Từ 9/2010-9/2011 chúng tôi đã nghiên cứu 32 bệnh nhân phẫu thuật thoạt vị đĩa đệm thắt lưng tại khoa Chân thương bệnh viện Đa khoa trung ương Thái Nguyên.
Trang 1Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 142
KHOA CHẤN THƯƠNG BỆNH VIỆN ĐKTƯ THÁI NGUYÊN
Trần Chiến * , Nguyễn Duy Khánh
Trường Đại học Y Dược - ĐH Thái Nguyên
TÓM TẮT
Từ 9/2010-9/2011 chúng tôi đã nghiên cứu 32 bệnh nhân phẫu thuật thoạt vị đĩa đệm thắt lưng tại khoa Chân thương bệnh viện Đa khoa trung ương Thái Nguyên Kết quả: tuổi thường gặp 40-60, chiếm 56,25%; Triệu chứng lâm sàng đau thắt lưng 100%, Lasegue chiếm 93,75%; thoát vị một tầng gặp 65,63%; Tai biến và biến chứng sau phẫu thuật: nhiễm trùng vết mổ là 3,13%, hội chứng đuôi ngựa 3,13%, không có bệnh nhân bị liệt
rò dịch não tủy sau mổ Phục hồi sau mổ 1 tháng theo tiêu chuẩn của Mac Nab: khá và tốt là 81,24%, bệnh nhân phục hồi xấu 6,25%
Từ khóa:
ĐẶT VẤN ĐỀ *
Thoát vị đĩa đệm (TVĐĐ) là bệnh lý thường gặp,
là nguyên nhân chủ yếu chiếm tới 80% các trường
hợp đau cột sống thắt lưng Thoát vị đĩa đệm ở
vùng cột sống thắt lưng hay gặp nhất (trên 90%
các trường hợp thoát vị đĩa đệm cột sống) gây đau
thắt lưng cấp hay mạn tính, đau thần kinh tọa một
hay cả hai bên, đau thần kinh đùi bì[3],[5]
Hiện nay có rất nhiều phương pháp điều trị TVĐĐ
cột sống thắt lưng, phẫu thuật ngoại khoa là một
phương pháp điều trị bắt buộc được chỉ định trong
các trường hợp như: TVĐĐ gây hội chứng đuôi
ngựa, có liệt chi, đau quá mức dùng các thuốc
giảm đau không hoặc rất ít tác dụng, sau 6 tháng
áp dụng các biện pháp điều trị nội khoa không có
kết quả Phẫu thuật nhằm giải phóng rễ thần kinh
khỏi bị chèn ép[4],[5]
Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên triển
khai điều điều trị TVĐĐ thắt lưng bằng phẫu
thuật, nhằm đánh giá kết quả sớm phẫu thuật
TVĐĐ cột sống thắt lưng tại một bệnh viện đa
khoa để nâng cao hiệu quả chẩn đoán và điều trị,
chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài với mục
tiêu: Đánh giá kết quả sớm phẫu thuật thoát vị
đĩa đệm thắt lưng
ĐỐI TƯỢNG, PHƯƠNG PHÁP
Đối tượng: Gồm 32 bệnh nhân (BN) được chẩn
đoán là TVĐĐ cột sống thắt lưng và đã được phẫu
thuật điều trị tại khoa Chấn thương bệnh viện Đa
khoa trung ương Thái Nguyên từ 9/2010 đến
9/2011
*
Tiêu chuẩn loại trừ: Thoát vị đĩa đệm kèm hẹp ống sống, mất vững cột sống, thoát vị đĩa đệm trên BN
đã mổ cột sống cũ
Phương pháp nghiên cứu
- Thiết kế nghiên cứu: Tiến cứu, mô tả cắt ngang
- Cỡ mẫu: Tất cả BN thỏa mãn tiêu chuẩn nghiên
cứu nhập viện trong thời gian nghiên cứu
- Kỹ thuật thu thập số liệu: Lập bệnh án nghiên
cứu thống nhất
- Kỹ thuật phẫu thuật: Phẫu thuật thoát vị theo
đường sau bên với thoát vị bên, mở cung sau với thoát vị trung tâm
- Chỉ tiêu nghiên cứu:
+ Tuổi, nghề nghiệp, giới
+ Các triệu chứng lâm sàng: Đau, rối loạn cảm giác, yếu liệt cơ, teo cơ, dấu hiệu Lasegue dương tính, hội chứng đuôi ngựa
+ Hình ảnh thoát vị trên phim cộng hưởng từ: Thoát vị 1 tầng, 2 tầng, nhiều tầng
Thoát vị lệch bên, thoát vị trung tâm Thoát vị tại chỗ, thoát vị di trú + Các biến chứng sau phẫu thuật Nhiễm trùng
Liệt Hội chứng đuôi ngựa Chảy dịch não tuỷ + Đánh giá sau phẫu thuật theo tiêu chuẩn của Mac Nab (dựa triệu chứng đau)[2],[5]
Tốt
Hoàn toàn hết đau, không hạn chế vận động, sinh hoạt và làm việc bình thường
Khá Thỉnh thoảng đau thắt lưng,
Trang 2Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 143
không hạn chế vận động, trở về
công việc nhẹ hơn
Trung bình Cải thiện lâm sàng ít, mất khả
năng lao động
Xấu Không cải thiện lâm sàng, cần phẫu thuật lại
-Thời điểm đánh giá: sau phẫu thuật 7 ngày,
30 ngày
- Xử lý số liệu theo thống kê y học thông
thường
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Tuổi và giới
Bảng 1 Tuổi và giới
Giới
Nhận xét: Lứa tuổi 41 - 60 chiếm 56,25%
(P<0,05), không có sự khác biệt về tỷ lệ mắc
bệnh giữa nam và nữ
Triệu chứng lâm sàng
Bảng 2 Triệu chứng lâm sàng thường gặp
Yếu liệt cơ 13 40,63
Teo cơ 17 53,13
Lasegue dương tính 30 93,75
HC đuôi ngựa 3 9,38
Nhận xét: Các triệu chứng hay gặp đau 100%,
Lasegue 93,75%, tê bì vùng rễ chi phối 75%
Số tầng bị thoát vị
Bảng 3 Số tầng bị thoát vị trên phim cộng hưởng từ
Tầng thoát vị 1 tầng 2 tầng ≥3 tầng
Tỷ lệ% 65,63 21,86 12,5
Nhận xét: Số BN thoát vị 1 tầng 65,63%,
thoát vị đa tầng ít gặp
Vị trí thoát vị
Bảng 4 Vị trí thoát vị
Vị trí thoát vị Thoát vị bên Thoát vị
trung tâm
Nhận xét: Chủ yếu gặp thoát vị bên chiếm 81,25%; Thoát vị trung tâm 18,75%
Các biến chứng sau phẫu thuật
Bảng 5 Biến chứng sau phẫu thuật
Biến chứng Nhiễm
trùng
Rò dịch não tủy Liệt
Hội chứng đuôi ngựa
Nhận xét: Biến chứng nhiễm trùng vết mổ, hội chứng đuôi ngựa có 1 BN
Kết quả sớm sau mổ 1 tháng
Bảng 6 Kết quả phục hồi sau phẫu thuật 1 tháng
(theo Mac Nab)
Kết quả Tốt Khá Trung
bình Xấu
Tỷ lệ % 34,38 46,86 12,5 6,25 Nhận xét: Sau phẫu thuật 1 tháng xếp loại tốt
và khá chiếm 81,25%
BÀN LUẬN
Tuổi và giới
Trong nghiên cứu này không có sự khác biệt
về giới trong thoát vị đĩa đệm vùng thắt lưng được điều trị phẫu thuật Theo Greeenberg:
nữ gặp ít hơn nam giới [5] Sự khác biệt này
có thể do phụ nữ ở các nước phát triển ít phải làm các công việc nặng nhọc hơn so với phụ
nữ Việt Nam đặc biệt là phụ nữ nông thôn Theo Bùi Quang Tuyển tuổi thấp nhất là 12
và cao nhất là 74 tuổi, lứa tuổi hay gặp 25-54 chiếm 77,7%[3] Chúng tôi thấy tuổi nhỏ nhất gặp 22 tuổi có tiền sử chấn thương, lớn tuổi nhất gặp 1 BN 71 tuổi và không có tiền sử chấn thương Tuổi trung bình 45,3 ±2,6 Nhóm BN trung niên chiếm tỷ lệ cao 56,25% Tại Việt Nam với 70-80% dân số là lao động nông thôn, những người lao động nặng, tuổi trung niên là lứa tuổi bắt đầu có hiện tượng thoái hóa của cột sống và đĩa đệm, do đó kết quả nghiên cứu phản ánh đúng thực trạng bệnh tại Việt Nam Tuy nhiên trong nghiên
Trang 3Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 144
cứu vẫn gặp BN còn rất trẻ mà nguyên nhân ở
đây là do chấn thương
Triệu chứng lâm sàng
Đau lưng là triệu chứng đầu tiên và gặp ở tất
cả các BN nghiên cứu, đặc biệt lưu ý tính chất
đau, có thể đau dữ dội hoặc đau liên tục và
đau theo đường đi của rễ thần kinh, đau có
tính chất cách hồi, làm người bệnh hạn chế
trong lao động cũng như sinh hoạt Dấu hiệu
Lasegue dương tính (góc 60o) chiếm 93,75%
Số BN có hội chứng đuôi ngựa là một biến
chứng nặng do thoát vị đĩa đệm vùng thắt
lưng chiếm 9,38%, theo Bùi Quang Tuyển:
BN có hội chứng này cần phải phẫu thuật
càng sớm càng tốt phòng các di chứng sau
này
Số tầng thoát vị và vị trí thoát vị
Thoát vị 1 tầng gặp 65,63%, là điều kiện thuật
lợi trong phẫu thuật, vì khi chỉ có 1 tầng thoát
vị thì việc chẩn đoán và lựa chọn vị trí phẫu
thuật thuận tiện hơn nhiều so với thoát vị từ 2
tầng trở lên, kết quả phục hồi sau phẫu thuật
tốt hơn so với thoát vị đa tầng Theo nghiên
cứu của Nguyễn Trọng Thiện thoát vị 1 tầng
gặp 56,25%[2]
Thoát vị bên gặp 81,25% quyết định phương
pháp phẫu thuật lấy thoát vị theo đường mở
cửa sổ xương bên tối thiểu, BN phục hồi sớm
sau phẫu thuật và ít biến chứng Có 18,75%
BN có thoát vị trung tâm, bắt buốc phải phẫu
thuật cát cung sau đột sống lấy thoát vị Trong
nghiên cứu mổ vi phẫu của Vũ Văn Hòe tỷ lệ
thoát vị trung tâm chỉ gặp 3,14%[1], do đây là
BN chọn lọc trong mổ vị phẫu
Các biến chứng do phẫu thuật
Trong nghiên cứu có 1 BN bị nhiễm trùng vết
mổ (3,13%) là phẫu thuật sạch và có chuẩn bị
do đó ít khi bị nhiễm trùng sau mổ, và BN bị
nhiễm trùng vết mổ chỉ cần thay băng dùng
thêm kháng sinh 5 ngày Trong nghiên cứu
này không có BN nào bị rò dịch não tủy sau
mổ, còn theo Mayfied gặp 0,7%, Ozgen gặp
2,28%[5] Không BN nào bị liệt do phẫu
thuật vào rễ thần kinh, Theo Vũ Văn Hòe gặp
0,35% Chúng tôi gặp 1 BN bị hội chứng đuôi
ngựa sau mổ (3,13%) do BN này trước phẫu thuật đã có hội chứng đuôi ngựa kéo dài 1 tháng trước mổ do đó sau phẫu thuật BN tiến triển rất chậm so với trước phẫu thuật
Kết quả sau phẫu thuật 1 tháng
Trong nghiên cứu tỷ lệ BN phục hồi khá và tốt theo tiêu chuẩn của Mac Nab chiếm 81,25%, có 4 BN phục hồi trung bình, và 2 bệnh nhân phục hồi xấu Trong số 2 BN có kết quả xấu, thì có 1 BN còn đau nhiều theo
rễ thần kinh là BN có thoát vị 3 tầng do đó vấn đề chẩn đoán đúng vị trí thoát vị gây đau nhất cho người bệnh và mổ không hết đau cho
BN, 1 BN bị hội chứng đuôi ngựa sau phẫu thuật gặp ở BN thoát vị trung tâm và đến viện muộn.Theo nghiên cứu của Nguyễn Trọng Thiện tỷ lệ xấu sau mổ gặp 6,25%[2]
KẾT LUẬN Qua nghiên cứu 32 bệnh nhân phẫu thuật thoát vị đĩa đệm thắt lưng chúng tôi rút ra kết luận sau:
-Biến chứng sau phẫu thuật: Nhiễm trùng vết
mổ 3,13%, hội chứng đuôi ngựa 3,13% Không có BN nào bị liệt sau phẫu thuật, không BN nào có rò dịch não tủy
- Phục hồi sau phẫu thuật 1 tháng khá và tốt theo tiêu chuẩn của Mac Nab chiếm 81,24%
Có 6,25% BN kết quả phục hồi xấu
TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Vũ Văn Hòe, Nguyễn Thành Bắc và cộng sự (2009) “Nghiên cứu ứng dụng vi phẫu thuật trong
điều trị bệnh lý thoát vị đĩa đệm thắt lưng cùng”, Hội nghị phẫu thuật thần kinh thường niên lần thứ
X Y học thực hành, số 692+693, tr 408-416
[2] Nguyễn Trọng Thiện, Nguyễn Hiền Nhân và cộng sự (2009) “Phẫu thuật nội soi qua lỗ lien hợp điều trị thoát vị đĩa đệm cột sống thắt lưng”,
Hội nghị phẫu thuật thần kinh thường niên lần thứ
X Y học thực hành, số 692+693, tr 454-459
[3] Bùi Quang Tuyển (2010) “Phẫu thuật thoát
vị đĩa đệm cốt sống” Nhà xuất bản Y học
[4] McCulloch J.A, Young P.H (1998)
“Phathophysiology and clinical syndromes in lumbar disc herniation Essetial of Spinal
Microsurgery”, Lippincott-raven publishers, New York
[5] Greenberg M.S (2001) “Lumbar disc
herniation”, Handbook of Neurosurgery Thieme Medical Publishers New York, pp295-310.
Trang 4Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 145
SUMMARY
EVALUATION RESULTS EARLY SURGERY LUMBAR DISC HERNIATION
IN HOSPITAL CENTRAL THAI NGUYEN
Tran Chien * , Nguyen Duy Khanh
Thai Nguyen University of Medicine and Pharmacy
From 9/2010 to 9/2011, we studied 32 surgical patients with lumbar disc herniation at the Trauma Department of Hospital central Thai Nguyen Results have been obtained: age 40-60 accounted for 56, 25% Clinical signs are most common low back pain 100%, 93.75% Lasegue met Having a herniated disc most 65.63%
Postoperative complications: wound infection encountered 3.13%, have pony tail syndrome 3.13%, no patients paralyzed after surgery, no patients have CSF leakage after surgery Recovering from surgery a month the standards
of Mac Nab: good and pretty by accounting for 81.24% , there are 6.25% of patients recover bad results
Keywords: Lumbar disc herniation
Trang 5Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn 146