Bộ môn Sinh lý học: Sinh lý hệ sinh sản - ThS.BS Lê Quốc Tuấn

Bài giảng sinh lý hệ sinh sản cung cấp kiến thức về: Cấu tạo tinh hoàn, chức năng tạo tinh trùng của tinh hoàn, chức năng nội tiết của tinh hoàn, điều hòa hoạt động tinh hoàn. Mời các bạn tham khảo bài giảng để tích lũy kiến thức và nắm được chức năng tạo giao tử của hệ sinh sản nam và nữ, chức năng nội tiết của hệ sinh sản nam và nữ. Mời các bạn cung tham khảo tài liệu.

SINH LÝ HỆ SINH SẢN

ThS BS Lê Quốc Tuấn

Bộ môn Sinh lý - Khoa Y - Đại Học Y Dược Tp HCM

MỤC TIÊU

Trình bày được chức năng tạo giao

tử của hệ sinh sản nam và nữ.

1

Trình bày được chức năng nội tiết của hệ sinh sản nam và nữ.

2

SINH LÝ SINH SẢN NAM

NỘI DUNG

Cấu tạo tinh hoàn

Chức năng tạo tinh trùng của tinh hoàn

Chức năng nội tiết của tinh hoàn

Điều hòa hoạt động tinh hoàn

CẤU TẠO TINH HOÀN

Tinh hoàn nằm trong bìu, thấp hơn thânnhiệt 1-2oC

 80% là ống sinh tinh: thành ống là nơitạo tinh trùng

 20% là mô liên kết: có tế bào Leydig tiếttestosteron

Ống sinh tinh > lưới tinh > mào tinh >ống dẫn tinh > ống phóng tinh cùng với túitinh > niệu đạo

CẤU TẠO TINH HOÀN

CẤU TẠO TINH HOÀN

MÔ HỌC TINH HOÀN

TẾ BÀO SERTOLI

TẾ BÀO LEYDIG

MÀNG NGĂN MÁU – TINH HOÀN

Thành ống sinh tinh gồm: tế bào Sertoli baoquanh các tế bào mâm nguyên thủy

Các tế bào Sertoli gắn với nhau bằng cácliên kết vòng bịt rất chặt

> màng ngăn máu - tinh hoàn giữa khoảng

kẽ và lòng ống sinh tinh

MÀNG NGĂN MÁU – TINH HOÀN

MÀNG NGĂN MÁU – TINH HOÀN

Ngăn các phân tử lớn

Cho các steroid đi qua

Cho các tế bào mầm đi qua

Duy trì thành phần dịch trong ống sinh tinh:

 Ít protein và glucose

 Nhiều androgen, estrogen, K+, inositol,glutamic, acid aspartic

Bảo vệ tế bào mầm khỏi các chất độc hại

và ngăn tạo kháng thể kháng tinh trùng

CHỨC NĂNG TẠO TINH TRÙNG

SỰ TẠO TINH TRÙNG

 Bắt đầu từ lúc dậy thì, kéo dài suốt đời

 Tạo 100-200 triệu tinh trùng / ngày nhờ sự nguyên phân liên tục của tinh nguyên bào (tinh bào bậc 1):

 Tinh bào bậc 1 giảm phân 1 > 2 tinh bào bậc 2

 Tinh bào bậc 2 giảm phân 2 > 4 tinh tử

 Tinh tử trưởng thành > tinh trùng: nhân cô đặc, bào tương co lại, tạo thể cực đầu và đuôi.

 Mỗi tinh nguyên bào cho ra 512 tinh tử.

 Từ tế bào mầm nguyên thủy > tinh trùng: 74 ngày.

SỰ TẠO TINH TRÙNG

TINH TỬ > TINH TRÙNG

CẤU TẠO TINH TRÙNG

Phần đầu: nhân và thể cực đầu chứaenzyme giúp tinh trùng xuyên vào trứng

Phần thân: nhiều ty thể tạo năng lượng

Phần đuôi: gồm các vi ống và dynein(ATPase phụ thuộc Mg)

CẤU TẠO TINH TRÙNG

TINH DỊCH

Gồm tinh trùng và các chất tiết từ túi tinh,tuyến tiền liệt, tuyến Cowper, tuyến niệuđạo

V tinh dịch mỗi lần phóng tinh từ 2.5-3.5 mL

Bình thường có 100 triệu tinh trùng / 1 mLtinh dịch

Vô sinh: < 20 triệu tinh trùng / 1 mL

50% nam có số tinh trùng 20-40 triệu / 1 mL

TINH DỊCH

TINH DỊCH ĐỒ

Các chỉ số tinh dịch đồ theo tiêu chuẩn WHO 1999:

CHỨC NĂNG NỘI TIẾT

Là hormon chính của tinh hoàn

Được tổng hợp từ cholesterol trong tế bàoLeydig

Sự bài tiết testosteron chịu sự điều khiểncủa LH

Bình thường được bài tiết từ 4 – 9 mg/ngày

98% gắn với protein trong huyết tương:CBG (65%), albumin (33%)

Phát triển và duy trì phái tính thứ phát

Chuyển hóa protein: tăng trưởng cơ thể

Làm sụn đầu xương hóa cốt

Cùng với FSH duy trì hoạt động sinh tinh

Ức chế bài tiết LH

ĐIỀU HÒA HOẠT ĐỘNG TINH HOÀN

FSH VÀ LH

 Không tác động trực tiếp lên tế bào mầm, mà gián tiếp qua tế bào Sertoli (FSH), và Leydig (LH)

 FSH nuôi dưỡng và hoạt hóa tế bào Sertoli

 FSH cùng với androgen (testosteron) duy trì sự tạo tinh

 LH nuôi dưỡng tế bào Leydig, kích thích sự bài tiết testosteron

 Nồng độ testosteron tại chỗ phải cao hơn trong huyết tương 100 lần để duy trì sự sinh tinh

LOGO

Được tiết từ tế bào Sertoli

Điều hòa ngược (ức chế) bài tiết FSH từtuyến yên

ĐIỀU HÒA NGƯỢC TỪ TESTOSTERON

Ức chế bài tiết LH từ tuyến yên và GnRH

từ hạ đồi

LH làm tăng bài tiết testosteron tại chỗ từ

tế bào Leydig để duy trì hoạt động sinhtinh

Dùng testosteron ngoại sinh gây ức chế

LH, làm tế bào Leydig giảm bài tiếttestosteron tại chỗ > giảm tinh trùng

SINH LÝ SINH SẢN NỮ

NỘI DUNG

Sơ lược giải phẫu

Chu kỳ kinh nguyệt

 Chu kỳ buồng trứng

 Chu kỳ tử cung

Chức năng nội tiết của buồng trứng

Điều hòa chức năng buồng trứng

SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU HỌC

SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU HỌC

SƠ LƯỢC GIẢI PHẪU HỌC

CHU KỲ KINH NGUYỆT

CHU KỲ KINH NGUYỆT

Thường kéo dài trung bình 28 ngày, ngày

có kinh được tính là ngày thứ nhất trongchu kỳ

Máu kinh chủ yếu là máu động mạch, gồm

cả mảnh vụn mô, prostaglandin, fibrinolysin

từ nội mạc

Thời gian hành kinh từ 3-5 ngày

Lượng máu mất < 80 mL (thường là 30 mL)

CHU KỲ KINH NGUYỆT

Bao gồm:

1 Chu kỳ buồng trứng: quyết định chu kỳ

các cơ quan khác trên đường sinh dục

2 Chu kỳ tử cung: tạo nên các biểu hiện

chính trong chu kỳ kinh nguyệt

3 Chu kỳ cổ tử cung

4 Chu kỳ âm đạo

5 Chu kỳ ở vú

1 CHU KỲ BUỒNG TRỨNG

CẤU TẠO BUỒNG TRỨNG

 Lúc sinh ra > dậy thì: buồng trứng có nhiều nang nguyên thủy (sơ cấp), mỗi nang có 1 trứng chưa trưởng thành.

 Sau dậy thì: các chu kỳ buồng trứng bắt đầu, với sự phát triển theo trình tự của các nang:

CẤU TẠO BUỒNG TRỨNG

CẤU TẠO BUỒNG TRỨNG

CẤU TẠO BUỒNG TRỨNG

 Bào thai: > 7 triệu nang nguyên thủy

 Sinh ra: 1 triệu nang sơ cấp, dừng lại ở tiền

CHU KỲ BUỒNG TRỨNG

Mỗi chu kỳ buồng trứng gồm 2 pha liên tiếp:

 Pha phát triển nang noãn

 Pha thể vàng

PHA PHÁT TRIỂN NANG NOÃN

 Ngày thứ 6 / chu kỳ: xuất hiện nang trội

 Nang trội phát triển trở thành nang trưởng thành (nang De Graf), bao gồm:

 Tế bào noãn ở giữa

 Lớp tế bào hạt: lớp trong cùng, bao quanh tế bào noãn, tiết estrogen đổ vào dịch nang

 Lớp tế bào vỏ trong: tiết estrogen lưu hành trong máu

 Ngày thứ 14 / chu kỳ: nang vỡ > rụng trứng (có thể gây đau bụng dưới do máu từ nang rơi vào ổ bụng)

PHA PHÁT TRIỂN NANG NOÃN

LOGO

Sau rụng trứng, phần còn lại của nangnoãn tạo thành thể vàng với các tế bàochứa nhiều lipid.

Tế bào thể vàng tiết nhiều estrogen vàprogesterone

Nếu có thai > thể vàng tiếp tục tồn tại

Nếu không có thai > thể vàng thoái hóavào ngày 24 / chu kỳ > thể trắng (bạchthể)

PHÂN BÀO GIẢM NHIỄM / TRỨNG

 Giảm nhiễm I kết thúc ngay trước rụng trứng

> 1 trứng thứ cấp + 1 thể cực thứ nhất

 Giảm nhiễm II diễn ra khi có 1 tinh trùng xâm

nhập > 1 trứng thật sự + 1 thể cực đầu thứ hai

CẤU TẠO NỘI MẠC TỬ CUNG

CẤU TẠO NỘI MẠC TỬ CUNG

CHU KỲ TỬ CUNG

Gồm 3 pha (tương ứng chu kỳ buồng trứng):

Giai đoạn hành kinh: ngày 1-4

Giai đoạn tăng sinh (pha phát triển nangnoãn): ngày 5-14

Giai đoạn xuất tiết (pha thể vàng): 14 ngàycuối chu kỳ

GIAI ĐOẠN TĂNG SINH

Ngày 5 – 14 / chu kỳ: estrogen từ nangnoãn làm phát triển nội mạc tử cung >dày lên

Các tuyến tử cung giãn và dài ra, nhưngchưa bài tiết

GIAI ĐOẠN XUẤT TIẾT

Luôn cố định 14 ngày > chu kỳ kinh dàingắn tùy vào giai đoạn tăng sinh

Estrogen + progesterone từ thể vàng làmnội mạc tử cung phát triển mạch máu

Các tuyến tử cung cuộn lại, tiết nhiều dịch

Chuẩn bị cho trứng thụ tinh làm tổ

GIAI ĐOẠN XUẤT TIẾT

Không có hiện tượng thụ tinh:

Thể vàng thoái hóa > giảm hormon >nội mạc tử cung mỏng đi

Co thắt và hoại tử động mạch xoắn >xuất huyết

Nội mạc tử cung bị tróc ra

CHU KỲ TỬ CUNG

CHỨC NĂNG NỘI TIẾT CỦA

BUỒNG TRỨNG

 Có 2 đỉnh tiết: trước khi rụng trứng (380 mg/dL) & giữa pha thể vàng (250 mg/dL)

Progesterone

 Từ thể vàng và nhau thai.

 Thời gian bán hủy rất ngắn.

 Tiết tăng dần trong pha nang noãn, đạt đỉnh ở pha thể vàng (18 ng/mL)

CÁC HORMON BUỒNG TRỨNG

Tổng hợp từ cholesterol

CÁC HORMON BUỒNG TRỨNG

LOGO

CHỨC NĂNG CỦA ESTROGEN

 Trong chu kỳ kinh nguyệt (pha phát triển nang noãn)

 Phát triển nang trứng

 Làm tăng cử động vòi trứng

 Tăng sinh nội mạc tử cung

 Làm cơ tử cung nhạy cảm với oxytocin

 Làm chất nhày cổ tử cung loãng và kiềm

 Phát triển ống dẫn sữa ở vú

 Hình thành phái tính thứ phát: phát triển vú, tử cung và CQSD ngoài; vai nhỏ, hông to, ít lông, nhiều tóc.

CÁC TÁC ĐỘNG KHÁC CỦA ESTROGEN

 Ức chế tạo mụn đầu đen

 Làm giảm cholesterol huyết tương > giảm xơ vữa động mạch

 Không bị loãng xương

 Liều cao > tạo cục huyết đông do làm gan tăng sản xuất yếu tố đông máu.

CÁC TÁC ĐỘNG KHÁC CỦA ESTROGEN

 Phyto-estrogen cho nữ mãn kinh / đậu nành.

2 PROGESTERONE

CHỨC NĂNG CỦA PROGESTERONE

Cơ quan đích ở tử cung, vú, não

Phát triển mạch máu nội mạc / pha thể vàng

Làm giảm co bóp và tính nhạy của cơ TCvới oxytocin

Làm đặc chất nhày ở cổ tử cung

Phát triển các nang và tiểu thùy / vú

Sinh nhiệt > tăng thân nhiệt / rụng trứng

ĐIỀU HÒA CHỨC NĂNG

BUỒNG TRỨNG

VÙNG HẠ ĐỒI VÀ TUYẾN YÊN

Vùng hạ đồi tiết GnRH theo xung > GnRH kích thích tuyến yên bài tiết FSH và LH:

 Trong pha phát triển nang noãn, FSH giúp nang trứng trưởng thành, kích thích tế vỏ trong

và tế bào hạt tiết estrogen.

 Giữa chu kỳ (ngày 14), dưới tác động điều hòa ngược dương tính của estrogen, tần số GnRH đạt mức cao nhất > đỉnh LH gây rụng trứng.

 Trong pha thể vàng, FSH và LH kích thích thể vàng tiết estrogen và progesterone.

VÙNG HẠ ĐỒI VÀ TUYẾN YÊN

LOGO

Pha thể vàng:

 Estrogen, progesterone, inhibin tăng >

ức chế FSH, LH

ĐIỀU HÒA NGƯỢC ÂM TÍNH

ĐIỀU HÒA NGƯỢC DƯƠNG TÍNH

36-48 giờ trước rụng trứng

LOGO