Bài giảng Đại cương về virus - TS. Nguyễn Thị Hoàng Lan

Mục tiêu Bài giảng Đại cương về virus do TS. Nguyễn Thị Hoàng Lan do biên soạn giúp các bạn biết được cấu trúc và phân loại virus, tăng trưởng của virus, phương thức lan truyền virus. Mời các bạn cùng tham khảo!

ĐẠI CƯƠNG VỀ VIRUS

TS Nguyễn Thị Hoàng Lan

Bộ môn Vi sinh Khoa Dược Đại học Lạc Hồng

MỤC TIÊU

• Cấu trúc và phân loại virus.

• Tăng trưởng của virus

• Phương thức lan truyền virus

VIRUS LÀ GÌ?

• Tiếng Latin có nghĩa là “ chất độc”

• VSV chưa có cấu tạo tế bào, kích thước nhỏ bé → siêu vi trùng

• Ký sinh trong các tế bào khác ( vi khuần, động vật, thực vật…)

• Gây bệnh hiểm nghèo cho đối tượng ký sinh

CÁC THUẬT NGỮ TRONG VIRUS HỌC

• Capsid: vỏ protein bao quanh lõi a.nucleic của virusđược tạo thành từ các capsomeres

• Capsomeres: tiểu đơn vị riêng lẻ của protein, nhìnthấy dưới kính hiển vi điện tử

• Nucleocapsid:phức hợp của acid nucleic và capsid

• Tiểu đơn vị:chuỗi polypeptid đơn của virus cuộn lại

• Virion : toàn bộ cấu trúc của virus

• Màng bọc (Enveloppe): màng lipid bọc bên ngoàicủa virus

CẤU TRÚC VIRUS

CÓ MÀNG BAO HOẶC KHÔNG CÓ MÀNG BAO

• Màng bao lipid của virus → quá trình chín mùi nẩy chồi qua màng tế bào tạo hình của virion

• Virus sẽ mất tính gây nhiễm khi màng bao lipid bị phá vỡ hoặc mất đi.

CẤU TRÚC VIRUS

• Protein bao bọc bảo vệ acid

nucleic và tham gia vào quá

quan trọng của virus

tham gia vào quá trình

tương tác giữa virus với

kháng thể trung hòa

PHÂN LOẠI VIRUS

• HÌNH THÁI : Kích thước, hình dạng,kiểu đối xứng trong

cấu trúc hình khối, có hay không có màng bọc.

• ĐẶC TÍNH LÝ HÓA: khối lượng phân tử,tính ổn định pH,

nhiệt độ, độ nhạy cảm với tác nhân lý hóa…

• ĐẶC TÍNH BỘ GEN: kiểu a.nucleic ADN hay ARN, kích

thước, chuỗi đơn hay kép, mạch thẳng hay vòng…

• ĐẶCTÍNH PROTEIN: chức năng hoạt động của các

protein và chức năng sao chép…

• TỔ CHỨC VÀ SAO CHÉP BỘ GEN

• ĐẶC TÍNH KHÁNG NGUYÊN

• ĐẶC TÍNH SINH HỌC

Hình phối hợp 2 dạng

Virus đậu mùa Thực khuẩn thể

ACID NUCLEIC CỦA VIRUS

• Thông tin di truyền ADN hoặc

ARN

• Genome :dsADN, ssADN,

dsRNA, ssRNA

• Sợi đơn hay sợi đôi, dạng

thẳng, vòng hay phân đoạn

• Kích thước rất nhỏ bé so với

genome của tế bào

GENOME ARN

• Dạng mạch đơn hoặc mạch kép,thẳng hoặc vòng

• Sự sao chép thường xãy ra trong tế bào chất

• Virus thực vật ARN ở chuỗi kép và dạng vòng

• Virus động vật ARN ở chuỗi đơn hay kép đều ởdạng thẳng

GENOME ARN PHIÊN MÃ NGƯỢC

• ARN sợi đơn hoặc ADN sợi đôi

• Quá trình sao chép

o ARN sử dụng ADN trung gian (Retrovirus – HIV).

o ADN sử dụng trung gian là ARN (Pararetrovirus –

TĂNG TRƯỞNG CỦA VIRUS

 Nhân lên trong tế bào sống.

 Viruses

• Không tự thực hiện chức năng

như tế bào

• Không tự tái sản xuất

• Không chuyển đổi năng lượng

• Không tự tổng hợp protein

• Không tự nhân lên được

Tế bào ký chủ cung cấp năng

Kayla

Nonliving Acellular Infectious Agent:

H1N1 Influenza Virus

HỆ THỐNG PHÂN LOẠI VIRUS

Hệ thống phân loại của Baltimore

Dựa vào cơ chế sản xuất mARN để tổng hợp Protein và sao chép chính chúng.

SỰ PHÂN CỰC

Tùy thuộc trình tự của mARN mà genome của

virus chia thành 2 nhóm:

• Mạch genome dương (+) → trình tự a,nucleic

giống trình tự của mARN

• Mạch genome âm (-) → trình ự a.nucleic ngược

trình tự của mARN

mARN 5’…GAC UCG AGC …3’ ADN + 5’…GAC TCG AGC …3’ ADN- 5’…CTG AGC TCG …3’ ARN+ 5’ GAC UCG AGC …3’ ARN- 5’…CUG AGC UCG …3’

Sự phiên mã của virus

Nhân

Tế bào chất

Nhân

Tế bào chất

QUÁ TRÌNH NHÂN LÊN CỦA VIRUS

3 giai đoạn chính

• Gắn vào tế bào – Xâm nhập – Bỏ lớp vỏ

• Biểu hiện bộ gen và tổng hợp các thành phầncủa virus

• Hình thành virus hoàn chỉnh và phóng thích khỏi

tế bào ký chủ

GIAI ĐOẠN GẮN VÀO

• Thụ thể là các glycoprotein

• Bước qua giai đoạn xâm nhập vào tế bào

o Trung gian các thụ thể

o Nguyên sinh chất

o Hòa màng của virus với màng tế bào.

• Bước tách a.nucleic ra khỏi các thành phần cấutrúc của virus và bộ gen được phóng thích tự do

GIAI ĐOẠN BIỂU HIỆN BỘ GEN

VÀ TỔNG HỢP THÀNH PHẦN VIRUS

Bộ gen của virus phải sản xuất mARN → giúp sảnxuất đủ số lượng protein cho virus

• ADN được sao chép ở nhân

• ARN được nhân đôi ở trong tế bào chất

• mARN đặc hiệu được sao chép từ a,nucleic củavirus

• Protein virus được tổng hợp ở tế bào chất

TỔNG HỢP PROTEIN

• Các thành phần virus dư thừa có thể tích lũy vàtạo thành thể vùi trong tế bào ( nhân hoặc tếbào chất) → do quá trình chín mùi không hiệuquả Trong một số nhiễm trùng thể vùi là nơiphát triển các virions như nhà máy sản xuấtvirus.

SỰ NHÂN LÊN CỦA VIRUS ADN CÓ MÀNG BAO

CƠ CHẾ TẠO PROVIRUS CỦA RETROVIRUS

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA VI KHUẨN VÀ VIRUS

VI KHUẨN

• Có cấu tạo tế bào

• Genome ADN và ARN

• Không có cấu tạo tế bào

• Chỉ chứa ADN hoặc ARN

• Ký sinh bắt buộc vào tế

TÁC ĐỘNG CỦA VIRUS NHIỄM TRÊN

TẾ BÀO KÝ CHỦ

o Ức chế tổng hợp ARN, ADN hoặc protein của tế bào

o Thoái hóa mARN tế bào ký chủ

o Thay đổi màng ngoài của tế bào

o Cảm ứng chương trình chết của tế bào (apoptosis)

ác tính ( virus Epstein-Barr) hoặc thành ung thư (virus Papilloma).

ràng tế bào nhiễm(virus Herpes).

PHƯƠNG THỨC LAN TRUYỀN VIRUS

• Trực tiếp từ người qua người qua tiếp xúc

o các giọt lơ lững trong không khí (cúm, sởi,đậu mùa)

o đường phân – miệng (Enterovirus,Rotavirus, viêmgan A )

o đường tình dục và đường máu (viêm gan B,HIV)

• Từ động vật sang động vật với người là ký chủ :

có thể qua vết cắn (virus dại)

• Qua vectơ là côn trùng tiết túc ( Arbovirus → sốt

xuất huyết )

PHẢN ỨNG ĐỐI VỚI TÁC NHÂN HÓA LÝ

• Chịu nhiệt độ lạnh -200C đến -400C nhiều thánghoặc nhiều năm

• Khả năng gây nhiễm bị mất khi ở nhiệt độ nóngnhư đun 50-600C/30 phút ( trừ virus viêm gan…)

• Các virus có màng bọc lipid thì kháng với Ether

• Bất hoạt bởi tia cực tím và tia hồng ngoại

• Formaldehyde làm mất khả năng gây nhiễm củavirus ( sản xuất vaccin virus bất hoạt)

• Kháng sinh không có tác dụng với virus

PHƯƠNG PHÁP BẤT HOẠT VIRUS

tia gamma.

glutaraldehyde, formaldehide acid.

Iodophores.