Mục tiêu nghiên cứu của bài viết nhằm khảo sát mối liên quan giữa độ cứng thành động mạch (ĐM) và chức năng nhận thức ở người cao tuổi. Đối tượng và phương pháp: nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 294 bệnh nhân (BN) ≥ 60 tuổi đến khám tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương.
Trang 1KHẢO SÁT MỐI LIÊN QUAN GIỮA ĐỘ CỨNG
THÀNH ĐỘNG MẠCH VÀ CHỨC NĂNG NHẬN THỨC
Ở NGƯỜI CAO TUỔI
Vũ Thanh Thủy*; Nguyễn Xuân Thanh**
Vũ Thị Thanh Huyền**; Phạm Thắng**
TÓM TẮT
Mục tiêu: khảo sát mối liên quan giữa độ cứng thành động mạch (ĐM) và chức năng nhận thức ở người cao tuổi Đối tượng và phương pháp: nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 294 bệnh nhân
(BN) ≥ 60 tuổi đến khám tại Bệnh viện Lão khoa Trung ương BN tham gia nghiên cứu được đánh giá chức năng nhận thức bằng thang điểm MMSE (< 24 điểm là suy giảm nhận thức) và
độ cứng của mạch đánh giá bằng chỉ số baPWV (đo tại 2 bên cơ thể bằng máy đo tự động)
Kết quả: tuổi trung bình 75 ± 8,31; tỷ lệ nam/nữ là 1,91 Tỷ lệ BN có suy giảm nhận thức, nhận
thức bình thường lần lượt là 27,6% và 72,4% Không có sự khác biệt về chỉ số baPWV trung bình giữa bên trái và bên phải của cơ thể (bên phải 1.710,6 ± 426,7 cm/s, bên trái 1.733,3 ± 428,6 cm/s) Nhóm BN suy giảm chức năng nhận thức có chỉ số baPWV trung bình cao hơn nhóm chức năng nhận thức bình thường (p < 0,05) Chỉ số baPWV có mối liên quan nghịch
biến với thang điểm MMSE theo phương trình y = 2879,7 - 47,6*x (r = -0,35, p < 0,01) Kết luận:
điểm cắt của chỉ số baPWV trên nhóm suy giảm nhận thức là 1.889,5 (với độ nhạy 45,6%, độ đặc hiệu 74,5) Độ cứng của thành ĐM có mối liên quan với suy giảm chức năng nhận thức ở người cao tuổi
* Từ khóa: Độ cứng động mạch; Chức năng nhận thức; Người cao tuổi
The Relationship between Arterial Stiffness and Cognitive Function
in the Elderly
Summary
Objectives: To determine the relationship between arterial stiffness and cognitive function in the elderly Subjects and methods: A descriptive and cross-sectional study was conducted on
294 patients who were over 60 years old in National Geriatric Hospital The cognitive function was assessed using MMSE scale (MMSE score < 24 means cognitive impairment) and the arterial stiffness was measured by baPWV index (it was measured from both sides of the body
by automatically machine) Results: The mean age was 75 ± 8.31, the ratio of male/female was 1.91 The percentage of patients with cognitive impairment and normal cognitive were 27.6% and 72.4%, respectively There was no difference in the average baPWV index between the left and right sides of the body (right side: 1710.6 ± 426.7 cm/s, left side: 1733.3 ± 428.6 cm/s) The average baPWV index in cognitive impairment group was higher than normal group (p < 0.05)
* Bệnh viện Đa khoa Hải Dương
** Bệnh viện Lão khoa TW
Người phản hồi (Corresponding): Nguyễn Xuân Thanh (thanhxuan1901vlk@gmail.com)
Ngày nhận bài: 09/09/2016; Ngày phản biện đánh giá bài báo: 07/11/2016
Ngày bài báo được đăng: 28/11/2016
Trang 2There was an inverse relationship between baPWV index and MMSE scale according to the equation y = 2879.7 - 47.6 * x (r = -0.35, p < 0.01) Conclusion: The cut off value of baPWV index in cognitive impairment group was 1889.5 (sensitivity 45.6%, specificity 74.5%) There was a relationship between arterial stiffness and cognitive function in the elderly
* Key words: Arterial stiffness; Cognitive function; Elderly
ĐẶT VẤN ĐỀ
Suy giảm nhận thức là một trong
những nguyên nhân quan trọng dẫn đến
tình trạng khuyết tật, tăng tỷ lệ mắc bệnh
và tử vong trên người cao tuổi [3] Do
vậy, việc xác định dấu hiệu lâm sàng có
khả năng dự đoán suy giảm nhận thức ở
người cao tuổi, giúp giảm gánh nặng cho
nền y tế, gia đình và xã hội
Cùng với quá trình lão hóa, thành ĐM
ngày càng cứng và khả năng đàn hồi của
ĐM cũng giảm dần Nhiều nghiên cứu
cho thấy các bệnh lý tim mạch, đặc biệt
giảm đàn hồi của mạch máu liên quan
đến phát triển của suy giảm nhận thức và
sa sút trí tuệ [4] Tuy nhiên, việc nghiên
cứu huyết động của các ĐM lớn thường
không đơn giản, do cấu trúc phức tạp của
thành mạch và thay đổi cơ trơn của thành
mạch Cho đến nay, có nhiều phương
pháp đánh giá cấu trúc và chức năng của
các ĐM lớn: chụp mạch, nội soi mạch
máu, Doppler liên tục, siêu âm 2D, siêu
âm Doppler mạch Trong đó, phương
pháp đo độ cứng ĐM thông qua chỉ số
baPWV là phương pháp ngày càng được
ứng dụng rộng rãi Theo hướng dẫn của
Hội Tim mạch châu Âu 2007 - 2013, chỉ
số baPWV ≥ 1.450 cm/s là yếu tố dự báo
nguy cơ tim mạch độc lập [5] Tại Việt
Nam, một số nghiên cứu bắt đầu ứng
dụng phương pháp đo vận tốc lan truyền
sóng mạch thông qua chỉ số baPWV để
đánh giá tác dụng thuốc tăng huyết áp
trong bệnh đái tháo đường, bệnh mạch
vành Tuy nhiên, các nghiên cứu tìm hiểu
mối liên quan giữa độ cứng thành ĐM với suy giảm nhận thức còn hạn chế Vì vậy, chúng tôi nghiên cứu đề tài này nhằm:
Khảo sát mối liên quan giữa độ cứng thành ĐM và chức năng nhận thức ở người cao tuổi.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu
BN khám và điều trị ngoại trú tại Khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Trung ương từ tháng 1 - 2016 đến 8 - 2016
* Tiêu chuẩn chọn BN: BN ≥ 60 tuổi,
tỉnh táo, biết chữ và hợp tác trong quá trình thăm khám và thực hiện trắc nghiệm tâm thần tối thiểu MMSE (Mini Mental State Examination)
* Tiêu chuẩn loại trừ: BN có tiền sử
chấn thương sọ não để lại di chứng, tai biến mạch máu não, bệnh Parkinson, rối loạn tâm thần, trầm cảm, đang dùng thuốc an thần kinh, đợt cấp các bệnh nội khoa mạn tính
2 Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang, chọn mẫu thuận tiện Các biến số nghiên cứu: tuổi, giới, tiền sử bệnh tật, trình độ học vấn, chỉ số khối cơ thể, huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương, xét nghiệm máu cơ bản (glucose, GOT-GPT, creatinin, ure, lipid máu), đo chỉ số baPWV, thực hiện trắc nghiệm đánh giá trạng thái tâm thần tối thiểu MMSE Độ cứng của ĐM được xác định thông qua chỉ số baPWV, đo tại hai bên của cơ thể (bên phải và bên trái)
Trang 3bằng máy Omron VP-1000 BN cần nằm
nghỉ thoải mái trước khi đo 10 phút,
nghiên cứu viên lắp bốn vòng bít tại tứ
chi, sau đó máy sẽ tự động đo và in kết
quả Đánh giá chức năng nhận thức bằng
test MMSE Điểm tối đa của trắc nghiệm
MMSE là 30, ≥ 24 điểm là bình thường,
< 24 điểm là suy giảm nhận thức
* Xử lý số liệu:
Các số liệu được xử lý và phân tích bằng phần mềm thống kê y học SPSS 16.0 Sử dụng các thuật toán: tính tỷ lệ phần trăm, tính giá trị trung bình Sử dụng test χ2 để phân tích mối liên quan giữa các biến, khác biệt có ý nghĩa thống kê khi p < 0,05
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
Tổng số 294 BN tham gia nghiên cứu, trong đó nam: 193 BN (65,7%) cao hơn nữ (101 BN = 34,3%) Tỷ lệ nam/nữ: 1,91 Nhóm tuổi 60 - 70 chiếm tỷ lệ cao nhất (53,4%), dao động từ 60 - 94 tuổi, tuổi trung bình: 75 ± 8,1 81 BN (27,6%) suy giảm nhận thức
và 213 BN (72,4%) có nhận thức bình thường Kết quả trên cũng phù hợp với nghiên cứu tại Hàn Quốc trên BN suy giảm nhận thức [6]
Bảng 1: Mối liên quan giữa các yếu tố nhân trắc học và chức năng nhận thức
MMSE < 24 (n = 81)
MMSE ≥ 24 (n = 213) Đặc điểm
Giới
Tuổi
Trình độ
học vấn
Không có sự khác biệt về chức năng nhận thức giữa 2 giới nam và nữ (p > 0,05); nhóm > 80 tuổi có tỷ lệ suy giảm nhận thức cao nhất, có sự khác biệt về chức năng nhận thức giữa các nhóm tuổi (p < 0,01) Nhóm có trình độ học vấn trung học phổ thông có tỷ lệ suy giảm nhận thức cao nhất, có sự khác biệt về chức năng nhận thức
và giữa các nhóm trình độ học vấn (p < 0,01) Kết quả trên phù hợp với nghiên cứu của Vũ Anh Nhị và CS tại Bệnh viện Thống Nhất: tuổi mắc bệnh sa sút trí tuệ tập trung cao nhất ở nhóm tuổi từ 80 - 89 (60%) [1]
Trang 4Bảng 2: Mối liên quan của hội chứng chuyển hóa với chức năng nhận thức
MMSE < 24 (n = 81)
MMSE ≥ 24 (n = 213) Đặc điểm
Tăng
huyết áp
Lipid máu
Đái tháo
đường
BMI
Xơ vữa
mạch máu
Trong số các yếu tố nguy cơ tim mạch như tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa lipid máu, bệnh lý vữa xơ ĐM, chỉ số khối cơ thể, đái tháo đường, chúng tôi nhận thấy chỉ
có đái tháo đường có mối liên quan tới chức năng nhận thức (p < 0,05), các yếu tố còn lại chưa thấy mối liên quan Theo Phạm Thắng, tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ ở BN đái tháo đường týp 2 là 16%, cao hơn rõ rệt với nhóm chứng (10%), p < 0,05 [2] Tác giả cho rằng, có nhiều cơ chế gây suy giảm nhận thức trên BN đái tháo đường, nhưng sinh lý bệnh chính xác thì chưa được xác định Đái tháo đường là yếu tố nguy cơ của bệnh lý mạch máu não vốn là nguyên nhân gây suy giảm nhận thức thông qua bệnh lý mạch máu, thúc đẩy trực tiếp hay gián tiếp bệnh Alzheimer
Bảng 3: Mối liên quan giữa các yếu tố lâm sàng và chỉ số baPWV
Biến số Trungbình ± độ lệch chuẩn (x) baPWV
(y)
Hệ số tương
Bảng 4: Mối liên quan giữa chỉ số baPWV và thang điểm MMSE
(n = 81)
MMSE ≥ 24
Chỉ số baPWV
Trang 5Nhóm BN suy giảm chức năng nhận thức (MMSE < 24) có chỉ số baPWV trung bình
cả bên phải và bên trái của cơ thể cao hơn nhóm chức năng nhận thức bình thường
Sự khác biệt giữa các nhóm có ý nghĩa thống kê (p < 0,05) Nghiên cứu của Ho Ming
Su và CS cho thấy: chênh lệch chỉ số baPWV giữa bên phải và bên trái cao trên 185 cm/s có mối liên quan với tuổi cao, bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp và bệnh mạch vành [7]
Vận tốc lan truyền sóng mạch có tương quan nghịch biến với thang điểm MMSE Mối tương quan đó được thể hiện qua phương trình: y = 2.879,7 - 47,6*x (r = -0,35;
p < 0,05) Trong đó y = số điểm MMSE, x = chỉ số baPWV Mối tương quan nghịch
biến này cũng được chứng minh trong nghiên cứu của Furiwara và CS [8]
Biểu đồ 1: Mối liên quan baPWV với thang điểm MMSE Biểu đồ ROC có trục tung biểu diễn độ nhạy của chỉ số baPWV, trục hoành biểu diễn độ đặc hiệu Nhóm BN chức năng nhận thức kém có chỉ số baPWV > 1.889,5 với
độ nhạy 45,6%, độ đặc hiệu 74,5%
Trong nghiên cứu này, chúng tôi thấy baPWV có tương quan nghịch biến với thang điểm MMSE (r = -0,35; p < 0,05) BN có chỉ số baPWV > 1.889,5; chức năng nhận thức thấp hơn với độ nhạy 45,6%, độ đặc hiệu 74,5% được xác định tại các điểm nằm dưới đường cong Kết quả này tương tự nghiên cứu tại Hàn Quốc với chỉ số baPWV
> 1.880 cm/s (độ nhạy 50,6%, độ đặc hiệu 68,5%) [1]
KẾT LUẬN
Nhóm BN suy giảm chức năng nhận
thức có chỉ số baPWV > 1.889,5 (độ nhạy
45,6%, độ đặc hiệu 74,5%) Nghiên cứu
cho thấy độ cứng mạch máu có mối liên quan với chức năng nhận thức Đo chỉ số baPWV có giá trị dự báo sớm nguy cơ suy giảm nhận thức trên người cao tuổi
Trang 6TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Vũ Anh Nhị, Diệp Trọng Khải Đánh giá
suy giảm nhận thức và tổn thương não bộ
bằng cộng hưởng từ ở người cao tuổi Tạp
chí Thần kinh học 2012, 10 (463), tr.7-10
2 Phạm Thắng Nghiên cứu rối loạn nhận
thức ở BN đái tháo đường týp 2 trên 60 tuổi
Tạp chí Nghiên cứu Y học 2014, 6 (435), tr.4-8
3 Gill TM, Richardson ED, Tinetti ME
Evaluating the risk of dependence in activities
of daily living among community-living older
adults with mild to moderate cognitive
impairment J Gerontol A Biol Sci Med Sci
2005, 50, M235-241
4 Gorelick PB, Scuteri A, Black SE et al
Vascular contributions to cognitive impairment
and dementia: a statement for healthcare
professionals from the american heart
association/american.stroke.association Stroke
A Journal of Cerebral Circulation 2011, 42,
pp.2672-2713
5 Ye-Sung Kim, Dae-Hyun Kim, Byung Hee Choi et al Relationship between brachial-ankle
pulse wave velocity and cognitive functionin
an elderly community-dwelling population with metabolic syndrome Department of Neurology, Chungnam National University Hospital, College
of Medicine, 640 Daesa-dong, Jung-gu, Daejeon Republic of Korea 2009, pp.301-721
6 Tanaka H, Munakata M, Kawano Y et al
Carotide formal and brachial-ankle pulse wave velocity as measures of arterial stiffness Hypertension 2009, 27, 10, pp.2022-2027
7 Ho-Ming Su et al Association of bilateral
brachial-ankle pulse wave velocity difference with peripheral vascular disease and left ventricular mass index PLoS One 2014, 9 (2)
8 Fujiwara Y et al Arterial pulse wave
velocity as a marker of poor cognitive function
in an elderly community-dwelling population
J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2005, 60 (5), pp.607-612