Mục tiêu của bài viết là: 1/ Đánh giá thực trạng bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du Tiến huyện Yên Minh tỉnh Hà Giang năm 2011.2/ Mô tả một số yếu tố liên quan đến bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du Tiến huyện Yên Minh tỉnh Hà Giang.
Trang 1MINH TỈNH HÀ GIANG VÀ CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN
Nguyễn Văn Phát 1 , Nguyễn Tiến Dũng 2 , Nguyễn Văn Sơn 2
1 TTYT huyện Yên Minh, Hà Giang, 2 Trường Đại học Y Dược - ĐH Thái Nguyên
TÓM TẮT
Mục tiêu: 1/ Đánh giá thực trạng bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du Tiến huyện Yên Minh tỉnh
Hà Giang năm 2011.2/ Mô tả một số yếu tố liên quan đến bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du
Tiến huyện Yên Minh tỉnh Hà Giang Đối tượng nghiên cứu: Người cao tuổi (tuổi từ 60 trở lên); báo cáo về sức khỏe lưu trữ tại TYT xã Phương pháp nghiên cứu: mô tả cắt ngang Kết quả
nghiên cứu: 1) Tỷ lệ NCT ở Du Tiến bị THA là 40% 2) Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh THA
ở NCT ở xã Du Tiến - Yên Minh, Hà Giang: Giới tính (nam) [OR=5 (1,93 – 13,04) p<0,05]; Nhóm tuổi cao (>=80 tuổi) [OR=3,93(0,97 – 17,1) p<0,05]; Trình độ học vấn [OR=3,75 (0,93 – 21,6) p<0,05]; Yếu tố gia đình (gia đình có <=2 thế hệ) [OR=2,45 (0,96 – 6,29) p<0,05]; Yếu tố truyền thông (không có PTTT) [OR=2,85(1,13 – 7,3) p<0,05]; Cuộc sống tinh thần (không thoải
mái) [OR=2,49 (0,98 – 6,3) p<0,05]
Từ khóa:
Hiện nay bệnh tăng huyết áp (THA) đang có biểu
hiện gia tăng ở nước ta làm ảnh hưởng lớn đến sức
khoẻ cộng đồng Tăng huyết áp là vấn đề luôn
mang tính thời sự, được Tổ chức y tế thế giới và
các nước quan tâm nghiên cứu thường xuyên, vì
bệnh gây nên nhiều biến chứng nguy hiểm, hậu
quả của bệnh rất nặng nề, là nguyên nhân hàng
đầu gây tử vong và tàn phế Năm 2010 Lại Văn
Trường và CS nghiên cứu ở Thái nguyên cho thấy
tỷ lệ bệnh tăng huyết áp ở người trưởng thành là
17,8% [5] Một số nghiên cứu khác về THA ở ở
người cao tuổi là trên 40% [2], [3], [4] Có nhiều
nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng của bệnh tăng
huyết áp Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng
huyết áp liên quan đến tuổi, hút thuốc, tập thể dục,
béo phì và yếu tố kinh tế - xã hội Người bị mắc
bệnh tăng huyết áp phải điều trị liên tục, lâu dài,
đồng thời phải tránh các yếu tố nguy cơ làm tăng
huyết áp và nhận thức được tầm quan trọng của
việc điều trị cũng như sự nguy hiểm về các biến
chứng của bệnh [1],[6]
Xã Du Tiến là một xã miền núi thuộc xã vùng sâu
vùng xa của huyện Yên Minh cách trung tâm
huyện 60km về phía nam, đã có đường ô tô đến
trung tâm xã, các xóm có đường giao thông nông
thôn loại B, có 8/15 xóm có điện lưới quốc gia
Diện tích tự nhiên của xã là: 58km2 với số hộ 628
và 3.823 khẩu gồm các dân tộc: Tày, Dao, Mông,
*
Kinh, Hoa Dân tộc thiểu số chiếm đa số, trình độ dân trí thấp, nhiều phong tục tập quán lạc hậu, đã ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội chung cho địa bàn xã Tốc độ phát triển kinh tế còn chậm, đời sống nhân dân đã được cải thiện so với trước nhưng vẫn còn nhiều khó khăn và thiếu thốn, cùng với đó trình độ dân trí thấp vẫn còn bộc
lộ sự yếu kém Vì vậy vẫn đề chăm sóc sức khoẻ nhân dân nói chung, chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi nói riêng còn chưa được quan tâm đúng mức
Do đó tỷ lệ NCT mắc bệnh cao, đặc biệt là các bệnh mạn tính như THA Để thấy rõ thực trạng và các yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp ở người cao tuổi trên địa bàn xã, chúng tôi tiến hành
đề tài này với những mục tiêu sau:
1) Đánh giá thực trạng bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du Tiến huyện Yên Minh tỉnh Hà Giang năm 2011
2) Mô tả một số yếu tố liên quan đến bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du Tiến huyện Yên Minh tỉnh
Hà Giang
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Đối tượng nghiên cứu: Người cao tuổi (tuổi từ
60 trở lên); Sổ sách, báo cáo về sức khỏe lưu trữ tại TYT xã
- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 7/2011 đến
tháng 12/2011
- Phương pháp nghiên cứu:
Trang 2+ Thiết kế nghiên cứu: mô tả cắt ngang
+ Phương pháp chọn mẫu có chủ đích: Chọn
toàn bộ người cao tuổi (có tuổi đời từ 60 trở lên),
của xã Du Tiến huyện Yên Minh vào nghiên cứu
(được 100 NCT)
+ Các chỉ số nghiên cứu: Tỷ lệ chung về tăng
huyết áp; Phân bố tỷ lệ THA theo tuổi, giới, trình
độ học vấn, theo điều kiện kinh tế gia đình; Các
yếu tố như kinh tế, văn hóa, xã hội, điều kiện
sống, làm việc, vai trò của gia đình, cộng đồng
trong chăm sóc, quản lý bệnh THA ảnh hưởng tới
bệnh THA
+ Kỹ thuật thu thập số liệu: Học viên là người
trực tiếp phỏng vấn NCT theo phiếu điều tra; Các bác sỹ khám lâm sàng nội khoa, tim mạch theo phiếu điều tra; Phiếu điều tra được xây dựng theo
đúng qui trình.+ Phương pháp xử lý số liệu: Số
liệu được xử lý theo phần mềm thống kê y học KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN Nghiên cứu 100 NCT ở xã Du Tiến chúng tôi thu được các kết quả sau:
Các thông tin chung
Bảng 1 Thông tin chung về các đối tượng nghiên cứu
Theo lứa tuổi
Trình độ học vấn Dưới bậc tiểu học (n= 83) Trên bậc tiểu học (n= 17) 37 42,2
Nhận xét:
- Nghiên cứu 100 NCT từ 60 tuổi trở lên tại Du Tiến cho thấy có 40 người bị THA chiếm 40% Các nghiên cứu về THA ở người cao tuổi trước đây ở một số địa phương trong nước cho thấy tỉ lệ THA ở người cao tuổi cũng khá cao Phạm Thắng (2003) nghiên cứu trên 1.305 người già (≥ 60 tuổi) tại một số vùng thành thị và nông thôn Việt Nam cho thấy tỉ lệ THA chung là 45,6% (593/1.300) [4] Dương Vĩnh Linh và cộng
sự (2004), nghiên cứu 227 đối tượng từ 60 tuổi trở lên tại xã Hương Vân, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế cho thấy tỉ lệ THA là 40,53% (92/227) [2] Đặng Xuân Tin và cộng sự (2004), nhận xét tình hình bệnh tật của 1.579 người cao tuổi (≥ 60) thuộc 6 xã đại diện cho 3 vùng kinh tế- xã hội của huyện An Hải, Hải Phòng cho thấy tỉ lệ THA là 40,8% (651/1.579) [3] Như vậy kết quả nghiên cứu của chúng tôi cũng phù hợp với các kết quả trên Nghiên cứu về THA ở người cao tuổi tại các quốc gia khác cho thấy tỉ
lệ THA ở đối tượng này còn cao hơn nhiều.Chương trình khảo sát về sức khỏe vè dinh dưỡng Quốc Gia (NHANES) giai đoạn 1999-2004 tại Mỹ cho thấy tỉ lệ THA ở người từ 60 tuổi trở lên ở giai đoạn
2003-2004 là 66,3% [6] Ericka và cộng sự (2008), nghiên cứu 2.827 người cao tuổi (≥ 60) Costa Rica cho thấy
tỉ lệ THA là 65,4% (1.849/2.827) [7].Các khác biệt này có lẽ do khác nhau về yếu tố địa dư, chủng tộc, thời điểm nghiên cứu, có hay không có đang dùng thuốc hạ HA
- Nhóm nam có tỷ lệ bệnh THA cao hơn nhóm nữ (62,5% và 25%)
- Tỷ lệ bệnh cao nhất ở nhóm tuổi >= 80 tuổi (57,1%), tỷ lệ THA thấp nhât ở nhóm tuổi 60 – 69 (33,3%)
- Nhóm NCT có trình độ học vấn dưới bậc tiểu học có tỷ lệ bệnh cao hơn so với nhóm NCT có trình độ học vấn trên bậc tiểu học (42,2% ; 29,4%)
Bảng 2 Phân bố NCT bị THA theo tình hình kinh tế, văn hóa xã hội
Trang 3Hộ đủ ăn (n= 27) 10 37
Theo phương tiện
truyền thông
Nhận xét:
- NCT trong các gia đình có ≤2 thế hệ lại mắc bệnh THA nhiều hơn NCT trong các gia đình có ≥3 thế hệ (54,5% ; 32,8%)
- NCT trong các gia đình nghèo hay NCT trong các hộ gia đình đủ ăn có tỷ lệ mắc bệnh THA tương đương nhau (41,1%; 37%)
- NCT trong các gia đình có nhà tạm mắc bệnh THA tương tự như NCT trong các gia đình có nhà bán kiên
cố hay kiên cố (47,1%; 43,9% )
- NCT trong các hộ gia đình có PTTT mắc bệnh THA ít hơn NCT trong các gia đình không có PTTT (33,3% ; 45,5%)
- NCT trong các gia đình có cuộc sống tinh thần thoải mái tỷ lệ mắc bệnh thấp hơn NCT trong các gia đình
có cuộc sống tinh thần không được thoải mái (32,3%; 54,3%)
Các yếu tố liên quan đến tăng huyết áp
Bảng 3 Ảnh hưởng của các yếu tố cá nhân đến tỷ lệ mắc bệnh THA
Trình độ học vấn Dưới bậc tiểu học (n=83) Trên bậc tiểu học (n=17) 37 44,6 46 55,4
Nhận xét:
- Nam giới có nguy cơ mắc bệnh cao hơn nữ giới rõ rệt: OR= (p < 0,05) Điều này phù hợp với y văn là trong giai đoạn sớm của cuộc đời, HA giữa nam và nữ không có sự khác biệt, nhưng từ giai đoạn thanh niên, HA trung bình của nam cao hơn của nữ
- Lứa tuổi càng cao thì tỷ lệ mắc bệnh càng cao: OR=(p < 0,05) Kết quả này cũng phù hợp các nghiên cứu trước đây của Đào Duy An, Phạm Gia Khải Do THA là một bệnh mạn tính và đối tượng nghiên cứu có thể
đã mắc bệnh từ trước nên khi tuổi thọ tăng lên thì số đối tượng này được tích lũy dần, vì vậy tỉ lệ THA càng cao khi tuổi càng cao Nhiều nghiên cứu đã cho thấy, THA gia tăng theo sự tăng lên của tuổi cho đến khoảng 60 tuổi Ở thời điểm đó, HATTr đạt đến đỉnh cao và không tăng nữa, đôi khi giảm xuống trong khi HATT tiếp tục tăng, là yếu tố tiên đoán nguy cơ bệnh lý mạch vành đáng tin cậy [1]
- NCT có trình độ học vấn càng thấp thì tỷ lệ bệnh THA càng cao: OR= (p < 0,05) Tình trạng kinh tế - xã hội có liên quan nghịch với các yếu tố nguy cơ bệnh lý tim mạch (bao gồm cả THA) và tỉ lệ mắc bệnh tim mạch ở các quốc gia phát triển Hai yếu tố thường được sử dụng nhất để chỉ tình trạng kinh tế - xã hội là
Trang 4trình độ học vấn và mức thu nhập Theo NHANES III, INTERSALT, HDFP những người có trình độ học vấn càng thấp thì tỷ lệ THA càng cao [6]
Bảng 4 Ảnh hưởng của các yếu tố gia đình đến tỷ lệ mắc bệnh THA
Yếu tố gia đình ≤ 2 thế hệ có THA (n=33) ≥ 3 thế hệ có THA (n=67) 18 22 54,5 32,8 15 45 45,5 67,2
Phương tiện truyền thông Không có PTTT (n=55) Có PTTT (n=45) 28 12 50,9 26,7 27 33 49,1 73,3
Cuộc sống tinh thần Không thoải mái (n=35) Thoải mái (n=65) 19 21 54,3 32,3 16 44 45,7 67,7
Nhận xét:
- Gia đình NCT có ≤2 thế hệ sinh sống thì tỷ lệ THA càng cao (p < 0,05)
- Hộ gia đình NCT có PTTT tỷ lệ THA thấp hơn hộ gia đình NCT không có PTTT (p < 0,05)
- NCT có cuộc sống tinh thần không thoải mái thì tỷ lệ THA cao hơn NCT có cuộc sống tinh thần thoải mái (p < 0,05)
Các tầng lớp kinh tế - xã hội cao hơn có khuynh hướng nhận được thông tin về tình trạng bệnh tật, các yếu
tố nguy cơ và được khuyến cáo các phương pháp dự phòng đầy đủ hơn do vậy tỷ lệ THA thấp hơn cũng là điều dễ hiểu
Hơn nữa nhiều nghiên cứu cho rằng những người căng thẳng về tâm lý được lặp đi lặp lại có thể làm phát triển THA nhiều hơn những người không có căng thẳng Stress không những làm giảm bài tiết natri do sự hoạt hóa hệ thần kinh giao cảm, mà còn có liên quan đến bệnh học THA bởi nhiều cơ chế khác nhau Kết
KẾT LUẬN
1) Thực trạng bệnh THA ở người cao tuổi ở xã Du
Tiến huyện Yên Minh tỉnh Hà Giang năm 2011:
Tỷ lệ NCT ở Du Tiến bị THA là 40%
2) Một số yếu tố ảnh hưởng đến bệnh THA ở NCT
ở xã Du Tiến - Yên Minh, Hà Giang:
- Giới tính (nam) [OR=5 (1,93 – 13,04) p<0,05]
- Nhóm tuổi cao (>=80 tuổi) [OR=3,93(0,97 –
17,1) p<0,05]
- Trình độ học vấn [OR=3,75 (0,93 – 21,6)
p<0,05]
- Yếu tố gia đình (gia đình có <=2 thế hệ)
[OR=2,45 (0,96 – 6,29) p<0,05]
- Yếu tố truyền thông (không có PTTT)
[OR=2,85(1,13 – 7,3) p<0,05]
- Cuộc sống tinh thần (không thoải mái) [OR=2,49
(0,98 – 6,3) p<0,05]
KHUYẾN NGHỊ
- Tăng cường truyền thông, phòng chống bệnh THA cho người cao tuổi
- Cần nhanh chóng triển khai các hoạt động phòng chống THA cho NCT nói riêng và người trưởng thành nói chung ở Hà Giang
TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Phạm Gia Khải, Phạm Thái Sơn, Nguyễn Ngọc Quang và cộng sự (2003) “Tần suất tăng huyết áp và các yếu tố nguy cơ ở các tỉnh phía Bắc
Việt Nam 2001 - 2002”, Tạp chí Tim mạch học,số
33
[2] Dương Vĩnh Linh, Nguyễn Đức Hoàng, Trần Hữu Dàng, Nguyễn Dung và CS (2004), “Nghiên cứu tỉ lệ tăng huyết áp ở người cao tuổi tại xã Hương Vân, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên
Huế”, Tạp chí tim mạch học Việt Nam, số 37, tr
26-47
[3] Đặng Xuân Tin (2004), Đánh giá thực trạng sức khoẻ, nhu cầu chăm soc y tế-xã hội và đề xuất
Trang 5một số giải pháp chủ yếu chăm sóc sức khoẻ cho
người cao tuổi tại thành phố Hải Phòng Sở y tế
Hải Phòng
[4] Phạm Thắng (2003), “Tỉ lệ tăng huyết áp ở
người già tại một số vùng thành thị và nông thôn
Việt nam”, Tạp chí thông tin Y dược, số 2, tr 27 -29
[5] Lại Đức Trường, Lê Bạch Mai, Nguyễn
Công Khẩn (2010), Nguy cơ bệnh không lây nhiễm
tại Thái Nguyên và hiệu quả của nâng cao sức
khỏe và dinh dưỡng hợp lý, Luận án Tiến sỹ y học,
Viện VSDT TW, Hà Nội
[6] Collins R, Winkleby MA (2002), “African – American women and men at high and low risk for hypertension: a signal detection analysis of NHANES III, 1998 - 1994”, Prev Med, 2113-18
pp
[7] Ericka M-C, Carolina S-U, Luis R-B (2008),
"Factors associated with hypertension prevalence, unawareness and treatment among Costa Rican elderly", BMC Public Health, 8, pp 275-286
SUMMARY
THE STATUS OF HYPERTENSION DISEASE IN THE ELDERLY AT DU TIEN COMMUNE - YEN MINH DISTRICT IN HA GIANG PROVINCE AND RELATED FACTORS
Nguyen Van Phat 1,* , Nguyen Duy Hoa,
Nguyen Tien Dung 2 , Nguyen Van Son 2
1 Yen Minh District Health Department, Ha Giang
2 Thai Nguyen University of Medicine and Pharmacy
Objective: 1/ To evaluate the status of hypertension among the aging people living at Du Tien commune, Yen
Minh district in Ha Giang province in 2011.2/ To describe some factors related to hypertension disease in the
elderly at Du Tien commune, Yen Minh district in Ha Giang province Samples: Elderly people (aged 60 and over); health reports filed at the commune health station Research method: cross-sectional descriptive study
Study results: 1) The prevalence of elderly people with hypertension is 40% 2) Some factors influencing
hypertension disease of aging people at Du Tien commune, Yen Minh district in Ha Giang province include: Gender (male) [OR=5 (1,93 – 13,04) p<0,05]; Age group (>=80 years old) [OR=3,93(0,97 – 17,1) p<0,05]; Educational qualification [OR=3,75 (0,93 – 21,6) p<0,05]; Family related factors (Family with two or over two generations) [OR=2,45 (0,96 – 6,29) p<0,05]; Communication (no means of communication) [OR=2,85(1,13 – 7,3) p<0,05]; Mental health (discomfort) [OR=2,49 (0,98 – 6,3) p<0,05]
Keywords: