Nghiên cứu được tiến hành với mục tiêu nhằm đánh giá thực trạng về kiến thức trong phòng chống sốc phản vệ của điều dưỡng làm việc tại các khoa lâm sàng của Bệnh viện K. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm rõ nội dung chi tiết.
Trang 1ĐÁNH GIÁ KIẾN THỨC CỦA ĐIỀU DƯỠNG TRONG VIỆC XỬ TRÍ VÀ CHĂM SÓC
BỆNH NHÂN SỐC PHẢN VỆ TẠI CÁC KHOA LÂM SÀNG - BỆNH VIỆN K
Tạ Thị Anh Thơ *
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đánh giá thực trạng về kiến thức trong phòng chống sốc phản vệ của ñiều dưỡng làm việc tại các khoa lâm
sàng của Bệnh viện K
Đố i tượng và phương pháp: Điều tra trực tiếp kiến thức về sốc phản vệ theo mẫu phiếu ñịnh sẵn trên 140 ñiều
dưỡng Đánh giá kết quả ñược so sánh giữa các nhóm ñối tượng thông qua cá tiêu chí về thâm niên công tác và trình ñộ chuyên môn
Kết quả: 100% nhận thức ñược ñúng nguyên nhân là thuốc, nhưng vẫn còn ñến 17% nhận thức không ñúng khi coi
các chế phẩm máu không nằm trong nguyên nhân sốc phản vệ, trên 60% trả lời sai về các biểu hiện tuần hoàn, hô hấp của sốc phản vệ, 25% trả lời sai về các nguyên tắc ngừng tiếp xúc dị nguyên và cho bệnh nhân nằm tại chỗ trong xử trí sốc
phản vệ, 36,4% không trả lời ñúng về thời gian theo dõi huyết áp, 72,1% trả lời sai về nồng ñộ kháng sinh thử test Kết luận: Nhận thức của ñiều dưỡng về sốc phản vệ còn nhiều bất cập, tập huấn về vấn ñề này vừa có tính cấp thiết
vừa có tính lâu dài
Từ khóa: Sốc phản vệ, nghiên cứu ñiều tra, ñiều dưỡng
ABSTRACT
REMARK ON KNOWLEDGE ON ANAPHYLACTIC SHOCK OF NURSES WORKING
IN CLINICAL DEPARTMENTS AT HOSPITAL K
Ta Thi Anh Tho * Y Hoc TP Ho Chi Minh – Vol.14 - Supplement of No 4 – 2010: 750 - 755
Aims: To assess nurse’s knowledge and medi-care for anaphylactic shock
Methods: Survey on 140 nurses those working in clinical departments at Hospital K using a questionnaire Analysis
of results based on age groupe and education – training levels
Results: 100% have true answer on drugs as a cause of anaphylactic shock, but 17% have false answer on blood’s
accessories as a cause of anaphylactic shock; 60% have false answer on respiratory and circulation signs of anaphylactic shock
Conclusion: High rates of inadequate answers indicate that we have a lot of work to do to improve the knowledge of
the nurses
Key words: Anaphylactic shock, survey, nurses
ĐẶT VẤN ĐỀ
Sốc phản vệ là tai biến dị ứng nghiêm trọng nhất dễ
gây tử vong ñược biểu hiện trên lâm sàng bằng tình trạng
tụt huyết áp và giảm tưới máu cho tổ chức gây rối loạn
chuyển hoá cho tế bào (thiếu oxy tế bào) Các tai biến và
tử vong do sốc phản vệ có thể giảm nhẹ ñi khi ñiều dưỡng
nắm ñược kiến thức về cách phòng chống sốc phản vệ và
chăm sóc bệnh nhân sốc phản vệ
Tại Bệnh viện K chưa có ñề tài nào nghiên cứu kiến
thức của ñiều dưỡng về vấn ñề này Nhóm nghiên cứu
chúng tôi tiến hành ñề tài này nhằm ñánh giá thực trạng
về kiến thức trong phòng chống sốc phản vệ của ñiều
dưỡng ñể từ ñó có kế hoạch ñào tạo và bồi dưỡng cho ñiều
dưỡng viên nắm chắc kiến thức phòng chống và chăm sóc
ĐỐI TƯỢNG PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Đối tượng
Đối tượng bao gồm các ñiều dưỡng viên (trung học,
cao ñẳng và ñại học) ñang công tác tại các khoa lâm sàng của Bệnh viện K Loại trừ những ñiều dưỡng viên ñang làm các công việc hành chính như kho hồ sơ, phòng ra vào viện …
Các ñiều dưỡng tự nguyện tham gia nghiên cứu Tổng số ñiều dưỡng tham gia ñiều tra của chúng tôi là 140 người
Phương pháp
Ghi nhận các biến số của các ñiều dưỡng tham gia nghiên cứu ñược ghi nhận về tuổi, giới, quá trình ñào tạo,
Trang 2thể thông qua phỏng vấn trực tiếp dựa trên bộ câu hỏi ñã
thiết kế sẵn Sô liệu ñược mã hóa và xử lý thống kê theo y
học
KẾT QUẢ Tuổi
52
67
0 10 20 30 40 50 60 70 80
T ừ 22 ñế n 29 T ừ 30 ñế n 39 T ừ 40 ñế n 49 T ừ 50 ñế n 59
Nhãm tuæi
Biểu ñồ 1 Nhóm tuổi
Nhận xét: Đại ña số (119/140) ñối tượng tham gia ñiều tra ở ñộ tuổi dưới 40, thời gian công tác còn dài, ñiều này có ý
nghĩa rất quan trọng
Giới
Nhận xét: Có 91% ñối tượng tham gia
ñiều tra là nữ, chiếm ñại ña số
Trình ñộ
90%
4%
6%
Đạ i h ọ c
Biểu ñồ 3 Trình ñộ của các ñối tượng
Nhận xét: Đại ña số ñối tượng nghiên cứu có trình ñộ
trung cấp, chiếm 90%, còn lại trình ñộ ñại học chiếm 6%
và cao ñẳng chiếm 4%
Thời gian công tác
9%
91%
Nam N
Biểu đồ 2 Giới
Trang 341%
11%
D ướ i 10 n ă m
10 n ă m ñế n 20 n ă m Trên 20 n ă m
Biểu ñồ 4 Thời gian công tác của ñối tượng
Nhận xét: 89 % ñối tượng có thâm niên công tác
trong vòng 20 năm
Hiểu biết về nguyên nhân sốc phản vệ
Bảng 1 Hiểu biết về nguyên nhân sốc phản vệ của ñối
tượng
Đúng Sai Nguyên nhân
Do hóa chất (dùng trong bệnh viện) 107 76.43 33 23.57
Do nọc các sinh vật và côn trùng 91 65.00 49 35.00
Các sản phẩm máu 116 82.86 24 17.14
Nhận xét: Điều ñáng lưu ý là tỷ lệ trả lời sai cao ñối
với các nguyên nhân là ñường dùng thuốc, do thực phẩm
và thời tiết
Hiểu biết về triệu chứng của sốc phản vệ
Bảng 2 Hiểu biết về triệu chứng sốc phản vệ của ñối
tượng
Đúng Sai Triệu chứng
Tỷ
lệ
Thời gian xuất hiện dấu hiệu xuất hiện triệu chứng
10
1
72.1
4
3
9
27.8
6 Cảm giác khác thường
(bồn chồn, hốt hoảng, sợ hãi…)
13
6
97.1
4 4 2.86 Mẩn ngứa, mề ñay,
ban ñỏ, phù Quincke 93
66.4
3
4
7
33.5
7 Mạch nhanh nhỏ khó bắt,
huyết áp tụt có khi không ño
ñược
56 40.0
0
8
4
60.0
0 Khó thở, nghẹt thở
(kiểu hen, khó thở thanh quản) 53
37.8
6
8
7
62.1
4
Đau quặn bụng, ỉa ñái không tự
64.2
9
5
0
35.7
1
Nhận xét: Điều ñặc biệt ñáng lưu ý là có trên 60%
ñối tượng trả lời sai về các triệu chứng về hô hấp và tuần
hoàn của sốc phản vệ
Hiểu biết về cách xử trí tại chỗ ñối với sốc phản vệ
Bảng 3 Hiểu biết về xử trí tại chỗ ñối với sốc phản vệ
Đúng Sai
Xử trí tại chỗ
Ngừng ngay ñường tiếp xúc với dị nguyên, cho người bệnh nằm tại chỗ,
tiêm Adrenalin ngay dưới da, thở oxi rồi báo với bác sĩ 104 74.29 36 25.71 Tiêm Adrelalin 1ml/1mg tiêm ngay dưới da với liều 1/2 - 1 ở người lớn 105 75.00 35 25.00 Tiếp tục tiêm Adrelanin liều như trên 10 - 15 phút/lần cho ñến khi huyết áp trở về bình thường 119 85.00 21 15.00
Nhận xét: Các câu trả lời sai của ñối tượng vẫn chiếm tỷ lệ ñáng lưu ý với tỷ lệ 25%
Hiểu biết về cách phòng chống sốc phản vệ
Bảng 4 Hiểu biết khác về sốc phản vệ
Cách phòng chống
Trang 4Nồng ñộ dung dịch kháng sinh thử test 39 27.86 101 72.14
Thời gian ñọc kết quả test lẩy bì 51 36.43 89 63.57
Thời gian ñọc kết quả test trong da 83 59.29 57 40.71
Những vấn ñề cần theo dõi trên bệnh nhân 89 63.57 51 36.43
Bác sĩ ñọc test thử kháng sinh 113 80.71 27 19.29
Nhận xét: Điều ñặc biệt ñáng lưu ý là tỷ lệ trả lời sai về nồng ñộ thuốc khi thử test chiếm tỷ lệ rất cao, 72,14%
Sự ảnh hưởng của số năm công tác, trình ñộ ñến việc xử trí và chăm sóc bệnh nhân sốc phản vệ
Bảng 5 Thời gian công tác và nhận thức về nguyên nhân
Nguyên nhân
dùng thuốc
Do hóa chất
Do thực phẩm
Do nọc các sinh vật và côn trùng
Do lạnh
Do sản phẩm của máu Nội dung
Đún
g
g
g
g
g
g
g Sai
< 10 97.0
6
2.9
4 75 25
36.7
6
63.2
4 51.5
48.5
3
30.8
8
69.1
2
83.8
2
16.1
8
83.8
2
16.1
8 Năm
công
tác ≥ 10 98.6
1
1.3
9
77.7
8
22.2
2
48.6
1
51.3
9 77.8
22.2
2
36.1
1
63.8
9
81.9
4
18.0
6
81.9
4
18.0
6
Đại
học,
cao
ñẳng
100 0 69.2
3
30.7
7
53.8
5
46.1
5 84.6
15.3
8
30.7
7
69.2
3
92.3
1 7.69
92.3
1 7.69 Trìn
h ñộ
Trun
g cấp
97.6
4
2.3
6
77.1
6
22.8
4
41.7
3
58.2
7 63 37
33.8
6
66.1
4
81.8
9
18.1
1
81.8
9
18.1
1
Nhận xét: Khác biệt về ñộ chính xác chủ yếu giữa 2 nhóm trình ñộ ñối với nhận thức về nguyên nhân do thực phẩm
và các sản phẩm của máu
Bảng 6 Thời gian công tác và nhận thức về triệu chứng
Triệu chứng Thời gian
Biểu hiện trên da
Dấu hiệu tuần hoàn
Tần số thở
Đường
tiêu hóa Nội dung
Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai
<10 73.53 26.47 98.53 1.47 72.06 27.94 42.7 57.35 44.1 55.88 72.06 27.94 Năm
công
tác >=10 70.83 29.17 95.83 4.17 61.11 38.89 37.5 62.5 31.9 68.06 56.94 43.06
Trình
ñộ Trung cấp 71.65 28.35 96.85 3.15 66.93 33.07 42.5 57.48 40.9 59.06 66.14 33.86
Nhận xét: Khác biệt về ñộ chính xác chủ yếu giữa 2 nhóm trình ñộ ñối với nhận thức về các dấu hiệu về cảm giác, hô
hấp và tim mạch
Bảng 7 Thời gian công tác và nhận thức về xử lý
Cách xử trí Nội dung
Xử trí tại chỗ
Liều lượng thuốc
Thời gian
xử trí
Trang 5Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai
<10 83.82 16.18 88.88 11.12 91.18 8.82 Năm công
Trình ñộ
Trung cấp 72.44 27.56 74.8 25.2 85.04 14.96
Nhận xét: Khác biệt về ñộ chính xác gặp cả ở 2 nhóm trình ñộ và 2 nhóm thâm niên với nhận thức về xử trí tại chỗ
Bảng 8 Thời gian công tác và nhận thức về cách phòng chống
Phòng chống Tiền sử
Test trong da
Nồng ñộ kháng sinh
Đọc kết
Hộp chống sốc Nội dung
Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai Đúng Sai
<10 94.12 5.88 42.65 57.35 57.35 42.65 25 75 86.8 13.24 58.82 41.2 98.53 1.47 Năm
công
tác >=10 93.06 6.94 30.56 69.44 61.11 38.89 29.2 70.83 75 25 68.06 31.9 0 100
Đại học,
cao ñẳng 92.31 7.69 23.08 76.92 69.23 30.77 15.3 84.72 69.2 30.77 84.62 15.4 92.31 7.69 Trình
ñộ
Trung cấp 93.7 6.3 37.8 62.2 58.27 41.73 28.4 71.65 81.9 18.11 61.42 38.6 100 0
Nhận xét: Khác biệt về ñộ chính xác gặp cả ở 2 nhóm trình ñộ và 2 nhóm thâm niên với nhận thức về các phương
pháp thực hiện và ñọc kết quả test
Trang 6Về ñặc ñiểm của ñối tượng
Các ñối tượng tham gia ñiều tra ñại ña số có tuổi trẻ, ñại ña số (119/140) ñối tượng tham gia ñiều tra ở
ñộ tuổi dưới 40, thâm niên công tác còn ngắn Điều này cũng phù hợp với tình hình bệnh viện trong những
năm gần ñây, có sự phát triển nhanh về mọi mặt, nhân lực có ñộ tuổi trẻ ñược tuyển dụng nhiều Mặt khác
ñặc ñiểm này cũng góp phần mang lại giá trị cho nghiên cứu vì các vấn ñề ñược nghiên cứu này phát hiện
và giải quyết sẽ có tác ñộng trong thời gian tương ñối dài
Về kiến thức của ñối tượng về sốc phản vệ
Về nguyên nhân của sốc phản vệ: Điều tất yếu là 100% nhận thức ñược thuốc là một nguyên nhân
quan trọng của sốc phản vệ, tuy nhiên tỷ lệ trả lời sai nguyên nhân khác còn chiếm tỷ lệ ñáng kể: Do ñường
dùng thuốc - 75%, do hóa chất - 23,6%, do thực phẩm - 57%, do nọc sinh vật và côn trùng - 35%, do lạnh -
66,4% và ñặc biệt vẫn còn 17,1% không nhận thức ñúng vai trò của các sản phẩm máu trong nguyên nhân
của sốc phản vệ
Về triệu chứng của sốc phản vệ: Điều rất ñáng lưu ý trong kết quả nghiên cứu của chúng tôi là 60%
trả lời sai về các biểu hiện về tim mạch và 62,1% trả lời sai về các biểu hiện hô hấp của sốc phản vệ Đây là
vấn ñề rất nghiêm trọng trên lâm sàng vì các biểu hiện về tim mạch và hô hấp của sốc phản vệ liên quan
trực tiếp ñến tính mạng của người bệnh, các dấu hiệu này ñòi hỏi người ñiều dưỡng phải nhận thức ñúng và
phát hiện kịp thời
Trong phần ñánh giá về cách xử trí ñối với sốc phản vệ, vẫn còn ñến 1/4 số ñối tượng không trả lời
ñúng về các biện pháp như ngừng ngay tiếp xúc dị nguyên hay cho bệnh nhân nằm tại chỗ Tuy nhiên ñiều
ñáng lo ngại hơn lại là nhận thức không ñúng về việc ñịnh kỳ ño huyết áp 10 - 15 phút/lần, vì ñây là công
việc trực tiếp của người ñiều dưỡng
Một vấn ñề khác cũng cần ñược lưu ý là ña số (72,1%) không trả lời ñúng về nồng ñộ của kháng sinh
khi thử test và 36,4% trả lời sai về các vấn ñề cần theo dõi trên bệnh nhân, ñây là những vấn ñề hết sức cơ
bản
KẾT LUẬN
Qua ñiều tra kiến thức về sốc phản vệ của 140 ñiều dưỡng tại Bệnh viện K, trong ñó có 85% dưới ñộ
tuổi 40, chúng tôi thấy kiến thức chung của ñiều dưỡng về sốc phản vệ còn nhiều bất cập, cụ thể như sau:
100% nhận thức ñược ñúng nguyên nhân là thuốc, nhưng vẫn còn ñến 17% nhận thức không ñúng khi
coi các chế phẩm máu không nằm trong nguyên nhân sốc phản vệ
Trên 60% trả lời sai về các biểu hiện tuần hoàn, hô hấp của sốc phản vệ
25% trả lời sai về các nguyên tắc ngừng tiếp xúc dị nguyên và cho bệnh nhân nằm tại chỗ trong xử trí
sốc phản vệ, 36,4% không trả lời ñúng về thời gian theo dõi huyết áp
72,1% trả lời sai về nồng ñộ dung dịch kháng sinh thử test
KIẾN NGHỊ
Cần có các khóa tập huấn, củng cố kiến thức về sốc phản vệ thường xuyên cho ñiều dưỡng Phòng
ñiều dưỡng và các ñiều dưỡng trưởng phải tăng cường kiểm tra, giám sát về kiến thức, kỹ năng thực hành
của các ñiều dưỡng viên về công tác phòng chống sốc phản vệ.g
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Trường Đại học Y Thái Bình (2009) - Điều dưỡng cơ bản (Nhà xuất bản Y học năm)
2 Thông tư số 08/1999-TT-BYT ngày 04 tháng 5 năm 1999 hướng dẫn phòng và cấp cứu sốc phản vệ
3 Trường Đại học Dược Hà Nội (2003): Dược lâm sàng ñại cương (Nhà xuất bản Y học)
4 Vũ Văn Đính (2007) - Hồi sức cấp cứu toàn tập (Nhà xuất bản Y học năm)