Nguy cơ 10 năm của bệnh tim mạch ở nữ giới tăng huyết áp

Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu tiên đoán nguy cơ bị bệnh tim mạch trong 10 năm tới ở nữ giới tăng huyết áp. Nghiên cứu tiến hành từ tháng 9/2010-9/2011, dùng thang đánh giá nguy cơ tim mạch 10 năm của framingham.

NGUY CƠ 10 NĂM CỦA BỆNH TIM MẠCH Ở NỮ GIỚI TĂNG HUYẾT ÁP

Trần Kim Trang*

TÓM TẮT

Mở đầu: Đang có những lưu tâm đáng kể trong nhận thức, điều trị và phòng ngừa bệnh tim mạch là

nguyên nhân tử vong hàng đầu ở phụ nữ Hiện tỉ lệ tăng huyết áp ở nữ cao hơn nam giới

Mục tiêu: Tiên đoán nguy cơ bị bệnh tim mạch trong 10 năm tới ở nữ giới tăng huyết áp

Đối tượng và phương pháp: Thiết kế cắt ngang mô tả có phân tích trên từ tháng 9/2010 – 9/2011 Dùng

thang đánh giá nguy cơ tim mạch 10 năm của Framingham

Kết quả: Tuổi trung bình 56,1 ± 9,8 Tỉ lệ bệnh nhân có mức nguy cơ <10, 10-20, >20% lần lượt là 38,4%,

50,7%, 10,9% Các mức nguy cơ có tương quan với tuổi, mức huyết áp tâm thu, bệnh đái tháo đường, mức cholesterol máu nhưng không tương quan với HDL-C, chỉ số khối cơ thể và việc điều trị hạ áp

Kết luận: Cần nâng cao kiến thức của thày thuốc và người bệnh về tâm quan trọng của bệnh tim mạch ở

phụ nữ để cải thiện nhận thức, điều trị và phòng ngừa yếu tố nguy cơ

Từ khóa: Yếu tố nguy cơ, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, nữ giới

ABSTRACT

10-YEAR RISK FOR CARDIOVASCULAR DISEASE IN HYPERTENSIVE WOMEN

Tran Kim Trang * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 16 - Supplement of No 1 - 2012: 181 - 185

Background: Substantial attention has been made in the awareness, treatment, and prevention of cardiovascular disease (CVD) which is the leading cause of death in women.The prevalence of hypertension in women is now higher than men

Objectives: To predict 10- year risk for cardiovascular disease in hypertensive women

Methods: A cross – sectional survey was conducted from September 2010 to September 2011 to investigate

138 hypertensive women with Framingham 10-year predicted CVD risk score

Results: Mean age 56.1 ± 9.8.The prevalence of risk <10, 10-20, >20% was 38.4%, 50.7%, 10.9%

respectively.There were a correlation between risk score with age, systolic blood pressure, diabetes and cholesterol level but without HDL-C, BMI or antihypertensive treatment

Conclusion: There is a great need for increasing patient and clinician knowledge of the importance of CVD

in women to achieve improvements in risk factor awareness, treatment, and control

Key words: Risk factor, cardiovascular disease, hypertension, women

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đại hội Tim Mạch toàn quốc Việt Nam năm

2010 đã nhấn mạnh nguy cơ bệnh tim mạch ở

phụ nữ mà thế giới từng đặc biệt chú ý trong

nhiều năm qua Đại hội cũng công bố tỉ lệ nữ

giới mắc tăng HA hiện cao hơn nam giới Trong

nước đã có vài khảo sát về nguy cơ 10 năm của riêng bệnh mạch vành nhưng chúng tôi chưa tìm được công bố nào về nguy cơ 10 năm của bệnh tim mạch nói chung ở người tăng huyết

áp, nhất là nữ giới, có nhiều khác biệt tất yếu với nam giới về cuộc sống và các đặc điểm tâm sinh

* Bộ môn nội Đại học Y Dược TPHCM

Tác giả liên lạc: TS BS Trần Kim Trang ĐT: 0989694263 Email: bskimtrang@yahoo.com.vn

lý Nghiên cứu này hướng đến cảnh báo trên

nhằm góp thêm sự lưu tâm lâm sàng đến một

đối tượng vốn là nền tảng của gia đình và xã

hội

Mục tiêu nghiên cứu

Tiên đoán nguy cơ bị bệnh tim mạch nói

chung (nhồi máu cơ tim, thiếu máu cơ tim, cơn

đau thắt ngực, đột quỵ do thiếu máu cục bộ, đột

quỵ do xuất huyết, cơn thoáng thiếu máu, bệnh

động mạch ngọai biên, suy tim hoặc tử vong do

bệnh mạch vành) trong 10 năm tới ở nữ giới

tăng huyết áp

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu

Tiền cứu, cắt ngang mô tả có phân tích

Nơi thực hiện

Phòng khám tim mạch BV ĐHYD TPHCM

Thời gian nghiên cứu

Tháng 9/2010 – 9/2011

Đối tượng nghiên cứu

Bệnh nhân tăng huyết áp, nữ giới, >30 tuổi

Tiêu chuẩn lọai trừ

Có bị 1 trong các bệnh tim mạch sau: nhồi

máu cơ tim, thiếu máu cơ tim, cơn đau thắt

ngực, đột quỵ do não thiếu máu cục bộ, đột quỵ

do xuất huyết não, cơn thoáng thiếu máu não,

bệnh động mạch ngọai biên, suy tim

Cỡ mẫu

Theo công thức tính tỉ lệ lưu hành trong 1

quần thể N= Z21- α/2 P(1-P)/d2

N: cỡ mẫu tối thiểu cần điều tra trên nữ giới tăng HA =

61,46 α: xác suất sai lầm lọai 1, chọn α = 0,05 thì Z 1- α/2 =

Z 0,975 : trị số từ phân phối chuẩn = 1,96 d: sai số cho phép

(độ chính xác mong muốn của ước lượng) = 0,1 P= 0,2 (1)

Phương pháp chọn mẫu

Liên tiếp

Phương pháp thu thập số liệu

Theo bảng thu thập số liệu và do chính

người nghiên cứu tiến hành

Khám và làm các xét nghiệm (mẫu máu buổi sáng sau khi nhịn đói > 8 giờ)

Các chỉ số nhân trắc học được đo bởi 1 người duy nhất Chỉ sử dụng thước dây và cân cùng 1 loại trong suốt quá trình thu thập số liệu

Liệt kê và định nghĩa biến số

Theo thang điểm xác định nguy cơ bệnh tim mạch trong 10 năm của nghiên cứu tim Framingham do NHLBI đề xuất:

Tuổi: biến liên tục 10 nhóm giá trị 30-34,

35-39, 40-44, 45-49, 50-54, 55-59, 60-64, 65-69, 70-74,

≥75tuổi

Cholesterol toàn phần: biến liên tục 5 nhóm giá trị <160, 160-199, 200-239, 240-279, ≥280 mg/dl

HDL-C: biến liên tục 5 nhóm giá trị ≥60,

50-59, 45-49, 35 – 44, <35 mg/dl

Hút thuốc lá (dù chỉ 1 điếu / tháng qua) biến nhị giá có / không

Trị số huyết áp tâm thu: biến liên tục 5 nhóm giá trị <120, 120-129, 130-139, 140-159, ≥160 mmHg

Điều trị hạ áp: biến nhị giá có / không Đái tháo đường: biến nhị giá có / không Chỉ số khối cơ thể (BMI: body mass index) = cân nặng (kg) / bình phương chiều cao(m) Theo khuyến nghị tháng 2/2000 về chỉ tiêu phân loại béo phì cho cộng đồng các nước châu

Á của Tổ chức Y tế Thế giới khu vực Thái Bình Dương, chọn 3 mức giá trị: bình thường và gầy <

23, thừa cân 23-24,9, béo phì ≥ 25

Mức nguy cơ 10 năm của bệnh tim mạch: biến liên tục 3 giá trị dựa theo điểm nguy cơ tính bằng% (<10, 10-20, >20)(5)

Phương pháp phân tích số liệu

Nhập liệu vào Excel

Tính thang điểm Framingham cho từng bệnh nhân(3)

Dùng thống kê mô tả và thống kê phân tích

Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p< 0,05 Phân tích đơn biến:

Biến định tính Biến định lượng

Trình bày Tỉ lệ% Trung bình +/- độ lệch chuẩn

Kiểm định Chi bình phương

Fisher test

T – test, ANOVA test

Phân tích đa biến: lượng giá đồng thời mối

liên quan giữa tỉ lệ các yếu tố nguy cơ với các

mức nguy cơ qua mô hình hồi quy đa biến

Poisson

KẾT QUẢ

Khảo sát 138 người, không ai hút thuốc lá

Bảng 1 Đặc điểm dân số học và các yếu tố

nguy cơ

(Trung bình ± ĐLC)

Pearson chi 2

Nhóm tuổi

30-34

35-39

40-44

45-49

50-54

55-59

60-64

65-69

70-74

≥75

138

0

5

11

20

28

25

22

13

11

3

100

0 3,6

8 14,5 20,3 18,1 15,9 9,4

8 2,2

37 – 82 (56,1 ± 9,8)

0,000

Cholesterol toàn

phần (mg/dl.)

<160

160-199

200-239

240-279

≥280

138

18

40

46

25

9

100

13

29 33,3 18,1 6,5

114–385 (210,8± 50,1)

0,000

HDL –C (mg/dl.)

≥60

50-59

45-49

35-44

<35

138

22

26

25

48

17

100 15,9 18,8 18,1 34,8 12,3

18–88 (47,7 ± 12,5)

0,000

HA tâm

thu(mmHg)

<120

120-129

130-139

140-159

≥ 160

138

8

48

34

35

13

100 5,8 34,8 24,6 25,4 9,4

100–180 (131,8±15,4)

0,000

Điều trị tăngHA

Có

Không

138

127

11

100

92

8 Đái tháo đường 138 100

(Trung bình ± ĐLC)

Pearson chi 2

Có Không

10

128

7,2 92,8 Chỉ số khối cơ thể

< 23 23-24,9 ≥ 25

138

45

30

63

100 32,6 21,7 45,7

15–31 (24,3 ± 3,4)

0,001

Mức nguycơ <10%

10 – 20%

> 20%

138

53

70

15

100 38,4 50,7 10,9

Bảng 2 Liên quan giữa mức nguy cơ với các yếu tố

nguy cơ

Mức nguy cơ/

biến số

<10%

N (%)

10-20%

N (%)

>20%

N (%)

Pearson chi 2

Nhóm tuổi 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65-69 70-74 ≥75

53(100) 5(9,4) 11(20,8) 12(22,6) 9(17) 9(17) 2(3,8) 4(7,5) 1(1,9)

0

70(100)

0

0 7(10) 19(27,1) 16(22,9) 15(21,4) 8(11,4) 4(5,7) 1(1,4)

15(100)

0

0 1(6,7)

0

0 5(33) 1(6,7) 6(40) 2(13,3)

0,000

Cholesterol toàn phần (mg/dl.) <160 160-199 200-239 240-279 ≥ 280

53(100) 14(26,4) 22(41,5) 14(26,4) 2(3,8) 1(1,9)

70(100) 4(5,7) 15(21,4) 27(38,6) 18(25,7) 6(8,6)

15(100)

0 3(20) 5(33,3) 5(33,3) 2(13,3)

0,000

HDL –C (mg/dl.) ≥ 60 50-59 45-49 35-44 <35

53(100) 12(22,6) 13(24,5) 4(7,5) 19(35,8) 5(9,4)

70(100) 9(12,9) 12(17,1) 15(21,4) 25(35,7) 9(12,9)

15(100) 1(6,7) 1(6,7) 6(40) 4(26,7) 3(20)

0,082

HA tâm thu(mmHg) <120 120-129 130-139 140-159 ≥160

53(100) 7(13,2) 25(47,2) 12(22,6) 7(13,2) 2(3,8)

70(100) 1(1,4) 22(31,4) 19(27,1) 20(28,6) 8(11,4)

15(100)

0 1(6,7) 3(20) 8(53,3) 3(20)

0,001

Điều trị

Có Không

53(100) 49(92,5) 4(7,5)

70(100) 66(94,3) 4(5,7)

15(100) 12(80) 3(20)

0,177

Đái tháo đường

Có

53(100) 4(7,5)

70(100) 2(2,9)

15(100) 4(26,7)

0,005

Mức nguy cơ/

biến số

<10%

N (%)

10-20%

N (%)

>20%

N (%)

Pearson chi 2

Không 49(92,5) 68(97,1) 11(73,3)

Chỉ số khối cơ thể

< 23

23-24,9

≥ 25

53(100) 16(30,8) 10(19,2) 26(50)

70(100) 23(32,9) 16(22,9) 31(44,3)

15(100) 6(40) 3(20) 6(40)

0,933

BÀN LUẬN

Giới thiệu thang Framingham

Việc dự báo nguy cơ bệnh tim mạch đang

được lưu ý trên phạm vi toàn cầu Có nhiều

thang khảo sát được áp dụng hoặc riêng cho

bệnh mạch vành hoặc chung cho các bệnh tim

mạch như: thang điểm SCORE (Systemic

Coronary Risk Evaluation) hoặc PROCAM

(Prospective Cardiovascular Munster) ở châu

Âu, nhưng được nhiều người biết và sử dụng

nhất là thang điểm Framingham của Mỹ Trong

nước đã có nhiều nghiên cứu dùng thang

Framigham dự báo bệnh mạch vành nhưng

chưa sữ dụng thang dự báo tổng thể bệnh tim

mạch Đây là thang đánh giá nguy cơ mắc bệnh,

ước tính xác suất bị 1 trong các bệnh tim mạch

(nhồi máu cơ tim, thiếu máu cơ tim, cơn đau

thắt ngực, đột quỵ do não thiếu máu cục bộ, đột

quỵ do xuất huyết não, cơn thoáng thiếu máu

não, bệnh động mạch ngọai biên, suy tim) của

một người trưởng thành trong 10 năm tới

Thang đánh giá dựa trên những yếu tố nguy cơ

hiện tại của người đó như: tuổi, giới, cholesterol

toàn phần, cholesterol HDL, huyết áp tâm thu,

tình trạng hút thuốc lá, BMI… để chia 3 nhóm

nguy cơ <10%, 10-20%, >20%(4)

Mức nguy cơ bệnh tim mạch trong 10 năm

Do đối tượng khảo sát là bệnh nhân tăng

HA nên không gì lạ khi có đến 50,7% BN ở

nhóm nguy cơ 10-20% Tuy nhiên, thang

Framingham từng bị chỉ trích là đánh giá mức

nguy cơ ở phụ nữ thấp hơn thực tế Do phụ nữ

thường xuất hiện bệnh tim mạch trễ hơn nam

giới 10 – 15 năm Mặt khác, thang nguy cơ dựa

vào cholesterol toàn phần, HDL-C, mà không

xét đến Triglycerid cũng là yếu tố làm tăng

nguy cơ bệnh tim(6)

Theo hướng dẫn dự phòng bệnh tim mạch ở phụ nữ của Hội Tim Mỹ cập nhật vào năm 2011, khi nguy cơ bệnh tim mạch 10 năm dự báo ≥10% thì được xếp vào nhóm nguy cơ cao bị bệnh tim mạch(1), ngang với đái tháo đường, bệnh thận mạn giai đoạn cuối, phình động mạch chủ bụng, bệnh mạch vành- mạch máu ngoại biên hay mạch não Thế thì thêm một điều cần báo động nữa khi 61,3% BN nữ tăng HA do chúng tôi khảo sát thuộc loại nguy cơ cao bệnh tim mạch vì có nguy cơ ≥10%

Một lo ngại khác với số BN ở độ tuổi trung niên (45-59 tuổi) quá bán (52,9%) mà 58,9% (43/73) các BN trung niên này có mức nguy cơ

>10%, nói đơn giản hơn: cứ 2 phụ nữ trung niên tăng HA sẽ có 1 người nguy cơ cao bệnh tim mạch (bệnh mạch vành, mạch não, mạch ngoại biên, suy tim)

Mức nguy cơ cao có ý nghĩa thống kê theo tuổi, mức HA, mức cholesterol toàn phần, sự hiện diện bệnh đái tháo đường nhưng không khác biệt theo chỉ số khối cơ thể và mức HDL –

C Có lẻ tình trạng béo bụng, số đo vòng eo, tỉ lệ eo/mông – những yếu tố không được nêu ra trong thang Framingham- mới thực sự có ý nghĩa hơn so với chỉ số khối cơ thể.Tương tự, HDL-C đơn thuần chưa phản ánh hết được tình trạng rối loạn lipid máu, để nhận diện yếu tố nguy cơ tim mạch chính xác hơn sẽ là những thông số đang được khuyến cáo như các Apolipoprotein hay tỉ lệ LDL/HDL-C

Điều tra dịch tễ học về tăng huyết áp 8 tỉnh thành trong toàn quốc cho thấy THA ở

nữ nhiều hơn nam (60,7% so với 39,3%) Tuy chưa tìm được những số liệu trong nước về nguy cơ tổng thể của bệnh tim mạch ở nữ giới không tăng HA để so sánh với các bệnh nhân tăng HA của chúng tôi, nhưng những số liệu nêu trên cho thấy cần đẩy mạnh biện pháp phòng ngừa tăng HA ở phụ nữ vì tỉ lệ khá cao của nguy cơ cao mắc bệnh tim mạch trong 10 năm tới ở đối tượng này

KẾTLUẬN

Nâng cao kiến thức của thầy thuốc và

người bệnh về tầm quan trọng của bệnh tim

mạch ở phụ nữ để cải thiện nhận thức, điều trị

và phòng ngừa yếu tố nguy cơ, trong đó có

tăng HA là một đòi hỏi thiết yếu hiện nay của

ngành y tế nước ta

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Guidelines for the Prevention of Cardiovascular Disease in

1404#TBL2

người trưởng thành tỉnh Hải Dương và đề xuất giải pháp can

php?option=com_content&view=article&id=764:hin-trng-bnh-tng-huyt-ap-ngi-trng-thanh&catid=107:lvyt&Itemid=169

(2008) A General Cardiovascular Risk Profile for Use in Primary Care: The Framingham Heart Stud Circulation;117:711-713

http://www.framinghamheartstudy.org/risk/gencardio.html#

http://www.virtualmedicalcentre.com.

http://www.hearthealthywomen.org/am-i-at-risk/framingham-calculator/framingham-risk-score.html