Bài giảng Bộ môn Dịch tễ học trình bày Sàng tuyển phát hiện sớm bệnh. Qua nội dung có trong bài giảng, người học sẽ nắm được các phần lý thuyết chung về định nghĩa và mục đích của sàng tuyển, các chỉ số phân tích đánh giá tính giá trị của kỹ thuật sàng tuyển, các chỉ số đánh giá một chương trình sàng tuyển và tiêu chuẩn xây dựng chương trình sàng tuyển. Để nắm được nội dung cũng như các kiến thức của bài giảng, mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1BS TRẦN NGUYỄN DU
TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y DƯỢC CẦN THƠ
KHOA Y TẾ CÔNG CỘNG
BỘ MÔN DỊCH TỄ HỌC
Trang 21 Trình bày được định nghĩa và mục đích của sàng tuyển
2 Trình bày các chỉ số phân tích đánh giá tính giá trị của kỹ
thuật sàng tuyển
3 Trình bày các chỉ số đánh giá một chương trình sàng
tuyển
4 Nêu được tiêu chuẩn xây dựng chương trình sàng tuyển
MỤC TIÊU
Trang 4- Không thể/ không phải là chẩn đoán thông thường
- Điều tra thích hợp, điều trị thích hợp
- Tính an toàn đóng vai trò quan trọng
1 ĐỊNH NGHĨA & MỤC ĐÍCH
Trang 51.2 LỊCH SỬ TỰ NHIÊN CỦA BỆNH
Trang 6- Tác động vào giai đoạn nào cũng làm
- Chỉ xác định được hiệu quả điều trị
biết được diễn tiến khi không điều trị
1.2 LỊCH SỬ TỰ NHIÊN CỦA BỆNH
Trang 7- Sàng tuyển số đông cả quần thể
- Sàng tuyển đa dạng nhiều xét nghiệm
1.3 MỤC ĐÍCH CỦA SÀNG TUYỂN
Trang 9Phát hiện người có nguy cơ mắc bệnh nguy hiểm ở giai đoạn sớm
chi phí điều trị
1.3 MỤC ĐÍCH CỦA SÀNG TUYỂN
Trang 10Bảo vệ quần thể khỏi phơi nhiễm bệnh
Vd: XN HIV/AIDS, VGB khi nhập cư vào Australia
Vd: yêu cầu kiểm tra sức khỏe trước khi mua BH nhân thọ
1.3 MỤC ĐÍCH CỦA SÀNG TUYỂN
Trang 112 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Bảng 2x2 Test sàng tuyển
Trang 12Tính giá trị:
Test sàng tuyển phát hiện ra tất cả những người
Độ tin cậy:
Test sàng tuyển chỉ phát hiện những người thật
2 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Trang 13- Độ nhạy (Sensitivity):
+ Khả năng phát hiện những người dương tính trong số những người có bệnh
+ Tỉ lệ test (+) trong những người thật sự có
T + a (thật) b (giả) a + b
T - c (giả) d (thật) c + d Tổng a + c b + d a + b + c + d
CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ
TÍNH GIÁ TRỊ:
Trang 14- Độ đặc hiệu (Specificity):
T + a (thật) b (giả) a + b
T - c (giả) d (thật) c + d Tổng a + c b + d a + b + c + d
CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ
TÍNH GIÁ TRỊ:
Trang 15- Giá trị dự đoán dương tính (Positive Predictive
T + a (thật) b (giả) a + b
T - c (giả) d (thật) c + d Tổng a + c b + d a + b + c + d
CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ
TÍNH GIÁ TRỊ:
Trang 16- Giá trị dự đoán âm tính (Negative Predictive
T + a (thật) b (giả) a + b
T - c (giả) d (thật) c + d Tổng a + c b + d a + b + c + d
CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ
TÍNH GIÁ TRỊ:
Trang 17Bệnh
Có (B + ) Không (B - ) Test
Nếu một người bị bệnh, thì khả năng Test(+) là 83,33%
Trong 100 người bị bệnh, khả năng sẽ có # 84 người (+)
2 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Trang 18Bệnh
Có (B + ) Không (B - ) Test
Nếu một người không bị bệnh, thì khả năng Test(-) là 72%
Trong 100 người không bệnh, khả năng sẽ có # 72 người (-)
2 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Trang 19Bệnh
Có (B + ) Không (B - ) Test
Trang 20Bệnh
Có (B + ) Không (B - ) Test
Nếu một người có kết quả Test(-), thì khả năng người đó không
bị bệnh là 81,81%
Nếu 100 người có kết quả (-), khả năng sẽ có # 82 người, thật sự
không bị bệnh
2 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Trang 21Giá trị phương pháp chẩn đoán tuỳ thuộc:
- Tỉ lệ hiện mắc của bệnh
- Sự phối hợp của các phương pháp
2 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Trang 22Tỉ lệ hiện mắc ảnh hưởng thế
nào đến các chỉ số đánh giá tính giá trị?
Trang 23P (Prevalence)
PPV
2 CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH GIÁ TRỊ
Tỉ lệ hiện mắc càng cao Giá trị dự đoán dương tính càng cao
Trang 24- Chuẩn test: Se và Sp 80%
- Tuỳ thuộc vào bệnh muốn nghiên cứu và điều
kiện áp dụng thực tế
2.2 MỘT SỐ NGƯỠNG & VIỆC CHẤP NHẬN
Trang 25Test có Se cao:
- Bệnh nặng
- Bệnh có thể điều trị
- Test (+) giả không gây tổn thương tâm lý, kinh tế
2.2 MỘT SỐ NGƯỠNG & VIỆC CHẤP NHẬN
Trang 26Test có Sp cao:
- Bệnh nặng, khó điều trị
- Test (-) có ý nghĩa quan trọng về tâm lý
- Test (+) giả gây tổn thương tâm lý và thiệt hại kinh tế
2.2 MỘT SỐ NGƯỠNG & VIỆC CHẤP NHẬN
Trang 27Test có PPV cao:
- Test (+) giả gây hậu quả nặng
Test có Vg cao:
- Bệnh nặng nhưng có thể chăm sóc tốt
- Test(+) giả hoặc Test(-) giả đều gây hậu quả nặng nề
2.2 MỘT SỐ NGƯỠNG & VIỆC CHẤP NHẬN
Trang 283.1 Tiêu chuẩn lựa chọn:
- Bệnh
- Phương pháp xét nghiệm hay khám phát hiện
- Chẩn đoán và điều trị
3 TIÊU CHUẨN XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN
Trang 29Bệnh:
đồng
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Bệnh để lại hậu quả nặng nhưng tỉ lệ mắc thấp?
Trang 30Có thể sàng tuyển bệnh không phổ biến, nhưng nếu không điều trị sẽ gây hậu quả nặng nề
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Vd: sàng tuyển bệnh
Phenylketonuria ở trẻ
sơ sinh
(Nguồn: drustapbio.wikia.com)
Trang 31Bệnh:
- Thời gian giữa dấu hiệu ban đầu và toàn phát
dài
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Trang 32Phương pháp xét nghiệm hay khám phát hiện:
- Đơn giản, rẻ tiền, dễ làm
- Cộng đồng chấp nhận, an toàn, không gây khó chịu
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Trang 33Tính tin cậy và độ ổn định cao:
- Thay đổi sinh học
- Phương pháp xét nghiệm hay dụng cụ đo
- Khác nhau trong bản thân người nghiên cứu
- Khác nhau giữa những người nghiên cứu
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Trang 34Chẩn đoán và điều trị:
- Cơ sở vật chất đầy đủ
- Phương pháp điều trị hiệu quả, an toàn, chấp nhận được
- Quá trình phát bệnh liên tục
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Trang 35- Chi phí hao tốn phải tương xứng với kết quả
- Sàng tuyển ở đối tượng đặc biệt không cần phải nghiêm ngặt như cho cả quần thể
- Lựa chọn đúng dân số mục tiêu
- Chọn nghiệm pháp:
+ Đơn
+ Đa dạng
+ Nhiều giai đoạn
3.1 TIÊU CHUẨN LỰA CHỌN
Trang 36Bệnh Được xác định rõ
Tỷ lệ hiện mắc Đã biết
Lịch sử bệnh Thời gian dài; Rối loạn trầm trọng về y học cần biện
pháp điều trị
Xét nghiệm Đơn giản, an toàn
Giá trị xét
nghiệm
Phân bố trên các các thể bị ảnh hưởng, không bị ảnh hưởng đã biết
Tài chính Chi phí hiệu quả
Phương tiện Sẵn có, dễ cung cấp
Tính chấp nhận Kết quả(+) được đồng ý và chấp nhận
Tính công bằng Hiệu quả, chấp nhận được, biện pháp điều trị an
toàn sẵn có
Trang 373.2.1 Tổ chức thực hiện:
- Lựa chọn đúng bệnh/vấn đề
- Lập kế hoạch
- Thực hiện đúng kế hoạch
- Theo dõi tiến độ
- Giám sát các tiêu chuẩn
3.2 THỰC HIỆN, THEO DÕI, GIÁM SÁT, ĐÁNH GIÁ
Trang 383.2.2 Sự tham gia của cộng đồng:
- GDSK về tác hại của bệnh
- Tư vấn về mục đích, cách tiến hành, hiệu quả
- Huy động sự đóng góp của CTV
3.2 THỰC HIỆN, THEO DÕI, GIÁM SÁT, ĐÁNH GIÁ
Trang 39- Giảm tỉ lệ bệnh
- Giảm tỉ lệ tử vong, tàn tật
3.3 ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ
TRƯỚC SÀNG TUYỂN SAU SÀNG TUYỂN
Trang 40Tốt nhất: số liệu giữa nhóm tham gia và không tham gia
THÔNG THƯỜNG
3.2 THỰC HIỆN, THEO DÕI, GIÁM SÁT, ĐÁNH GIÁ
Trang 41Sàng tuyển bệnh ung thư cổ tử cung:
bào cổ tử cung)
69)
MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN TẠI VIỆT NAM
Trang 42Sàng tuyển bệnh ung thư vú:
nguy cơ cao
MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN TẠI VIỆT NAM
Trang 43Sàng tuyển bệnh tăng huyết
áp và ĐTĐ:
Khám sàng lọc, đo thông số nhân trắc, phỏng vấn về yếu tố nguy cơ
MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN TẠI VIỆT NAM
Trang 44Sàng tuyển HIV:
Test nhanh HIV
nữ mang thai, nhóm NCMT, hành nghề mại dâm
MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN TẠI VIỆT NAM
Trang 45Sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh:
Down, Edward, Patau,…
- Sơ sinh: suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh,…
- Đối tượng: tất cả trẻ sơ sinh
và các bà mẹ mang thai
MỘT SỐ CHƯƠNG TRÌNH SÀNG TUYỂN TẠI VIỆT NAM