Bài giảng Giải phẫu sinh lý máu và bạch huyết

Bài giảng trình bày tính chất, cấu tạo của máu của giải phẫu sinh lý máu và bạch huyết. Để hiểu rõ hơn, mời các bạn tham khảo chi tiết nội dung bài giảng.

Gi I PH U SINH LÝ MÁU  Ả Ẫ

VÀ B CH HUY T Ạ Ế

    C  th  con ng ơ ể ườ i có bao nhiêu  lít máu?

I.TÍNH CH T VÀ C U T O C A MÁUẤ Ấ Ạ Ủ

1.1Đ i cạ ương v  máu:ề

         Ch t l ng l u thông trong lòng m ch, đãm b o ấ ỏ ư ạ ảdinh dưỡng cho các t  ch c đ ng th i thu nh n ổ ứ ồ ờ ậ

nh ng s n ph m c a t  ch c t  bào đ  th i ra ữ ả ẩ ủ ổ ứ ế ể ả

M t bao nhiêu máu s  t  vong? ấ ẽ ử

b. B ch c u:ạ ầ

         Tb không màu, có nhân, kích thước khác nhau, 

l n h n HC, đớ ơ ường kính 8­15µm. BC có kh  năng ảthay đ i hình d ng, t o chân g a nên có th  xuyên ổ ạ ạ ỉ ể

m ch.ạ

        BC do tu  xỷ ương và h  b ch huy t s n ệ ạ ế ả

xu tấ máu. Đ i s ng ng n ch  vài gi  đ n vài ngàyờ ố ắ ỉ ờ ế

       BC có nhi m v  xuyên m ch t i các t  ch c t  ệ ụ ạ ớ ổ ứ ếbào đ  th c bào và t o kháng th  ch ng các VSV ể ự ạ ể ốgây b nhệ

c.Ti u c u:ể ầ

       Tb nh  nh t không màu, không nhân, đỏ ấ ường 

kính 2­3µm, r t d  v  Đấ ễ ỡ ượ ủc t y xương s n xu t và ả ấđóng vai trò quan trong trong c  ch  c m máu.ơ ế ầ

d.Huy t tế ương

      Là ph n l ng c a máu, chi m 55% V máuầ ỏ ủ ế

         Trong thành ph n huy t tầ ế ương nước chi m ế

90%, ch t h u c  8,5%, còn l i là ch t vô c  ấ ữ ơ ạ ấ ơ

         Có r t nhi u ch t c n thi t cho nhu c u c  th  ấ ề ấ ầ ế ầ ơ ể

nh  protid, lipid, glucid, vitamin, mu i khoáng, ư ố

hormone, men chuy n hóa, kháng th  và các s n ể ể ả

ph m do chuy n hóa c a c   th  nh  acid lactic, ure, ẩ ể ủ ơ ể ưcreatinin…

1.3.Ch c năng c a máu:ứ ủ

1.3.1. Ch c năng hô h p:ứ ấ

     Máu th c hi n ch c năng hô h p do Hbự ệ ứ ấ

         ­Hb v n chuy n Oxy t  ph i đ n tbậ ể ừ ổ ế

         ­Hb v n chuy n CO2 t  tb đ a ra ph i th i ậ ể ừ ư ổ ả

ra ngoài

     Khi b  ng  đ c khí CO: CO g n ch t HC làm ị ộ ộ ắ ặ

HC không thu nh n Oxy đậ ược

1.3.4. Ch c năng b o v  c  th :ứ ả ệ ơ ể

         Các BC có kh  năng th c bào tiêu di t VSV ả ự ệgây b nh xâm nh p c  th  và sinh kháng th  ch ng ệ ậ ơ ể ể ố

l i các tác nhân gây b nh.ạ ệ

1.3.5. Ch c năng đi u hòa thân nhi tứ ề ệ

         Khi tr i n ng, nóng máu đ a nhi t ra ờ ắ ư ệ

ph n nông c  th  đ  t a nhi t(dãn m ch). Khi ầ ơ ể ể ỏ ệ ạ

tr i l nh, máu l i chuy n nhi t v  ph n sâu c  ờ ạ ạ ể ệ ề ầ ơ

th (co m ch) đ  gi  nhi t.ể ạ ể ữ ệ

1.3.6. Ch c năng th ng nh t c  thứ ố ấ ơ ể

         Máu l u thông kh p c  th  t o ra m i ư ắ ơ ể ạ ố

liên h  m t thi t gi a các b  ph n trong c  ệ ậ ế ữ ộ ậ ơ

th  Máu đi u hòa ho t đ ng các c  quan thông ể ề ạ ộ ơqua các hormone c a các tuy n n i ti t.  Máu ủ ế ộ ếcòn đ m nhi m ch c năng th ng nh t gi a c  ả ệ ứ ố ấ ữ ơ

th  và môi trể ường bên ngoài

1.4. C  ch  đông máu:ơ ế

        Bình thường máu ra kh i m ch máu s  đông ỏ ạ ẽ

l i, t o thành c c máu đông. Sau vài gi  c c máu ạ ạ ụ ờ ụ

đông co l i, r  ra m t ch t d ch h i vàng g i là huy t ạ ỉ ộ ấ ị ơ ọ ếthanh, đó là quá trình đông máu­m t quá trình ph c ộ ứ

t p v i 4 y u t  chính: fibrinogen(I), ạ ớ ế ố

prothrombin(II), thromboplastin(III) và ion calci(IV) theo 3 giai đo n:ạ

 a.Giai đo n t o thromboplastin huy t tạ ạ ế ương 

ho t đ ngạ ộ

       Các y u t  gây đông máu đế ố ược ho t hóa do ạ

tb d p nát   mi ng v t thậ ở ệ ế ương cùng v i các ớ

ch t do ti u c u t  l i và gi i phóng t o thành ấ ể ầ ụ ạ ả ạthromboplastin huy t tế ương ho t đ ngạ ộ

b.Giai đo n t o thrombinạ ạ

     Thrombo huy t tế ương cùng v i s  có m t ớ ự ặ

c a ion calci s  ho t hóa prothrombin huy t ủ ẽ ạ ế

tương t o thành thrombinạ

c.Giai đo n t o fibrinạ ạ

     Thrombin l i tác đ ng đ n fibrinogen c a ạ ộ ế ủ

huy t tế ương làm ch t này ng ng t  l i thành ấ ư ụ ạ

nh ng s i nh  g i là fibrin(s i huy t). Các ữ ợ ỏ ọ ợ ế

fibrin k t dính v i nhau và các tb máu đ  hình ế ớ ểthành c c máu đông.ụ

1.5. Nhóm máu, truy n máu:ề

1.5.1.Nhóm máu:

       Loài người có nhi u nhóm máu trong đó có ề

2 lo i nhóm máu chính là h  ABO và h  Rh.ạ ệ ệ

       Trong ABO, HC có kháng nguyên và trong huy t tế ương có kháng th  N u KN g p KT ể ế ặ

cùng tên s  ng ng k t. Có 4 nhóm sau:ẽ ư ế

Nhóm máu nào chiếm tỉ lệ nhiều

Người Á đông, Rh(+): 99%. R t hi m Rh(­)ấ ế

Người Rh(­)l n th  hai truy n ph i là Rh(­).ầ ứ ề ả

M  sang con(mang thai l n 2ẹ ầ t  vong)ử

1.5.2. Truy n máu:ề

       Khi m t máu ho c thi u máu nhi u, c n ấ ặ ế ề ầ

được truy n máu. Đ  tránh ng ng k t HC, khi ề ể ư ếtruy n máu ph i theo nguyên t c “Không đ  ề ả ắ ể

KN c a HC ngủ ười cho ng ng k t v i KT ư ế ớ

tương  ng c a ngứ ủ ười nh n”. Theo s  đ  sau:ậ ơ ồ      

Hậu quả truyền nhầm nhóm máu?

Tai bi n truy n máu:ế ề

Tán huy tế

Lây truy n b nh truy n nhi m nguy hi mề ệ ề ễ ể

Ph n  ng ph n vả ứ ả ệ

Các trường hợp kết hợp nhóm máu:

Người nhóm máu A có thể mang kiểu

gen AA hoặc Ao; người nhóm máu B có thể mang kiểu gen BB hoặc Bo; người có nhóm máu AB mang kiểu gen AB; người nhóm máu

O mang kiểu gen oo

1. Người hi n máu ph i có gi y ch ng minh nhân ế ả ấ ứdân, h  chi u ộ ế

2. Cam k t t  nguy n hi n máu  ế ự ệ ế

3. Tu i:ổ

      a) Nam t  18 ­ 60 tu i;ừ ổ

      b) N  t  18 ­ 55 tu i.ữ ừ ổ

4. Tr ng lọ ượng c  th  và th  tích máu l y m i lơ ể ể ấ ỗ ượt 

đ i v i c  hai gi i:ố ớ ả ớ

  b) Hi n các thành ph n máu b ng g n tách: (huy t ế ầ ằ ạ ế

tương, ti u c u, b ch c u, h ng c u, t  bào g c)ể ầ ạ ầ ồ ầ ế ố

       Người hi n máu ph i có TLCT ít nh t là 50 kg ế ả ấ

và hi n m i lế ỗ ượt không quá 500 ml t ng các lo i ổ ạ

thành ph n.ầ

5. Tiêu chu n s c kho :ẩ ứ ẻ

  a) Ti n s : Không m c các b nh m n tính c a các ề ử ắ ệ ạ ủ

c  quan hô h p, tu n hoàn, ti t ni u, tiêu hoá, tâm ơ ấ ầ ế ệ

th n kinh; không m c các b nh lây truy n qua ầ ắ ệ ề

+ Xu t huy t các lo i;ấ ế ạ

+ Xu t hi n các t n thấ ệ ổ ương b t thấ ường trên da

b) M t s  ch  s  sinh h c và xét nghi m trộ ố ỉ ố ọ ệ ước khi 

hi n máu:ế

    ­ N ng đ  hemoglobin: ồ ộ

        + ≥ 120 g/l đ i v i c  hai gi i; ố ớ ả ớ

        + Người hi n 450 ml máu toàn ph n:≥ 125 g/l;ế ầ    ­  Xét nghi m sàng l c nhanh HBsAg cho k t qu  ệ ọ ế ả

âm tính đ i v i ngố ớ ười hi n máu l n đ u t i nh ng ế ầ ầ ạ ữkhu v c có t  l  ngự ỷ ệ ười kho  mang virus viêm gan B ẻcao

Kho ng cách gi a các l n hi n máu và các ch  ả ữ ầ ế ế

ph m máuẩ

1. Hi n máu toàn ph n: Kho ng cách ít nh t gi a các ế ầ ả ấ ữ

l n hi n là 12 tu n. Trong m t năm, m i ngầ ế ầ ộ ỗ ười hi n ếkhông quá 04 đ n v  máu toàn ph n. ơ ị ầ

2. Hi n các thành ph n máu và huy t tế ầ ế ương: 

  a) Hi n huy t tế ế ương: ít nh t là 02 tu n;ấ ầ

  b) Hi n ti u c u:  ít nh t là 04 tu n;ế ể ầ ấ ầ

  c) Hi n b ch c u h t trung tính và t  bào g c t  ế ạ ầ ạ ế ố ừ

máu ngo i vi: T i đa không quá 03 l n trong m t ạ ố ầ ộ

tu n; ầ

        Người kho  m nh có th  hi n m t ho c nhi u ẻ ạ ể ế ộ ặ ề

lo i thành ph n máu khác nhau, tuy nhiên m i ngạ ầ ỗ ười 

hi n không quá 24 l n trong m i năm.ế ầ ỗ

        Các đ n v  máu toàn ph n ho c ch  ph m ơ ị ầ ặ ế ẩmáu thu được b ng g n tách ph i đằ ạ ả ược th c ự

hi n các xét nghi m b t bu c sau: ệ ệ ắ ộ

      ­ Đ nh nhóm máu ABO, Rh(D), ị

      ­  Xét nghi m sàng l c HIV, viêm gan virút ệ ọ

B, viêm gan virút C, giang mai, s t rétố

2. H  B CH HUY TỆ Ạ Ế

2.1. Khái ni m:ệ

       ­B ch huy t là d ch mô(d ch k , d ch t  ạ ế ị ị ẻ ị ổ

ch c) đứ ượ ưc l u thông trong h  th ng m ch b ch ệ ố ạ ạhuy t đ  b  sung cho tu n hoàn, đ ng th i cung ế ể ổ ầ ồ ờ

2.2. C u t o h  b ch huy tấ ạ ệ ạ ế

2.2.1. M ch b ch huy t:ạ ạ ế

       Là h  th ng m ch d n BH t  các c  quan, ệ ố ạ ẫ ừ ơcác mô, b i các mao m ch  BH đ  v  thân BH. ở ạ ổ ề

Các thân BH đ  v   ng ng c và  ng BH ph i, r i ổ ề ố ự ố ả ồ

đ  v  tĩnh m ch ch  trên c a h  tu n hòan máu.ổ ề ạ ủ ủ ệ ầ

2.2.2. H ch b ch huy t:ạ ạ ế

      Là m t trong nh ng t  ch c s n xu t tb ộ ữ ổ ứ ả ấ

BC, ch  y u là Lympho bào và n m trên đủ ế ằ ường 

đi c a m ch BH. H ch BH hình h t đ u đủ ạ ạ ạ ậ ường kính vài mm. M i h ch có c u t o bên ngoài là ỗ ạ ấ ạ

2.2.3. D ch b ch huy t:ị ạ ế

a. Thành ph n hóa h c:ầ ọ

      D ch BH đị ược d n l u t  các c  quan ẫ ư ừ ơ

khác nhau c a c  th  nên có thành ph n hóa ủ ơ ể ầ

h c khác nhau. ọ

      V  c  b n c u t o d ch BH g n gi ng ề ơ ả ấ ạ ị ầ ố

v i huy t tớ ế ương: Các ch t đi n gi i, glucose, ấ ệ ả

2.3. S  l u thông c a b ch huy t:ự ư ủ ạ ế

      ­BH là d ch k  tb, xu t phát t  các c  ị ẽ ấ ừ ơ

quan đ  vào mao m ch BH. ổ ạ

       Nước, ch t đi n gi i, ch t h u c  có ấ ệ ả ấ ữ ơ

phân t  lử ượng nh  đỏ ược v n chuy n qua thành ậ ểmao m ch BH m t cách d  dàng t o thành d ch ạ ộ ễ ạ ị

BH. 

       Ngoài ra các phân t  protein và các VSV ửgây b nh cũng có th  vào m ch BH. Vì v y khi ệ ể ạ ậnhi m trùng 1 vùng c  th , VSV cũng có th  ễ ơ ể ể

lan truy n theo đề ường BH gây nên viêm h ch ạBH

      ­BH t  các c  quan ngo i vi đừ ơ ạ ược 

chuy n v   ng ng c,  ng BH ph i đ  v  tĩnh ể ề ố ự ố ả ổ ề

m ch ch  trên r i vào máu.ạ ủ ồ

­S  v n chuy n d ch BH ch u  nh hự ậ ể ị ị ả ưởng c a các ủ

y u t :ế ố

      T c đ  hình thành BH   các mao m ch BHố ộ ở ạ

      C u t o van c a thành m ch làm cho BH ch  đi ấ ạ ủ ạ ỉtheo m t chi uộ ề

      Áp l c âm c a l ng ng c và tĩnh m ch ch  trênự ủ ồ ự ạ ủ

­S  l u thông c a BH có th  b  c n tr  gây nên phù ự ư ủ ể ị ả ở

m t ph n c  th  nh  trong b nh giun ch  gây phù ộ ầ ơ ể ư ệ ỉchân voi ho c b  ph n sinh d c…ặ ộ ậ ụ