Bài giảng Dược lý học: Dược lý tâm thần kinh

Bài giảng Dược lý học: Dược lý tâm thần kinh cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về: thuốc chữa động kinh, phân loại và cách tác dụng của thuốc chữa động kinh, các thuốc chính chữa động kinh, thuốc chữa động kinh thể hỗn hợp, các thuốc chữa động kinh khác, những vấn đề trong sử dụng thuốc, thuốc chữa Parkinson. Mời các bạn cùng tham khảo.

DƯ C LÝ Ợ

Thu c ch a  ố ữ đ ng kinh ộ

1. Đ i c ạ ươ ng

 Thu c ch a  ố ữ đ ng kinh là nh ng  ộ ữ

thu c có kh  n ố ả ăng lo i tr  ho c làm  ạ ừ ặ

gi m t n s , m c  ả ầ ố ứ đ  tr m tr ng c a  ộ ầ ọ ủ các cơn đ ng kinh, ho c các tri u  ộ ặ ệ

ch ng tâm th n kèm theo b nh  ứ ầ ệ đ ng  ộ kinh.

* Thu c ch ng ố ố đ ng kinh th  tâm ộ ể

th n v n ầ ậ đ ng: Carbamazepinộ

* Thu c ch ng ố ố đ ng kinh ộ đa tr : ịNalproicacid; Progabid (Gabren)

1.2.Cách tác d ng c a thu c ch a ụ ủ ố ữ đ ng ộ

kinh

  Các thu c ch a ố ữ đ ng kinh có th  tác ộ ể

đ ng theo m t trong 3 cộ ộ ơ ch  sau:ế

Làm tăng d n truy n  c ch  các h  ti t ẫ ề ứ ế ệ ế

2.Các thu c chính ố  

2.1.D n xu t ẫ ấ  

hydantoin:Diphenylhydantoin(phenyt oin, Dilantin)

        Diphenylhydantoin là m t trong  ộ

nh ng thu c có tác d ng t t ch a m i  ữ ố ụ ố ữ ọ

th   ể đ ng kinh, tr   ộ ừ đ ng kinh th   ộ ể

không có cơn co gi t ậ

     ­    Không có hi u l c v i ệ ự ớ đ ng kinh ộ

cơn nh  ỏ

     ­   Làm  n ổ đ nh màng t  bào th n kinh ị ế ầ

và cơ tim, nên còn có tác d ng ch ng lo n ụ ố ạ

nh p.ị

 Ch  ph m và li u: ế ẩ ề  

Diphenylhydantoin(phenytoin, 

Dilantin) viên 30 – 100 mg,  ng tiêm  ố

50 mg/ ml. Li u 3 – 5 mg/ kg (300mg/  ề ngày) u ng, tiêm tĩnh m ch <  ố ạ

50mg/phút. Không tiêm b p, gây t n  ắ ổ thưương t  ch c. Ngh  2 tu n gi a  ổ ứ ỉ ầ ữ

các đ t  ợ đi u tr   ề ị

 Tương tác thu c: ố

    Cloramphenicol, dicumarol, isoniazid, 

cimetidin có th  làm tể ăng n ng ồ đ  c a ộ ủ

phenyltoin trong huy t tế ương do làm gi m ảchuy n hoá. Trái l i, carbamazepin làm ể ạ

co gi t  ậ đ ng kinh ngay t  nh ng li u ộ ừ ữ ề

chưưa gây an th n và ng  Vì v y tác ầ ủ ậ

d ng ch ng ụ ố đ ng kinh c a phenobarbital ộ ủ

là tác d ng ụ đ c hi uặ ệ

    Tác d ng ph ụ ụ:  

     + An th n, ng  gà ầ ủ

     + Gây r i lo n hành vi   tr  em ố ạ ở ẻ

     Li u ề :  u ng 0,1 – 0,3 g/ ngày (1 – 5  ố mg/kg)

­ H p thu nhanh, hoàn toàn qua  ấ đưư ng  ờ

u ng ố

­ Trong cơ th , Deoxybarbiturat chuy n  ể ể hoá thành phenobarbital, vì v y tác d ng  ậ ụ

+ chuy n hoá   gan và th i tr  qua ể ở ả ừ

th n   d ng không ậ ở ạ đ i, th i gian bán th i ổ ờ ả

20 giờ

+ h p thu ch m qua ấ ậ đư ng tiêu hoá ờ(sau 4 – 8 gi ) kéo dài tác d ng 24 gi  ờ ụ ờ

+ Tác d ng ch ng co gi t (gây ra b i ụ ố ậ ởCardiazol)

+ Tác d ng ch ng bài ni u do làm ụ ố ệ

gi m ADHả

Tác d ng ph ụ ụ

+ Chóng m t, ng  gàặ ủ+ R i lo n t o máu ố ạ ạ+ Đ c v i gan, th n, tim ộ ớ ậ

­ Chuy n hoá   gan, th i tr  ch m qua ể ở ả ừ ậ

th n 4 – 5 ngày sau m i th i tr  h t.ậ ớ ả ừ ế

3. Thu c ch a ố ữ đ ng kinh th  h n h p ộ ể ỗ ợ

Là nh ng thu c có tác d ng ữ ố ụ đi u tr  nhi u ề ị ề

GABA (Loscher – 1985) làm gi m dòng ả

Ca++ qua kênh

*Tác d ng không mong mu n:ụ ố

Có th  g p: chán ể ặ ăn, bu n nôn, r i ồ ố

lo n tiêu hoá ạ

Li u cao: an th n, run, viêm gan c p ề ầ ấ30mg/kg

* Ch  ỉđ nh:ị  đ ng kinh các lo i không có ộ ạ

cơn co gi t ậ

* Ch  ph m:ế ẩ  valproic acid (Deparkin)

Viên 250mg, siro 5ml có 250mg ho t ch t ạ ấ

­ Là thu c có tác d ng an th n, gây  ố ụ ầ

ng ,ch ng co gi t, th ủ ố ậ ư du i c ỗ ơ (xem bài thu c  ố bình th n) ầ

­ Trong d n xu t c a Benzodiazepin,  ẫ ấ ủ nhi u thu c có tác d ng ch a  ề ố ụ ữ đ ng kinh  ộ

nhưưng t t nh t là Clonazepam (Rivotril),   ố ấ

Clorazepam  tác d ng v i m i th   ụ ớ ọ ể đ ng kinh,  ộ

đ c bi t là  ặ ệ đ ng kinh c ộ ơn nh ,  ỏ đ ng kinh c c  ộ ụ

b ộ

­ Nhưư c  ợ đi m: gây quen thu c, gây an  ể ố

th n, gây nh ầ ưư c c ợ ơ.

4. Các thu c ch a ố ữ đ ng kinh khácộ

 Tác d ng: ụ  

­  theo ki u phenyltoin và ểCarbamazepin

­ C m u ng rấ ố ư u trong quá trình u ng ợ ố

thu c.ố

­ Ch  ờ đ i ợ đ  th i h n ủ ờ ạ đ  ể đánh giá hi u ệ

qu  c a ả ủ đi u tr ề ị

­ Ph i ả đ m b o cho b nh nhân u ng ả ả ệ ố đ u ềhàng ngày, không quên

­ C m u ng rấ ố ư u trong quá trình u ng ợ ố

thu c.ố

­ Ch  ờ đ i ợ đ  th i h n ủ ờ ạ đ  ể đánh giá hi u ệ

qu  c a ả ủ đi u tr ề ị

Vài ngày v i ethosuximid,  ớ

benzodiazepin.

Hai ba tu n v i phenobarbital,  ầ ớ phenyltoin.

Vài tu n v i valproic acid ầ ớ

­ Hi u rõ các tác d ng ph , tác d ng  ể ụ ụ ụ không mong mu n c a t ng thu c  ố ủ ừ ố đ   ể theo dõi k p th i ị ờ

­ N u có th , ki m tra n ng  ế ể ể ồ đ   ộ

c a thu c trong máu khi c n ủ ố ầ

H c, h c n a, h c  ọ ọ ữ ọ

mãi !

Thu c ch a  ố ữ

Parkinson

Đ c  ặ đi m ể :  Parkinson là m t b nh do  ộ ệ

h u qu  c a nh ng th ậ ả ủ ữ ương t n thoái  ổ hoá m t s  nhân xám   n n não ki m  ộ ố ở ề ể tra các ho t  ạ đ ng bán t   ộ ự đ ng và t   ộ ự

đ ng. S  th ộ ự ương t n c a nh ng nhân  ổ ủ ữ này s  tr c ti p hay gián ti p  nh  ẽ ự ế ế ả

hư ng  ở đ n h  v n  ế ệ ậ đ ng và gây nh ng  ộ ữ tri u ch ng ngoài bó tháp nh ệ ứ ư:

1.Các thu c cố ưư ờng h  dopaminergicệ

1.1.Levodopa (l­dopa, dihydroxyphenyl 

alamin, DOPA).

Vì dopamin không qua đưư c hàng rào ợ

máu­não nên trong đi u tr  ph i dùng ch t ề ị ả ấ

ti n thân c a nó là L­dopa, có kh  nề ủ ả ăng 

th m ấ đưư c vào th n kinh trung ợ ầ ưương, 

t i ạ đó, L­dopa b  kh   carboxyl ị ử đ  thành ểdopamin

* Tác d ng d ụ ư ợ c lý:

­ Tác d ng ch ng parkinson: ụ ố

­ Trên tuy n n i ti t: Levodopa kích  ế ộ ế thích h  khâu não ti t y u t   c ch   ạ ế ế ố ứ ế bài ti t prolactin  ế

­ Trên h  tim m ch: v i li u  ệ ạ ớ ề đi u tr ,  ề ị levodopa làm tăng nh  nh p tim  ẹ ị

* Dư c  ợ đ ng h c: ộ ọ

Levodopa đư c h p thu ch  y u   ru t ợ ấ ủ ế ở ộ

non b ng quá trình v n chuy n tích c c. ằ ậ ể ự

N ng ồ đ  t i ộ ố đa đ t ạ đư c trong máu sau ợ

0,5 đ n 2 gi  Th i gian bán th i t  1 ế ờ ờ ả ừ đ n ế

3 gi ờ

Do  nh hả ư ng c a dopadecarboxylase có ở ủ

m t   niêm m c ru t và máu, m t lặ ở ạ ộ ộ ư ng ợ

l n levodopa ớ đưư c h p thu s  chuy n ợ ấ ẽ ể

thành dopamin

Đ ng tác b t th ộ ấ ư ng xu t hi n    ờ ấ ệ ở

mi ng – l ệ ư i – m t, các chi, c , gáy.  ỡ ặ ổ ngư i nhi u tu i ít g p h ờ ề ổ ặ ơn

R i lo n tâm th n: tr m c m, lú l n,  ố ạ ầ ầ ả ẫ hoang tư ng  ở

R i lo n tim m ch: th ố ạ ạ ư ng g p t t  ờ ặ ụ huy t áp khi  ế đ ng; sau  ứ đó lo n nh p,  ạ ị suy m ch vành, suy tim ạ

* áp d ng lâm sàng ụ :  thu c và li u  ố ề

dùng

+ Levodopa (Dopar, Larodopa) viên 

100 – 250 ho c 500 mg ặ

Ch  ỉđ nh nghiêm ng t, theo dõi t i  ị ặ ạ

b nh vi n u ng li u t ệ ệ ố ề ăng d n, chia  ầ

nhi u l n trong ngày và u ng sau b a  ề ầ ố ữ

ăn. 

Li u trung bình t i  ề ố ưu t  3,0 –3,5 g ừ

ngo i biên.ạ

­ Khi u ng thu c, nên ố ố ăn ít protein đ  ể đ m ả

b o hi u l c thu c (vì có carrier chung).ả ệ ự ố

+ Ph i h p levodopa và thu c phong to  ố ợ ố ảdopa decarboxylase

 Đ  gi m s  kh  carboxyl c a ể ả ự ử ủlevodopa   ngo i biên, làm tở ạ ăng lưư ng ợlevodopa nh p vào não, ta dùng ph i h p ậ ố ợlevodopa v i thu c phong to  dopa ớ ố ả

decarboxylase ngo i biên: ạ

­ Modopar: viên nang ch a 0,6g ứlevodopa và 0,015g bensarrazid, thu c ố

phong t a dopa decarboxylase (t  l  4/1)ỏ ỷ ệ

­ Sinemet: viên nén 100 và 250mg trong đó có  levodopa và alpha methyl dopahyrazin hay 

+ Bromocriptin.

+ Pergolid (Permax) viên 0,05mg, 0,25 mg và 1  mg.

+ Selegilin (Eldepryl) viên 5 mg.

2. Các thu c hu  phó giao c m trung ố ỷ ả

M t s  tri u ch ng c a parkinson nh ộ ố ệ ứ ủ ư  run, tăng ti t n ế ư c b t là th  hi n s  c ớ ọ ể ệ ự ư ng  ờ

h  phó giao c m. Vì v y , t  lâu, các thu c  ệ ả ậ ừ ố

hu  h  phó giao c m h p thu qua  ỷ ệ ả ấ đư ng  ờ

tiêu hoá và thâm nh p vào  ậ đư c h  TKT ợ ệ Ư 

đã đư c dùng  ợ đi u tr  Nh ề ị ưng t  khi có  ừ

levodopa, các thu c này ch   ố ỉ đư c dùng v i  ợ ớ các th  kh i  ể ở đ u c a parkinson, ho c ph i  ầ ủ ặ ố

h p v i levodopa,  ợ ớ đ c bi t khi ch ng run  ặ ệ ứ

chi m  ế ưu th ế

Như c  ợ đi m: ể  c a nhóm thu c này là  ủ ố tác d ng kháng cholinergic ngo i biên:  ụ ạ giãn đ ng t , khô mi ng, táo bón. Vì  ồ ử ệ

v y không dùng  ậ đư c cho ng ợ ư i có  ờ

tăng nhãn áp, phì đ i tuy n ti n li t.  ạ ế ề ệ

Ch  có các ph n t  thu c m nh amin  ỉ ầ ử ố ạ

b c 3 là  ậ đư c h p thu và th m  ợ ấ ấ đư c  ợ vào TKTƯ.

2.1.Lo i thiên nhiên ạ

­ Hyoscyamin: 0,1 ­ 0,5mg

­ Atropin sulphat: 0,3 m ­ 0,6mg

­ Scopolamin: 0,25 ­ 1,0mg

2.2.Lo i t ng h p ạ ổ ợ

­ Trihexyphenydin (Artan, parkinan)

Tác d ng hu  phó giao c m, ch ng  ụ ỷ ả ố parkinson kém atropin, nhưng ít đ c.  ộ Viên 2mg và 5mg. U ng 6 12mg /  ố

ngày, chia làm nhi u l n, ề ầ

­ Dietazin (Diparcol)

Là d n xu t c a phenothiazin, có  ẫ ấ ủ tác d ng li t h ch, hu  phó giao c m,  ụ ệ ạ ỷ ả

Li u l ề ư ng: u ng m i ngày 0,05g;  ợ ố ỗ tăng d n t i 0,5 ­1,0g ầ ớ

­ Các thu c khác ố

­ Procyclindin (Kemadrin): 5,0 ­  20mg / ngày.

­ Orphenadrin (Disipal): 150 ­  400mg / ngày.

­ Benztropin (Cogentin): 1,0 ­  6,0mg / ngày.

chúc các b n luôn  ạ

