Mục tiêu: Xác định giá trị dự đoán tăng đường huyết theo thời gian ăn chay trên đối nữ có chế độ thuần chay. Đối tượng: 144 nữ có độ tuổi từ 20-75 với thời gian thuần chay từ 10 đến 70 năm và nhóm chứng gồm 68 phụ nữ có độ tuổi từ 22-84 không ăn chay.Tất cả đối tượng đều đã được sàng lọc không có tiền sử bệnh lý liên quan.
Trang 1Địa chỉ liên hệ: Nguyễn Hải Quý Trâm, email: dr.quytram1108@gmail.com
Ngày nhận bài: 5/10/2017; Ngày đồng ý đăng: 7/11/2017; Ngày xuất bản: 16/11/2017
NGHIÊN CỨU GIá TRỊ DỰ ĐOáN TĂNG ĐƯỜNG HUYẾT
THEO THỜI GIAN ĂN CHAY TRÊN ĐốI TƯỢNG NỮ
CÓ CHẾ ĐỘ THUẦN CHAY
Nguyễn Hải Quý Trâm 1 , Marilena Formato 2 , Nguyễn Hải Thủy 1
Nguyễn Thị Kim Anh 1 , Nguyễn Hải Ngọc Minh 1
(1) Trường Đại học Y Dược Huế - Đại học Huế
(2) Đại học Sassari, Ý
Tóm tắt
Mục tiêu: Xác định giá trị dự đoán tăng đường huyết theo thời gian ăn chay trên đối nữ có chế độ thuần chay Đối tượng: 144 nữ có độ tuổi từ 20-75 với thời gian thuần chay từ 10 đến 70 năm và nhóm chứng gồm
68 phụ nữ có độ tuổi từ 22-84 không ăn chay.Tất cả đối tượng đều đã được sàng lọc không có tiền sử bệnh
lý liên quan Kết quả: Nồng độ glucose máu trung bình lúc đói ở nhóm nữ thuần chay cao hơn nhóm chứng
(5,00 ± 1,40 so với 4,67 ± 0,98 mmol/l, p <0,05) Tỷ lệ tăng glucose máu lúc đói ở nhóm nữ thuần chay cao hơn nhóm chứng (13,2% so với 10,3%, p <0,05) Đặc biệt, nồng độ HbA1c trung bình ở nhóm nữ thuần chay cao hơn nhóm chứng (5,9 ± 0,9 so với 4,3 ± 0,90%, p<0,05).Tỷ lệ tăng đường huyết (HbA1c ≥ 5,7%) ở nhóm nữ thuần chay cao hơn nhóm chứng (45,1% so với 13,2%, p <0,05); tỷ lệ tiền đái tháo đường là 34% ở nhóm nữ thuần chay và 10,3% ở nhóm chứng Có sự tương quan chặt chẽ giữa thời gian ăn thuần chay và FG (fasting glucose) với (r = 0,312), HbA1c (r = 0,403).Thời gian ăn thuần chay kéo dài là một yếu tố nguy cơ độc lập đối
với tăng đường huyết Gía trị dự đoán tăng đường huyết sau 18 năm thuần chay Kết luận: chế độ ăn thuần
chay ở nữ giới có thể dự đoán tăng đường huyết sau thời gian 18 năm
Từ khóa: thời gian ăn thuần chay, tăng đường máu, HbA1c.
Abstract
STUDY ON THE PREDICTION OF HYPERGLYCEMIA ACCORDING TO
THE DURATION OF VEGAN DIET IN FEMALE
Nguyen Hai Quy Tram 1 , Marilena Formato 2 , Nguyen Hai Thuy 1
Nguyen Thi kim Anh 1 , Nguyen Hai Ngoc Minh 1
(1) Hue University of Medicine and Pharmacy - Hue University
(2) University of Sassari, italia
Objectives: To determine the prediction of hyperglycemia according to the duration of vegan diet in female Materials and Methods: 144 female vegans aged from 20-75 with duration of vegan diet ranged
10-70 years, mean 27.8±15.9 years that were screened for carbohydrate dysmetabolism They were compared
with 68 women with aged from 22-84 non-vegetarian diet Results: The average fasting glucose in female
Vegan group was higher than in control group (5.00 ±1.40 vs 4.67 ± 0.98 mmol/l, p<0.05) The prevalence
of hyperglycemia (based on fasting glucose) in female Vegan group was higher than in control group (13.2%
vs 10.3%, p < 0.05) Especially, there were significant differences in HbA1c levels between two groups The average HbA1c in female Vegan group was higher than in control group (5.9 ±0.9 so với 4.3 ± 0.90%, p < 0.05) The prevalence of hyperglycemia (based on HbA1c) in vegan group was higher than in control group (45.1% vs 13.2%, p < 0.05); prediabetes was 34% in Vegan group and 10.3% in control group There were correlations between duration of vegan diet and FG (r = 0.312), HbA1c (r = 0.403), in which the duration
of vegan diet was considered as an independent risk factor for hyperglycemia Prediabetes was 18 yrs and
diabetes was 42 yrs of vegan diet duration Conclusions: Vegan diets in women can predict hyperglycemia
after an 18-year period
Key words: duration of vegan diet, hyperglycemia, HbA1c.
Trang 21 ĐẶT VẤN ĐỀ
Ăn chay là một trong những chế độ ăn phổ biến
tại Việt Nam nói riêng và các nư ớc Châu Á có tín
ngư ỡng Phật Giáo nói chung Chế độ ăn này đã hiện
hữu từ hàng ngàn năm Tại Việt Nam, đây là chế độ
ăn gồm toàn thức ăn có nguồn gốc thực vật, không
chứa protid và lipid động vật
Ăn chay có nhiều thể loại trong đó ăn chay
thuần túy (Vegan diet) thường được các Tu sĩ Phật
giáo thực hiện ngay từ lúc bắt đầu b ước chân vào
chùa cho đến cuối đời Thức ăn của họ gồm toàn
thực vật như: đậu phụ, các loại rau, mấm, trái cây,
ngũ cốc Như vậy, năng l ượng do chế độ ăn chay
mang lại chủ yếu là chất đ ường và protid có nguồn
gốc thực vật
Tăng đư ờng huyết là một trong những bệnh lý
chuyển hoá phổ biến trên thế giới cũng nh ư tại Việt
Nam với xu hướng ngày càng có nhiều ng ười bị mắc
bệnh Bệnh nguyên tăng đường huyết rất phức tạp
với nhiều nguy cơ đ ược đề xuất
Trong số đó bệnh nguyên liên quan chế độ ăn là
một trong những vấn đề cần đư ợc quan tâm nhất
là chế độ hạn chế lipid và protid động vật, ưu thế
về glucide Đây là một chế độ ăn phổ biến ở Á đông
và gần như là bắt buộc đối với hàng ngủ Tu sĩ Phật
giáo trên toàn thế giới Từ nhiều năm qua, có nhiều
công trình đã nghiên cứu về chế độ ăn chay trong
thời gian ngắn và đã ghi nhận một số kết quả tốt về
ph ương diện chuyển hoá
Trong nghiên cứu về chế độ ăn thuần chay tại
Huế của tác giả Hoàng Thị Thu Hương [3], Nguyễn
Trung Huy và cộng sự [1] đã ghi nhận rằng nguồn
năng lượng được cung cấp chủ yếu là chất đường
trên 70% tổng số năng lượng hàng ngày của người
ăn thuần chay Ngoài ra, nghiên cứu của tác giả
Nguyễn Hải Thủy và cộng sự [2] đã khảo sát 328 tu
sĩ (³ 15 tuổi) có chế độ ăn trường chay với nghiệm
pháp dung nạp glucose với kết quả tỷ lệ tăng glucose
máu đáng kể
Như vậy, ăn chay trong một thời gian ngắn mang lại nhiều lợi ích sức khỏe cho mọi người Tuy nhiên, nếu chúng ta ăn chay không đúng cách đặc biệt nhất
là chế độ thuần chay (vegan diet) kéo dài sẽ có nguy
cơ tăng đường huyết Đây là một trong những nguy
cơ của bệnh tim mạch và tiểu đường Đề tài này được tiến hành nhằm các mục tiêu:
Dự đoán ăn thuần chay trong thời gian dài có nguy cơ tăng đường huyết
2 ĐốI TƯỢNG & PHƯƠNG PHáP NGHIÊN CỨU
Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu bệnh chứng, cắt ngang mô tả và phân tích những đối tượng ăn thuần chay các chùa tại Huế từ tháng 10/2015 – 03/2017
2.1 Đối tượng nghiên cứu: chia 2 nhóm
Nhóm thuần chay: gồm 144 nữ, độ tuổi từ 20 -75, tuổi trung bình 48,19 ± 17,3, thời gian ăn chay trung bình 27,8 ± 15,9 năm
Nhóm chứng: gồm 68 nữ không ăn chay, độ tuổi
từ 22-84, tuổi trung bình 49,91 ± 17,45 Điều tra thực hiện tại các chùa tại thành phố Huế Các đối tượng nghiên cứu có giấy mời và được hướng dẫn nhịn ăn 8 giờ trước khi xét nghiệm máu
2.2 Phương pháp nghiên cứu
1 Tuổi: chia làm 3 nhóm dưới 40, từ 40-60 và trên 60 tuổi
2 Thời ăn ăn chay: chia 3 nhóm dưới 15 năm, từ 15-30 năm và trên 30 năm (thời gian ăn chay thấp nhất 10 năm và cao nhất 70 năm)
3 Tiêu chuẩn loại trừ: không hút thuốc lá, tiền
sử các bệnh lý liên quan đến nghiên cứu
xét nghiệm máu:
1 Glucose máu lúc đói: chia 2 nhóm dưới 5,6 mmol/l và ≥ 5,6 mmol/l
2 Nồng độ HbA1c %: giá trị dưới 5,7% và ≥ 5,7%
3 Insulin máu lúc đói
4 Triglycerid và cholesterol
2.3 xử lý và phân tích số liệu: Phân tích số liệu
thống kê y học, xử lý bằng phần mềm SPSS 16.0
3 KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
Bảng 1 Bảng phân bố nhóm tuổi
Qua bảng 1 cho thấy, không có sự khác biệt về nhóm tuổi cả hai nhóm, trong đó độ tuổi dưới 40 chiếm 35,4%
Trang 3Bảng 2 Thời gian ăn thuần chay
Đối tượng nữ có thời gian thuần chay trên 15 – 30 năm chiếm 34,4% và trên 30 năm chiếm tỷ lệ 40,3% Thời gian ăn thuần chay trung bình 27,8±15,9
Bảng 3 Glucose máu lúc đói của hai nhóm nghiên cứu
Tỷ lệ tăng glucose máu lúc đói nhóm nữ ăn chay cao hơn nhóm không ăn chay (13,2% vs 10,3%) Nồng
độ glucose máu lúc đói trung bình nhóm thuần chay cao hơn nhóm không ăn chay (5,00 ±1,4 và 4,67 ± 0,98 mmol/l, p < 0,05)
Bảng 4 Nồng độ HbA1c của hai nhóm nghiên cứu
Nồng độ HbA1c có sự khác biệt giữa hai nhóm (p<0,05) Trong đó, tỷ lệ HbA1c ≥ 5,7% ở nhóm nữ thuần chay chiếm tỷ lệ cao hơn (45,1% vs 13,2%, p < 0,05) và tỷ lệ tiền ĐTĐ cũng chiếm tỷ lệ cao hơn nhóm không
ăn chay (34% vs 10,3%)
Bảng 5 Thời gian ăn chay và glucose máu
Glucose máu lúc đói (mmol/l) 4,71±0,64 4,73±0,64 5,54±1,78 < 0,05
Kết quả bảng 4 cho thấy các đối tượng nữ thuần chay có nồng độ đường máu tăng dần theo thời gian Đặc biệt, tỷ lệ tăng đường máu theo HbA1c bắt đầu tăng dần sau 15 năm thuần chay (p < 0,001)
Bảng 6 Insulin máu lúc đói
Bảng 7 Bảng tương quan giữa đường máu và thời gian ăn chay
Trang 4Biểu đồ 1 Tương quan giữa thời gian gian ăn thuần chay và nồng độ HbA1c (r = 0,457, p < 0,001)
Bảng 8 Giá trị dự đoán dựa vào điểm cắt thời gian thuần chay theo HbA1c
Biến số Điểm cắt AUC Độ nhạy Độ tin cậy Độ đặc hiệu Độ tin cậy
HbA1c ≥ 5.7%
HbA1c ≥ 6.5%
AUC: Area Under the Curve (diện tích dưới đường cong có ý nghĩa khi > 0,6)
Thời gian ăn chay
TG_an_chay
100
80
60
40
20
0
100-Specificity
Sensitivity: 83,1 Criterion : >18
100 – Độ đặc hiệu
Thời gian ăn thuần chay
Biểu đồ 2 Giá trị điểm cắt thời gian ăn thuần chay với tiền ĐTĐ (HbA1c ≥ 5,7%) là 18 năm
Biểu đồ 3 Giá trị điểm cắt thời gian ăn thuần chay với ĐTĐ (HbA1c ≥ 6,5%) là 42 năm
TG_an_chay
100
80
60
40
20
0
100-Specificity
Sensitivity: 62,5 Criterion : >42
100 – Độ đặc hiệu Thời gian ăn thuần chay
Trang 5Một số tác giả đã nghiên cứu về ăn chay rất có lợi
cho sức khỏe và giúp cải thiện đường máu
Yoko Yokoyama và cộng sự (2014) [10] ghi nhận
tiết thực chay làm giảm đáng kể HbA1c và giảm
không có ý nghĩa đối với glucose máu lúc đói khi so
sánh với các chế độ tiết thực khác Kết luận tiết thực
chay liên quan cải thiện đường máu trên ĐTĐ type 2
Neald Barnard và cộng sự (2006) [7] ghi nhận
trọng lượng giảm 6,5 kg trên nhóm ăn chay và 3,1 kg
nhóm ăn theo khuyến cáo ADA (p < 0,001) Trọng lượng
tương quan nồng độ HbA1c (r= 0,51, n=57, p=0,0001)
Kết luận chế độ ăn chay ít mỡ và tiết thực theo Hướng
dẫn ADA cải thiện đường máu ở ĐTĐ type 2
Krithiga Shridhar et al (2014) [6] trong đa phân
tích nhóm ăn chay có nồng độ glucose máu đói giảm
(b =20,07 mmol/L (95% CI:20,2 - 0.01), p >0,05) khi
so sánh nhóm không ăn chay
David J.A Jenkins và cộng sự (2003) [5] nghiên
cứu đoàn hệ trong thời gian dài ghi nhận sự tiêu thụ
các loại hạt ngũ cốc làm giảm đường máu và nguy cơ
tim mạch Thêm vào đó hạt có vỏ (nuts) như hạnh
nhân (almonds), chất sợi xơ (viscous fibers) làm
giảm lipid máu và giảm nguy cơ ĐTĐ týp 2
Neal D Barnard et al (2009) [10] cho rằng ăn
chay và thuần chay có nhiều lợi ích trong điều trị
đái tháo đường so với nhóm không ăn chay Nhóm
ăn chay giảm 50% nguy cơ tiến triển ĐTĐ Trong các
thử nghiệm lâm sàng bệnh nhân ĐTĐ týp 2, có chế
độ ăn chay ít chất béo cải thiện đường huyết so với
chế độ ăn quy ước Mặc dù hiệu quả này ban đầu
quy cho giảm cân hơn, các minh chứng cũng đã đề
xuất giảm các chất béo bảo hòa và thực phẩm có chỉ
số đường huyết cao, tăng sử dụng chất xơ và protein
thực vật, giảm nồng độ lipid máu và giảm dự trữ sắt
qua trung gian ảnh hưởng của các thực phẩm thực
vật trên đường huyết
Tuy nhiên, nghiên cứu mới đây của Yujin Lee và Kyong Park (2017) [11] xác định ăn chay liên quan nguy cơ ĐTĐ và cần nhiều nghiên cứu thăm dò đánh giá sự ảnh hưởng của ăn chay đối với thời gian và loại hình ăn chay đối với nguy cơ ĐTĐ
Nghiên cứu Nguyễn Hải Thủy và cộng sự (2007) [2] tỷ lệ tăng glucose máu 27,44% trong đó tỷ lệ rối loạn dung nạp glucose là 7,68% chiếm 64,44% của nhóm tăng glucose máu (TGM) Tỷ lệ ĐTĐ là 9,75% trong đó số đối tượng ĐTĐ mới phát hiện là 75% Qua nghiên cứu chúng tôi cũng ghi nhận rằng trong chế độ ăn thuần chay nếu ăn trong thời gian dài trên 18 năm sẽ có nguy cơ tăng đường máu và
có thể phát triển ĐTĐ Do trong thức ăn chay trên đối tượng trường chay đã được một số tác giả đã nghiên cứu chứa một lượng lớn carbohydrate vượt quá khuyến cáo [3] [9] đã làm gia tăng tiết insulin tương ứng kéo dài theo thời gian gây suy giảm dần chức năng của tế bào beta gây tăng đường huyết [4]
5 KẾT LUẬN
Qua kết quả nghiên cứu giữa nhóm nữ thuần chay và nhóm nữ không ăn chay chúng tôi nhận thấy Nồng độ glucose máu lúc đói nhóm ăn chay cao hơn nhóm không ăn chay (5,00 ±1,4 so với 4,67
± 0,98 mmol/l, p < 0,05) và tỷ lệ tăng đường máu lúc đói cao hơn đáng kể (13,2% vs 10,3%, p < 0,05)
và nồng độ HbA1c trung bình nhóm nữ thuần chay cao hơn (5,9 ±0,9 vs 4,3 ± 0,90%, p < 0,05) và tỷ lệ tăng đường máu dựa vào HbA1c nhóm nữ thuần chay vẫn cao hơn (45,1% so với 13,2%, p < 0,05) Có
sự tương quan giữa chặt chẽ giữa nồng độ HbA1c
và thời gian ăn chay (r=0,403) Thời gian ăn chay là yếu tố độc lập và giá trị dự đoán HbA1c ≥ 5,7% (tiền ĐTĐ) sau 18 năm và HbA1c ≥ 6,5% (ĐTĐ) sau 42 năm thuần chay
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Trung Huy, Nguyễn Hải Thuỷ (2005), “Khảo
sát rối loạn chuyển hoá protid ở đối tượng ăn trường
chay”, Kỷ yếu toàn văn các đề tài khoa học Đại hội Nội
tiết và Đái tháo đường Quốc qia Việt Nam lần thứ 3
(14-15/4/2005 tại Huế), Tạp chí Y học thực hành, Số
(507-508), tr 432-442.
2 Nguyễn Hải Thuỷ (2007), “Nghiên cứu rối loạn
đường máu ở giới Tu sĩ ³15 tuổi có chế độ ăn trường chay
tại Thành phố Huế”, Đề tài cấp bộ Mã số B2004-10-01, Đại
học Huế.
3 Hoàng Thị Thu Hương (2005), “Nghiên cứu sự biến
đổi một số các chỉ số sinh học liên quan đến tình trạng
dinh dưỡng trên người tu hành ăn chế độ chay tại các
chùa ở Huế, Kỷ yếu toàn văn các đề tài khoa học Đại hội Nội tiết và Đái tháo đường Quốc gia Việt Nam lần thứ 3 (14-15/4/2005 tại Huế), Tạp chí Y học thực hành, Số (507-508), tr 480-490.
4 Barry E Hurwitz, Neil Schneiderman, Jennifer
B Marks, Armando J Mendez, Alex Gonzalez (2015), Adaptation of β-Cell and Endothelial Function to Carbohydrate Loading: Influence of Insulin Resistance, Diabetes 2015 Jul; 64(7): 2550-2559.
5 David JA Jenkins, Cyril WC Kendall, Augustine Marchie, Alexandra L Jenkins, Livia SA Augustin, David S Ludwig, Neal D Barnard, and James W Anderson.(2003), Type 2 diabetes and the vegetarian diet, Am J Clin Nutr
Trang 66 Krithiga Shridhar,1*, Preet Kaur Dhillon1, Liza
Bowen2, Sanjay Kinra2, Ankalmadugu Venkatsubbareddy
Bharathi (2014), The Association between a Vegetarian
Diet and Cardiovascular Disease (CVD) Risk Factors in India:
The Indian Migration Study, PLOS ONE | www.plosone.org
1 October 2014 | Volume 9 | Issue 10 | e11058.
7 NeaL D Barnard, Joshua Cohen, David JA Jenkins
(2006), A Low-Fat Vegan Diet Improves Glycemic Control
and Cardiovascular Risk Factors in a Randomized Clinical
Trial in Individuals With Type 2 Diabetes, Diabetes Care
29:1777–1783
8 Neal D Barnard, Heather I Katcher, David JA
Jenkins, Joshua Cohen, and Gabrielle Turner-Mc Grievy
(2009), Vegetarian and vegan diets in type 2 diabetes
management, Nutrition Reviews Vol 67(5):255–263,
DOI:10.1111/j.1753-4887.2009.00198.x.
9 Tenenbaum A, Fisman EZ, Motro M (2003), Metabolic syndrome and type 2 diabetes mellitus: focus
on peroxisome proliferator activated receptors (PPAR) Cardiovasc Diabetol, Mar 23;2:4, Published online 2003 Mar 23 doi: 10.1186/1475-2840-2-4
10 Yoko Yokoyama, Neal D Barnard, Susan M Levin, Mitsuhiro Watanabe (2014),Vegetarian diets and glycemic control in diabetes, a systematic review and meta-analysis Cardiovascular Diagnosis and Therapy;4(5):373-382
11 Yujin Lee and Kyong Park (2017), Adherence to a Vegetarian Diet and Diabetes Risk: A Systematic Review and Meta-Analysis of Observational Studies, Nutrients
2017, 9, 603, Published online 2017 Jun 14 doi: 10.3390/ nu9060603.