Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu nhằm khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non, xác định tỉ lệ nguyên nhân của chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non. Mời các bạn cùng tham khảo bài viết để nắm rõ nội dung chi tiết của đề tài nghiên cứu này.
Trang 1Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011
ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG CỦA CHẢY MÁU TIÊU HÓA DƯỚI
TỪ RUỘT NON
Huỳnh Hải Bằng*, Võ Tấn Long**, Nguyễn Thúy Oanh**
TÓM TẮT
Mục đích: Khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng của chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non, xác
định tỉ lệ nguyên nhân của chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non
Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tiến hành theo phương pháp báo cáo hàng loạt ca
Kết quả: Nghiên cứu 36 BN, tỉ lệ bệnh gặp ở nam cao hơn nữ: 1,57 / 1, tuổi trung bình: 47,6 ± 19,4, đa
số từ các tỉnh 63,9%, TPHCM 36,1% Lý do vào viện: tiêu phân đen chiếm 66,7%, huyết áp trung bình: 101,7 ± 20,6 mmHg, mạch trung bình: 94,2 ± 10,8 l/p, triệu chứng lâm sàng chủ yếu tiêu ra máu chiếm 97%, Hct trung bình 23,4 ± 7,4, Hb trung bình: 8 ± 2,4 g/dl, số đơn vị máu truyền trung bình: 5,7 ± 4 đơn
vị máu Nguyên nhân: u ruột non 20 ca (56%), dị sản mạch máu 2 ca (6%), viêm loét ruột non 11 ca (30%), không xác định 3 ca (8%) Vị trí tổn thương chủ yếu từ vùng hỗng tràng chiếm 72,2%
Kết luận: Chảy máu tiêu hóa dưới là bệnh lý ít gặp Chẩn đoán khó, thường phải phẫu thuật mới xác
định nguyên nhân, vị trí thương tổn Nguyên nhân gặp nhiều do khối u và vị trí gặp nhiều ở hỗng tràng
Từ khóa: chảy máu tiêu hóa dưới, ruột non
ABSTRACT
CLINICAL FEATURES OF LOWER GASTROINTESTINAL BLEEDING FROM SMALL INTESTINE
Huynh Hai Bang, Vo Tan Long, Nguyen Thuy Oanh
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 1 - 2011: 34 - 37
Background: The objective of our research: survey and clinical features of subclinical lower gastrointestinal bleeding from the intestine, the rate determined the cause of lower gastrointestinal bleeding from the intestine Methods: Research methods conducted by the method reported mass shift
Results: Research for 36 patients, the rate of disease in men having higher female: 1.57 / 1, mean age: 47.6 ±
19.4, most patients from the provinces 63.9%, in Hồ Chí Minh City 36.1% The reason for the hospital: black stools account for 66.7%, average blood pressure: 101.7 ± 20.6 mmHg, pulse average: 94.2 ± 10.8 l / p, clinical symptoms mainly defecate of blood accounted for 97%, average 23.4 ± 7.4 Hct, Hb average: 8 ± 2.4 g / dl, the number of units transfused average: 5.7 ± 4 units of blood, causes: 20 cases of small bowel tumors (56%), 2 cases
of aneurysm (6%), 11 cases of small bowel ulcers (30%), unspecified 3 cases (8%) Position hurt mainly from the jejunum accounted for 72.2%
Conclusions: The lower gastrointestinal bleeding from the intestine is rare Diagnosis is difficult, and is
corrected by operation procedures to find the cause, location of lesions Causes of the lower gastrointestinal bleeding from the intestine are usually tumors Most of lesions are in the jejunum
Keywords: lower gastrointestinal bleeding, small intestine
ĐẶT VẤN ĐỀ
Chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non là chảy
máu tiêu hóa xảy ra trong lòng ruột, bắt đầu tính
từ góc Treitz cho tới van hồi - manh tràng(4,3)
∗ Bệnh viện Nguyễn Tri Phương **Bộ môn ngoại ĐHYD, TpHCM
Trang 2Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011 Nghiên cứu Y học
Theo Kovacs, Lewis và cộng sự(1,6) chảy máu
tiêu hóa từ ruột non chiếm khoảng 3 – 5% các
trường hợp chảy máu đường tiêu hóa
Theo Ríos, Montoya và cộng sự(3), chảy máu
tiêu hóa từ ruột non chiếm khoảng 2 – 9% các
trường hợp chảy máu đường tiêu hóa
Ở Việt Nam, chưa có nhiều báo cáo về vấn
đề này
Mục tiêu nghiên cứu
Khảo sát đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng
của chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non
Xác định tỉ lệ nguyên nhân của chảy máu
tiêu hóa dưới từ ruột non
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Tiêu chuẩn chọn bệnh
Những bệnh nhân bị chảy máu tiêu hóa
dưới từ ruột non, được chẩn đoán loại trừ: nội
soi dạ dày bình thường và đại tràng không phát
hiện tổn thương nhưng phát hiện có máu trong
lòng đại tràng có thể hướng đến chẩn đoán chảy
máu tiêu hóa dưới từ ruột non
Được chẩn đoán xác định qua phẫu thuật
Những bệnh nhân không qua phẫu thuật
nhưng được chẩn đoán xác định qua nội soi
bóng đơn, viên nang nội soi, nội soi đại tràng
phát hiện tổn thương vùng hồi tràng đang
chảy máu
Tiêu chuẩn loại trừ
Những bệnh nhân được chẩn đoán xác định
chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non do chấn
thương
Những bệnh nhân được chẩn đoán xác định
chảy máu do tổn thương đường mật hay loét
hành tá tràng chảy xuống ruột non
Phương pháp nghiên cứu
Hồi cứu, báo cáo hàng loạt ca tại 4 bệnh viện:
Chợ Rẫy, Bình Dân, Nhân dân Gia Định và Đại
học Y Dược
Thời gian: tháng 01/2005 đến tháng 03/2010
KẾT QUẢ
Qua nghiên cứu, chúng tôi ghi nhận 36 trường hợp chảy máu tiêu hóa dưới từ ruột non
Đặc điểm lâm sàng
Giới: Tỷ lệ bệnh gặp ở nam nhiều hơn nữ: 1,57 nam / 1 nữ
Tuổi: Tuổi trung bình: 47,6 ± 19,4.Tuổi nhỏ nhất: 15, tuổi lớn nhất: 85
Nơi cư trú: Bệnh nhân đa số từ các tỉnh 63,9%, tại TPHCM 36,1%
Lý do vào viện: Đa số bệnh nhân khi nhập viện có đi tiêu ra máu, trong đó đi tiêu phân đen chiếm tỷ lệ khá cao 66,7% (24 trường hợp), đi tiêu ra máu đỏ bầm chỉ có 19,4% (7 trường hợp)
Triệu chứng lâm sàng:
Tiêu máu: Tiêu ra máu phân đen hay phân
đỏ bầm và thăm khám trực tràng máu dính găng chiếm 97%
Thiếu máu: Đa số bệnh nhân có da xanh niêm nhợt chiếm 100%,
Hct: Trung bình: 23,4 ± 7,4 Thấp nhất: 10% Cao nhất: 39%
Hemoglobin: Trung bình: 8 ± 2,4 g/dl Thấp nhất: 4 g/dl.Cao nhất: 13 g/dl
Sinh hiệu:
Huyết áp: Trung bình: 101,7 ± 20,6 mmHg.Thấp nhất: 50 mmHg, cao nhất: 140 mmHg
Mạch: Trung bình: 94,2 ± 10,8 l/p.Thấp nhất:
70 l/p, cao nhất: 120 l/p
Số đơn vị máu truyền: Trung bình: 5,7 ± 4 đơn vị máu Ít nhất: 2 đơn vị máu Nhiều nhất: 20 đơn vị máu
Cận lâm sàng
Viên nang nội soi: chỉ tiến hành thực hiện viên nang nội soi 2 trường hợp, xác định được nguyên nhân của chảy máu do loét hỗng tràng xuất huyết
Nội soi trong lúc mổ: chỉ 2 trường hợp thực hiện nội soi trong lúc mổ Trong đó 1 trường
Trang 3Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011
hợp có máu trong lòng ruột non và 1 trường hợp
có loét hỗng tràng xuất huyết
Chẩn đoán sau phẫu thuật
Bảng 1: Tỷ lệ %, số ca được chẩn đoán sau phẫu
thuật
Hỗng tràng 15 42%
U ruột non
Hỗng tràng và hồi
tràng
1 2,8% 16 (44,8%) Hỗng tràng 1 2,8%
Dị sản
mạch máu Hồi tràng 1 2,8% 2 (5,6%)
U mạc treo vỡ vào
hỗng tràng
2 5,6%
U ngoài vỡ
vào ruột
non U xơ tử cung vỡ
vào hồi tràng 1 2,8%
3 (8%)
Túi thừa ruột non 5 14%
Hỗng tràng 3 8,4%
Viêm loét
RN
Hồi tràng 1 2,8%
9 (25%)
Không
phẫu thuật 6 16,8% 6 (16,8%)
Nguyên nhân
Bảng 2 Số ca được xác định theo từng nguyên nhân
cụ thể
U mạch máu 7 (19,6%) GISTs 5 (14%) Sarcôm cơ trơn 3 (8,4%) Carcinôm tuyến 2 (5,6%) Hỗng tràng
Pô-lýp tuyến 1 (2,8%)
U ruột
non
Hỗng tràng
và hồi tràng Carcinôm tuyến 1 (2,8%)
19 (53%)
GISTs 1 (2,8%)
U mạc treo
vỡ vào hỗng
tràng Lymphôm 1 (2,8%)
U
ngoài
vỡ vào
ruột
non vào hồi tràng U xơ TC vỡ nguyên bào nuôi Carcinôm 1 (2,8%)
3 (8%)
Hỗng tràng 1 (2,8%)
Dị sản
mạch
máu Hồi tràng 1 (2,8%)
2 (5,6%) Hỗng tràng 2 (5,6%)
Hỗng tràng 3 (8,4%)
Viêm
loét
ruột
non Túi thừa Hồi tràng
(Meckel) 2 (5,6%)
9 (25%)
Không
xác
định
3 (8,4%) (8,4%)3
Vị trí tổn thương
Chúng tôi nhận thấy vị trí tổn thương gây chảy máu tiêu hóa hàng đầu từ vùng hỗng tràng, chiếm 72,2% (26 trường hợp)
Vị trí từ vùng hồi tràng đứng hàng thứ hai, chiếm 22,2% (8 trường hợp)
Chỉ có 1 trường hợp, tổn thương cả hai vị trí hỗng tràng và hồi tràng và 1 trường hợp không xác định vị trí tổn thương mà chỉ xác định được nguồn chảy máu từ ruột non
BÀN LUẬN Giới
Theo Ralf Jakobs và cộng sự(2), khi tiến hành khảo sát 81 bệnh nhân chảy máu tiêu hóa từ ruột non nhận thấy tỷ lệ nam : nữ = 1,02 : 1
Theo Bing-Ling Zhang và cộng sự(7), khi tiến hành khảo sát 309 bệnh nhân chảy máu đường tiêu hóa nhận thấy tỷ lệ nam : nữ = 0,94 : 1 Nhìn chung tỉ lệ nam : nữ của các tác giả xấp xỉ như nhau Theo nghiên cứu của chúng tôi nhận thấy, tỷ lệ nam : nữ = 1,57 : 1, nam chiếm tỷ lệ 61,1%, nữ chiếm 38,9% cao hơn so với kết quả nghiên cứu của các tác giả phía trên Điều nay có thể giải thích do đặc trưng mẫu trong lô nghiên cứu
Tuổi
Theo Ralf Jakobs và cộng sự(2), khi tiến hành khảo sát 81 bệnh nhân chảy máu tiêu hóa từ ruột non nhận thấy tuổi trung bình của bệnh nhân là
65 ± 20,8
Theo Bing-Ling Zhang và cộng sự(7), khi tiến hành khảo sát 309 bệnh nhân chảy máu đường tiêu hóa nhận thấy có 253 bệnh nhân chảy máu đường tiêu hóa có nguồn gốc từ ruột non Tuổi trung bình của bệnh nhân là 55,5 ± 16,6
Trong nghiên cứu của chúng tôi, tuổi trung bình là 47,56 ± 19,41, tuổi nhỏ nhất 15, tuổi lớn nhất 85
Vì vậy, tuổi trung bình bệnh nhân chảy máu tiêu hóa từ ruột non của chúng tôi trẻ hơn so với các tác giả khác Điều này có thề lí giải do đặc
Trang 4Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 1 * 2011 Nghiên cứu Y học
trưng dân số Việt Nam là dân số trẻ, môi trường
sống ô nhiễm và việc sử dụng thuốc tùy tiện
Nguyên nhân
nguyên nhân phổ biến gây chảy máu tiêu hóa
ruột non là: phình mạch, u ruột non, viêm loét
và túi thừa Meckel
Theo Bing-Ling Zhang và cộng sự(7), nguyên
nhân phổ biến gây chảy máu tiêu hóa ruột non
là: u ruột non và phình mạch
Nguyên nhân phình mạch, u ruột non là
những nguyên nhân hàng đầu gây chảy máu
tiêu hóa dưới từ ruột non Điều này tương
đồng với nghiên cứu của chúng tôi Khi nghiên
cứu 36 trường hợp, chúng tôi ghi nhận được: u
mạch máu 7/36 trường hợp, chiếm 19,6%, u
ruột non mà chủ yếu là GISTs 5/36 trường hợp,
chiếm 14%
Vị trí
Chúng tôi không có dữ liệu của các tác giả
khác về vị trí tổn thương gây chảy máu ở ruột
non.Theo nghiên cứu của chúng tôi, nhận thấy
vị trí tổn thương vùng hỗng tràng chiếm tỉ lệ cao
nhất 72,2%, tiếp đó là vùng hồi tràng chiếm
22,2% và cả hai vị trí hỗng tràng và hồi tràng chiếm tỉ lệ thấp nhất 2,8%
KẾT LUẬN
Chảy máu tiêu hóa dưới là bệnh lý ít gặp Chẩn đoán khó, thường phải phẫu thuật mới xác định nguyên nhân, vị trí thương tổn Nguyên nhân gặp nhiều do khối u và vị trí gặp
nhiều ở hỗng tràng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Blair S.L., et al (1994) Small intestinal bleeding
Gastroenterology clinics of North America, 23(1): 889 – 8553
2 Jakobs R., Hartmann D., et al (2006) Diagnosis of obscure gastrointestinal bleeding by intraoperative enteroscopy in 81 consecutive patients World J Gastroenterol, 12(2): 313-316
3 Montoya T.M.J., Parrilla P.P et al (2006) Acute lower gastrointestinal hemorrgage originating in the small intestine
Rev Esp Enferm Dig, 196 – 203
4 Nguyễn Đình Hối, Nguyễn Mậu Anh (2007) Bệnh học Ngoại
khoa tiêu hóa Đại học Y Dược TP.HCM, tr 85 - 92, tr.109 -117
5 Ríos Z.A., Montoya T.M.J (2006) Acute lower gastrointestinal
hemorrhage originating in the small intestine Rev Esp Enferm
Dig, 98-203
6 Thomas O.G.K (2005) Small bowel bleeding Current
Treatment Options in Gastroenterology, 31 – 38.(2)
7 Zhang B.L., Fang Y.H., et al (2009) Singlecenter experience of
309 consecutive patients with obscure gastrointestinal
bleeding World J Gastroenterol, 15(45): 5740-5745