Mục tiêu nghiên cứu của bài viết nhằm đánh giá nhu cầu, cách tiếp nhận chương trình CSGN nói chung cho NB ung thư và sự hài lòng của NB, thân nhân NB, người nuôi bệnh đối với nhân viên thăm gia công tác CSGN tại nhà của Bệnh viện Ung bướu, Thành phố Hồ Chí Minh.
Trang 141
ĐÁNH GIÁ SỰ HÀI LÒNG CỦA NGƯỜI BỆNH UNG THƯ
VÀ GIA ĐÌNH NGƯỜI BỆNH KHI THAM GIA DỊCH VỤ
CHĂM SÓC GIẢM NHẸ CỦA BỆNH VIỆN
Nguyễn Minh Hùng*
TÓM TẮT
Khảo sát (phỏng vấn) trực tiếp 390 người bệnh (NB) ung thư và người nhà NB sử dụng dịch
vụ chăm sóc giảm nhẹ (CSGN) của bệnh viện cho thấy: CSGN là một công việc không thể thiếu trong việc phòng chống và điều trị ung thư, 50,8% bệnh nhân được tư vấn thường xuyên và 77,9% hài lòng cho thấy: tư vấn là cần thiết và có lợi cho người bệnh (80,0%), đôi khi hỗ trợ tâm lý; NB muốn biết về nguyên nhân mắc bệnh (76,4%); sự hài lòng của NB/gia đình NB đối với đội CSGN chiếm tỷ lệ rất cao (85,0 - 100%)
* Từ khoá: Chăm sóc giảm nhẹ; Tư vấn; Hỗ trợ tâm lý; Sự hài lòng
Evaluation of Satisfaction of Cancer Patients and Their Family in Hospital Palliative Care Services SUMMARY
Survey (interview) directly 390 cancer patients and their family who used hospital palliative care services, the results showed that:
Palliative care is an indispensable work in the prevention and treatment of cancer, regular counseling patients (50.8%) and satisfaction with up to 77.9%, showed the consultation is necessary and beneficial for patient, (80.0%), sometimes just psychological support, patients wanted to know the cause of diseases accounted for 76.4%, satisfaction of patient/patient family for palliative care team was so high (> 90%)
* Key words: Palliative care; Consultation; Psychological support; Satisfaction
ĐẶT VẤN ĐỀ
Chăm sóc giảm nhẹ là phương pháp
tiếp cận nhằm cải thiện chất lượng cuộc
sống cho NB và thân nhân NB, đối mặt
với những vấn đề đi kèm đe dọa đến tính
mạng của NB thông qua các phương tiện
để phòng ngừa, giảm đau đớn một cách
nhanh chóng nhất, đánh giá điều trị đau
và các vấn đề khác như thể xác, tinh thần
và tâm linh Mục tiêu nghiên cứu: Đánh
giá nhu cầu, cách tiếp nhận chương trình CSGN nói chung cho NB ung thư và sự hài lòng của NB, thân nhân NB, người nuôi bệnh đối với nhân viên thăm gia công tác CSGN tại nhà của Bệnh viện Ung bướu, Thành phố Hồ Chí Minh
* Bệnh viện Ung bướu TP Hồ Chí Minh
Người phản hồi (Corresponding): Nguyễn Minh Hùng (bsnguyenminhhung@yahoo.com.vn) Ngày nhận bài: 24/01/ 2014; Ngày phản biện đánh giá bài báo: 13/02/2014
Ngày bài báo được đăng: 27/02/2014
Trang 243
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu
Nhóm 1: 390 NB, thân nhân hay người
chăm sóc chính NB Đây là nhóm đối
tượng được phỏng vấn nhằm xác định
nhu cầu của NB về CSGN
Nhóm 2: tất cả NB được xác định ung
thư giai đoạn cuối, có 120 người nằm
điều trị tại Khoa CSGN (phiếu tham gia
khảo sát sau mỗi lần thăm khám ít nhất
1 lần và nhiều nhất 5 lần, tổng cộng 320
phiếu) của Bệnh viện Ung bướu, TP HCM
từ 9 - 2011 đến 5 - 2013 với điều kiện NB
xin nhận được cung cấp dịch vụ CSGN
tại nhà, địa chỉ tại TP HCM trong vòng bán
kính 10 km tính từ Bệnh viện Ung bướu
2 Phương pháp nghiên cứu
- Nghiên cứu mô tả cắt ngang thông
qua phỏng vấn trực tiếp các đối tượng
nghiên cứu bằng bộ câu hỏi được thiết
kế sẵn
- Nội dung nghiên cứu: nhu cầu về CSGN gồm: tư vấn, hỗ trợ về tâm lý, tiếp nhận thông tin và thái độ hài lòng của NB/thân nhân NB/người chăm sóc chính đối với đội CSGN tại nhà của Bệnh viện Ung bướu, TP HCM
thức ước lượng một tỷ lệ trong điều tra cắt ngang:
Trong đó:
Z: trị số từ phân phối chuẩn (với độ tin cậy 95%, ta có z = 1,96)
d: sai số cho phép (0,05)
p: trị số mong muốn của tỷ lệ Do chưa
có nghiên cứu nào thực hiện khảo sát nhu cầu về CSGN NB ung thư, do đó chọn
Kết quả nghiên cứu xử lý bằng phần mềm SPSS 20
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Bảng 1: Tư vấn của nhân viên y tế trong quá trình điều trị (n = 390)
Néi dung
t- vÊn
Mức độ thường xuyên (%) 1: thường xuyên;
2: thỉnh thoảng;
3: hiếm khi;
4: không bao giờ
Mức độ hài lòng (%) 1: rất hài lòng;
2: hài lòng;
3: bình thường;
4: không hài lòng;
5: rất không hài lòng
Triệu chứng có thể
gặp và cách giả quyết 23,1 61,5 15,4 0 0 66,4 33,3 0 0
p.q
Trang 344
- Tư vấn về bệnh tật và chế độ điều trị: ở mức độ thường xuyên (50,8% và 51,5%), thỉnh thoảng (49,2% và 48,5%), hài lòng (77,0% và 78,5%)
(66,4%)
2,3%), thỉnh thoảng (43,8% và 47,2%); bình thường (80,8% và 42,8%)
Biểu 1: Tỷ lệ NB được hỗ trợ tâm lý (n = 390)
Phần lớn (86%) NB thỉnh thoảng mới được hỗ trợ tâm lý
Bảng 2: Thông tin NB cần được cung cấp (n = 390)
Những thông tin
mà NB và người
nhà NB cần biết
Biểu hiện, triệu chứng ở các giai đoạn 83,8 327
Các loại thuốc điểu trị và tác dụng phụ 0 0 Tiên lượng bệnh, khả năng chữa khỏi, kéo dài
Thông tin về nguyên nhân mắc bệnh
và biểu hiện triệu chứng các giai đoạn
được người bệnh và người nhà NB cần
biết và quan tâm (76,4% và 83,8%) Các
thông tin khác họ đều không quan tâm
* Mức độ hài lòng về thông tin, giáo dục - truyền thông phòng chống ung thư hiện nay (n = 390):
Rất hài lòng: 19 NB (4,9%); bình thường:
243 BN (62,3%); không hài lòng: 109 NB (27,9%); rất không hài lòng: 0 NB 62,3% người được phòng vấn không hài lòng về
Trang 48
thông tin, giáo dục truyền thông phòng
chống ung thư hiện nay Tỷ lệ hài lòng và
rất hài lòng chiếm tỷ lệ ngang nhau và rất thấp (4,9%)
Bảng 3: Sự hài lòng của người bệnh về dịch vụ CSGN tại nhà (n = 320)
(%)
TỐT (%)
CHƯA TỐT Nhân viên khoa CSGN phổ biến cặn kẽ cho NB và gia đình những
thông tin cần thiết khi tham gia dịch vụ CSGN tại nhà 92,8 7,2 0 Bác sỹ và điều dưỡng giải thích thấu đáo những vần đề liên quan
đến NB: tình trạng bệnh lý, điều trị, chăm sóc và những vần đề liên
quan về mặt xã hội
Đội nhóm CSGN giúp đỡ NB và gia đình trong việc đánh giá bệnh,
cách chăm sóc, tư vấn chia sẻ với gia đình những vần đề về xã
hội, tâm linh
Đội nhóm CSGN giải thích và động viên NB, gia đình trước, trong
Đội nhóm CSGN công khai thuốc và hướng dẫn cách sử dụng
Đội nhóm CSGN có lời nói, cử chỉ thái độ thân thiện với NB và gia
Đội nhóm CSGN biết lắng nghe, chia sẻ tâm tư tình cảm với NB và
Các thủ tục hành chính của khoa và bệnh viện thuận tiện không
gây phiền hà và không làm mất nhiều thời gian chờ đợi của gia
đình
Các nhân viên y tế hợp tác tốt với nhau trong suốt quá trình điều
NB và gia đình hài lòng với công tác CSGN tại nhà của nhân viên y
tế trong thời gian tham gia dịch vụ chăm sóc tại nhà 98,4 1,6 0
NB và người nhà NB hài lòng với những nội dung của dịch vụ CSGN tại nhà (85% đến 100%) Không có tỷ lệ nào cho là chưa tốt
BÀN LUẬN
1 Nhu cầu tƣ vấn của nhân viên y tế
trong quá trình điều trị
Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra: công tác
tư vấn cho NB ung thư trong quá trình
điều trị rất cần thiết [1] Kết quả nghiên
cứu của chúng tôi cho thấy: tư vấn bệnh
thường xuyên 50,8%, thỉnh thoảng 49,2%
và độ hài lòng lên đến 77,9% Tương tự, các yếu tư vấn khác như: chế độ điều trị, triệu chứng nặng có thể gặp và cách giải quyết, cách chăm sóc NB, số lần từ thỉnh thoảng đến thường xuyên chiếm 51,5%
và độ hài lòng của NB tỷ lệ thuận với số lần tư vấn Đây cũng là nhu cầu thiết yếu
Trang 546
của NB [2] Riêng về dinh dưỡng, mức độ
tư vấn chủ yếu thỉnh thoảng và ít (91,0%),
đây là vấn đề cần xem xét một cách
nghiêm túc, vì chế độ dinh dưỡng cho
bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối cần
phải quan tâm đặc biệt [2, 4]
2 Nhu cầu hỗ trợ về tâm lý
Chăm sóc giảm nhẹ không chỉ kiểm
soát đau cho NB, mà còn nâng đỡ về tinh
thần, do đó hỗ trợ về tâm lý là yếu tố
không thể thiếu trong quá trình chăm sóc
NB ung thư [1] Kết quả nghiên cứu của
chúng tôi cho thấy sự hỗ trợ về tâm lý
cho NB không được nhiều (80%), thỉnh
thoảng được hỗ trợ tâm lý, do vậy độ hài
lòng của NB không cao Tỷ lệ NB không
quan tâm lên đến 90%, điều này có thể lý
giải, một là: công tác tư vấn tâm lý chưa
được chú trọng, chưa có cách nhìn toàn
diện về CSGN; hai là: lực lượng tham gia
công tác hỗ trợ về tâm lý còn quá “mỏng”
Do vậy, nhiều nghiên cứu chỉ ra: khi thực
hành CSGN cho NB, người tham gia công
tác này cần được tập huấn về tâm lý để
hỗ trợ cho NB [1, 3]
3 Nhu cầu tiếp nhận thông tin
Kết quả nghiên cứu cho thấy, rất nhiều
NB muốn biết nguyên nhân bệnh (76,4%),
biểu hiện lâm sàng và triệu chứng bệnh
các giai đoạn (83,8%) Những nhu cầu
này cho thấy, đa số NB quan tâm đến
bệnh tật Kết quả của chúng tôi tương tự
nghiên cứu của Vũ Thị Phương [3] Về
cách thức tiếp nhận thông tin: 62,3% NB
hài lòng ở mức độ bình thường về thông
tin liên quan đến sức khỏe - y tế qua hình
thức phim phóng sự hay các buổi tọa
đàm với chuyên gia Thực tế, việc bùng
nổ thông tin như hiện nay để gửi đi thông
điệp có liên quan đến vấn đề sức khỏe và chọn lựa phương pháp truyền thông thích hợp đến cộng đồng là vấn đề cần cân nhắc
4 Độ hài lòng của NB/gia đình NB đối với đội CSGN tại nhà
Nhân viên khoa CSGN phổ biến cặn
kẽ cho NB và gia đình NB những thông tin cần thiết khi tham gia dịch vụ CSGN tại nhà rất tốt (92,8%), những vấn đề liên quan về mặt xã hội, tâm lý của NB trong giai đoạn cuối với tỷ lệ hài lòng rất tốt 87,8%, đây là công việc giúp cho NB dÔ dàng hợp tác trong công tác Chăm sóc tại nhà giai đoạn cuối với diễn tiến bệnh tật hàng ngày, thay đổi tâm lý phức tạp,
do đó, cần có sự hợp tác tích cực giữa
NB, người nhà NB với đội CSGN [4] Đội nhóm CSGN tại nhà giúp đỡ NB và gia đình trong việc đánh giá bệnh, hướng dẫn cách chăm sóc tư vấn, chia sẽ với gia đình những vấn đề xã hội tâm lý và tâm linh (tỷ lệ rất hài lòng 89,7%) Mức độ hài lòng của NB đối với đội nhóm CSGN qua các công việc: có giải thích động viên NB, gia đình NB trước, trong và sau khi làm các kỹ thuật, thủ thuật 85%, công khai thuốc và hướng dẫn cách sử dụng thuốc rất rõ ràng 87,0%, có lời nói, cử chỉ, thái
độ tốt, tạo mối thân thiện với NB/gia đình
NB 97,8% Hài lòng với các thủ tục hành chính của khoa và bệnh viện 98,1%, nhân viên y tế hợp tác tốt với nhau trong suốt quá trình điều trị, chăm sóc NB 98,8%, đây là việc làm không thể thiếu của các chuyên gia trong dịch vụ CSGN, cần phải
có sự trao đổi, bàn bạc với chuyên gia
Trang 647
thuộc nhiều lĩnh vực khác để tăng hiệu
quả điều trị, chăm sóc [5]
KẾT LUẬN
Chăm sóc giảm nhẹ là công tác không
thể thiếu được trong phòng ngừa và điều
trị ung thư 50,8% có tư vấn về bệnh tật
và chế độ điều trị và tỷ lệ hài lòng khoảng
80% Có hỗ trợ về tâm lý 80%, thông tin
NB và gia đình NB cần biết nguyên nhân
mắc bệnh 76,4%, biểu hiện bệnh ở các
giai đoạn 83,8% 27,9% NB và gia đình
NB không hài lòng với thông tin giáo dục,
truyền thông về phòng chống ung thư
hiện nay Hoạt động CSGN tại nhà đạt
tỷ lệ hài lòng của NB và gia đình NB cao
(85 - 100%)
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bộ Y tế Hướng dẫn CSGN đối với
NB ung thư và AIDS Nhà xuất bản Y học
Đỗ Duy Cường CSGN nhu cầu cần thiết đối
với NB ung thư & AIDS http://bachmai gov.vn/, ngày truy cập 15/08/2011
cầu tư vấn của NB ung thư tại Bệnh viện K Hội thảo Quốc gia Phòng chống ung thư lần thứ XV, 7-8/10/2010 Tạp chí Ung thư học Việt Nam 2010, số 01
4 Vũ Văn Vũ và CS Khảo sát tình trạng
đau và chất lượng sống bệnh nhân ung thư giai đoạn tiến xa tại Bệnh viện Ung bướu TP
Hồ Chí Minh Tạp chí Y học TP Hồ Chí Minh
2010, tập 14, phụ bản số 4, tr.811-814
5 Alexie Cintron, Diane E Meier The
palliative care consult team Textbook of Palliative Medicine 1st Edition 2006, p.259.
Trang 748