Nghiên cứu mô tả cắt ngang thực hiện trên 110 bệnh nhân mang thai được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong vụ dịch năm 2017. Kết quả ghi nhận: độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 28 ± 4,8, thấp nhất là 18 tuổi, cao nhất 43 tuổi. Tuần thai trung bình là 19,6 ± 10,3. Số ngày sốt trung bình 4,56 ± 5,0 dao động từ 2 - 8 ngày.
Trang 1ĐẶC ĐIỂM LÂM SÀNG VÀ CẬN LÂM SÀNG CỦA BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE Ở PHỤ NỮ MANG THAI
Nguyễn Thị Thu Huyền, Nguyễn Kim Thư
Trường Đại học Y Hà Nội Nghiên cứu mô tả cắt ngang thực hiện trên 110 bệnh nhân mang thai được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương trong vụ dịch năm 2017 Kết quả ghi nhận: độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 28 ± 4,8, thấp nhất là 18 tuổi, cao nhất 43 tuổi Tuần thai trung bình là 19,6 ± 10,3 Số ngày sốt trung bình 4,56 ± 5,0 dao động từ 2 - 8 ngày Xuất huyết dưới da chiếm 79%, xuất huyết âm đạo 11,8%, xuất huyết nội tạng 3,6%, 100% bệnh nhân sống và ra viện 9,1% biến chứng về sản khoa, trong đó
có 5 thai lưu (4,5%), 3 dọa sảy thai (2,7%), 1 sảy thai và 1 đẻ non (0,9%) Nhiễm khuẩn tiết niệu kèm theo 12,7% Như vậy sốt xuất huyết Dengue trên phụ nữ mang thai cần được theo dõi sát về lâm sàng và xét nghiệm để phòng các biến chứng cho mẹ và thai nhi
Từ khóa: Phụ nữ có thai, sốt xuất huyết Dengue
Địa chỉ liên hệ: Nguyễn Thị Thu Huyền, Trường Đại học Y
Hà Nội
Email: thuhuyenyhn@gmail.com
Ngày nhận: 02/8/2018
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền
nhiễm cấp tính gây dịch do vi rút Dengue gây
nên Bệnh biểu hiện dưới các thể lâm sàng
khác nhau và có thể dẫn đến tử vong nếu
không được phát hiện và điều trị kịp thời
Trong những thập niên gần đây tỷ lệ mắc sốt
xuất huyết Dengue tăng đáng kể trên thế giới
Trên 2,5 tỷ người (chiếm hơn 40% dân số
thế giới) sống trong vùng dịch tễ của bệnh,
ước tính có khoảng 50 - 100 triệu người nhiễm
bệnh hàng năm, 500.000 ca nặng phải nhập
viện và 2,5% trong số này tử vong [1] Tại Việt
Nam, bệnh ngày càng có xu hướng gia tăng,
theo thống kê báo cáo của Bộ Y t ế, bệnh
sốt xuất huyết Dengue đã lan rộng trên toàn
quốc và trở thành dịch hàng năm [2]
Bệnh cảnh lâm sàng của bệnh sốt xuất
huyết Dengue rất phức tạp và đa dạng, từ sốt
đơn thuần đến sốt xuất huyết Dengue, sốt xuất huyết Dengue có dấu hiệu cảnh báo và sốt xuất huyết Dengue nặng Những biểu hiện lâm sàng hay gặp của bệnh sốt xuất huyết Dengue bao gồm: sốt, đau đầu, đau nhức hai
hố mắt, đau mỏi cơ khớp, các dáu hiệu xuất huyết da, niêm mạc, có thể có sốc suy tuần hoàn, suy tạngW [3]
Sốt xuất huyết Dengue có thể xảy ra trên tất cả mọi đối tượng trong đó có phụ nữ mang thai Đã có một số báo cáo trên thế giới về tình trạng sảy thai, thai lưu, đẻ nonW khi phụ
nữ mang thai bị sốt xuất huyết Dengue [4; 5] Tuy nhiên, ở Việt Nam chưa có nghiên cứu về sốt xuất huyết Dengue ở phụ nữ mang thai
Để góp phần tìm hiểu thêm về các dấu hiệu lâm sàng và cận lâm sàng của sốt xuất huyết Dengue ở phụ nữ mang thai nhằm có phương
án điều trị kịp thời,chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài với mục tiêu: mô tả các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh sốt xuất huyết Dengue trên phụ nữ mang thai
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
Trang 2Cỡ mẫu: Phương pháp chọn mẫu thuận
tiện có chủ đích, tất cả các bệnh nhân đủ tiêu
chuẩn đều được đưa vào nghiên cứu
Thời gian - địa điểm nghiên cứu: Từ
thangs 01/06/2017 đến tháng 30/12/2017 tại
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
Nội dung nghiên cứu bao gồm: Các chỉ số
được đánh giá bao gồm
Thông tin chung của bệnh nhân: tuổi, tuần
thaiW các biểu hiện lâm sàng: số ngày sốt,
các biểu hiện xuất huyết, triệu chứng tiêu hóa,
thần kinhW các xét nghiệm cận lâm sàng:
he-matocrit, tiểu cầu, bạch cầu, chức năng gan,
thậnW
muốn giúp ích cho cộng đồng, việc nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng không xâm lấn, không ảnh hưởng đến quá trình điều trị cũng như diễn biến, chi phí bệnh của bệnh nhân Thông tin về đối tượng được giữ bí mật
III KẾT QUẢ
1 Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu
Chúng tôi thực hiện nghiên cứu này trên
110 bệnh nhân mang thai được chẩn đoán sốt xuất huyết Dengue nhập viện điều trị nội trú tại bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương từ ngày 01/06/2017 đến ngày 30/12/2017
Biểu đồ 1 Đặc điểm nhóm tuổi
Độ tuổi trung là 27,9 ± 4,8 Nhỏ nhất là 18 tuổi và lớn nhất 43 tuổi Phần lớn bệnh nhân nằm
trong nhóm tuổi 20 - 34 tuổi chiếm 88,2%
Trang 3Biểu đồ 2 Các giai đoạn thai kì
Số tuần thai trung bình 19,59 ± 20,5 Tuần thai nhỏ nhất là 4 tuần và lớn nhất 39 tuần Tỉ lệ mang thai 3 tháng giữa chiếm tỉ lệ cao nhất (46%)
2 Đặc điểm về lâm sàng
Bảng 1 Đặc điểm lâm sàng
Số ngày sốt trung bình 4,56 ± 5,0 nhỏ nhất 2 ngày và lớn nhất 8 ngày
Phần lớn bệnh nhân có xuất huyết dưới da 79,1% Ra máu âm đạo chiếm tỉ lệ 11,8% và tỉ lệ
Trang 4Biểu đồ 3 Diễn biến Hematocrit theo ngày của bệnh
Diễn biến hematcrit tăng cao vào ngày thứ 6 của bệnh, giá trị trung bình hematocrit ngày thứ 6
là 37,7 % (giá trị lớn nhất 47,0%) sau đó giảm dần
Biểu đồ 4 Diễn biến tiểu cầu theo ngày của bệnh
Tiểu cầu bắt đầu giảm rõ rệt từ ngày thứ ngày thứ 4 giảm thấp nhất vào ngày thứ 6 - 7 (giá trị
thấp nhất là 12 G/l)
Trang 5Biểu đồ 5 Diễn biến bạch cầu theo ngày của bệnh
Số lượng bạch cầu thấp nhất vào ngày thứ 5 (4,5 ± 4,2) (giá trị thấp nhất 0,6 G/l) của bệnh sau đó tăng dần
3 Phân độ lâm sàng và diễn biến của bệnh
Bảng 2 Phân độ lâm sàng
Tỉ lệ bệnh nhân chẩn đoán Sốt xuất huyết Dengue là 73,6%
Bảng 3 Diến biến của bệnh
Kết quả điều trị: 100% bệnh nhân sống và ra viện
Số ngày nằm viện trung bình: 5,36 ± 2,28
100% bệnh nhân sống và ra viện
Trang 6thai, 1 sảy thai và 1 đẻ non
IV BÀN LUẬN
Chúng tôi thực hiện nghiên cứu trên 110
bệnh nhân mang thai được chẩn đoán sốt
xuất huyết Dengue nhập viện điều trị nội trú tại
bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương nhận
thấy:
Đa số bệnh nhân nằm trong độ tuổi sinh đẻ
(20 - 34 tuổi) chiếm 88,2% Độ tuổi trung bình
mang thai là 27,9 ± 4,8 Độ tuổi có nguy cơ
cao khi mang thai và sinh đẻ ≥ 35 tuổi và
< 20 tuổi chiếm tỉ lệ thấp 11,8% Trong đó
bệnh nhân nhỏ nhất mang thai là 18 tuổi và
lớn nhất là 43 tuổi Tương tự như trong
nghiên cứu của Feitoza HAC ở Brazil từ năm
2000 - 2012 trên 200 bệnh nhân mang thai bị
sốt xuất huyết Dengue, tuổi trung bình 24,8 và
nhỏ nhất là 14 tuổi và lớn nhất 44 tuổi [4]
Tỉ lệ mắc sốt xuất huyết Dengue trong ba
tháng giữa tăng nhẹ 45,5% Tương tự như
nghiên cứu ở Pháp của Carles tỉ lệ phụ nữ
mang thai 3 tháng giữa cao hơn 40,9% [5]
Thời gian sốt trung bình 4,56 ± 5,0 nhỏ
nhất 2 ngày và lớn nhất 8 ngày Theo Tổ chức
Y tế Thế giới, sốt trong sốt xuất huyết Dengue
thường kéo dài từ 2 - 7 ngày [1]
Xuất huyết dưới da gặp nhiều hơn với tần
suất là 79,1% Ra máu âm đạo là một dấu hiệu nguy hiểm ở người phụ nữ mang thai bị sốt xuất huyết Dengue chiếm tỉ lệ 11,8 % (13 bệnh nhân) Trong đó có 9 bệnh nhân ra máu
âm đạo vào ngày thứ 5 và 4 bệnh nhân vào ngày thứ 6 của bệnh Trong nghiên cứu này chúng tôi ghi nhận tiểu cầu giảm thấp nhất vào ngày thứ 6 của bệnh Tiểu cầu là một yếu
tố quan trọng trong quá trình đông máu do đó cho thấy tiểu cầu thấp có liên quan với ra máu
âm đạo 100% bệnh nhân trong nghiên cứu có kết quả điều trị sống và ra viện Đa số các bệnh nhân trong nghiên cứu không có biến chứng về sản khoa chiếm tỉ lệ 90,9% và có 10 bệnh nhân có biến chứng sản khoa chiếm 8,9% Trong nghiên cứu có 5 bệnh nhân có thai chết lưu (4,5%) và 3 bệnh nhân có thai dọa sảy (2,7%) 1 bệnh nhân sảy thai và 1 bệnh nhân đẻ non Trong đó có 8 bệnh nhân trong 3 tháng đầu, 1 bệnh nhân ba tháng giữa, 1 bệnh nhân ba tháng cuối Như vậy cần theo dõi sát tình trạng mẹ và thai nhi đặc biệt trong 3 tháng đầu của thai kỳ để phòng biến chứng cho mẹ và thai nhi
Trong nghiên cứu ở Brazil từ năm 2007
-2012 trên 200 thai phụ bị sốt xuất huyết Dengue có tỉ lệ thai lưu là 1,5% và đẻ non là
Trang 72,9% và có 2 trường hợp tử vong mẹ [4]
Bệnh sốt xuất huyết của thai phụ có liên quan
đến thai lưu, Sự thoát huyết tương xảy ra
trong bệnh sốt xuất huyết Dengue có thể ảnh
hưởng đến tuần hoàn thai nhi và dẫn đến tử
vong thai nhi [7] Ismail và cộng sự báo cáo
thai lưu trong tử cung liên quan đến sốt xuất
huyết Dengue trong số 16 phụ nữ mang thai ở
Malaysia [8] Năm 2009, ở Guiana thuộc Pháp
Basurko và cộng sự tìm thấy tỷ lệ thai lưu
3,8% trong số 53 phụ nữ mang bị sốt xuất
huyết Dengue [9] và một loạt trường hợp ở
Rio de Janeiro tìm thấy tỷ lệ 7,7% [10]
Phụ nữ có thai có suy giảm miễn dịch nên
có thể mắc phối hợp các nhiễm khuẩn khác
đặc biệt là nhiễm khuẩn tiết niệu Trong
nghiên cứu này, tỉ lệ phụ nữ có thai có nhiễm
khuẩn tiết niệu kèm theo chiếm tỉ lệ 12,7%
Nhiễm khuẩn tiết niệu có thể kéo dài thời gian
sốt, tăng các nguy cơ nhiễm khuẩn tử cung,
nhiễm khuẩn huyếtW cho thai phụ Do đó,
việc tầm soát các nhiễm khuẩn tiết niệu trên
phụ nữ mang thai bị sốt xuất huyết Dengue là
rất quan trọng để phát hiện sớm và điều trị kịp
thời
V KẾT LUẬN
Qua kết quả nghiên cứu 110 bệnh nhân
mang thai bị sốt xuất huyết Dengue,chúng tôi
nhận thấy số ngày sốt trung bình là 4,56 ± 5,0
kéo dài từ 2 ngày đến 8 ngày, xuất huyết âm
đạo chiếm tỉ lệ 11,8% Có 10 bệnh nhân có
biến chứng sản khoa chiếm 8,9% trong đó 5
bênh nhân có thai chết lưu (4,5%) và 3 bệnh
nhân có thai dọa sảy (2,7%) 1 bệnh nhân sảy
thai và 1 bệnh nhân đẻ non (0,9%), tỉ lệ nhiễm
khuẩn tiết niệu kèm theo 12,8%
VI KHUYẾN NGHỊ
1 Cần theo dõi sát tình trạng thai, xuất huyết âm đạo để phát hiện sớm và phòng các biến chứng cho mẹ và cho thai nhi
2 Tầm soát các nhiễm khuẩn tiết niệu trên phụ nữ có thai bị sốt xuất huyết Dengue để điều trị kịp thời
Lời cám ơn
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn lãnh đạo bệnh viện và các cán bộ nhân viên tại Bệnh viện Bệnh nhiệt đới Trung ương đã giúp đỡ cho chúng tôi có điều kiện thuận lợi để thực hiện nghiên cứu này
TÀI LIỆU THAM KHảO
1 World Health Organization (2009)
Dengue guideline for diagnosis, treatment, prevention and control New edition, WHO, Geneva
2 Bộ Y tế (2011) Hướng dẫn chẩn đoán,
điều trị sốt xuất huyết Dengue Ban hành theo quyết định số 458/QĐ-BYT ngày 16 tháng 2 năm 2011 của Bộ trưởng Bộ Y tế
3 Helena Albuquerq Cataox Feitoza, Sergio Koifman, Rosalina Jorge Koifman et
al (2017) Dengue infection during pregnancy
and adverse maternal, fetal, and infant health outcomes in Rio Branco, Acre State, Brazil,
2007 - 2012 Cad Saúde Pública, 33(5), 3 - 5
4 Basurko C, Carles G, Youssef M, Guindi WEL (2009) Maternal and foetal
consequences of dengue fever during preg-nancy Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol,
147, 29 - 32
5 Waduge GNR, Malavige GN, Pradee-pan M et al (2006) Dengue infections
dur-ing pregnancy: a case series from Sri Lanka
and review of the literatur J Clin Virol, 37,
Trang 8FEVER IN PREGNANCY
A cross-sectional study was conducted on 110 pregnant patients diagnosed with Dengue
hem-orrhagic fever at the National Hospital for tropical disease in 2017 The age of the patients ranged
from 18 - 43 years old with a mean age of 28 ± 4.8 The average gestation was 19.6 ± 10.3
weeks The days of averaged fever were from 2 - 8 days with a mean of 4.56 ± 5.0 days There
was 79% Petechiae, 11.8% vaginal bleeding, 3.6% internal bleeding.The results showed 100%
recovery, 0% mortality, 9.1% obstetric complications (5 stillbirths, 3 threatened miscarriages, 1
miscarriage, 1 premature birth), 12.7% patients had accompanied urinary tract infections Dengue
hemorrhage fever in pregnancy should be closely monitored in clinical and laboratory test to
pre-vent maternal and fetal complications
Key words: Pregnancy, Dengue hemorrhagic fever