Trên thế giới hiện nay có khoảng 170 triệu người viêm gan C trong đó hơn 80% tiến triển thành mãn tính. Đã có nhiều nghiên cứu ghi nhận tần suất cao của đái tháo đường týp 2 ở bệnh nhân viêm gan C mãn so với các bệnh gan mãn tính khác. Vì vậy đề tài tiến hành nghiên cứu trên các bệnh nhân viêm gan C mãn để khảo sát vấn đề này.
Trang 1Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011 Nghiên cứu Y học
KHẢO SÁT TỈ LỆ ĐÁI THÁO ĐƯỜNG TÝP 2 Ở BỆNH NHÂN NHIỄM
SIÊU VI VIÊM GAN C
Nguyễn Thị Thanh Thủy*, Bành Vũ Điền*
TÓM TẮT
Trên thế giới hiện nay có khoảng 170 triệu người viêm gan C trong đó hơn 80% tiến triển thành mãn tính Đã có nhiều nghiên cứu ghi nhận tần suất cao của đái tháo đường týp 2 ở bệnh nhân viêm gan C mãn
so với các bệnh gan mãn tính khác Chúng tôi tiến hành nghiên cứu trên các bệnh nhân viêm gan C mãn để khảo sát vấn đề này
Mục đích: Xác định tỉ lệ đái tháo đường type 2 ở bệnh nhân viêm gan C mãn
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Chúng tôi tiến hành hồi cứu 83 bệnh nhân trên 30 tuổi, có viêm
gan C mãn, điều trị tại khoa viêm gan từ tháng 01/2010 đến tháng 12/2010
Kết quả: Tỉ lệ viêm gan C mãn có kèm đái tháo đường týp 2 là 20,48%, chủ yếu ở những người trên 50
tuổi (90%) Tỉ lệ biến chứng K gan tăng dần theo tuổi (nhóm 50 – 59 tuổi chiếm 17,65%, nhóm 60 – 69 tuổi chiếm 27,27%, nhóm 70 – 79 tuổi chiếm 33,33%) Tỉ lệ K gan ở nam cao gấp 2,27 lần so với nữ
Kết luận: Viêm gan C mãn có thể là yếu tố nguy cơ của đái tháo đường týp 2 Bệnh nhân càng lớn tuổi
nguy cơ đái tháo đường càng cao
Từ khóa: Viêm gan C mãn, đái tháo đường type II
ABSTRACT
THE ASSOCIATION BETWEEN TYPE 2 DIABETES MELLITUS DISEASE AND HCV INFECTION
Nguyen Thi Thanh Thuy, Banh Vu Dien
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 567 - 569
Background: The patients with liver disease are know to have a higher prevalence of glucose intolerance,
preliminary studies suggest that hepatitis V (HCV) infection may be an additional risk factor for the development
of diabetes mellitus
Objective: To determine the proportion of type 2 diabetes mellitus disease in hepatitis C virus infected
patients
Subjects and Method: We performed retrospective study on 83 hepatitis C virus infected patients aged 30
and more at the Unite of hepatic research and treatment of ChoRay Hospital from 01/2010 to 12/2010
Results: The proportion of type 2 diabetes mellitus was 20.48% (90% at age 50 and more) The older age is
higher risk of hepatocellular carcinoma (17.65% at age 50 – 59; 27.27% at age 60 – 69; 33.33% at age 70 – 79) Male patients are more at risk of hepatocellular carcinoma (the proportion of male patients was 2.27 higher than
of female)
Conclusion: ít is possible that HCV infection may be a risk factor for development of type 2 diabetes mellitus
older patients are more at risk of diabetes
Key words: HCV infection, type 2 diabetes mellitus
* Khoa Viêm gan – BV Chợ Rẫy
Tác giả liên lạc: ThS BS Nguyễn Thi Thanh Thủy, ĐT: 0913828989, Email: drthuy.cr@gmail.com
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011
Hội Nghị Khoa Học Kỹ Thuật BV Chợ Rẫy 2011
568
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trên thế giới hiện nay có khoảng 170 triệu
người viêm gan C, trong đó hơn 80% tiến triển
thành mãn tính Sau khoảng 10 – 20 năm thì 20
– 30% viêm gan C mãn tiến triển thành xơ gan
và một số thành ung thư tế bào gan(4) Có tới
80% bệnh nhân bị bất dung nạp glucose và 10
– 20% bị đái tháo đường(2) Đã có nhiều nghiên
cứu ghi nhận tần suất cao của đái tháo đường
ở bệnh nhân viêm gan C so với những bệnh
gan khác như viêm gan B mãn, xơ gan ứ mật
nguyên phát(1,5)
Tuy cơ chế gây đái tháo đường của virus
viêm gan C vẫn còn chưa rõ nhưng người ta
nhận thấy có sự liên quan giữa viêm gan C mãn
và đái tháo đường týp 2 Để khảo sát vấn đề
này, chúng tôi tiến hành nghiên cứu tỉ lệ đái
tháo đường của bệnh nhân viêm gan C mãn tại
khoa viêm gan bệnh viện Chợ Rẫy
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
83 bệnh nhân được chẩn đoán viêm gan C
mãn điều trị tại khoa viêm gan bệnh viện Chợ
Rẫy từ tháng 01/2010 đến tháng 12/2010
Phương pháp nghiên cứu
Thiết kế cắt ngang, mô tả
Tiêu chuẩn chọn bệnh
Bệnh nhân > 30 tuổi được chẩn đoán viêm
gan C mãn có hoặc không kèm theo đái tháo
đường
Chẩn đoán viêm gan C mãn nếu bệnh nhân
có xét nghiệm huyết thanh chẩn đoán Anti
HCV (+)
Chẩn đoán đái tháo đường týp 2 nếu bệnh
nhân có một trong ba tiêu chuẩn sau:
- Đã được chẩn đoán đái tháo đường týp 2,
đang điều trị thuốc uống hạ đường huyết hoặc
đang điều trị insulin
- Có glucose huyết tương bất kỳ > 200mg%
- Có glucose huyết tương lúc đói > 126mg%
Tiêu chuẩn loại trừ
Bệnh nhân < 30 tuổi hoặc đã được chẩn đoán đái tháo đường týp 1
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bảng 1: Phân bố đối tượng nghiên cứu theo tuổi và
giới tính
Giới tính
Nhận xét: Bệnh nhân nghiên cứu tỉ lệ nữ cao
hơn nam, chủ yếu tập trung ở độ tuổi 50 – 59 tuổi, kế đến là 60 – 69 tuổi
Bảng 2: Tỉ lệ đái tháo đường ở bệnh nhân viêm gan
C phân chia theo tuổi và giới tính
Viêm gan C n = 17 (20,48%) n = 66 (79,52%) Tuổi
50 – 59 n = 11 (32,35%) n = 23 (67,65%)
60 – 69 n = 3 (16,64%) n = 19 (86,36%)
Phái
Nhận xét: Tỉ lệ đái tháo đường ở bệnh nhân
viêm gan C là 20,48% chủ yếu ở những người trên 50 tuổi
Bảng 3: So sánh men gan của nhóm viêm gan C có
ĐTĐ và nhóm viêm gan C không ĐTĐ
AST < 100 u/L n = 11 (64,70%) n = 32 (48,48%) AST ≥ 100 u/L n = 6 (36,30%) n = 34 (51,52%)
ALT < 100 u/L n = 14 (82,35%) n = 47 (71,21%) ALT ≥ 100 u/L n = 3 (17,65%) n = 19 (28,79%)
Nhận xét: Men gan của 2 nhóm có ĐTĐ và
không ĐTĐ khác nhau không có ý nghĩa
Trang 3Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011 Nghiên cứu Y học
Bảng 4: Tỉ lệ biến chứng xơ gan và ung thư gan của bệnh nhân viêm gan C mãn theo tuổi và giới tính
Phái
Nhận xét: Tuổi càng cao thì biến chứng xơ
gan và K gan càng nhiều Tỉ lệ K gan ở nam cao
hơn nữ (27,28% so với 12%)
BÀN LUẬN
Qua kết quả nghiên cứu, chúng tôi ghi
nhận có tới 20,48% bệnh nhân viêm gan C mãn
có đái tháo đường Sự xuất hiện của đái tháo
đường không khác nhau giữa hai phái nhưng
có thay đổi theo tuổi, chủ yếu ở những bệnh
nhân viêm gan C mãn trên 50 tuổi Lý giải điều
này có thể do xơ gan là một trong những yếu
tố gây bất dung nạp glucose Tuy không xác
định được thời điểm viêm gan C nhưng sau
khoảng 10 – 20 năm nhiễm thì 20 – 30% sẽ tiến
triển thành xơ gan(4) Cơ chế bệnh sinh gây đái
tháo đường ở người viêm gan C vẫn còn chưa
rõ mặc dù đề kháng insulin và giảm tiết
insulin được xem như những yếu tố quan
trọng tiến triển thành đái tháo đường
Tỉ lệ đái tháo đường trong nghiên cứu của
chúng tôi tương tự với nghiên cứu của L Masan
tại Florida, khi hồi cứu 1127 bệnh nhân viêm gan
mãn thì có tới 21% bệnh nhân viêm gan C có đái
tháo đường(5) Tỉ lệ của chúng tôi cao hơn của
một số tác giả khác tại Việt Nam như của tác giả
Phạm Thị Thu Thủy (MEDIC) ghi nhận 11,51%
viêm gan có đái tháo đường týp 2 và Lê Nguyễn
Thùy Khanh (Đại học Y Dược TP HCM) ghi
nhận 15,9% viêm gan C mãn có đái tháo đường
týp 2 Sự khác biệt này có lẽ do đặc điểm quần
thể nghiên cứu khác nhau, bệnh nhân trong
nghiên cứu của chúng tôi là nội trú còn hai
nghiên cứu trên tiến hành tại phòng khám
Cơ chế gây đái tháo đường của viêm gan C còn chưa rõ mặc dù người thấy rằng nhiễm HCV giai đoạn sớm có sự rối loạn của tế bào beta tuyến tụy và sau một thời gian có viêm gan mãn, xơ gan thì sẽ xuất hiện đái tháo đường Bên cạnh đó sự hiện hữu và nhân đôi của HCV không chỉ được tìm thấy ở mô gan
mà còn ở các mô khác (như mô tụy) cũng có
Ngoài ra, theo một số tác giả thì đái tháo đường là biểu hiện ngoài gan của viêm gan C mãn tuy cơ chế chưa được xác định rõ
Chúng tôi ghi nhận biến chứng xơ gan và đặc biệt là ung thư gan tăng dần theo tuổi Tỉ
lệ K gan ở nam cao hơn hẳn so với nữ giới (gấp 2,27 lần) Điều này cũng phù hợp với y văn và nhiều nghiên cứu khác về ung thư gan trên thế giới
KẾT LUẬN
Viêm gan C có thể là yếu tố nguy cơ đưa đến đái tháo đường, nguy cơ càng cao khi bệnh nhân lớn tuổi
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Caronia S, et al (1999) Further evidence for an association between non-insulin-dependent diabetes mellitus and chronic hepatitis C virus infection Hepatology 1999; 30:1059-63
2 Fabrizi F, Lampertico P et al (2005) Hepatitis C virus infection and type 2 diabetes mellitus in renal diseases and transplantation Aliment Pharmacol Ther 2005; 21:623-32
3 Gowans EJ (2000) Distribution of markers of hepatitis C virus in fection through out the body Semin Liver Dis 2000;20:85-102
4 Hwang SJ (2001) Hepatitis V virus infection: an overview J Clin Microbiol Immunol Infect 2001; 34:227-34
5 Mason AL et al (1999) Association of diabetes mellitus and chronic hepatitis C virus infection Hepatology 1999; 29:328-333