Bài viết nhằm trình bày về một trường hợp sử dụng điện cực thăm dò xoang vành trong chẩn đoán loạn nhịp thất buồng thoát thất trái. Trong quá trình nghiên cứu thì nhận thấy điện thế trong xoang vành có thể giúp ích trong việc xác định vị trí ổ loạn nhịp thất bất thường dựa vào hình ảnh khử cực sớm tại xoang vành xa.
Trang 1NHÂN MỘT TRƯỜNG HỢP SỬ DỤNG ĐIỆN CỰC THĂM DÒ XOANG VÀNH TRONG CHẨN ĐOÁN LOẠN NHỊP THẤT
BUỒNG THOÁT THẤT TRÁI
Trương Quang Khanh*, Trần Văn Kiệt*, Lê Hà Trung*, Nguyễn Công Vân*
TÓM TẮT
Nhịp nhanh thất hay ngoại tâm thu thất buồng thoát thất có thể xuất phát từ buồng thoát thất phải hay trái
Có nhiều nghiên cứu dự đoán phân biệt vị trí ổ loạn nhịp dựa trên hình ảnh điện tâm đồ bề mặt, tuy nhiên cũng
có nhiều hạn chế trong quá trình dò tìm vị trí trên thực tế Chúng tôi nhận thấy điện thế trong xoang vành có thể giúp ích trong việc xác định vị trí ổ loạn nhịp thất bất thường dựa vào hình ảnh khử cực sớm tại xoang vành xa Chúng tôi minh họa bằng kết quả khảo sát điện sinh lý và cắt đốt thành công một bệnh nhân có ổ loạn nhịp thất tại buồng thoát thất trái có sử dụng dây điện cực xoang vành Tuy nhiên, giá trị của phương pháp này cần được đánh giá trên nhiều bệnh nhân có ổ loạn nhịp thất tại buồng thoát thất
Từ khóa: Nhịp nhanh thất; Buồng thốt thất phải; Buồng thốt thất tri; Xoang tĩnh mạch vành; tĩnh mạch tim
lớn; tĩnh mạch tim nhỏ; tĩnh mạch tim giữa
ABSTRACT
USING LOCAL VENTRICULAR ELECTROGRAMS IN THE CORONARY SINUS TO LOCALIZE THE
FOCUS OF LEFT OUTFLOW TRACT VENTRICULAR ARRHYTHMIAS
Truong Quang Khanh, Tran Van Kiet, Le Ha Trung, Nguyen Cong Van
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 2 - 2011: 192 - 196
Outflow tract ventricular arrhythmias can originate from several different segments of ventricular outflow Often the QRS morphology of the Ventricular Tachycardia (VT) is the first clue to the site of successful ablation There have been several reports on the application of 12-lead ECG findings for localization of Outflow Tract-VT
We present one patient with left outflow tract ventricular arrhythmias We used local ventricular electrograms in the coronary sinus to localize the focus of the left outflow tract ventricular arrhythmias Thereby present a simple method for discrimination of left versus right outflow tract ventricular arrhythmias by intra-Coronary Sinus mapping of local ventricular electrograms However, the diagnostic value and precision of this method should be evaluated in a series of patients before its implementation in the outflow tract ventricular arrhythmias ablation decision algorithm
Key words: Ventricular Tachycardia; Right Ventricular Outflow Tract; Left Ventricular Outflow Tract;
Coronary Sinus; Great Coronary Vein; Small Coronary Vein; Middle Coronary Vein
TỔNG QUAN
Loạn nhịp thất buồng thoát tâm thất bao
gồm nhịp nhanh thất hay ngoại tâm thu thất
thường gặp trên lâm sàng và ở bệnh nhân không
có bệnh tim thực tổn
Ổ loạn nhịp thất buồng thoát thường xuất
phát từ nhiều vị trí khác nhau của buồng thoát
như: vùng thoát thất phải, vùng thoát thất trái, trên dưới van động mạch phổi(1,2,9)… Dựa vào hình ảnh điện tâm đồ bề mặt của loại loạn nhịp, chúng ta có thể dự đoán được phần nào vị trí xuất phát của ổ loạn nhịp thất này Điều này rất
có ích trong quá trình khảo sát ổ loạn nhịp trong buồng tim, rút ngắn thời gian thủ thuật và tăng khả năng thành công trong điều trị triệt bỏ ổ
* Khoa Tim mạch cấp cứu và can thiệp - Bệnh viện Thống Nhất Tp Hồ Chí Minh
Trang 2loạn nhịp qua catheter
Loạn nhịp thất buồng thoát thất thường xuất
hiện tại vùng thoát thất phải, khoảng trên 10
năm gần đây có nhiều báo cáo về vị trí buồng
thoát thất trái với tỉ lệ từ 16-18%(2) Đặc điểm giải
phẩu vùng thoát thất trái và phải nằm kề sát
vách nhau do vậy cũng có chung nhiều đặc
điểm điện học giống nhau dễ gây lầm lẫn dù có
tiếp cận đo đạc trong buồng tim
Phương pháp triệt bỏ ổ loạn nhịp thất bằng
năng lượng sóng radio qua catheter cho tỉ lệ
điều trị thành công cao từ 80-85%(9), tuy nhiên
cách tiếp cận ổ loạn nhịp thất buồng thoát thất
phải và trái hoàn toàn khác nhau Buồng thoát
thất trái phải đi ngược dòng động mạch chủ, vị
trí triệt phá ổ loạn nhịp thất thường nằm sát lỗ
xuất phát động mạch vành nên nguy cơ biến
chứng cao hơn, tỉ lệ thành công thấp hơn Do
vậy, việc xác định chính xác vị trí ổ loạn nhịp
thất buồng thoát thất trái sẽ giúp cho thủ thuật triệt phá ổ loạn nhịp thành công hơn, hạn chế biến chứng hơn Ngoài việc dựa vào điện tâm
đồ bề mặt, trong quá trình khảo sát trong buồng tim, chúng tôi sử dụng thêm điện cực thăm dò xoang vành làm điện cực đánh giá điện thế sớm của hoạt động thất trái trong cơn loạn nhịp
Đặc điểm vị trí và hình ảnh ECG buồng thoát tâm thất
Buồng thoát tâm thất là phần tâm thất hình phễu nối khoang tâm thất đến các đại động mạch, bên phải là động mạch phổi, bên trái là động mạch chủ Buồng thoát 2 tâm thất nằm kế cận nhau, cách nhau bởi vách cơ mỏng, phần thấp thì buồng thoát thất trái nằm về bên trái, nhưng lên phần cao hơn thì buồng thoát thất phải hướng ra trước và nằm bên trái buồng thoát thất trái
Hình 1: Vị trí giải phẫu vùng thoát thất phải và trái
Vị trí ổ loạn nhịp buồng thoát thất trái có thể
dự đoán dựa trên hình ảnh ECG bề mặt trong
cơn loạn nhịp thất Ngoài đặc điểm chung ECG
buồng thoát thất là hình ảnh trục hướng xuống
với sóng R cao ở D2,D3, avF thì hình ảnh vùng
chuyển tiếp sớm chuyển đạo trước tim < V2 gợi
ý dễ dàng vị trí ổ loạn nhịp nằm ở buồng thoát
thất trái Tuy nhiên, khi ổ loạn nhịp buồng thoát thất trái tại vị trí gốc van động mạch chủ(4), vùng nối với van 2 lá, vùng tĩnh mạch tim lớn thì khó phân biệt với ổ loạn nhịp buồng thoát thất phải nếu chỉ sử dụng điện tâm đồ bề mặt(7). Hình ảnh thời gian sóng R rộng và R/S tại V1,V2 và sóng S
ở DI gợi ý vị trí gần lỗ động mạch vành trái(5).
RVOT
LVOT
Trang 3Hình 2: Hình ảnh ECG loạn nhịp thất buồng thoát
thất trái
Đặc điểm giải phẫu và điỆn sinh lý học
xoang tĩnh mạch vành
Xoang vành (Coronary Sinus: CS) là cấu trúc
mạch máu nằm trong rãnh xoang vành phía đáy
của tim, bao phủ bởi những sợi cơ của tâm nhĩ
trái Nhận phần lớn máu tĩnh mạch của tim đổ
về, nhận máu chạy dọc từ nhĩ, thất bên trái rồi
đổ vào lỗ xoang vành nằm ở đáy nhĩ phải, gần
sát vùng vách van 3 lá Chiều dài của xoang
vành trung bình 15-65 mm, có nhiều nhánh chia:
tĩnh mạch tim lớn (GCV), tĩnh mạch tim nhỏ
(SCV), tĩnh mạch tim giữa (MCV), tĩnh mạch sau
thất trái…
Hình 3: Hình ảnh xoang vành và các nhánh chia
Ngoài chức năng dẫn máu tĩnh mạch từ
tim về, xoang vành có vai trò rất quan trọng
trong lĩnh vực khảo sát và cắt đốt trong buồng
tim vì cấu trúc giải phẩu chạy dọc từ giữa tâm
nhĩ và thất bên trái đổ vào nhĩ phải, cho phép
đặt điện cực thăm dò điện thế hoạt động của
nhĩ và thất trái từ catheter đưa qua lỗ xoang vành ở nhĩ phải(8)
Điện cực xoang vành thường được sử dung trong chẩn đoán nhịp nhanh trên thất, giúp ích cho việc định vị trí của đường dẫn truyền phụ trái cũng như trong việc đặt dây điện cực thất
trái trong điều trị tái đồng bộ cơ tim
Hình 4: Các điện cực thăm dò trong buồng tim
Trong loạn nhịp buồng thoát thất chúng ta
có thể sử dụng điện cực xoang vành để định vị ổ loạn nhịp thất bên trái vì đầu xa của đoạn vành hướng về thành bên của thất trái và tiểu nhĩ trái,
và tại vị trí này sẽ gần buồng thoát thất trái (LVOT) hơn là phải (RVOT)
NHÂN MỘT TRƯỜNG HỢP TRIỆT PHÁ THÀNH CÔNG Ổ LOẠN NHỊP BUỒNG THOÁT THẤT TRÁI
BN L.T.M.N nữ, 30 tuổi, nhập viện ngày 03/03/2010 vì mệt, hồi hộp, đánh trống ngực Bệnh nhân bị bệnh trên một năm, được điều trị nhiều loại thuốc (ức chế beta, cordarone, flecaine…) nhưng không bớt
Các xét nghiệm: Công thức máu, sinh hóa máu, siêu âm tim, Xquang tim phổi bình thường
Holter nhịp tim: ngoại tâm thu thất dày, có nhiều đoạn nhịp nhanh thất ngắn đều xuất phát từ một ổ loạn nhịp
ECG bề mặt: Ngoại tâm thu buồng thoát thất với sóng R cao tại D2,D3 Chuyển tiếp R/S sớm tại V1 của chuyển đạo trước tim, với sóng R rộng tại V1 ECG gợi ý vị trí ổ loạn nhịp tại vùng thoát thất trái, gần lỗ động mạch vành trái
Trang 4Bệnh nhân có nguyện vọng xin triệt phá ổ
loạn nhịp bằng năng lượng sóng radio qua
catheter vì triệu chứng hồi hộp không chịu
được Bệnh nhân được giải thích rõ về thủ thuật
cũng như nguy cơ cao do vị trí bất thường tại lỗ
mạch vành trái và ký giấy cam đoan
Thủ thuật được tiến hành vào ngày
09/03/2010 tại cathlab BV Thống Nhất với hệ
thống EP Bard, máy đốt ATARK II -Medtronic
Tiến hành gây tê và đặt 3 sheath 6F, 7F tĩnh
mạch đùi phải, 1 sheath 7F động mạch đùi phải,
1 sheath 5F tĩnh mạch dưới đòn trái
Thông qua các sheath đặt các catheter thăm
dò vào xoang vành, mỏm thất phải, buồng thoát
thất phải, buồng thoát thất trái Tại vị trí xoang
vành đo được các điện thế hoạt động vùng nhĩ
và thất trái đoạn gần, giữa và xa Trong quá
trình khảo sát và đo đạc thấy hiện diện thường
xuyên hình ảnh ngoại tâm thu thất từ ổ loạn
nhịp với thời gian QRS là 420 ms
Tiến hành lập bản đồ nội mạc đánh giá vị
trí khử cực sớm của ổ loạn nhịp thất Khảo sát
vùng thoát thất phải bằng catheter đốt 7F
St.Jude theo tĩnh mạch đùi phải qua van 3 lá
Khảo sát vùng thoát thất trái bằng catheter 7F
St.Jude đi từ động mạch đùi phải ngược dòng
động mạch chủ đến vùng van động mạch chủ
Vị trí lỗ động mạch trái và phải đã được đánh
dấu bằng cách chụp mạch vành trước khi đưa
catheter khảo sát buồng tim nhằm tránh gây
tổn thương mạch vành
Nhận thấy tại vị trí xoang vành đoạn xa cho
khử cực thất của ổ loạn nhịp sớm hơn so với
khử cực thất của buồng thoát thất phải là 22 ms,
nhưng vị trí khử cực sớm nhất là tại xoang vành
trái là 42ms Xác định vị trí khử cực sớm nhất là
tại xoang vành trái thấp hơn lỗ mạch vành trái 2
cm Bằng phương pháp kích thích tại vị trí nghi
ngờ ổ loạn nhịp để tạo hình ảnh giống hình ảnh
ngoại tâm thu bề mặt, nhưng thất bại không thể
kích thích dẫn nhịp được dù tăng ngưỡng kích
thích khá cao
Tiến hành đốt tại vị trí này với năng lượng
35 W, nhiệt độ 55˚C kéo dài mỗi 30 giây, sau 2 lần đốt không thấy xuất hiện ổ loạn nhịp, tiến hành đốt tiếp 2 lần 30 giây Xác định triệt phá thành công ổ loạn nhịp
Hình 5: ECG bề mặt có hình ảnh ngoại tâm thất
buồng thoát thất trái
Hình 6: ECG trong buồng tim
Hình 7: Vị trí triệt phá thành công ổ loạn nhịp LVOT
Trang 5BÀN LUẬN
Loạn nhịp thất buồng thoát thất là loại loạn
nhịp hay gặp trên lâm sàng, bệnh nhân thường
không có bệnh tim thực tổn và phương pháp
triệt phá ổ loạn nhịp bằng năng lượng sóng
radio qua catheter thường được lựa chọn vì khả
năng thành công cao Loại loạn nhịp thất tại
buồng thoát thất phải thường gặp trên 80% và
cho kết quả thành công cao vì khả năng tiếp cận
ổ loạn nhịp dễ hơn là loạn nhịp thất buồng thoát
thất trái và nguy cơ biến chứng thủ thuật ít hơn
Trong quá trình khảo sát trong buồng tim, thủ
thuật viên thường tiến hành các thăm dò đơn
giản và ít biến chứng trước nên thường là thăm
dò và đốt các vị trí nghi ngờ tại buồng thoát thất
phải trước rồi mới quyết định thăm dò buồng
thoát thất trái, do vậy rất tốn nhiều thời gian và
công sức
Dựa vào ECG bề mặt của ổ loạn nhịp thất có
thể dự đoán vị trí ổ loạn nhịp tại buồng thoát
thất phải hay trái nhưng thật sự không dễ dàng
như đã đề cập ở phần trên (8)
Xoang tĩnh mạch vành với đặc điểm giải
phẫu cho phép đánh giá được điện thế hoạt
động của vùng tâm nhĩ và thất bên trái nhất là
tại nhánh tận đầu xa quặt ra thành bên của tâm
thất, cho phép so sánh được vùng khử cực sớm
của buồng thoát thất trái so với buồng thoát thất
phải Chúng tôi cho rằng cần nên đưa thêm điện
cực thăm dò xoang vành trên những bệnh nhân
khảo sát và cắt đốt loạn nhịp thất Trong quá
trình thăm dò loạn nhịp thất bệnh nhân trên đã
chứng tỏ điện cực xa xoang vành cho khử cực
sớm hơn nhiều so với điện cực tại buồng thoát
thất phải trên 20ms Do vậy đã giúp rút ngắn
thời gian thủ thuật, giảm được số lượng tia
chiếu cũng như nâng cao chất lương điều trị
Nhận xét trên của chúng tôi cũng tương tự với
tác giả Majid Haghjoo(8), đánh giá khử cực sớm
tại nhiều vị trí của buồng thoát thất trái so phải,
và tương tự tại buồng thoát thất trái rất khó kích thích tạo khử cực nên cách tìm ổ loạn nhịp tốt nhất là tìm vị trí cho khử cực thất sớm nhất Tóm lại, điện cực thăm dò xoang vành rất có giá trị trong việc chẩn đoán phân biệt loạn nhịp thất buồng thoát thất trái so với phải Đây là cách tiếp cận tương đối đơn giản và nên sử dụng rộng rãi trong khảo sát và cắt đốt ổ loạn nhịp thất buồng thoát thất
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Sadr-Ameli (2005): Coronary sinus mapping to differentiate left versus right ventricular outflow tract tachycardias.Europace 7 (5): 428-432
FE (1997): Repetitive monomorphic tachycardia from the left
consistent with a left ventricular site of origin J Am Coll Cardiol
2 9:1023-1027
Nogami A, et a (2000): Electrocardiographic characteristics of left ventricular outflow tract tachycardia Pacing Clin Electrophysiol ; 23:1930-1934
Iesaka Y (2002): How to diagnose, locate, and ablate coronary cusp ventricular tachycardia J Cardiovasc Electrophysiol;
13:551-556
(2003): Development and validation of an ECG algorithm for identifying the optimal ablation site for idiopathic ventricular outflow tract tachycardia J Cardiovasc Electrophysiol;
14:1280-1286
tachycardia: in search of Ockham's razor Pacing Clin Electrophysiol ;27:1051-1052
tachycardia: where does it originate? J Cardiovasc Electrophysiol; 12:536-537
of the coronary sinus and its tributaries Surg Radiol Anat;
23:15-21
(2002): Repetitive monomorphic ventricular tachycardia originating from the aortic sinus cusp: electrocardiographic characterization for guiding catheter ablation J Am Coll Cardiol; 39:500-508
Adenosine-sensitive ventricular tachycardia from the anterobasal left ventricle J Am Coll Cardiol 3 0:1339-1345