Bài giảng Miễn dịch - Bài: Miễn dịch chống vi sinh vật

Bài giảng Miễn dịch - Bài Miễn dịch chống vi sinh vật giúp người học: Phân tích được các hình thức miễn dịch chống vi sinh vật ngoại bào, phân tích được các hình thức miễn dịch chống vi sinh vật nội bào và virus. Mời các bạn cùng tham khảo.

MI N D CH CH NG  Ễ Ị Ố

VI SINH V T Ậ

M c tiêu:ụ

1. Phân tích được các hình th c mi n d ch ứ ễ ị

ch ng vi sinh v t ngo i bàoố ậ ạ

2. Phân tích được các hình th c mi n d ch ứ ễ ị

ch ng vi sinh v t n i bào và virusố ậ ộ

1. KHÁI  QUÁT  V   CÁC  C   CH  Ề Ơ Ế

B O V  MI N D CH C A NGẢ Ệ Ễ Ị Ủ ƯỜI

1.1. Mi n d ch không đ c hi uễ ị ặ ệ

1.1.1. Hàng rào v t lý (da và niêm m c)ậ ạ

1.1.2.  Hàng rào hoá h cọ

1.1.3. Hàng rào t  bàoế

1.2. Mi n d ch đ c hi uễ ị ặ ệ

1.2.2. Trình di n kháng nguyên ệ

ĐTB x  lý KN, trình di n các nhóm ử ệquy t đ nh KN cho các t  bào có th m ế ị ế ẩ

quy n mi n d ch (các lympho bào T và B).ề ễ ị

1.2.3. Đáp  ng mi n d ch d ch th ứ ễ ị ị ể

Do lympho bào B đ m nhi m. sIg ả ệ

nh n bi t KN, lympho bào B s  tăng sinh, ậ ế ẽ

bi t hoá s n xu t m t lo i Ig đ c hi u ệ ả ấ ộ ạ ặ ệ

cho m t epitop KN.ộ

Các KTd ch th  (Ig) v i ph n thay ị ể ớ ầ

đ i làm nhi m v  nh n bi t KN và k t ổ ệ ụ ậ ế ế

h p đ c hi u v i KN nh  đó mà đ c t  b  ợ ặ ệ ớ ờ ộ ố ịtrung hoà, VK b  ng ng k t. ị ư ế

Các KTd ch th  (Ig) v i ph n thay ị ể ớ ầ

đ i làm nhi m v  nh n bi t KN và k t ổ ệ ụ ậ ế ế

h p đ c hi u v i KN nh  đó mà đ c t  b  ợ ặ ệ ớ ờ ộ ố ịtrung hoà, VK b  ng ng k t. ị ư ế

T  bào Th sau khi nh n bi t KN s  ế ậ ế ẽ

được ho t hoá và gi i phóng ra các cytokin ạ ả(interlerkin) đ :ể

­ Ho t hoá T dạ ưới nhóm 

­ H  tr  cho s  ho t hoá lympho bào ỗ ợ ự ạB

­ Ho t hoá Tc di t tr c ti p t  bào ạ ệ ự ế ếmang KN

­ Ho t hoá đ i th c bào, t  bào NK ạ ạ ự ế

2.  KHÁI  QUÁT  V   S   NÉ  TRÁNH Ề Ự

C A VSVỦ

Phương th c né tránh mi n d ch c a ứ ễ ị ủ

vi sinh v t (VSV) ậ là các phương th c mà ứVSVs   d ng  đ   ch ng  l i  c   ch   ho t ử ụ ể ố ạ ơ ế ạ

đ ng c a h  mi n d ch. ộ ủ ệ ễ ị

Nhi u  m m  b nh  dùng  m t  hay ề ầ ệ ộnhi u  phề ương  pháp  đ   thoát  kh i  h  ể ỏ ệ

th ng mi n d ch, ch ng h n HIV (Human ố ễ ị ẳ ạImmunodeficiency  Virus)  đã  thành  công khi chi n th ng h  th ng đáp  ng mi n ế ắ ệ ố ứ ễ

d ch.ị

2.1.  S   n d t c a vi sinh v tự ẩ ậ ủ ậ

M t s  VK, VR, KST tìm ch  c  trú ộ ố ỗ ưngay trong t  bào c a c  th ,   đó chúng ế ủ ơ ể ở

có th  yên  n phát tri n và nhân lên, th m ể ổ ể ậchí chúng có th  c  trú trong t  bào th c ể ư ế ựbào. 

2.2. Thay đ i kháng nguyênổ

R t nhi u lo i VSV có th  thay đ i ấ ề ạ ể ổ

KN. Đây là m t nguyên nhân đ c bi t ộ ặ ệ

S  thay đ i đó có th  x y ra gi a các ự ổ ể ẩ ữgiai đo n phát tri n khác nhau c a VSV ạ ể ủ

2.2.1  Đa d ng bi n th ạ ế ể

Ví d  ngụ ười ta bi t t i 84 bi n th  ế ớ ế ể

c a ủ S. pneumoniae. M i bi n th  trong s  ỗ ế ể ốchúng khác nhau v  c u trúc c a l p v  ề ấ ủ ớ ỏpolysacarit c a chúng. ủ

2.2.2. S  d ng kháng th  trung hòa ử ụ ể

Các KN b  m t  c a VR cúm là  ề ặ ủ hemagglutinin (HA) và neraminidase (NA) có kh   ả năng  s  d ng tr c ti p các KT trung hoà  ử ụ ự ế

(neutralizing antibodies).

Bi n đ i kháng nguyên: ế ổ  đượ c gây nên do các 

đ t bi n đi m   vùng mã hoá cho gen HA và  ộ ế ể ở

protein b  m t th  hai là NA ề ặ ứ

Chuy n  đ i  kháng  nguyên:  ể ổ Có  s   ự

th c  ăn  do  khu n  salmonela,  và  VK ứ ẩ

Nesseria gonorrhoeae gây ra b nh l u.ệ ậ

2.3. Tác d ng  c ch  mi n d chụ ứ ế ễ ị

Có lo i VSVcó th   c ch  mi n d ch ạ ể ứ ế ễ ị

b ng cách t n công vào các t  bào c a ằ ấ ế ủ

h  mi n d ch làm cho t  bào c a h  ệ ễ ị ế ủ ệ

mi n d ch suy gi m c  v  s  lễ ị ả ả ề ố ượng l n ẫ

ch c năng. ứ

3. MI N D CH CH NG VI KHU N Ễ Ị Ố Ẩ

NGO I BÀOẠ

VK ngo i bào là các VK có th  s ng và ạ ể ốnhân lên bên ngoài t  bào v t ch , nh  ế ậ ủ ưtrong h  tu n hoàn, t  ch c liên k t, ệ ầ ổ ứ ế

đường hô h p,  ng tiêu hoá  ấ ố

Đ MD c a c  th  ch ng l i VK ngo i Ư ủ ơ ể ố ạ ạbào chính là nh m lo i tr  vi khu n và ằ ạ ừ ẩtrung hoà đ c t  c a chúng.ộ ố ủ

3.1. C  ch  mi n d ch không đ c ơ ế ễ ị ặ

hi uệ

3.1.1. Th c bàoựĐây là c  ch  c a Đ MD không ơ ế ủ Ư

đ c hi u ch ng l i vi khu n ngo i bào ặ ệ ố ạ ẩ ạ

được th c hi n b i b ch c u trung tính, ự ệ ở ạ ầmonocyte, đ i th c bào   t  ch c mô.  ạ ự ở ổ ứ

3.1.2. Ho t hoá b  thạ ổ ể

Đây là c  ch  quan tr ng trong vi c lo i ơ ế ọ ệ ạ

tr  vi khu n ngo i bào c a c  th  ừ ẩ ạ ủ ơ ể

3.1.3. N i đ c t  (LPS) ộ ộ ố

Kích thích đ i th c bào và các t  bào viêm khác s n xu t nhi u  ạ ự ế ả ấ ề

cytokin gây bám dính và xuyên m ch c a b ch c u làm tăng ph n  ạ ủ ạ ầ ả

ng viêm c p, ho t hoá c  t  bào mi n d ch đ c hi u.

ứ ấ ạ ả ế ễ ị ặ ệ

- Tăng cường th c bào nh  vi c opsonin ự ờ ệhoá vi khu n.ẩ

­ Trung hoà đ c t  vi khu n đ  ngăn c n ộ ố ẩ ể ảchúng g n v i t  bào đích. Ph c h p ắ ớ ế ứ ợ

KN ­KT này nhanh chóng b  đào th i ị ả

thông qua hi n tệ ượng th c bào. ự

3.3. S  né tránh c a vi khu n ngo i bào ự ủ ẩ ạ

­  Các  protein  b   m t  c a  VK  có  kh   năng ề ặ ủ ảbám dính vào các t  bào ch  ế ủ

­ Các VK có v  b c ch a nhi u acid sialic có ỏ ọ ứ ề

kh   năng  ch ng  l i  th c  bào,  c  ch   ho t ả ố ạ ự ứ ế ạhoá  b   th   Ngo i  đ c  t   c a  VK  gây  đ c ổ ể ạ ộ ố ủ ộcho t  bào th c bào. ế ự

­ Bi n đ i KN.ế ổ

4. MI N D CH CH NG VI KHU N Ễ Ị Ố Ẩ

N I BÀOỘ

M t s  VK, n m s ng và nhân lên ngay ộ ố ấ ố

bên trong t  bào v t ch  Vì v y các KT ế ậ ủ ậ

l u đ ng không ti p c n đư ộ ế ậ ược v i VK n i ớ ộbào. 

4.1. C  ch  mi n d ch không đ c hi uơ ế ễ ị ặ ệ

C  ch  này ch  y u d a vào th c bào ơ ế ủ ế ự ự

4.2. C  ch  mi n d ch đ c hi uơ ế ễ ị ặ ệ

Đáp  ng mi n d ch đ c hi u ch ng l i VK ứ ễ ị ặ ệ ố ạ

n i bào ch  y u là Đ MD qua trung gian ộ ủ ế Ư

t  bào, còn Đ MD d ch th  ch  có vai trò ế Ư ị ể ỉ

ch ng l i VK khi m i xâm nh p còn   ố ạ ớ ậ ở

ngoài t  bàoế

­ Đ i th c bào không tiêu di t n i VK ạ ự ệ ổ

nh ng  v n  có  kh   năng  trình  di n  KN ư ẫ ả ệprotein c a VK cho t  bào dòng T.ủ ế

­ TDTH

5. MI N D CH CH NG VIRUSỄ Ị Ố

VR là lo i VSV n i bào, c u trúc ch  có ạ ộ ấ ỉ

v   b c  và  nhân  (ADN  ho c  ARN).  Đ  ỏ ọ ặ ểxâm  nh p  vào  trong  t   bào  trậ ế ước  tiên  nó 

ph i g n v i các ph n t  có trên b  m t ả ắ ớ ầ ử ề ặcác t  bào đó. ế

Sau  khi  vào  trong  t   bào,  nhân  c a  VR ế ủtích h p v i nhân c a t  bào và gây b nh ợ ớ ủ ế ệtheo phương th c sau:ứ

­ VR nhân lên phá v  t  bào lan sang các ỡ ế

t  bào khác và b nh phát tri n. ế ệ ể

­ N m ti m  n trong t  bào làm t  bào ằ ề ẩ ế ế

s n xu t nh ng protein l  bi n t  bào v t ả ấ ữ ạ ế ế ậ

ch  thành t  bào ác tính. ủ ế

5.1. C  ch  b o v  không đ c hi u ơ ế ả ệ ặ ệ

­  Tăng  s n  xu t  IFN  t   t   bào  b   nhi m ả ấ ừ ế ị ễvirus, ch t này  c ch  s  nhân lên c a VR ấ ứ ế ự ủ

h n ch  s  lan truy n c a nó.ạ ế ự ề ủ

- T  bào NK tăng ho t đ ng ly gi i nh ng ế ạ ộ ả ữ

t  bào b  nhi m VR. ế ị ễ

5.2. C  ch  b o v  đ c hi uơ ế ả ệ ặ ệ

5.2.1. Mi n d ch d ch th ễ ị ị ể

Các  KT  d ch  th   đ c  hi u  v i  VR  có  vai ị ể ặ ệ ớtrò quan tr ng trong giai đo n s m c a quá ọ ạ ớ ủtrình nhi m.ễ

5.2.2.  Mi n d ch qua trung gian t  bào ễ ị ế  

(CMI)

C  ch  chính c a mi n d ch đ c hi u ơ ế ủ ễ ị ặ ệ

ch ng VR là vai trò c a CMI mà ch  y u ố ủ ủ ế

là đáp  ng c a t  bào lympho gây đ c ứ ủ ế ộ

t c Tc.ứ

­ Tc mang d u  n CD8+, nh n bi t ấ ấ ậ ế

KN VR trong s  k t h p v i phân t  ự ế ợ ớ ửMHC I

­ Tc có tác d ng ly gi i t  bào b  ụ ả ế ị

nhi m, kích thích các enzyme, cytokin ễ

ho t đ ng nh  interferon, h n ch  s  ạ ộ ư ạ ế ựxâm nh p ho c tiêu di t VR. ậ ặ ệ

-NK: