Bài viết với nội dung của nghiên cứu báo cáo về một trường hợp xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch trên bệnh nhân bạch cầu cấp dòng tủy đã hoàn tất hóa trị liệu và chính xác đó là 1 bệnh nhân nữ 26 tuổi được chẩn đoán bạch cầu cấp dòng tủy và được điều trị các đợt hóa trị liệu. Bầm da và xuất huyết âm đạo bất thường ghi nhận sau 6 tháng hoàn tất hóa trị và bệnh nhân được làm huyết tủy đồ và các xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch. Tình trạng giảm tiểu cầu của bệnh nhân phục hồi sau 1 tháng điều trị với corticoide.
Trang 1Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011 Nghiên cứu Y học
NHÂN MỘT TRƯỜNG HỢP XUẤT HUYẾT GIẢM TIỂU CẦU
MIỄN DỊCH TRÊN BỆNH NHÂN BẠCH CẦU CẤP DÒNG TỦY
ĐÃ HOÀN TẤT HÓA TRỊ LIỆU
Phạm Mạnh Tuấn *, Huỳnh Văn Mẫń
TÓM TẮT
Chúng tôi ghi nhận một trường hợp xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch (ITP) xảy ra trên bệnh nhân bạch cầu cấp dòng tủy (AML) đã hoàn tất hóa trị liệu Một bệnh nhân nữ 26 tuổi được chẩn đoán bạch cầu cấp dòng tủy và được điều trị các đợt hóa trị liệu Bầm da và xuất huyết âm đạo bất thường ghi nhận sau 6 tháng hoàn tất hóa trị và bệnh nhân được làm huyết tủy đồ và các xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch Tình trạng giảm tiểu cầu của bệnh nhân phục hồi sau 1 tháng điều trị với corticoide
Từ khóa: Bạch cầu cấp dòng tủy, xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch
ABSTRACT
A CASE OF IMMUNE THROMBOCYTOPENIC PURPURA (ITP) ON A PATIENT WITH
BACKGROUND OF ACUTE MYELOID LEUKEMIA (AML) WHO HAS COMPLETED THE PROCESS
OF CHEMOTHERAPY
Pham Manh Tuan, Huynh Van Man
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 151 - 153
We recorded a case of immune thrombocytopenic purpura on a patient with background of acute myeloid leukemia who has completed the process of chemotherapy A 26 year old female patient was diagnosed acute myeloid leukemia (AML) and treated with chemotherapy Spots of bruises on skin and abnormal vaginal hemorrhage were recorded 6 months after completion of chemotherapy Blood count, bone marrow aspirated examination, and other examinations which led to the diagnosis of ITP This patient’s plateles showed recovery after one month using corticoide as treatment
Key word: acute myeloid leukemia, immune thrombocytopenic purpura
ĐẶT VẤN ĐỀ
Xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch trên
những bệnh nhân sau ghép là vấn đề thường
gặp và đã được báo cáo trong nhiều tạp chí cũng
huyết giảm tiểu cầu miễn dịch trên bệnh nhân
ung thư sau hóa trị liệu chỉ được ghi nhận một
vài trường hợp đơn lẻ trên thế giới(1) Ở Việt
Nam, theo chúng tôi chưa thấy có báo cáo một
trường hợp nào tương tự Nhân một trường hợp
xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch trên bệnh
nhân bạch cầu cấp dòng tủy đã hoàn tất hóa trị
liệu, nhận thấy đây là một trường hợp hiếm, do
đó chúng tôi trình bày trường hợp này trong bài báo cáo sau
BÁO CÁO MỘT TRƯỜNG HỢP BỆNH
Bệnh nhân nữ - 26 tuổi nhập viện vì mệt, xanh xao, được làm huyết đồ, tủy đồ và dấu ấn miễn dịch chẩn đoán bạch cầu cấp dòng tủy type M2 vào tháng 2/2009
Bệnh nhân được bắt đầu điều trị hóa trị với phác đồ 7-3 giai đoạn tấn công (gồm Aracytine
bệnh nhân xuất hiện biến chứng chậm nhịp tim
do hóa trị và được điều trị với Theophylline
*Bệnh viện Truyền máu huyết học Thành phố Hồ Chí Minh
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011
Chuyên Đề Truyền Máu Huyết Học 152
300mg/ngày Sau 3 ngày, nhịp xoang phục hồi
bình thường
Sau giai đoạn tấn công, bệnh nhân không đạt
lui bệnh (tủy đồ blast 32%), tiếp tục điều trị phác
bệnh nhân vẫn không đạt lui bệnh (tủy đồ blast
60%) Bệnh nhân được điều trị phác đồ
đạt lui bệnh hoàn toàn (tủy đồ blast<5%)
Sau khi lui bệnh hoàn toàn, bệnh nhân được
điều trị 3 đợt tăng cường với tăng cường 1
/ngày-cách ngày trong 3 ngày) Sau khi hoàn tất hóa trị
liệu, bệnh nhân được đánh giá là lui bệnh hoàn
toàn (tủy đồ blast < 5%)
Huyết đồ bệnh nhân lúc xuất viện được ghi
nhận Hb: 12,3g/dl, tiểu cầu 204k/uL, bạch cầu:
5,48k/uL, các xét nghiệm khác trong giới hạn
bình thường Bệnh nhân được cho xuất viện
(8/2009) theo dõi tại phòng khám mỗi tháng
Tháng 2/2010, bệnh nhân đến khám vì bầm
da tự nhiên và xuất huyết âm đạo bất thường
Khám lâm sàng ghi nhận có bầm da rải rác ở tay
và chân, chảy máu nướu răng mức độ trung
bình và xuất huyết âm đạo bất thường Cận lâm
sàng ghi nhận:
Huyết đồ: Hb: 8,7 g/dL, Tiểu cầu: 1k/uL, BC:
5,86k/uL
Tủy đồ: Mật độ tủy khá, Blast: 2%, Mẫu tiểu
cầu # 20 tế bào/lam
Miễn dịch: LE Cell: âm tính, ANA: âm tính,
Anti-dsDNA: âm tính
Đông máu: TQ: 13,3s, TCK: 26,4s, Fibrinogen: 2,8
Siêu vi: Dengue: âm tính, HbsAg: âm tính,
AntiHCV: âm tính, AntiHIV: âm tính
Với các dữ liệu trên, bệnh nhân được chẩn đoán: xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch và được nhập viện điều trị với Corticoide liều 1,5mg/kg/ngày Trong quá trình điều trị, bệnh nhân được truyền tổng cộng 12 khối tiểu cầu trong 3 ngày đầu nhập viện vì xuất huyết âm đạo lượng nhiều Sau 30 ngày điều trị, tiểu cầu đạt 26k/uL, được cho xuất viện và vẫn tiếp tục điều trị với Corticoide 1,5mg/ngày uống
Bệnh nhân được tái khám mỗi tuần và nhận thấy tiểu cầu phục hồi đạt đạt 68K/uL sau 2 tuần xuất viện và được giảm liều corticoide Sau 2 tháng điều trị, tiểu cầu đạt 130k/uL, bệnh nhân được ngưng Corticoide Hiện tại bệnh nhân vẫn được theo dõi mỗi tháng tại phòng khám và mức tiểu cầu đạt 206K/uL (6/2011), không nhận thấy bất cứ dấu hiệu nào của bạch cầu cấp dòng tủy tái phát tủy
BÀN LUẬN
Với tình trạng giảm tiểu của bệnh nhân sau điều trị hóa trị liệu, chúng tôi thoạt đầu nghĩ đến bạch cầu cấp dòng tủy tái phát Tuy nhiên sau khi làm tủy đồ và một số xét nghiệm chẩn đoán đây là một trường hợp xuất huyết giảm tiểu cầu trên bệnh nhân bạch cầu cấp dòng tủy đã hoàn tất hóa trị liệu Đây là một trường hợp hiếm, có thể là một trường hợp xuất huyết giảm tiểu cầu hoàn toàn độc lập với bạch cầu cấp dòng tủy, cũng có thể tình trạng giảm tiểu cầu này trên bệnh nhân là do hóa trị liệu trước đây Chúng tôi nhận thấy trên bệnh nhân có một số đặc điểm sau: là bệnh nhân nữ, tuổi nhỏ hơn 30, hóa trị nhiều đợt (tấn công, FLAG, Mito-Flag và 3 đợt tăng cường), xuất huyết giảm tiểu cầu miễn dịch xảy ra dưới một năm sau hoàn tất hóa trị liệu Tuy nhiên, do đây chỉ là một trường hợp bệnh
mà chúng tôi ghi nhận được nên cần có những nghiên cứu với số trường hợp bệnh nhiều hơn
để làm sáng tỏ Nguyên nhân gây giảm tiểu cầu miễn dịch trên bệnh nhân này vẫn chưa được biết rõ Chúng tôi đưa ra giả thuyết nguyên nhân gây giảm tiểu cầu miễn dịch là do sự mất cân bằng nhất thời của hệ thống miễn dịch, chức
Trang 3Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011 Nghiên cứu Y học
năng tế bào T bị suy yếu cũng như sự rối loạn
Leung(4), các thuốc hóa trị gây ức chế sự tăng
sinh và gây độc các tế bào đầu dòng CD33 Một
số ít các mẫu tiểu cầu chứa CD33 nên dẫn đến sự
giảm tiểu cầu trên bệnh nhân hóa trị liệu
Nguyên nhân gây giảm tiểu cầu trên bệnh nhân
này có thể liên quan đến Fludarabine, tuy nhiên
cơ chế vẫn còn đang được tìm hiểu(2) Hầu hết
những trường hợp này tiểu cầu đều phục hồi
sau điều trị với steroide
KẾT LUẬN
Tóm lại, đây là trường hợp xuất huyết giảm
tiểu cầu trên bệnh nhân đã hoàn tất hóa trị liệu
đầu tiên mà chúng tôi ghi nhận được Nguyên
nhân vẫn chưa được hiểu rõ, tuy nhiên cùng với
những trường hợp ghi nhận tương tự trên thế
giới, cũng như một vài giả thuyết được nêu ra, chúng tôi hy vọng rằng sẽ có những nghiên cứu lớn hơn sau này để làm sáng tỏ cơ chế của trường hợp này để hỗ trợ cho các bác sỹ lâm sàng trong quá trình chẩn đoán và điều trị
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Thrombotic thrombocytopenic purpura subsequent to acute myelogenous leukemia chemotherapy, Am J Hematol, 21(3): 299-304
associated with the first cycle of fludarabine therapy in the treatment of relapsed non-Hodgkin's lymphoma, Clin Oncol (R Coll Radiol), 13(4): 273-275
thrombocytopenia following autologous hematopoietic cell transplantation: review of literature and treatment options, Bone Marrow Transplant, 26(8): 925-927
gemtuzumab is reversible by intravenous immunoglobulin, Leukemia, 19(6): 1077-1078
Trang 4Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 15 * Phụ bản của Số 4 * 2011
Chuyên Đề Truyền Máu Huyết Học 154
CORRELATION BETWEEN POLYMORPHISM / GENE MUTATION WITH PROGNOSTIS AND EFFICIENCY IN LEUKEMIA TREATMENT 97 Huynh Nghia * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 97 - 105 97 PRELIMINARY EVALUATION OF INDUCTION TREATMENT OF ACUTE MYELOGENOUS LEUKEMIA IN CHILDREN WITH ADE PROTOCOL 106 Bui Thi Van Hanh, Huynh Nghia * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 106 - 111 106 INVESTIGATE OF CLINICAL CHARACTERISTICS, BIOLOGICAL AND EVALUATION TO EFFECTIVE
TREAMENT OF CHRONIC MYELOID LEUKEMIA IN CHILDREN 112 Nguyen Quoc Thanh, Huynh Nghia * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 112 - 120 112 EVALUATE THE EFFECTIVENESS OF INTRAVENOUS IMMUNOGLOBULIN (IVIg) AND PREDNISONE IN THE TREATMENT OF ACUTE IMMUNE THROMBOCYTOPENIC PURPURA (ITP) IN CHILDREN AT HCMC BLOOD TRANSFUSION - HEMATOLOGY HOSPITAL 121 Huynh Nghia, Nguyen Tu Anh * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 121 - 126 121 PRELIMINARY EVALUATION OF ATRA-ASSOCIATED REGIMEN IN TREAMENT OF ACUTE
PROMYELOCYTIC LEUKEMIA AT THE BLOOD TRANSFUSION AND HEMATOLOGY HOSPITAL 127 Nguyen Ngoc Que Anh, Nguyen Tan Binh, Pham Quy Trong, Tran Quoc Tuan * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 127 - 131 127 EVALUATE THE USING OF EMPIRICAL ANTIBIOTIC IN INFECTIOUS PATIENT AT ICU DEPT FROM
04/01/2011 TO 06/30/2011 132
Ly An Binh, Co Nguyen Phuong Dung, Le Thanh Chang * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011:
132 - 141 132 THE EFFICACY OF INDUCTION THERAPY FOR ADULT ACUTE LYMPHOBLASTIC LEUKEMIA (ALL) WITH GRAALL 2005 PROTOCOL 142 Huynh Van Man, Nguyen Tan Binh * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 142 - 146 142 BORTEZOMIB-BASED COMBINATION THERAPY FOR MULTIPLE MYELOMA IN HOCHIMINH CITY 147 Huynh Van Man, Tran Thanh Tung, Susanze Monixong Cheanh Beaupha, Nguyen Truong Son , Nguyen Tan Binh* Y Hoc
TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 147 - 150 147
A CASE OF IMMUNE THROMBOCYTOPENIC PURPURA (ITP) ON A PATIENT WITH BACKGROUND OF
ACUTE MYELOID LEUKEMIA (AML) WHO HAS COMPLETED THE PROCESS OF CHEMOTHERAPY 151 Pham Manh Tuan, Huynh Van Man * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 - 2011: 151 - 153 151