Đề tài nghiên cứu nhằm báo cáo một tường hợp bệnh nhi nam, 11 tuổi, bị máu tụ dưới màng cứng mạn do chấn thương đầu, đã được điều trị tại bệnh viện đa khoa An Giang, tháng 02/2011. Nguyên nhân đại đa số do chấn thương đầu trước đó, máu tụ dưới màng cứng mạn tính ở trẻ em rất hiếm gặp.
Trang 1Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 4 * 2012 Nghiên cứu Y học
MÁU TỤ DƯỚI MÀNG CỨNG MẠN TÍNH Ở TRẺ EM BÁO CÁO MỘT TRƯỜNG HỢP ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ TẠI BỆNH VIỆN ĐA KHOA TRUNG TÂM AN GIANG
Lê Tấn Nẫm*, Nguyễn Minh Tâm*
TÓM TẮT
Máu tụ dưới màng cứng mạn tính (MTDMCM) là bệnh lý thường gặp ở những bệnh nhân lớn tuổi, tuổi trung bình 60 tuổi và cũng hay gặp ở trẻ sơ sinh Nguyên nhân đại đa số do chấn thương đầu trước đó Máu tụ dưới màng cứng mạn tính ở trẻ em rất hiếm gặp Chúng tôi báo cáo một tường hợp bệnh nhi nam, 11 tuổi, bị máu tụ dưới màng cứng mạn do chấn thương đầu, đã được điều trị tại bệnh viện đa khoa An Giang, tháng 02/2011
Từ khóa: Máu tụ dưới màng cứng mạn tính
ABSTRACT
CASE REPORT: CHRONIC SUBDURAL HEMATOMA IN CHILDREN AT AN GIANG HOPITAL
Le Tan Nam, Nguyen Minh Tam* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 4 - 2012: 29 -
32
Chronic subdural hematoma (CSDH) is more common disease in elderly, mean of age is 60 years and in infants The most common cause is head trauma CSDH in children is very rare We have a case report of 11- year- old boy who had CSDH due to head trauma and he was managed in An Giang Province General Hospital 02/2011
Keyword: chronic subdural hematoma
ĐẶT VẤN ĐỀ
Máu tụ dưới màng cứng mạn tính
(MTDMCM) là một bọc máu loãng, được hình
thành dần dần nằm dưới màng cứng, giữa màng
cứng và màng nhện Đây là một thể loại bệnh
tương đối lành tính, có diễn tiến từ từ, việc chẩn
đoán ngày nay rất thuận lợi và kết cục điều trị
rất khả quan Đa số có nguyên nhân là do chấn
thương vùng đầu, nhất là ở những bệnh nhân có
sẵn các yếu tố nguy cơ cao như người già, suy
dinh dưỡng, nghiện rượu, đang dùng thuốc
chống đông máu… Tuổi trung bình của loại
bệnh nầy tùy theo tác giả, từ 60 tuổi đến 63
tuổi(2) MTDMCM cũng hay gặp ở trẻ sơ sinh,
thường là do sang chấn sản khoa, tuổi trung
bình là 4 tháng tuổi(5,2)
MTDMCM ở tuổi trẻ em rất hiếm gặp
Chúng tôi báo cáo một trường hợp MTDMC
ở một nam bệnh nhi 11 tuổi, đã được điều trị tại bệnh viện đa khoa An Giang
BỆNH ÁN
Họ tên bệnh nhi: Nguyễn Phú A…, nam, 11 tuổi, cân nặng: 27 kg
Đia chỉ: Ấp Phú Huế, xã Phú An, huyện Phú Tân, An Giang
Vào viện ngày: 02 / 02/ 2011, lúc 14g 50 phút
Số nhập viện: 5.912
Lý do vào viện: nhức đầu
Bệnh sử
Cách nhập viện 3 ngày, bệnh nhi bị nhức đầu, lừ đừ, nôn ói từng cơn Được cho uống thuốc tây không rõ loại, ở các bác sĩ làm phòng khám ngoài giờ của huyện Tình trạng nhức đầu không giảm, và tiếp tục bị nôn liên tục Bệnh nhi được gia đình đem đến phòng khám Khoa Nhi,
*Khoa Chấn Thương Chỉnh Hình Bệnh Viện An Giang
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 4 * 2012
Chuyên đề Phẫu Thuật Thần Kinh
30
Bệnh Viện Đa Khoa An Giang và được cho nhập
viện với chẩn đoán ban đầu là hội chứng não
cấp, chẩn đoán phân biệt với xuất huyết não
Diễn tiến bệnh
Tình trạng khi được nhập viện, bệnh nhi có
tri giác lơ mơ, nhức đầu, nôn Điểm Glasgow
coma scale là 13 điểm, không dấu thần kinh khu
trú, không dấu tổn thương các dây thần kinh sọ,
không dấu màng não Niêm hồng và các dấu
hiệu sinh tồn trong giới hạn bình thường
Soi đáy mắt phù gai thị giai đoạn II
Hình 1: Bệnh nhi được cho chụp C.T Scanner sọ
não, giờ thứ 3 sau nhập viện có kết quả C.T
scanner có tiêm thuốc cản quang, cho thấy hình
ảnh của một khối choán chổ hình liềm, có đậm độ
đồng nhất,tương đương đậm độ nhu mô não, có
bao thấm nhuận chất cản quang giới hạn rõ, vị trí
ở vùng trán – thái dương trái Bệnh nhi được chẩn
đoán xác định máu tụ mạn tính dưới màng cứng
mạn, vùng trán – thái dương bên trái, chưa rõ
nguyên nhân
CT sọ não có cản quang: máu tụ DMC mạn
tính trán (T)
Các kết quả xét nghiệm về huyết động học,
tế bào máu, thời gian máu đông - máu chảy, các
chức năng gan, chức năng thận trong giới hạn
bình thường
Tiền sử không bị bạo hành gia đình, không
có biểu hiện một bệnh gì đáng quan tâm, không
sử dụng loại thuốc gi khác; tổng trạng bệnh nhi rất tốt; hoàn cảnh kinh tế gia đình tốt
Bệnh nhi được tiến hành phẫu thuật cấp cứu, gây mê nội khí quản, khoan sọ 1 lỗ trán trái, đường kính lỗ khoan sọ 1,5 cm, đốt điện xẻ màng cứng, bơm rửa và dẫn lưu ổ máu tụ Máu
tụ dưới màng cứng đỏ sậm, loãng, màu như dầu máy (motor oil), điển hình của dịch máu tụ mạn…
Sau phẫu thuật bệnh nhi tỉnh táo dần, hết nhức đầu, sinh hiệu ổn định tốt Khi bệnh nhi thật tỉnh táo, chúng tôi có hỏi về chấn thương đầu trước đó, thì chỉ khai thác được là: cách bệnh khởi phát khoảng 1 tháng, bé có bị té khi đùa giởn với các bạn khác trong trường học, nhưng không nhớ có bị chấn thương vùng đầu hay không
Bệnh nhi được chụp C.T kiểm tra sau phẫu thuật, hết máu tụ và ra viện
BÀN LUẬN
Như phần mở đầu đã giới thiệu, loại MTDMCM đại đa số gặp ở người cao tuổi, tuổi trung bình là 60 – 63 tuổi (4) Đa số có nguyên nhân chấn thương đầu và trẻ sơ sinh, tuổi trung bình là 4 tháng tuổi, có nguyên nhân chấn thương đầu do sang chấn sản khoa(5) Nhưng khuynh hướng ngày nay, độ tuổi của bệnh nầy
có khuynh hướng trẻ hóa ngày càng tăng, có lẻ
do con người càng ngày càng nhiều, tai nạn càng ngày càng nhiều, nên cơ hội cho những chấn thương đầu càng tăng Nhưng loại bệnh nầy, cho đến hiện nay, xảy ra ở trẻ em thì rất hiếm
Tác giả Hao-Kuang Wang, Đài Loan, năm
2010 đã báo cáo một trường hợp bệnh nhi 9 tuổi,
bị MTDMCM do chấn thương đầu trong trò chơi “ném bóng vào người” (Dodgeball) Đây là trường hợp vùng đầu bị chấn thương nhẹ, nhưng lập đi lập lại nhiều lần trong lúc bị ném bóng vào đầu; Tương tự các võ sĩ đấm bốc (boxers, boxing), bị đấm nhiều lần vào đầu, lập
đi lập lại trong thi đấu
Trang 3Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 4 * 2012 Nghiên cứu Y học
Hinh 2: Hình ảnh CTScan sọ não bệnh nhi 9 tuổi
(Đài Loan)
Về nguyên nhân, các tác giả đều thống nhất
nguyên nhân chấn thương trong hầu hết các
trường hợp máu tụ mạn, một số ít nguyên nhân
do biến chứng của các bệnh nội khoa và tai biến
do các thủ thuật xâm lấn não bộ khác Tác giả
Anthony J Raimondi, Hoa Kỳ, năm 1979 đã báo
cáo điều trị 16 bệnh nhi bị máu tụ dưới màng
cứng mạn do chấn thương và biến chứng của
bệnh viêm màng não(1) Ngoài nguyên nhân
chấn thương đầu do chấn thương đầu và sang
chấn sản khoa, tác giả Samuel E Pitner, năm
1973, đã báo cáo kết quả mổ tử thi 126 trẻ em
chết vì bệnh bạch cầu, thì thấy có 26 bệnh nhi bị
MT DMCM(3)
Tại Bệnh Viện An Giang thì đây là bệnh nhi
đầu tiên của chúng tôi Về chẩn đoán, bệnh nhi
này có một bệnh cảnh điển hình của một hội
chứng tăng áp lực nội sọ và bệnh nhi được chụp
CT sọ não đã chẩn đoán rất sớm Một số các tác
giả đã báo cáo về chẩn đoán ban đầu với các
bệnh nhi, thường là hướng về các bệnh có liên
quan đến các triệu chứng thần kinh của các bệnh
nội khoa khác, mà chưa nghĩ đến các loại bệnh
về ngoại thần kinh Do các triệu chứng mới phát
của MTDMCM ở trẻ em rất giống các bệnh nội
khoa khác, trong khi một tỷ lệ quá nhỏ để nghĩ
đến bệnh ngoại khoa thần kinh, nên các tác giả
báo cáo là khi các xét nghiệm máu về các bệnh
nội khoa chẩn đoán ban đầu và việc điều trị theo
chẩn đoán ban đầu không cho kết quả phù hợp,
lúc nầy các nhà điều trị mới cho chụp C.T.Scanner sọ não
Thời kỳ trước khi có kỷ thuật chụp cắt lớp, với phương pháp chẩn đoán xâm lấn, bơm thuốc cản quang vào động mạch cảnh để khảo sát nội sọ (CAG), các nhà ngoại thần kinh đã xếp
cả 3 loại bệnh: (1)Tụ mủ dưới màng cứng; (2) Tụ dịch não tủy dưới màng cứng; và (3) Tụ máu dưới màng cứng mạn tính thành nhóm bệnh có tên “Tụ dịch lành tính ngoài trục” (Benign extra-axial fluid collections) Ngày nay thì các loại tụ dịch lành tính ngoài trục trên đã được tách bạch riêng, rõ ràng hơn(5)
Với phương tiện chẩn đoán hiện đại, không còn đắt tiền, và rất phổ biến hiện nay là CT scanner, nên được quan tâm sớm, hoặc là chẩn đoán xác định, hoặc là chẩn đoán loại trừ các bất thường ở não bộ.Có tác giả chụp cộng hưởng từ cho bệnh nhi, cộng hưởng từ hạt nhân có thể giúp chẩn đoán chính xác nguyên nhân của MTDMCM, nếu như tiền sử chấn thương đầu không rõ ràng.Việc điều trị, MTDMCM ở mọi lứa tuổi, tuyệt đại đa số bệnh nhân được phẫu thuật dẫn lưu máu tụ Có nhiều kỹ thuật phẫu thuật, kỹ thuật nào cùng đạt hiệu quả cao, không có sự khác biệt về kết quả điều trị
Bệnh viện An Giang áp dụng kỹ thuật khoan
sọ 1 lỗ, bơm rửa và dẫn lưu cho tất cả các bệnh nhân Đây là kỷ thuật đơn giản, dễ áp dụng
Hình 3: Máu tụ dưới màng cứng mạn tính bệnh nhi
4 tháng tuổi trên MRI
Tại Bệnh Viện An Giang, chúng tôi chưa thấy một báo cáo nào về trẻ sơ sinh bị máu tụ dưới màng cứng mạn tính
Trang 4Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 16 * Phụ bản của Số 4 * 2012
Chuyên đề Phẫu Thuật Thần Kinh
32
KẾT LUẬN
Bệnh Viện Đa Khoa An Giang xin báo cáo
nhân một trường hợp bệnh hiếm gặp “Máu tụ
dưới màng cứng mạn tính do chấn thương”
TÀI LIỆU THAM KHẢO
and a New Treatment of Chronic Subdural Hematoma in
Children Childs Brain 5(3):225-228
27:664-669
childhood acute leukemia Cancer, 32(1):185-190
Tính, trong Trương Văn Việt: Chuyên đề Ngoại khoa thần kinh NXB Y học, TP Hồ Chí Minh, tr.129-133
KW (2010) A Pediatric Chronic Subdural Hematoma After Dodgeball Head Injury Pediatric Emergency Care 26(9):
667-668