Nội dung chính được trình bày trong bài giảng gồm có: Bệnh lao, một số đặc điểm của trực khuẩn lao, hướng điều trị, các thuốc chống lao thường, các thuốc chống lao khác, sự kháng thuốc của vi khuẩn, nguyên tắc dùng thuốc chống.
Trang 1THU C CH NG LAO Ố Ố
PH N I: Đ I CẦ Ạ ƯƠNG
1. B nh lao:ệ
Lao là b nh truy n nhi m ph bi n do tr c khu n lao gây lên và cóệ ề ễ ổ ế ự ẩ
th ch a kh i hoàn toàn.ể ữ ỏ
2. M t s đ c đi m c a tr c khu n lao:ộ ố ặ ể ủ ự ẩ
* Tr c khu n lao gây b nh lao ph i và các c quan khác là lo i viự ẩ ệ ổ ơ ạ khu n kháng c n, kháng acid, s ng trong môi trẩ ồ ố ường a khí, phát tri nư ể
ch m (chu k phân chia kho ng 20 gi ).ậ ỳ ả ờ
* Màng t bào c a tr c khu n lao đế ủ ự ẩ ượ ấ ạc c u t o b i 3 l p:ở ớ
L p trong cùng là phospholipid.ớ
L p gi a đớ ữ ược c u t o b i s liên k t gi a polysacharid v iấ ạ ở ự ế ữ ớ peptidoglycan. Các peptidoglycan được g n v i arabingolactose và acidắ ớ mycolic. S k t h p này t o nên “b khung” c a màng vi khu n.ự ế ợ ạ ộ ủ ẩ
L p ngoài cùng đớ ượ ạc t o b i s liên k t gi a acid mycolic và cácở ự ế ữ lipid ph c t p nh myosid, peptidoglycolipid, phenoglycolipid.ứ ạ ư
Đ d y, m ng là s ch a nhi u hay ít lipid c a màng t bào nhộ ầ ỏ ự ứ ề ủ ế ả
hưởng rõ r t đ n s khu ch tán c a thu c ch ng lao vào trong t bào vàệ ế ự ế ủ ố ố ế
s c đ kháng c a vi khu n v i các tác nhân hóa h c và lý h c t bênứ ề ủ ẩ ớ ọ ọ ừ ngoài
* Trong c th , vi khu n lao có th t n t i dơ ể ẩ ể ồ ạ ướ ại d ng qu n th nh ngầ ể ở ữ vùng t n thổ ương khác nhau. Các qu n th này ch u s tác đ ng c a thu cầ ể ị ự ộ ủ ố
ch ng lao m c đ r t khác nhau.ố ứ ộ ấ
Qu n th trong hang lao còn g i là qu n th ầ ể ọ ầ ể A. Trong hang lao có
pH trung tính, lượng oxy d i dào, vi khu n n m ngoài t bào và phát tri nồ ẩ ằ ế ể nhanh, m nh nên s lạ ố ượng vi khu n nhi u, d xu t hi n đ t bi n khángẩ ề ễ ấ ệ ộ ế thu c. Qu n th này b tiêu di t b i rifampicin, INH, và streptomycin.ố ầ ể ị ệ ở
Qu n th trong đ i th c bào còn g i là qu n th ầ ể ạ ự ọ ầ ể B. Trong đ i th cạ ự bào pH acid, s lố ượng vi khu n ít và phát tri n ch m, nh ng có kh năngẩ ể ậ ư ả
s ng sót cao nên t n t i dai d ng gây nguy c tái phát b nh lao.ố ồ ạ ẳ ơ ệ
Trang 2Pyrazinamid có tác d ng t t đ i v i qu n th này. Rifampicin có tác d ng,ụ ố ố ớ ầ ể ụ INH r t ít tác d ng còn streptomycin không có tác d ng v i lo i qu n thấ ụ ụ ớ ạ ầ ể này
Qu n th n m trong bã đ u g i là qu n th ầ ể ằ ở ổ ậ ọ ầ ể C. bã đ u làỔ ậ vùng r t ít oxy, có pH trung tính, vi khu n chuy n hóa t ng đ t ng n nênấ ẩ ể ừ ợ ắ phát tri n r t ch m, ch có rifampicin có tác d ng qu n th vi khu n này.ể ấ ậ ỉ ụ ầ ể ẩ
Qu n th n m trong các t n thầ ể ằ ổ ương x , vôi hóa g i là qu n th ơ ọ ầ ể D.
S lố ượng vi khu n lao không l n không phát tri n đẩ ớ ể ược g i là tr c khu nọ ự ẩ
“ng ”. Các thu c ch ng lao không có tác d ng trên qu n th vi khu n này.ủ ố ố ụ ầ ể ẩ
M c tiêu quan tr ng đi u tr lao là dùng thu c đ tiêu di t t t c cácụ ọ ề ị ố ể ệ ấ ả
qu n th , đ c bi t là qu n th ầ ể ặ ệ ầ ể B, C. Ngoài ra, tùy theo th b nh có thể ệ ể dùng m t s phộ ố ương pháp đi u tr thích h p nh ph u thu t, c t l c, bóề ị ợ ư ẫ ậ ắ ọ
b t ho c ch c hút…ộ ặ ọ
Tóm l i, có ba lo i qu n th BK khác nhau trong các t n thạ ạ ầ ể ổ ương lao.
M t lo i r t phong phú, sinh s n r t tích c c trong hang lao, còn hai lo iộ ạ ấ ả ấ ự ạ kia s lố ượng có h n, sinh s n ch m ch p trong đ i th c bào và bã đ u.ạ ả ậ ạ ạ ự ổ ậ
C ba qu n th cùng chung s ng các giai đo n khác nhau trên cùng m tả ầ ể ố ở ạ ộ
ngườ ệi b nh s đáp ng khác nhau v i t ng lo i thu c.ẽ ứ ớ ừ ạ ố
Ho t tính c a thu c theo tr ng thái c a BKạ ủ ố ạ ủ
Ho t tính trên BK, khi BKạ Thu cố Sinh s n tích c cả ự Sinh s n ch m ch p ả ậ ạ ở
pH acid pH T.tính
Ch kìm khu nỉ ẩ
+ Di t khu nệ ẩ
Trang 3Di t khu n: INH, Rifampicin, Stretomycin pyrazinamid, Ethionamid;ệ ẩ Prothionamid
Kìm khu n: Ethambutolẩ
Hi n nay thu c ch ng lao đệ ố ố ược chia thành 2 nhóm chính
Nhóm 1: là thu c ch ng lao thố ố ường dùng, có ch s đi u tr cao, ítỉ ố ề ị tác d ng không mong mu n h n Isoniazid INH, Rimifon, Rifampin,ụ ố ơ Ethambutol, Streptomycin và Pyrazinamid
Nhóm 2: là nh ng thu c ít dùng h n, dùng thay th khi vi khu n laoữ ố ơ ế ẩ kháng thu c, ph m vi đi u tr h p, có nhi u tác d ng không mong mu n.ố ạ ề ị ẹ ề ụ ố Ethionamid, Cycloserin, kanamycin, Amikacin
3. Hướng đi u tr :ề ị
Đ ch a b nh lao cho th t hi u nghi m, c n kháng sinh di t để ữ ệ ậ ệ ệ ầ ệ ượ c khu n, k c nh ng lo i đ t bi n kháng thu c và ph i di t hoàn toànẩ ể ả ữ ạ ộ ế ố ả ệ
được m i qu n th BK ( tr c khu n Koch ). Vì v y đi u tr nh m 2 m cọ ầ ể ự ẩ ậ ề ị ằ ụ đích khác nhau:
3.1. Ngăn c n s ch n l c các ch ng đ t bi n kháng thu c hay nói m tả ự ọ ọ ủ ộ ế ố ộ cách khác là ngăn c n s th t b i trong đi u tr .ả ự ấ ạ ề ị
3.2. B o đ m ti t s n các t n th ng, t c là d phòng s tái phát sau khiả ả ệ ả ổ ươ ứ ự ự
ng ng thu c.ừ ố
M c đích 1 ụ : Đ ngăn c n s ch n l c nh ng ch ng đ t bi n khángể ả ự ọ ọ ữ ủ ộ ế thu c, c n dùng đ ng th i nhi u lo i kháng sinh, v lý thuy t c n ph iố ầ ồ ờ ề ạ ề ế ầ ố
h p INH+ Rifampicin, song th c t có khi g p ngợ ự ế ặ ườ ệi b nh mà trong nh ngữ
đ t đi u tr trợ ề ị ước đã dùng không đúng quy cách, đem l i h u qu đã s n cóạ ậ ả ẵ
ch ng kháng ( kháng th phát ). Thí d nh v i INH.ủ ứ ụ ư ớ
Cũng có khi g p ngặ ười b nh b nhi m BK đã kháng t trệ ị ễ ừ ướ ở c
người khác ( kháng nguyên phát ) nh v i INH. C hai tình hu ng trên,ư ớ ả ố
n u ph i h p INH + Rifampicin, th c ch t cũng ch gi ng nh dùngế ố ợ ự ấ ỉ ố ư Rifampicin đ n đ c và nh v y l i x y ra nguy c khác: ch n l c lo i đ tơ ộ ư ậ ạ ả ơ ọ ọ ạ ộ
bi n kháng Rifampicin. Đ gi i quy t thì đ i v i ngế ể ả ế ố ớ ườ ệi b nh trước đó đã dùng thu c ch ng lao, c n ph i làm kháng sinh đ và trong khi ch đ i k tố ố ầ ả ồ ờ ợ ế
qu , ph i dùng thêm ít nh t 2 lo i thu c mà ngả ả ấ ạ ố ườ ệi b nh trước đó ch a hư ề dùng. Đ i v i ngố ớ ườ ệi b nh trước đó ch a dùng thu c thì cũng ph i dùng cóư ố ả
Trang 4h th ng, ví d dùng 2 lo i thu c khác có tác d ng t t, (nh Pyrazinamidệ ố ụ ạ ố ụ ố ư + Ethambutol ) ngoài vi c v n dùng INH + Rifampicin.ệ ẫ
Tóm l i nên dùng b t nói trên liên t c trong 2 tháng li n h t s cạ ộ ứ ụ ề ế ứ nghiêm túc, chu đáo, sau đó, khi qu n th Bk đã gi m m nh và k t quầ ể ả ạ ế ả kháng sinh đ đã ch ng t nh y c m v i INH, v i Rifampicin (t c là nguyồ ứ ỏ ạ ả ớ ớ ứ
c kháng hai lo i thu c này đã h t), thì có th ng ng không dùngơ ạ ố ế ể ừ ethambutol và Pyrazinamid n a.ữ
M c đích 2 ụ : Đ ti t s n các t n thể ệ ả ổ ương do tr c khu n lao, thự ẩ ường k t h pế ợ nhi u lo i thu c di t ch ng nh y, m c đích đ di t m t lề ạ ố ệ ủ ạ ụ ể ệ ộ ượng quan tr ngọ
nh ng BK có m t, nh ng v n ph i thanh toán toàn b ( ho c h u nh toànữ ặ ư ẫ ả ộ ặ ầ ư
b ) nh ng BK còn d , đ ch a cho ngộ ữ ư ể ữ ườ ệi b nh kh i hoàn toàn đ m b oỏ ả ả không còn tái phát sau khi dùng thu c.ố
X a kia ch có INH, streptomycin, ph i dùng t i 24 tháng m c dùư ỉ ả ớ ặ
nh v y t l tái phát v n là 5 %.ư ậ ỷ ệ ẫ
Nay đã có Rifampicin, pyrazinamid thì có th kh i b nh hoàn toànể ỏ ệ sau 6 tháng đi u tr , s dĩ rút ng n đề ị ở ắ ược th i gian đi u tr là doờ ề ị Rifampicin và pyrazinamid có tác d ng đ c hi u trên BK có chuy n hoáụ ặ ệ ể
ch m đ i th c bào, nh ng t n thậ ở ạ ự ở ữ ổ ương đang bã đ u hoá. Nh ng t nậ ữ ổ
thương đó có khuynh hướng t n t i dai d ng lê thê ngay c khi dùng thu cồ ạ ẳ ả ố
và r t d ti p t c sinh s n sau khi ng ng thu c. Đó là lý do c t nghĩa t iấ ễ ế ụ ả ừ ố ắ ạ sao Rifampicin và Pyrazinamid l i là nh ng thành ph n " không có thìạ ữ ầ không th để ược " ( sinequanon ) c a hoá h c tr li u trong b nh laoủ ọ ị ệ ệ
ng n h n pha đ u và t i sao Rifampicin l i là thành ph n thi t y u ắ ạ ở ầ ạ ạ ầ ế ế ở pha th phát.ứ
* M t s phác đ ng đi u tr lao hi n nay Vi t Nam:ộ ố ồ ề ị ệ ở ệ
+ 3 Siz / 6 S2 I2 (1)
+ Ngườ ệi b nh ch a đi u tr lao bao gi :ư ề ị ờ
2 SiRp / 6 IE (2) + Tái phát : 3 REI / …
PH N II. Ầ CÁC THU C CH NG LAO THỐ Ố ƯỜNG
1. Isonlazid (rimifon, INH)
Trang 5Là d n xu t c a acid isonicotinic v a có tác d ng kìm khu n, v a cóẫ ấ ủ ừ ụ ẩ ừ tác d ng di t khu n.ụ ệ ẩ
N ng đ c ch t i thi u đ i v i tr c khu n lao 0,025 0,05ồ ộ ứ ế ố ể ố ớ ự ẩ mcg/ml. Khi n ng đ cao trên 500mcg/ml, thu c có tác d ng c ch sồ ộ ố ụ ứ ế ự phát tri n c a các vi khu n khác. Thu c có tác d ng trên vi khu n c trongể ủ ẩ ố ụ ẩ ả
và ngoài t bào, k c trong môi trế ể ả ường nuôi c y.ấ
1.1. C ch tác d ng ơ ế ụ
M c dù isoniazid đã đặ ượ ử ục s d ng đi u tr lao vài th p k và đ nề ị ậ ỷ ế nay v n đẫ ược coi là thu c s m t trong đi u tr t t c các th lao nh ngố ố ộ ề ị ấ ả ể ư
c ch tác d ng c a thu c v n còn ch a đơ ế ụ ủ ố ẫ ư ược gi i thích đ y đ Theoả ầ ủ Takayama và c ng s (1975), acid mycolic là m t thành ph n quan tr ngộ ự ộ ầ ọ trong c u trúc màng c a tr c khu n lao. Giai đo n đ u c a quá trình t ngấ ủ ự ẩ ạ ầ ủ ổ
h p mycolic là s kéo dài m ch c a acid nh Desaturase. V i n ng đ r tợ ự ạ ủ ờ ớ ồ ộ ấ
th p c a INH, enzym này b c ch làm ngăn c n s kéo dài m ch c aấ ủ ị ứ ế ả ự ạ ủ acid mycolic d n d n gi m s lầ ầ ả ố ượng lipid c a màng vi khu n, vi khu nủ ẩ ẩ không phát tri n để ược
Ngoài ra, m t s tác gi còn cho r ng, INH t o chelat v i Cuộ ố ả ằ ạ ớ 2+ và cứ
ch c nh tranh v i nicotinamid và pyridoxin làm r i lo n chuy n hoá c aế ạ ớ ố ạ ể ủ
tr c khu n lao.ự ẩ
1.2. D ượ c đ ng h c ộ ọ
Thu c đố ược h p thu nhanh qua đấ ường tiêu hoá. Sau khi u ng 1 2ố
gi , n ng đ thu c trong máu đ t t i 3 5mcg/ml. Th c ăn và các thu cờ ồ ộ ố ạ ớ ứ ố
ch a nhôm làm gi m h p thu thu c.ứ ả ấ ố
Isoniazid khu ch tán nhanh vào các t bào và các d ch màng ph i,ế ế ị ổ
d ch c chị ổ ướng và nước não tu N ng đ thu c trong d ch não tu tỷ ồ ộ ố ị ỷ ươ ng
đương v i n ng đ trong máu.ớ ồ ộ
Thu c đố ược chuy n hoá gan nh ph n ng acetyl hoá, thu phânể ở ờ ả ứ ỷ
và liên h p v i glycin S acetyl hoá c a isoniazid thông quaợ ớ ự ủ acetyltransferase có tính di truy n.ề
ng i có ho t tính enzym m nh, th i gian bán th i c a thu c
kho ng 1 gi , nh ng ngả ờ ư ười có ho t tính enzym y u th i gian bán th i c aạ ế ờ ả ủ thu c kho ng 3 gi ố ả ờ
Trang 6Th n là c quan th i tr ch y u c a thu c. Sau dùng 24 gi , thu cậ ơ ả ừ ủ ế ủ ố ờ ố
th i tr kho ng 75 95 % dả ừ ả ướ ại d ng đã chuy n hoá. Gi đây, m t s tácể ờ ộ ố
gi cho r ng acetyl hoá c a INH đả ằ ủ ược kh acetyl trong c th t o thànhử ơ ể ạ
d ng còn ho t tính.ạ ạ
1.3. Tác d ng không mong mu n ụ ố
D ngị ứ
Viêm dây th n kinh ngo i vi chi m 10 20 %, đ c bi t hay g p ầ ạ ế ặ ệ ặ ở
b nh nhân dùng li u cao, kéo dài. Vitamin B6 có th làm h n ch tác d ngệ ề ể ạ ế ụ không mong mu n này c a isoniazid.ố ủ
Viêm dây th n kinh th giác.ầ ị
Vàng da, viêm gan và ho i t t bào gan thạ ử ế ường hay g p ngặ ở ườ i trên 50 tu i và nh ng ngổ ữ ười có ho t tính acetyltransferase y u. C ch gâyạ ế ơ ế
t n thổ ương gan c a isoniazid đ n nay v n ch a đủ ế ẫ ư ược gi i thích đ y đ ả ầ ủ
Có gi thuy t cho r ng, acetylhydrazin ch t chuy n hoá c a isoniazid bả ế ằ ấ ể ủ ị chuy n hoá qua cytocrom Pể 450 sinh ra g c t do gây t n thố ự ổ ương t bàoế gan
M t s thu c gây c m ng cytocrom Pộ ố ố ả ứ 450 nh phenobarbital,ư rifamicin gây tăng t n thổ ương gan c a INH.ủ
Isoniazid c ch s hydroxyl hoá c a phenytoin, có th gây ng đ cứ ế ự ủ ể ộ ộ phenytoin khi đi u tr ph i h p thu c.ề ị ố ợ ố
1.4. Áp d ng đi u tr ụ ề ị
Rimifon viên nén 50 100 300 mg
ng tiêm 2ml ch a 50mg.ố ứ
Ph i h p v i các thu c ch ng lao khác đ đi u tr t t c các thố ợ ớ ố ố ể ề ị ấ ả ể lao. Ngườ ới l n dùng 5mg/kg th tr ng, tr em 1020mg/kg th tr ng, t iể ọ ẻ ể ọ ố
đa 3000mg/24 gi ờ
Thu c có th dùng d phòng cho nh ng ngố ể ự ữ ười có test tuberculin
dương tính ho c b nh nhân sau đi u tr t n công b ng các thu c ch ngặ ở ệ ề ị ấ ằ ố ố lao. Ngườ ới l n dùng 300 mg/24 gi , tr em 10mg/kg th tr ng, t i đaờ ẻ ể ọ ố 300mg/24gi kéo dài 3 6 tháng. Khi đi u tr , c n dùng kèm vitamin Bờ ề ị ầ 6 10
50mg/24 gi gi m b t tác d ng không mong mu n c a INH.ờ ả ớ ụ ố ủ
2. Rifampicin
Trang 7Rifampicin là t ch c m t h kháng sinh có c u trúc gi ng nhauừ ỉ ả ộ ọ ấ ố chi t xu t t Streptomyces mediteranei.ế ấ ừ
Rifampicin là kháng sinh bán t ng h p t rifamycin B có tác d ngổ ợ ừ ụ
di t khu n c trong và ngoài t bào, chuy n hoá và th i tr ch m so v iệ ẩ ả ế ể ả ừ ậ ớ các ch t cùng nhóm. M t s nấ ộ ố ước g i rifampin là rifampicin.ọ
2.1. Tác d ng ụ
Thu c không có tác d ng di t tr c khu n lao, phong, mà còn di t cố ụ ệ ự ẩ ệ ả các vi khu n Gram âm, Ecoli, tr c khu n m xanh, Haemophilusẩ ự ẩ ủ influenzae, Nesseria meningitidis. Trong môi trường acid, tác d ng c aụ ủ thu c m nh g p 5 l n.ố ạ ấ ầ
2.2. C ch tác d ng ơ ế ụ
Rifampin g n vào chu i ắ ỗ c a ARNpolymerase ph thu c ADN c aủ ụ ộ ủ
vi khu n làm ngăn c n s t o thành chu i ban đ u trong qúa trình tôngrẩ ả ự ạ ỗ ầ
h p c a ARN. Thu c không c ch ARNpolymerase c a ngợ ủ ố ứ ế ủ ười và đ ngộ
v t li u đi u tr Khi dùng li u cao g p nhi u l n đi u tr , thu c có thậ ở ề ề ị ề ấ ề ầ ề ị ố ể gây c ch ARN polymerase ty l p th t bào đ ng v t.ứ ế ở ạ ể ế ộ ậ
2.3. D ượ c đ ng h c ộ ọ
Thu c đố ược h p thu t t qua đấ ố ường tiêu hoá. Sau khi u ng 2 4 gi ,ố ờ thu c đ t đố ạ ược n ng đ t i đa trong máu. Acid amino salicylic làm ch mồ ộ ố ậ
h p thu thu c.ấ ố
Trong máu, thu c g n vào protein huy t tố ắ ế ương kho ng 75 80 %.ả
Đường th i tr ch y u c a thu c là qua gan và th n. Ngoài ra còn th iả ừ ủ ế ủ ố ậ ả
tr qua nừ ước b t, đ m, nọ ờ ước m t, làm cho các d ch này có màu đ da cam.ắ ị ỏ
Th i gian bán th i c a thu c kho ng 1,5 5 gi Khi ch c năng gan gi m,ờ ả ủ ố ả ờ ứ ả
t 1/2 c a thu c kéo dài. Ngủ ố ượ ạc l i, do t gây c m ng enzym oxy hoáự ả ứ thu c gan, sau đi u tr kho ng 14 ngày th i gian bán th i c a thu c b rútố ở ề ị ả ờ ả ủ ố ị
ng n l i. Thu c có chu k gan ru t.ắ ạ ố ỳ ộ
Rifampin làm tăng chuy n hoá m t s thu c nh : thu c tránh thai,ể ộ ố ố ư ố phong toả , ch n kênh calci, diazepam, quinidin, digitoxin,ẹ prednisolon.v.v thông qua tác d ng gây c m ng cytocrom Pụ ả ứ 450
2.4. Tác d ng không mong mu n ụ ố
Trang 8Thu c ít có tác d ng không mong mu n, song có th g p m t s ngố ụ ố ể ặ ở ộ ố ười.
R i lo n tiêu hoá, bu n nôn, nônố ạ ồ
S tố
R i lo n s t o máuố ạ ự ạ
Vàng da, viêm gan r t hay g p ngấ ặ ở ười có ti n s b nh gan,ề ử ệ nghi n rệ ượu và cao tu i. Tác d ng ph này tăng lên khi ph i h p v iổ ụ ụ ố ợ ớ isoniazid
2.5. Áp d ng đi u tr ụ ề ị
Ch ph m rifampin ( Rimactan, Rifadin ) viên nang 150 300mg.ế ẩ
Ph i h p v i các thu c ch ng lao khác đ đi u tr các th lao,ố ợ ớ ố ố ể ề ị ể không dùng đ n đ c rifampin đi u tr lao.ơ ộ ề ị
Li u dùng cho ngề ườ ới l n 1 l n trong 1 ngày 10 20 mg/kg thầ ể
tr ng, tôi đa 600mg/24 gi ọ ờ
Không dùng thu c ngố ở ười gi m ch c năng gan và khi đi u tr c nả ứ ề ị ầ theo dõi ch c năng gan thứ ường xuyên
3. Ethambutol
3.1. Tác d ng ụ
Là thu c kìm khu n lao m nh nh t khi đang k nhân lên, không cóố ẩ ạ ấ ỳ tác d ng trên các vi khu n khác.ụ ẩ
3.2. C ch tác d ng ơ ế ụ
Theo Takayama và c ng s (1979), ethambutol có tác d ng kìmộ ự ụ khu n là do c ch s nh p c a acid mycolic vào thành t bào tr c khu nẩ ứ ế ự ậ ủ ế ự ẩ lao làm r i lo n s t o màng tr c khu n lao. Ngoài ra, m t s tác gi cònố ạ ự ạ ự ẩ ộ ố ả cho r ng ethambutol gây r i lo n s t ng h p acid nhân thông qua c chằ ố ạ ự ổ ợ ứ ế
c nh tranh v i các polyamin và t o chelat v i Znạ ớ ạ ớ 2+và Cu2+
3.3. D ượ c đ ng h c ộ ọ
Thu c đố ược h p thu t t qua đấ ố ường tiêu hoá, sau khi u ng 2 4 gi ,ố ờ thu c đ t đố ạ ược n ng đ t i đa trong máu. Trong c th , thu c t p trungồ ộ ố ơ ể ố ậ cao trong các mô ch a nhi u Znở ứ ề 2+, Cu2+, đ c bi t là th n, ph i, nặ ệ ậ ổ ước b t,ọ
th n kinh th giác, gan, tu v v Sau 24 gi , m t n a lầ ị ỵ ờ ộ ử ượng thu c u ngố ố vào được th i ra ngoài qua th n, 15 % dả ậ ướ ại d ng chuy n hoá.ể
Trang 93.4. Tác d ng không mong mu n ụ ố
Khi đi u tr lao b ng ethambutol có th g p m t s tác d ng khôngề ị ằ ể ặ ộ ố ụ mong mu n nh : r i lo n tiêu hoá, đau đ u, đau b ng, đau kh p, nh ngố ư ố ạ ầ ụ ớ ư
n ng nh t là viêm dây th n kinh th giác sau nhãn c u gây r i lo n nh nặ ấ ầ ị ầ ố ạ ậ
bi t màu s c. C t nghĩa cho t n thế ắ ắ ổ ương th giác, có tác gi cho r ng dâyị ả ằ
th n kinh th giác ch a nhi u Znầ ị ứ ề 2++, ethambutol t o chelat v i Znạ ớ 2+ gây viêm dây th n kinh.ầ
3.5. Áp d ng đi u tr ụ ề ị
Ethambutol ph i h p v i các thu c ch ng lao đ đi u tr các thố ợ ớ ố ố ể ề ị ể lao, li u dùng hàng ngày 15mg/kg/24 gi Không dùng cho ngề ờ ười có thai, cho con bú và tr em dẻ ưới 5 tu i.ổ
4. Streptomycin
Là kháng sinh thu c nhóm aminoglycosid có tác d ng di t khu nộ ụ ệ ẩ lao và m t s vi khu n Gram (+) và Gram (). N ng đ 10mcg/ml có tácộ ố ẩ ồ ộ
d ng di t tr c khu n lao.ụ ệ ự ẩ
Thu c đố ược ph i h p v i các thu c ch ng lao khác đ đi u tr lao.ố ợ ớ ố ố ể ề ị
Li u dùng hàng ngày ho c cách ngày 15mg/kg. Đ i v i ngề ặ ố ớ ười cao tu i,ổ
li u dùng 500 750mg/24gi ề ờ
Dược đ ng h c, c ch tác d ng, tác d ng không mong mu n c a thu cộ ọ ơ ế ụ ụ ố ủ ố xin đ c chọ ương " kháng sinh "
5. Pyrazinamid
5.1. Tác d ng ụ
Là thu c kìm khu n lao có c u trúc tố ẩ ấ ương t nh nicotinamid.ự ư
Trong môi trường acid, thu c di t tr c khu n lao trong t bào đ n nhânố ệ ự ẩ ế ơ
v i n ng đ 12,5mcg/ml.ớ ồ ộ
5.2. D ượ c đ ng h c ộ ọ
Thu c h p thu nhanh qua đố ấ ường tiêu hoá
U ng sau 2 gi đ t n ng đ t i đa trong máu và khu ch tán nhanh vào môố ờ ạ ồ ộ ố ế
d ch c th Th i gian bán th i c a thu c kho ng 10 đ n 16 gi ị ơ ể ờ ả ủ ố ả ế ờ
5.3. Áp d ng đi u tr ụ ề ị
Trang 10Pyrazinamid thường ph i h p v i các thu c ch ng lao khác đ đi uố ợ ớ ố ố ể ề
tr lao trong 6 tháng đ u, sau đó thay b ng thu c khác. Li u trung bình 20ị ầ ằ ố ề
30mg/kg th tr ng/ 24 gi n u dùng cách ngày li u 50mg/kg và khôngể ọ ờ ế ề
vượt quá 3 gam/24 gi ờ
5.4. Tác d ng không mong mu n ụ ố
Thu c có th gây lên m t s tác d ng không mong mu n nh : đauố ể ộ ố ụ ố ư
b ng, chán ăn, bu n nôn, nôn, s t, nh c đ u, đau kh p. Đ c bi t l u ý,ụ ồ ố ứ ầ ớ ặ ệ ư thu c có th gây t n thố ể ổ ương t bào gan, vàng da 15 % s b nh nhân. Doế ở ố ệ
v y, khi đi u tr c n ki m tra ch c năng gan trậ ề ị ầ ể ứ ước và trong đi u tr N uề ị ế
có d u hi u gi m ch c năng gan ph i ng ng thu c . Do c nh tranh v iấ ệ ả ứ ả ừ ố ạ ớ acid uric h v n chuy n tích c c ng th n, pyrazinamid có th gâyở ệ ậ ể ự ở ố ậ ể tăng acid uric máu.ở
Pyrazinamid làm gi m tác d ng h acid uric c a probenecid, aspirin,ả ụ ạ ủ vitamin C và làm tăng tác d ng h glucose máu c a các sulfonamid ch ngụ ạ ủ ố đái tháo đường
6. Các thu c ch ng lao khácố ố
6.1. Ethionamid.
Là thu c v a kìm khu n v a di t khu n. U ng h p thu t t quaố ừ ẩ ừ ệ ẩ ố ấ ừ ừ
đường tiêu hoá, sau 3 gi đ t n ng đ t i đa trong máu và th i tr ch y uờ ạ ồ ộ ố ả ừ ủ ế qua th n dậ ướ ại d ng đã chuy n hoá.ể
Thu c đố ược ch đ nh khi vi khu n lao kháng v i các thu c nhómỉ ị ẩ ớ ố
m t. Ngoài ra, ethionamid còn độ ược dùng ph i h p v i dapson, rifampin đố ợ ớ ể
đi u tr phong v i li u 1mg/kg th tr ng.ề ị ớ ề ể ọ
M t s tác d ng không mong mu n có th g p nh : chán ăn, bu nộ ố ụ ố ể ặ ư ồ nôn, nôn, đi l ng, r i lo n th n kinh trung ng ( đau đ u, co gi t, m t ng ),ỏ ố ạ ầ ươ ầ ậ ấ ủ viêm dây thân kinh ngo i vi ethionamid có th gây r i lo n ch c năng gan,ạ ể ố ạ ứ
do v y c n ph i theo dõi ch c năng gan trậ ầ ả ứ ước và trong khi đi u tr ề ị
Thu c đố ược dùng v i li u tăng d n. Kh i đ u 500mg cách 5 ngàyớ ề ầ ở ầ tăng 125 mg đ n khi đ t 15 20 mg /kg th tr ng và không vế ạ ể ọ ượt quá 1 gam /24 gi ờ
6.2. Acid paraminosalocylic (PAS)