Bài giảng Hình ảnh nhiễu & nguyên nhân dương tính giả của xạ hình I-131 toàn thân

Bài giảng Bài giảng Hình ảnh nhiễu & nguyên nhân dương tính giả của xạ hình I-131 toàn thân cung cấp thông tin: Mục đích sử dụng I-131; xạ hình I-131 toàn thân; dương tính giả của xạ hình I-131 toàn thân, artifact liên quan đến vị trí bắt giữ I-131 sinh lý ngoài tuyến giáp, artifact do nhiễm bẩn do quá trình bài tiết sinh lý, hình ảnh nhiễu do bất thường tiêu hoá...

HÌNH ẢNH NHIỄU & NGUYÊN NHÂN DƯƠNG TÍNH GIẢ

CỦA XẠ HÌNH I-131 TOÀN THÂN

PGS, BS Lê Ngọc Hà Khoa Y Học Hạt nhân - Bệnh viện TƯQĐ 108

Bộ môn chẩn đoán hình ảnh, Viện nghiên cứu y dược lâm sàng 108

Artifacts and False-Positive causes in Whole-Body 131-I scans in Post-operative Patients with Differenciated Thyroid Cancer

hinhanhykhoa.com

Đặt vấn đề

• Di căn hạch cổ, trung thất và di căn hạch trung thất: phổi, xương, não

• Bắt giữ và đáp ứng tốt với I - 131

• Tiên lượng tốt nếu được điều trị thích hợp

10 năm với UTTG thể nhú 93% và thể nang 85% (Mazzaferri EL, 2001)

Tỷ lệ tái diễn UTTG biệt hóa

Mazzaferri (1994): 1528 BN, theo dõi 16,6 năm: 23,5% tái diễn/5 năm

The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism Vol 86, No 4, 2001

hinhanhykhoa.com

Tỷ lệ tái diễn, di căn hạch trung thất và tử vong ở

BN UTTG

Mazzaferri và cs The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism Vol 86, 2001

Mục đích sử dụng I-131

- Diệt mô giáp còn lại (Thyroid Remnant Ablation)

+ Hủy sạch tổ chức UTTG di căn vi thể còn sót lại (residualmicroscopic thyroid cancer)

+ Nồng độ Thyroglobulin huyết thanh trở thành chỉ điểm theodõi di căn UTTG

+ Tạo điều kiện cho việc phát hiện trên xạ hình I-131 toànthân và điều trị di căn (1/2 di căn UTTG xuất hiện ở thời điểmchuẩn đoán ban đầu)

- Điều trị di căn (Treatment of metastatic disease)

The Thyroid – A fundamental and Clinical Text - 1996

hinhanhykhoa.com

• I-131 WBS: important component in the postoperative treatment of DTC

• Ability to concentrate, organify and store in normal thyroid tissue remnants, residual or metastatic foci

• Can be ablated with I-131

• May depict disease that is otherwise undetectable by any other

modality

• Uptake of 131-I on diagnostic WBS permits the selection of pts

treated appropriatelly by 131-I

131-I WBS

Xạ hình I-131 toàn thân

• Một phần cơ bản, quan trọng trong chẩn đoán và tiên lượng bệnh

• Khả năng tập trung, chuyển hoá và giữ lại của I-131

• Diệt mô giáp còn lại, điều trị di căn

• Lựa chọn phương pháp điều trị, theo dõi thích hợp

• Độ đặc hiệu giảm do dương tính giả vì các tổ chức khác

có thể bắt giữ I-131

• Không được giữ lại và chuyển hoá dưới dạng hữu cơ: đám rối màng mạch, tuyến nước bọt, hầu họng, dạ dày

• Bài tiết: thận, gan, ruột, mồ hôi …

Xạ hình I-131 toàn thân

hormone receptors

transferrin

receptors

energy substrates

constitutive precursors

growth factor receptors

tumor-associated

antigens

drugs

peptide receptors

mediators

nucleic acid

precursors

nucleotide sequences

extracellular

matrix

NIS

hinhanhykhoa.com

Xạ hình I-131 toàn thân

• Liều điều trị I-131:

- Kiểm tra lại sự phân bố của liều điều trị

- Có thể phát hiện mức độ di căn

• Độ nhạy cao vs dương tính giả nhiều ?

• Cần có phân loại một cách logic và đọc hình ảnh trên cơ siwr dinh lý bệnh học

Dương tính giả của xạ hình I-131 toàn thân

• Artifacts

• Các biến đổi giải phẫu

• Các biến đổi về sinh lý

• Các bệnh lý khác

Việc nhận biết các nguyên nhân của dương tính giả sẽ hạn chế điều trị không đúng và tiên lượng bệnh không phù hợp

Artifact trên xạ hình I-131 toàn thân

• Artifact do tổ chức giáp lạc chỗ

• Artifact liên quan đến vị trí bắt giữ

phóng xạ hoặc phân bố sinh lý

• Artifact liên quan đến nhiễm bẩn do

bài tiết sinh lý

• Artifact liên quan đến bắt giữ phóng

xa ở u ác tính khác

• Vị trí bắt xạ không giải thích được

ARTIFACT DO MÔ GIÁP BÌNH THƯỜNG LẠC CHỖ

Vị trí tuyến giáp lạc chổ Cơ chế bắt giữ I-131 Các bất thường phôi thai trong

di chuyển tuyến giáp

Tuyến giáp dưới lưỡi Quá trình hấp thu và chuyển hoá

bình thường của I-131 của tuyến giáp

Không di chuyển

Tuyến giáp ở cổ - Di chuyển không hoàn toàn

Tuyến giáp ở trung thất trước - Di chuyển quá mức

Tuyến giáp ở tim (struma

cordis) và màng ngoài tim

Tuyến giáp ở thực quản - Di chuyển bất thường

Tuyến giáp ở khí quản - Di chuyển bất thường

Tuyến giáp ở buồng trứng

(Struma ovarii)

- Biệt hoá của tổ chức giáp trong u quái

buồng trứng lành tính

Tuyến giáp ở vùng cổ bên

-Tổ chức tuyến giáp ở trong gan - Cần phân biệt với đường mật

Tuyến giáp còn lại ở gốc lưỡi

Artifact liên quan đến vị trí bắt giữ I-131 sinh lý ngoài tuyến giáp

Vị trí Cơ chế bắt giữ I-131 Đánh giá kết quả

Bể máu ở tim Vận chuyển vào vị trí hấp

thu qua tuần hoàn

Hoạt độ phóng xạ giảm dần theo thời gian (không nhầm lẫn với tổn thương ở phổi)

Giãn phình động mạch

cảnh

Vận chuyển vào vị trí hấp thu qua tuần hoàn

Hoạt độ phóng xạ giảm dần theo thời gian (không nhầm lẫn với u lan rộng đến hạch cổ)

Bắt xạ ở tuyến nước bọt Vị trí vận chuyển I-131 Phân bố phóng xạ theo đặc điểm sinh lý

Bắt xạ ở niêm mạc dạ

dày

Vị trí vận chuyển I-131 Phân bố phóng xạ theo đặc điểm sinh lý

Bắt xạ ở niêm mạc mũi Vị trí vận chuyển I-131 Phân bố phóng xạ theo đặc điểm sinh lý

Bắt xạ ở ruột Thay đổi vị trí bài tiết từ

niêm mạc dạ dày

Phân bố phóng xạ theo đặc điểm sinh lý

Đường tiết niệu Đường đào thải chủ yếu Phân bố phóng xạ theo đặc điểm sinh lý

Đám rối màng mạch Vị trí vận chuyển I-131 Không được nhầm lẫn với tổn thương di

căn não hoặc xương sọ

Artifact liên quan đến vị trí bắt giữ I-131 sinh lý ngoài tuyến giáp

(tiếp theo)

Bể máu ở tim và mạch

máu lớn tồn tại kéo dài

Chậm quá trình đào thải ở thận

Chậm hoặc mất quá trình đào thải

do bệnh lý thận

Vú khi không tiết sữa Vị trí vận chuyển I-131 Thường mờ nhạt nhưng cũng có

khi tăng nhiều (tránh nhầm lẫn với tổn thương di căn phổi)

Vú đang tiết sữa Vị trí vận chuyển I-131 - Có thể tăng mạnh hoạt tính

phóng xạ

- Ngừng cho con bú trước tiến hành xạ hình tránh truyền cho thai nhi

Bắt xạ ở gan Gan bắt giữ hormon giáp có

chứa I-131

Thường phát hiện mô giáp còn lại bắt xạ

Bắt xạ ở túi mật Thải trừ và chuyển hoá

hormon giáp theo chu trình gan ruột

Bắt xạ khu trú ở ruột và được đào thải xuống ruột khi co bóp túi mật

Đọng nước bọt ở họng,

thực quản

Hoạt tính phóng xạ có trong nước bọt được bài tiết

Chụp hình lại sau khi nuốt hoặc uống nước

Tuyến lệ Vị trí vận chuyển I-131 Bài tiết theo nước mắt

hinhanhykhoa.com

left suhmandibular gland with obstructing stone

Artifact do nhiễm bẩn do quá trình bài tiết sinh lý

Nguồn nhiễm bẩn Cơ chế bắt giữ I-131 con đường

Bài tiết theo đường hô

hấp (đặc biệt khi phẫu

thuật khí quản)

Vận chuyển chủ động I – 131 bởi tuyến nhầy

Mồ hôi Vận chuyển chủ động I – 131 vào mồ

hôi

Mô hôi bài tiết nhiều iod hơn gặp trong xơ hoá nang

Nôn Vận chuyển chủ động I –

131 vào dịch tiết dạ dày

Nôn có thể là tác dụng không mong muốn của điều trị I-131

Sữa ở ngực Vận chuyển chủ động I –

131 vào sữa

Có thể chuyển vào trẻ bú sữa

Tuyến lệ, mắt nhân tạo Rửa sạch trước đó

Nhai kẹo cao su hoặc

thuốc lá

Kích thích bài tiết nước bọt có chứa I - 131

Có thể gây tăng ô nhiễm

Từ nguồn bên ngoài Ô nhiễm dính vào da, Ô nhiễm ở ½ trên thường do

Nhiễm bẩn do các quá trình bài tiết sinh lý

(tiếp theo)

- extensive salivary contamination of the shirt over the patient's shoulder

- prominent halo around the heart owing to a pericardial effusion caused by hypothyroidism

Hình ảnh nhiễu do bất thường tiêu hoá

• Hình ảnh nhiễu do niêm mạc dạ dày lạc chỗ

• Hình ảnh nhiễu do bất thường tiêu hoá khác

Artifact do niêm mạc dạ dày lạc chỗ

Vị trí niêm mạc lạc chỗ

bắt xạ

Cơ chế bắt giữ I-131 Đánh giá kết quả

Túi thừa Meckel Hoạt động bài tiết I-131

vào dịch tiết dạ dày

Niêm mạc dạ dày ở vị trí bất thường

Nang đường tiêu hoá (ở

thực quản, tá tràng, ruột

non)

Niêm mạc dạ dày ở vị trí bất thường

Dạ dày bình thường ở vị

trí bất thường

Dịch chuyển dạ dày ra khỏi

vị trí bình thường

Barret thực quản Niêm mạc dạ dày ở vị trí bất

thường tại thực quản

hiatus hernia.

Artifact do bất thường ống tiêu hoá

Vị trí Cơ chế bắt giữ I-131 Đánh giá kết quả

Túi thừa Zenker Vận chuyển tích cực I-131

vào nước bọt

Đọng nước bọt ở túi thừa

Hẹp thực quản Vận chuyển tích cực I-131

vào nước bọt

Đọng nước bọt trên chỗ hẹp

Chậm làm sạch thực quản

Viên nang I-131 chậm

Nối tắt đại tràng thực

quản

Vận chuyển tích cực I-131 vào nước bọt và chất tiết dạ dày

Chậm làm sạch và trào ngược từ dạ dày

Artefact do bất thường ống tiêu hoá

(tiếp theo)

Vị trí ruột bất thường

(thoát vị)

Vận chuyển tích cực I-131 vào chất tiết dạ dày và di chuyển vị trí ống tiêu hoá

Tăng hoạt tính phóng xạ ở ống tiêu hóa ở vị trí bất thường

tiêu hoá do bất thường vận động đại tràng

Tuyến nước bọt mang tai Bài tiết I-131 tích cực vào

lòng ống khi có giãn hoặc phình

Hoạt độ phóng xạ tại vị trí ống tuyến giãn khác với hoạt độ phóng xạ lan toả của tuyến

Bắt xạ không đối xứng ở

tuyến nước bọt

Vận chuyển tích cực I-131 vào tuyến

Tắc nghẽn ống tuyến nước bọt

do sỏi, chít hẹp hoặc u (bất thường tuyến nước bọt do phẫu thuật, xạ trị)

Artifact liên quan đến đường bài niệu

Vị trí Cơ chế bắt giữ I-131 Đánh giá kết quả

Thận ứ nước, giãn đài, bể

Túi thừa đường bài niệu Chậm đào thải ở vị trí túi thừa

Rò đường niệu I-131 trong nướctieeru ở vị trí bất

thường thông với đường rò

Bàng quang tăng sinh hoặc

Artifact liên quan đến tuyến vú

lactating breast

Artifact liên quan đến các khoang và nang dịch

palpable breast cyst

hinhanhykhoa.com

Artifact do bắt giữ phóng xạ ở vị trí viêm hoặc nhiễm trùng

tracheobronchitis associated with the tracheostomy.

Artifact liên quan đến bắt giữ phóng xạ ở u

large fibroid uterus

Vị trí bắt xạ không giải thích được

Kết luận

- Nhiều nguyên nhân có thể gây dương tính giả của xạ hình toàn thân I-131

- Hiểu biết và phân loại các artifact, các biến đổi sinh bệnh

lý của UTTG biệt hoá và toàn thân

- Độ nhạy cao vs dương tính giả ?

- Cần đối chiếu với khám lâm sàng, Tg, phương pháp chẩn đoán khác (siêu âm, CT …), sử dụng SPECT/CT …

Xin trân trọng cám ơn

Thanks for your attention