Đặc điểm điện tâm đồ ở bệnh nhân tai biến mạch máu não điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Thái Nguyên

Mục tiêui bài viết là đánh giá sự thay đổi điện tâm đồ trên bệnh nhân tai biến mạch máu não và nghiên cứu mối liên quan giữa tai biến mạch máu não và một số yếu tố nguy cơ.Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân tai biến mạch máu não điều trị tại Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên.

ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG ƯƠNG THÁI NGUYÊN

Nguyễn Đăng Hương * , Nguyễn Trọng Hiếu, Triệu Thị Xuân

Trường Đại học Y Dược - ĐH Thái Nguyên

TÓM TẮT

Đặt vấn đề: hiện nay đã có nghiên cứu đã cho thấy mối liên quan giữa tai biến mạch máu não và

loạn nhịp tim, tuy nhiên số lượng nghiên cứu còn ít và cần thêm sự đối chứng Mục tiêu: Đánh giá

sự thay đổi điện tâm đồ trên bệnh nhân tai biến mạch máu não và nghiên cứu mối liên quan giữa

tai biến mạch máu não và một số yếu tố nguy cơ.Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân tai biến mạch máu não điều trị tại Bệnh viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả tiến cứu Kết quả: Tai biến mạch máu não gặp nhiều nhất ở lứa tuổi 60-79

(52%) Giới nam gặp nhiều hơn nữ (68%),tỷ lệ 2,125/1 Các rối loạn điện tâm đồ thường gặp là:thiếu máu cơ tim,dày thất trái,rung nhĩ và chậm dẫn truyền nhĩ thất.và bệnh nhân nhồi máu não

có nguy cơ bất thường ECG nhiều hơn.Yếu tố nguy cơ chính của bệnh là tăng huyết áp và vữa xơ

động mạch Kết luận: nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của theo dõi ECG đối với bệnh nhân

đột quỵ

Từ khóa: Đột quỵ, nhồi máu não, xuất huyết não, điện tâm đồ

ĐẶT VẤN ĐỀ*

Tai biến mạch máu não (đột quỵ) là sự xảy ra

đột ngột các thiếu sót chức năng thần kinh,

thường là khu trú hơn là lan tỏa, tồn tại quá

24h hoặc gây tử vong trong 24h Các khám xét

loại trừ nguyên nhân chấn thương (theo WHO

1990)

Từ nhiều thập kỷ cho đến nay, tai biến mạch

máu não vẫn là một vấn đề thời sự cấp thiết

Người ta dự đoán đến năm 2020 tai biến

mạch máu não có thể trở thành bệnh dịch gây

tử vong hàng đầu trên thế giới

Do tính chất nghiêm trọng của bệnh nên

những năm gần đây, tai biến mạch máu não

đã và đang được sự quan tâm của y học và y

tế cũng như cộng đồng Đã có rất nhiều cuộc

hội nghị, hội thảo về tai biến mạch máu não

cũng như một số sách giáo khoa, tài liệu

khoa học, công trình nhiên cứu đề cập đến

vấn đề này

Một vài nghiên cứu trong số đó đã chỉ ra rằng

trong những nguyên nhân gây tử vong có

không ít những trường hợp đột tử và kèm theo

những thay đổi bất thường trên điện tâm đồ

mà trong bệnh sử không ghi nhận bệnh tim

trước đó Phải chăng những có những rối loạn

chức năng tim mạch xuất hiện do ảnh hưởng

*

của sang thương thần kinh Để tìm hiểu, đánh giá một cách chính xác, khách quan chúng tôi

đã tiến hành đề tài này với mục tiêu:

 Đánh giá biểu hiện điện tâm đồ trên bệnh nhân tai biến mạch máu não

 Nghiên cứu mối liên quan giữa tai biến mạch máu não và một số yếu tố nguy cơ ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu

Bao gồm những bệnh nhân tai biến mạch máu não được chẩn đoán và điều trị tại Bệnh viện

đa khoa Trung ương Thái Nguyên 2.1.1:Tiêu chuẩn chẩn đoán:Theo tiêu chuẩn của WHO:

*Lâm sàng:

- Cách khởi phát:đột ngột hoặc từ từ trong vài giờ

- Có các triệu chứng thần kinh khu trú như liệt nửa người,liệt mặt…,và các triệu chứng này tồn tại quá 24h

- Sự tiến triển của các triệu chứng thần kinh khu trú theo hướng ổn định hoặc đỡ dần

- Có các yếu tố nguy cơ:tuổi trung niên, cao tuổi, tăng huyết áp, bệnh tim, rối loạn chuyển hóa lipid…

* Cận lâm sàng:chụp CT-Scaner sọ não (MRI

sọ não) có hình ảnh của nhồi máu não hoặc

chảy máu não

2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ:xuất huyết màng

nhện đơn thuần và huyết khối tĩnh mạch

Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian:từ tháng 01/2011 đến tháng

11/2011

- Địa điểm: Khoa Nội , Khoa Hồi sức cấp cứu

- Bệnh viện Đa Khoa Trung ương Thái

Nguyên

Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu cắt ngang mô tả:trên cơ sở

thống kê các số liệu để đưa ra các nhận xét và

kết luận

- Nghiên cứu tiến cứu

- Chọn mẫu có chủ đích

- Cỡ mẫu: 50 bệnh nhân

Chỉ tiêu nghiên cứu

*Chỉ tiêu chung

- Tuổi, giới, nghề nghiệp…

- Tiền sử đột quỵ, tăng huyết áp, đái tháo

đường, bệnh tim mạch…

* Chỉ tiêu lâm sàng: có các triệu chứng lâm

sàng của tai biến mạch máu não

* Chỉ tiêu cận lâm sàng:

- CT-Scaner: thời gian,hình thái,vị trí

- ECG: tần số, trục điện tim, các rối loạn nhịp

- Sinhhóa: Triglycerid,cholesterol, điện giải

đồ, ure

Phương pháp thu thập số liệu

- Thông tin được ghi theo một mẫu bệnh án

thống nhất bao gồm một số thông tin

chung,tình trạng lâm sàng , khám toàn thân và

khám toàn diện

- Tất cả các cận lâm sàng được thực hiện tại

khoa huyết học, khoa sinh hóa, khoa thăm dò

chức năng, khoa Nội 1 Bệnh viện Đa khoa

Trung ương Thái Nguyên

Xử lý số liệu: Số liệu được xử lý trên phần

mềm SPSS

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Bảng 1 Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo giới

Bệnh nhân

Qua nghiên cứu 50 bệnh nhân bị đột quỵ thấy nam giới mắc bệnh với tỷ lệ cao 68%,còn nữ giới chỉ chiếm tỷ lệ 32%.Tỷ lệ nam/nữ=2,125/1

Bảng 2 Phân bố bệnh nhân nghiên cứu theo tuổi

Bệnh nhân

Độ tuổi mắc bệnh nhiều nhất là 60-79 chiếm tỷ

lệ 52%,tiếp đến là độ tuổi 50-59 chiếm tỷ lệ 22%.Tuổi <50 chiếm tỷ lệ thấp nhất 8%.Như vậy đột quỵ gặp nhiều ở người cao tuổi

Bảng 3 Biểu hiện huyết áp lúc vào viện

Bệnh nhân Phân độ HA n Tỉ lệ %

Hầu hết các bệnh nhân vào viện được đo huyết áp đều có tăng huyết áp,chiếm 90%.Số bệnh nhân có mức huyết áp bình thường chiếm 10%

Bảng 4 Các biểu hiện lâm sàng

Bệnh nhân Triệu chứng n Tỉ lệ %

Tỷ lệ bệnh nhân tai biến mạch máu não có biểu hiện đau đầu, chóng mặt khá cao 72%

và 58% Liệt nửa người là triệu chứng hay

gặp nhất,chiếm 94% và thường kèm theo với

liệt VII trung ương(44%) cùng bên Rối loạn

cơ tròn là triệu chứng ít gặp nhất(26%)

Bảng 5 Đặc điểm CT-Scanner sọ não:

CT sọ não BN Tỷ lệ %

XHN:12(24%)

Thân não

Nhân xám

Bao ngoài

Bao trong

Đồi thị

Dưới nhện

2

3

2

3

1

1

16,7 25,0 16,7 25,0 8,30 8,30 NMN:38(76%)

Vỏ

Thân não

Nhân xám

Bao trong

Bao ngoài

Đồi thị

Nhiều vị trí

6

3

9

8

2

1

9

21

11

34

21 5.3 2.6

34

Qua nghiên cứu trên thấy rằng đột quỵ chủ

yếu là thể nhồi máu não,chiếm tỷ lệ 76%,thể

xuất huyết não chiếm tỷ lệ ít hơn 24%.Vị trí

tổn thương hay gặp nhất là vùng nhân xám,và

bao trong,cả trong xuất huyết và nhồi máu.vị

trí tổn thương ít gặp nhất là vùng đồi

thị,chiếm 2,6% ở bệnh nhân nhồi máu não và

chiếm 8,3% ở bệnh nhân xuất huyết não

Bảng 3.6.Biểu hiện điện tâm đồ 24h đầu nhập

viện:

Dày thất trái

Qua nghiên cứu 50 bệnh nhân thấy rằng có

60% bệnh nhân có biểu hiện thiếu máu cơ

tim,44% trong số đó có dày thất trái,10%

bệnh nhân có điện tâm đồ bình thường,không

ghi nhận trường hợp nào có biểu hiện dày tâm

thất trái,hay nhĩ trái

Bảng 7 Các rối loạn nhịp tim 24h đầu nhập viện

nhĩ

Block nhĩ thất

Block nhánh

Ngoại tâm thu

Qua nghiên cứu 50 bệnh nhân ghi điện tâm đồ sau đột quỵ thấy có các rối loạn nhip như sau:12% số bệnh nhân có rung nhĩ,đây là một rối loạn nhịp phức tạp,chậm dẫn truyền nhĩ thất(blockA-V) chiếm tỷ lệ 8%.Không thấy

có rối loạn nhịp kiểu block nhánh hay ngoại tâm thu.Các rối loạn này có thể xuất hiện riêng rẽ hoặc cùng nhau trên cùng một bệnh nhân.Qua trên ta cũng thấy bệnh nhân nhồi máu não có nguy cơ rối loạn nhịp nhiều hơn bệnh nhân xuất huyết não

Bảng 8 Chỉ số Triglycerid và Cholesterol ở bệnh

nhân đột quỵ

Thay đổi

Qua nghiên cứu thấy 36% bệnh nhân có tăng Triglycerid,64% bệnh nhân có mức Triglycerid bình thường và 26% có tăng Cholesterol,74% bệnh nhân có mức Cholesterol bình thường.vì có những bệnh nhân có tăng Triglycerid nhưng lại không tăng Cholesterol,nhưng có nhưng bệnh nhân lại tăng cả hai.Nên tính chung lại số bệnh nhân có rối loạn chuyển hóa lipid là 31,chiếm 62%

Bảng 9 Liên quan bệnh nhân đột quỵ với một số

yếu tố nguy cơ

Bệnh nhân Yếu tố

Không Có

n % n %

Qua nghiên cứu thấy rằng,có đến 90% bệnh nhân đột quỵ có tăng huyết áp,62% có rối loạn chuyển hóa lipid.32% bệnh nhân có đái tháo đường kèm theo.Các rối loạn chuyển hóa lipid và đái tháo đường gây vữa xơ động mạch.Tiền sử từng bị đột quỵ cũng chiếm tỷ

lệ lớn 36%,những người đã từng bị đột quỵ khả năng tái phát cao.Như vậy tăng huyết áp

và vữa xơ động mạch là nguyên nhân chính dẫn tới tai biến mạch máu não

Bảng 10 Kết quả điều trị

Hồi phục Bệnh nhân %

Tốt 11 22

Qua nghiên cứu thấy khả năng hồi phục của

bệnh nhân tai biến mạch máu não chiếm

78%.nhưng tỷ lệ hồi phục ít chiếm tỷ lệ cao

nhất 48%,điều đó chứng tỏ sự hồi phục ở

bệnh nhân tai biến chậm.Trong khi đó tỷ lệ

bệnh nhân nặng thêm chiếm 22% và đa số các

bệnh nhân này đều tử vong sau đó.Điều này

càng nói lên tính chất cấp thiết của bệnh

BÀN LUẬN

Qua nghiên cứu 50 bệnh nhân tai biến mạch

máu não được chẩn đoán và điều trị tại khoa

Nội 1 và khoa Hồi sức cấp cứu bệnh viện Đa

Khoa Trung ương Thái Nguyên,chúng tôi

thấy rằng:

Độ tuổi hay xảy ra tai biến nhất là từ 60-70

tuổi(bảng 3.1),và nam giới gặp nhiều hơn nữ

giới(bảng 3.2) điều này cũng phù hợp với

nhiều nghiên cứu khác trước đó,tuy chưa

được giải thích rõ ràng nhưng đa số đều cho

rằng nam giới có nhiều yếu tố nguy cơ hơn nữ

giới như:hút thuốc lá,uống rượu,bia

Biểu hiện lâm sàng của bệnh nhân tai biến

mạch máu não rất phong phú,rầm rộ Đa số

các bệnh nhân có tiền triệu đau đầu,chóng

mặt và đó chính là thời điểm bệnh nhân lên

cơn tăng huyết áp và có thể coi đó là dấu hiệu

cảnh báo tai biến mạch máu não Triệu chứng

thực thể thường gặp nhất là liệt nửa người,có

thể liệt nửa người phải hoặc trái và thường có

kèm theo liệt mặt trung ương cùng bên.một

biểu hiện khác tuy ít gặp nhưng lại rất quan

trọng,có ý nghĩa tiên lượng bệnh đó là rối

loạn cơ tròn,những bệnh nhân có rối loạn cơ

tròn tiên lượng thường nặng

Hình ảnh tai biến mạch máu não trên phim

chụp cắt lớp vi tinh gồm có 2 thể:xuất huyết

não (ổ tăng tỷ trọng) và nhồi màu não (ổ giảm

tỷ trọng) Nhưng thấy rằng đột quỵ chủ yếu là

thể nhồi máu não,chiếm 76%.Chảy máu não ít

gặp hơn,chiếm 24% Điều này cũng phù hợp

với rất nhiều nghiên cứu trước đó Và vị trí

tổn thương hay gặp nhất là vùng nhân xám và

vùng bao trong,kể cả trong nhồi máu hay xuât

huyết,đây là vùng thuộc khu vực cấp máu của động mạch cảnh trong Tổn thương thân não tuy chiếm tỷ lệ không cao nhưng thường năng,đăc biệt là chảy máu não,bệnh nhân chảy máu thân não hầu hết đều tử vong

Có 40(chiếm 80%) bệnh nhân tai biến mạch máu não được ghi điện tâm đồ 24h đầu nhập viện,có biểu hiện điện tâm đồ bất thường,trong đó thiếu máu cơ tim và dày thất trái là hai rối loạn thường gặp nhất,chiếm tỷ

lệ cao nhất, đặc biệt trong nhồi máu não Các rối loạn nhịp khác như rung nhĩ và chậm dẫn truyền nhĩ thất cũng gặp nhiều hơn ở thể nhồi máu não Rối loạn nhịp rung nhĩ là một rối loạn nhịp phức tạp nguy cơ tử vong cao Không gặp các biểu hiện dày tâm thất phải,dày tâm nhĩ,hay các loạn nhịp ngoại tâm thu,block nhánh… Như vậy nhóm bệnh nhân nhồi máu não có nhiều nguy cơ ECG bất thường hơn.điều này cũng phù hợp với hiều nghiên cứu trước đó như nghiên cứu của Nguyễn Thị Minh Đức, Huỳnh Kim Phượng… Điều này cho ta thấy việc ghi điện tâm đồ và phát hiện các biểu hiện điện tâm đồ bất thường và xử trí kịp thời có vai trò đặc biệt quan trọng góp phần làm giảm tỷ lệ tử vong ở bệnh nhân tai biến mạch máu não Qua nghiên cứu trên ta còn thấy rằng nguyên nhân chính và cũng là yếu tố nguy cơ chính dẫn tới tai biến mạch máu não là tăng huyết

áp và vữa xơ động mạch.Tăng huyết áp, rối loạn chuyển hoa lipid, đái tháo đường gây vữa xơ động mạch, tạo điều kiện hình thành cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu Vì vậy điều chỉnh chế độ ăn và điều trị các rối loạn chuyển hóa kèm theo là rất quan trọng trong việc phòng ngừa tai biến mạch máu não KẾT LUẬN

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có ảnh hưởng của các san thương thần kinh lên chức năng của tim mạch,gây ra các rối loạn như thiếu máu

cơ tim,dày thất trái và các rối loạn nhịp phức tạp như rung nhĩ,chậm dẫn truyền nhĩ thất,đặc biệt là trong thể nhồi máu não

Các yếu tố nguy cơ chính của tai biến mạch

máu não là tăng huyết áp và vữa xơ động

mạch.tăng huyết áp gây vữa xơ động mạch

tạo điều kiện hình thành cục máu đông gây

tắc mạch là nguyên nhân chính của tai biến

mạch máu não

KHUYẾN NGHỊ

Cần có nhiều nghiên cứu có hệ thống,so sánh

đối chứng để xác định vai trò của bất thường

ECG với nguy cơ tử vong ở bệnh nhân tai

biến mạch máu não

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Lê Thị Cẩm Dung (2005), Biểu hiện tim mạch trong sang thương thần kinh cấp

[2] Nguyễn Thị Minh Đức (2008), Biểu hiện điện tâm đồ ở bệnh nhân đột quỵ tại Bệnh Viện Đa Khoa Đồng Tháp

[3] Lê Đức Hinh (2008), Hướng chẩn đoán và xử trí tai biến mạch máu não, Nxb y học Hà Nội [4] Huỳnh Kim Phượng (1998), Bước đầu nghiên cứu biến đổi điện tâm đồ của bệnh nhân tai biến mạch máu não

SUMMARY

ECG MANIFESTATIONS IN STROKE PATIENTS

AT THAI NGUYEN CENTRAL GENERAL HOPITAL

Nguyen Dang Huong * , Nguyen Trong Hieu, Trieu Thi Xuan

Thai Nguyen University of Medicine and Pharmacy Background: for the time being, there are some studies showing the relationship between stroke and arythmias

However the number of studies is quite low and they need more comparison Objective: Assessing the ECG changes of stroke patients and researching the relationship between stroke and some risk factors Method: Descriptive study Result: Having a stroke in most age groups 60-79 men were more women (68%), the ratio

2.125/1 ECG disorders Common: myocardial ischemia, left ventricular hypertrophy, atrial fibrillation and atrioventricular delay and hcerebral infarction patients at risk any more walls ECG Risk factors of disease are

hypertension and atherosclerosis Conclusion: this study affirms the importance of ECG with stroke patients in

assessment and prognosis

Keywords: Stroke, cerebral infarction, brain hemorrhage, electrocardiogram