâu hơn

1 Hệ thống hormon thần kinh ở não người

Có 4 hệ thống chính:

…?

NOREPINEPHRINE

DOPAMIN

ACETYLCHOLINE

…???

Hình mang tính

chất minh họa

SEROTONIN

 Có nhiều hệ thống

hormon thần kinh ở não bộ, hoạt hóa mội hệ thống sẽ

điều hòa những nhiệm vụ

khác nhau của não

?????????????????????

???????????????????????

Giấc ngủ

Các dạng giấc ngủ

Biểu hiện khi ngủ

Lý thuyết

cơ bản về giấc ngủ

Các giai đoạn của giấc ngủ

Chức

năng sinh

lý của

giấc ngủ

Ngủ là tình trạng mất tri thức tạm thời

và có thể được đánh thức bởi tín hiệu cảm giác hay khích thích khác

Tế bào thần kinh trong não bộ bị kích thích liên tục, nên xuất hiện một quá

trình ức chế để tạo điều kiện cho tế bào nghỉ ngơi, phục hồi chức năng

Ngủ là nhu cầu thiết yếu của con người chiếm 1/3 cuộc sống

 Thời gian giấc ngủ theo chu

kỳ thời gian

 Trẻ sơ sinh: 21 giờ/ngày

 Trẻ từ 6 – 12 tháng: 14 giờ/ngày

 Trẻ trên 4 tuổi: 12 giờ/ngày

 Người lớn : 8 giờ/ ngày

2 Ngủ bệnh lý

 Thiếu máu não

 Não bị chèn ép

 Khối u trong bán cầu đại não

 Tổn thương trong cấu trúc thân não

Thường kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần, nhiều tháng nhiều năm

3 Ngủ gây mê

-Thở không khí có ether, cloroform,… -Chất đưa vào cơ thể: rượu, morphin -Kích thích dòng điện

4 Ngủ thôi miên

 Là trạng thái ức chế được gây ra bởi kích thích yếu và đơn điệu

 Khi đắm mình vào giấc ngủ thôi

miên, con người không phản ứng lại những kích thích bên ngoài, nhưng lại tiếp thu tất cả những gì thuộc về bác sĩ thôi miên



 Cơ sở của trạng thái thôi miên là sự

ức chế phần lớn các tế bào não và sự bảo vệ vùng minh mẫn ở vỏ não mà thông qua đó mối quan hệ giữa bác

sĩ với bệnh nhân được duy trì

Biểu hiện khi ngủ

 Thay đổi điện não đồ

 Theo 5 giai đoạn từ thức sang ngủ và ngủ sâu

EEG của người ghi được trong trạng thái

từ thức tới khi ngủ

Các giai đoạn của giấc ngủ

 Giấc ngủ sóng chậm

 Giấc ngủ cử động mắt nhanh

1 chu kỳ ngủ gồm có

 Pha ngủ chậm kéo dài khoảng 60-90 phút

 Pha ngủ nhanh kéo dài khoảng15-20 phút

 1 chu kì ngủ kéo dài khoảng 90-120 phút

 Giấc ngủ sóng chậm

 Ngủ sâu

 Giấc mơ không nhớ được

 Giảm trương lực mạch máu ngoại biên

 Hoạt động thực vật khác đều giảm

 Huyết áp, nhịp thở, chuyển hóa năng lượng giảm từ 10 – 30%

 Giấc ngủ cử động mắt nhanh

 Chiếm 25% ngủ

 Lăp lại sau 90 phút

 Xảy ra theo chu kỳ

 Đi kèm giấc mơ

 Khó đánh thức hơn

 Trương lực cơ giảm nhiều

 Nhịp tim và nhịp thở không đều, có cử động bất

thường “cử động nhanh của mắt”

 Não hoạt động mạnh

Lý thuyết cơ bản của giấc ngủ

 Nhân đường giữa ở nửa dưới cầu não và hành não

• Tiết ? : chất dẫn truyền thần kinh gây

ra giấc ngủ

 Nhân bó đơn độc

 Vùng não trung gian

 Hậu quả do tổn thương trung tâm gây ngủ

 Tổn thương riêng biệt ở nhân đường giữa đưa tới trạng thái thức tỉnh cao

độ

 Tổn thương hai bên phần trước trong của phần trên tréo thị của vùng dưới đồi trước cũng gây thức

Sinh vật chết vì kiệt sức

Chức năng sinh lý của giấc ngủ

 Đối với hệ thần kinh trung

ương

 Duy trì sự hoạt động bình thường và sự quân

bình giữa các bộ phận khác nhau của hệ thần

kinh trung ương

 Đối với cơ quan khác

 Giảm trương lực mạch máu ngoại biên

 Hoạt động thực vật khác đều giảm

 Huyết áp, nhịp thở, chuyển hóa năng lượng

giảm từ 10 – 30%

THANK YOU