Bài giảng Tăng huyết áp - TS. BS. Đặng Văn Phước

Bài giảng Tăng huyết áp - TS. BS. Đặng Văn Phước trình bày tầng suất lưu hành tăng huyết áp ở các nước Âu Mỹ và chấu Á. Lợi ích việc kiểm soát huyết áp. Phương pháp đo huyết áp. Các hình thức đo huyết áp. Các xét nghiệm lâm sàng và phương pháp diều trị tăng huyết áp.

1

TĂNG HUYẾT ÁP

2

BỆNH LÝ TIM MẠCH LÀ NGUYÊN NHÂN

HÀNG ĐẦU GÂY TỬ VONG TẠI CÁC NƯỚC CÔNG NGHIỆP

PHÁT TRIỂN TRÊN TOÀNTHẾ GIỚI

Tăng HA: Tác nhân gây tử vong đứng hàng đầu toàn cầu

Thống kê năm 2000

Ezzati et al Lancet 2002;360:1347-1360

Tử vong qui được (tính bằng nghìn ; tổng số 55 861 000)

Các nước đang phát triển có tử vong cao Các nước đang phát triển có tử vong thấp Các nước công nghiệp hoá

0 1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 Tình dục không an toàn

Khói từ nhiên liệu cứng

5

Yếu tố nguy

cơ tim mạch

Xơ vữa

động mạch

Rối loạn chức năng Tái định dạng

Nhồi máu cơ tim

Chết đột ngột Rối loạn nhịp

Bệnh

mạch vành

Tử vong

Suy tim giai đoạn cuối

+ Tăng huyết áp + Đái tháo đường + Rối loạn lipid máu + …

+ Hội chứng chuyển hóa

6

Hiện nay trên thế giới có

đến 1,5 tỷ người bị THA

Tần suất lưu hành tăng huyết áp

Các nước Âu Mỹ

 Hoa Kỳ: 29% (Điều tra NHANES 2007-2008, tuổi > 18)

 Canada: 21,3% (Điều tra Ontario 2008, tuổi > 30)

 Pháp: 47% ở nam

35% ở nữ (Nghiên cứu MONA LISA 2010, tuổi 35-74)

 Úc: 28,5% (Nghiên cứu AusDiab 2003, tuổi ≥ 25)

TLTK:

1) JAMA 2010;303:2043-2050; 2) CMAJ 2008;178:1441-1449

3) J Hypertens 2011;29:43-50; 4) MAJ 2003;179:135-139

Tần suất lưu hành tăng huyết áp

Các nước châu Á

 Trung Quốc: 18% (Điều tra toàn Trung Quốc 2002, tuổi ≥ 18)

 Thái Lan: 22% (Điều tra toàn quốc 2004, tuổi > 15)

 Malaysia: 27,8% (Điều tra toàn quốc 2007, tuổi > 18)

3) Public Health 2008;122:11-18; 4) J Vietnam Cardiol 2003;33:934

5) Y học TP HCM 2007;11(Phụ bản 1):118-126

Women 2.2

Men 3.8

Women 2.6

Men 2.0

Women 3.7

Men 4.0

Women 3.0

Normotensive Hypertensive

Coronary disease Stroke

Peripheral artery

disease

Heart failure

Phân tích gộp số liệu của 61 nghiên cứu Một triệu người trưởng thành, 12.7 triệu bệnh nhân-năm theo dõi

Lợi ích của việc kiểm soát huyết áp

(Lewington et al Lancet 2002;360:1903–1913)

Nghiên cứu dài hạn: giảm 10 mm Hg HATT làm giảm 40% tử vong do đột quị 30% tử vong do bệnh mạch vành

Hypertension Management: Hypertension Awareness,

Treatment & Control in Various Countries

CHẨN ĐOÁN TĂNG

HUYẾT ÁP

 PHƯƠNG PHÁP ĐO HUYẾT ÁP

Physicians knew about Blood

Pressure in the 1700’s

But didn’t have a way to measure

1896 - Riva-Rocci’s first inflatable

rubber cuff

SPHYGMOMANOMETER

Riva-Rocci

(1896)

Korotkoff, 1905

Auscultatory method described by

Korotkoff

2010 Canadian Hypertension Education Program Recommendations 18

Recommended Technique

for Measuring Blood Pressure

2010 Canadian Hypertension Education Program Recommendations 19

2010 Canadian Hypertension Education Program Recommendations

Recommended Technique for Measuring Blood Pressure* (cont.)

2010 Canadian Hypertension Education Program Recommendations 20

Recommended automated blood pressure monitors for home blood

pressure measurement

Monitors A&D® or LifeSource® Models: 705, 767, 767PAC, 767Plus, 774, 774AC, 779, 787, 787AC

Monitors Omron® Models: HEM-705 PC, HEM-711, HEM-741CINT

Monitors Microlife® or Thermor® (also sold under different brand names)

Models: BP 3BTO-A, BP 3AC1-1, BP 3AC1-1 PC, BP 3AC1-2, BP 3AG1, BP 3BTO-1,BP 3BTO-A (2), BP 3BTO-AP,

RM 100, BP A100 Plus, BP A 100

PHƯƠNG PHÁP ĐO HUYẾT ÁP

Tiến trình chung phương pháp đo HA

 Để bệnh nhân ngồi 5 phút trong một phòng yên tĩnh trước trước khi bắt đầu đo HA

 Đo thường quy là tư thế ngồi

 Đối với người già và bệnh nhân ĐTĐ, khi khám lần đầu thì nên đo cả HA tư thế đứng

 Cởi bỏ quần áo chật, cánh tay để tựa trên bàn ở mức ngang tim, thả lỏng tay và không nói chuyện trong khi

đo

2010 Canadian Hypertension Education Program Recommendations 22

Blood Pressure Assessment:

Patient preparation and posture

Standardized technique:

Posture

The patient should be calmly seated with his

or her back well supported and arm

supported at the level of the heart

His or her feet should touch the floor and

legs should not be crossed

PHƯƠNG PHÁP ĐO HUYẾT ÁP

Tiến trình chung phương pháp đo HA

 Đo ít nhất hai lần cách nhau 1-2 phút, nếu hai lần đo này quá khác biệt thì tiếp tục đo thêm vài lần nữa

 Dùng băng quấn tay đạt tiêu chuẩn

 Băng quấn đặt ngang mức tim dù bệnh nhân ở

tư thế nào Mép dưới băng quấn trên lằn khuỷu

3 cm

Kích thước bao quấn máy đo HA

Tiến trình chung phương pháp đo HA (tt)

 Sau khi áp lực hơi trong băng quấn làm mất mạch quay, bơm lên tiếp 30 mm Hg nữa và sau

đó hạ cột thuỷ ngân từ từ (2 mm/giây)

 Dùng âm thanh pha I và pha V của Korotkoff

để xác định HATT

 Chọn HATTr thời điểm tiếng đập biến mất (pha V)

2010 Canadian Hypertension Education Program Recommendations 26

Korotkoff sounds and auscultatory gaps

No sound

Phase 1

Phase 3 Phase 4

Phase 5

Muffling Phase 2

Auscultatory gap

No sound

mmHg

Korotkoff sounds

Phase 4 Phase 3

Tiến trình chung phương pháp đo HA (tt)

 Đo HA cả hai tay trong lần đo đầu tiên để phát hiện sự khác biệt gây ra do bệnh lý mạch máu ngoại biên Khi đó giá trị bên cao hơn được theo dõi sử dụng lâu dài sau này

 Tính HA dựa trên số trung bình hai lần đo; nếu giữa hai lần đo đầu tiên chênh lệch > 5mm thì đo thêm nhiều lần

 Không bao giờ điều trị THA khi chỉ dựa vào kết quả một lần đo HA

CÁC HÌNH THỨC ĐO HA

Các ngƣỡng HA để chẩn đoán THA

2 -Theo dõi HA lưu động

hơn HA đo tại nhà hoặc phòng khám: HA trung bình ban ngày , giá trị ban đêm và

mức dao động HA

How Does ABPM Work?

• Monitor programmed to

take BP every 15-30

minutes over 24 hours

• Patients go about normal

activities

• Readings downloaded

onto computer for

analysis

Burt VL et al Prevalence of hypertension in the US adult population: Results from the Third

National Health and Nutrition Examination Survey, 1988-1991 Hypertension 1995;25:305-313

Treatment: Short acting CCB, o.d

Phân độ tăng huyết áp

35

Cushman WC J Clin Hypertens 2003;5(suppl):14-22

Suy thận Bệnh mạch ngoại vi

Các biến chứng của THA:

Tổn thương cơ quan đích

Các thuốc Valsartan, valsartan + HCTZ, và amlodipine besylate/benazepril HCl không được chỉ định cho điều trị hoặc ngăn ngừa tổn thương cơ

quan đích

LVH, CHD, HF

TIA, TBMN

THA

36

XƠ VỮA ĐỘNG MẠCH: BỆNH TOÀN THÂN

37

Plaquerupture

Thrombus

Vasoconstriction Mechanical Occlusion

Các xét nghiệm cận lâm sàng

1) Các tét thường quy

- Đường huyết tương (nên làm lúc đói)

- Cholesterol, HDL-C, TG huyết tương lúc đói

- Acide uric huyết tương

- Creatinin huyết tương

- K+ huyết tương

- Hb và Hct

- Phân tích nước tiểu

- Điện tim

2) Các XN khuyến cáo

- Siêu âm tim

- Siêu âm ĐM cảnh (và ĐM đùi)

- CRP

- Albumin niệu vi thể ( chủ yếu trong ĐTĐ)

- Định lượng protein niệu (nếu tét dipstick dương tính)

- Soi đáy mắt (trong THA nặng)

3) Các XN mở rộng (trong lĩnh vực chuyên khoa)

- THA có biến chứng: tét chức năng não, tim và thận

- Chẩn đoán THA thứ phát: định lượng renin, aldosterone, corticosteroid, catecholamin, chụp ĐM, siêu âm thận

Các xét nghiệm cận lâm sàng (tt)

Nguyên nhân thứ phát (xác định được) gây THA

42

Thay đổi lối sống

bình thường cao và có kèm YTNC

động thể lực; giảm muối; ăn nhiều rau và

trái cây; giảm mỡ bảo hòa và tổng lượng mỡ

kỳ

4

BỎ THUỐC LÁ

5

CÂN NẶNG

6

UỐNG RƯỢU

7

TĂNG VẬN ĐỘNG

8

CHẾ ĐỘ ĂN

1- Giảm muối Na <6g/ngày

2- Tăng muối Kali >4g/ngày 3- Tăng phosphate 1,7g/ngày 4- Nhiều rau, củ, trái cây, tăng chất xơ

5- Giảm Calci 6- Giảm thịt đỏ, tăng Cá, Tăng protein thực vật

7- Giảm béo, không transfat

CHỂ ĐỘ ĂN DASH

Diet Approach to Stop Hypertension

Sack FM et al, N Engl J Med, 2001, 344 (1),3-10

KHÔNG DÙNG cho CKD 4-5 ( GFR < 30ml/ph/1,73)

Thuốc điều trị THA

51

Cơ chế tự điều hoà

HUYẾT ÁP = CUNG LƯỢNG TIM X SỨC CẢN NGOẠI BIÊN Tăng huyết áp = Tăng cung lượng tim và/hoặc Tăng sức cản ngoại biên

CHẸN KÊNH

Ca ++

LỢI

TIỂU

CHẸN BÊTA RENIN ANGIOTENSIN ỨC CHẾ HỆ

TIỀN TẢI CO BÓP

52

Sự phát triển của các thuốc điều trị THA

Direct vasodilators

-blockers

Thiazides diuretics

Calcium antagonists- DHPs

ARBs

ACE inhibitors

Effectiveness

Tolerability

Direct renin inhibitor

Bảo vệ

Cơ quan đích

Phòng ngừa Bệnh tật và Tử vong

Không xảy ra biến cố và duy trì Chất lượng cuộc sống

54

Chiến lược điều trị cộng đồng

Hội tim mạch quốc gia, Hội đái tháo

đường, Hội tăng huyết áp

Các cơ sở y tế

(BV, trung tâm y

tế, hội chữ thập đỏ…)

Các Đại học y khoa

Các tổ chức chính quyền (ủy ban,

truyền hình…)

Các đoàn thể

xã hội (thanh niên, tôn

giáo…)

Hệ thống bảo hiểm xã hội + Các hãng dược phẩm