Nội dung chính của tài liệu trình bày qui trình kỹ thuật PEX với albumin va HES trong GBS. Thay huyết tương (Plasma exchange - PEX) là phương pháp loại bỏ các kháng thể tự miễn có trong bệnh lý Guillain-Barre’ ra khỏi cơ thể cùng với huyết tương và được thay thế bằng huyết tương mới.
Trang 1QUI TRÌNH K THU T THAY HUY T TỸ Ậ Ế ƯƠNG TRONG ĐI U TRỀ Ị
H I CH NG GUILLAINBARRE V I D CH THAY TH Ộ Ứ Ớ Ị Ế
ALBUMIN5% K T H P V I DUNG D CH CAO PHÂN T Ế Ợ Ớ Ị Ử
I. Đ I CẠ ƯƠNG:
Thay huy t tế ương (Plasma exchange PEX) là phương pháp lo i b cácạ ỏ kháng th t mi n có trong b nh lý GuillainBarre’ ra kh i c th cùng v iể ự ễ ệ ỏ ơ ể ớ huy t tế ương và được thay th b ng huy t tế ằ ế ương m i. Do đó làm c i thi n tìnhớ ả ệ
tr ng y u c và giúp cho b nh nhân (bn) đạ ế ơ ệ ược h i ph c nhanh c l c.ồ ụ ơ ự
II. CH Đ NH: Ỉ ị
HC GuillainBarré trong giai đo n ti n tri n c a b nh. PEX càng s m càngạ ế ể ủ ệ ớ
t t. Th i gian gi a các l n PEX (cách ngày), s l n PEX (trung bình 4 6 l n)ố ờ ữ ầ ố ầ ầ tùy theo đáp ng c a bn.ứ ủ
Bn có ti n s s c ph n v v i huy t tề ử ố ả ệ ớ ế ương
III. CH NG CH Đ NH: Ố Ỉ Ị
Th n tr ng trong m t s trậ ọ ộ ố ường h p sau:ợ
Bn đang h huy t áp: ph i nâng huy t áp v giá tr bình thạ ế ả ế ề ị ườ ng
c a bn trủ ước khi ti n hành th thu tế ủ ậ
Bn đang có r i lo n đông máu: c n chú ý trong quá trình đ tố ạ ầ ặ catheter tĩnh m ch (TM) đ PEX.ạ ể
IV. CHU N B :Ẩ Ị
1. Nhân viên y t : ế 1 bác sĩ và 2 đi u dề ưỡng đã được đào t o v th c hànhạ ề ự PEX
Bác sĩ: đ i mũ, đeo kh u trang, r a tay, m c áo và đi găng vô khu nộ ẩ ử ặ ẩ
Điêu dưỡng: đ i mũ, đeo kh u trang, ph giúp bác sĩ làm th thu tộ ẩ ụ ủ ậ
2 Phương ti n:ệ
May loc mau có ch c năng thay huy t t́ ̣ ́ ứ ế ương c a các hãng nh : B/Braun, ủ ư Gambro, Asahi kasei
Dich thay thê: albumin 5% và 500 ml dung d ch cao phân t (ví d nḥ ́ ị ử ụ ư hydroxyetyl starch, tetraspan…) được tinh theo công th c ́ ứ
Trang 2Hoăc ̣ ươc tinh 40ml/Kg/lân. Ca đ t khoang 200 250ml/kg.́ ́ ̀ ̉ ợ ̉
D ch đ kh i đ ng, chu n b máy: NaCl 0,5% 4000mlị ể ở ộ ẩ ị
B túi, dây, qu tách huy t tộ ả ế ương
Bàn làm th thu tủ ậ
Áo m , săng có l vô khu nổ ỗ ẩ
Găng tay vô khu n: 4 đôiẩ
B m tiêm 10 ml: 6 chi cơ ế
Betadin 10%: 50 ml
Máy monitor theo dõi ch c năng s ng: nh p tim, SpO2, nh p th , huy t áp.ứ ố ị ị ở ế
Cac thiêt bi và thu c câp c u: bong ambu, may th , ông nôi khi quan,́ ́ ̣ ố ́ ứ ́ ́ ở ́ ̣ ́ ̉ adrenalin1mg, dimedron, methylpresnisolon 40mg
Thu c: ố
Ch ng đông heparin: 50.000 đ n v ố ơ ị
Canxiclorua 2gram (tiêm TM 1gram sau vào PEX 30 phut va ngaý ̀
trước khi kêt thuc PEX 30 phut).́ ́ ́
Methylpresnisolon 80 mg tiêm TM trước khi ti n hành PEX 30ế phút v i m c đích d phòng ph n ng d ng.ớ ụ ự ả ứ ị ứ
3. B nh nhânệ
Gi i thích cho bn, ngả ười gia đình bn bi t l i ích và tác d ng ph c aế ợ ụ ụ ủ PEX
Bn n m ng a, đ u cao 30ằ ử ầ 0 (n u không có h huy t áp)ế ạ ế
Chân bên đ t catheter TM: du i th ng & xoay ra ngoài.ặ ỗ ẳ
N u đ t TM c nh trong: đ u b ng, m t quay sang bên đ i di n.ế ặ ả ầ ằ ặ ố ệ
4 H s b nh án: ồ ơ ệ
Gia đình ho c bn ký cam k t làm th thu t.ặ ế ủ ậ
Ghi phi u ch đ nh PEX: máy tách huy t tế ỉ ị ế ương, t c đ máu, t c đ d chố ộ ố ộ ị thay th , li u ch ng đông heparin.ế ề ố
Ghi h s b nh án: s lồ ơ ệ ố ượng d ch thay th , th i gian ti n hành, k t thúcị ế ờ ế ế PEX, ch c năng s ng (m ch, HA, nh p th ) trong quá trình PEX.ứ ố ạ ị ở
V. CÁC BƯỚC TI N HÀNH:Ế
Bước 1: đ t catheter TM (xin xem bài đ t catheter TM đ l c máu)ặ ặ ể ọ
Bước 2: thi t l p vòng tu n hoàn ngoài c th ế ậ ầ ơ ể
Bât nguôn điên, chon pḥ ̀ ̣ ̣ ương th c điêu tri “Plasma Exchange”, sau đoứ ̀ ̣ ́ lăp mang loc tach huyêt t́ ̀ ̣ ́ ́ ương va dây dân mau theo chi dân.̀ ̃ ́ ̉ ̃
Trang 3 Đuôi khi co trong mang loc va dây dân, th̉ ́ ́ ̀ ̣ ̀ ̃ ương dung dung dich̀ ̀ ̣ natriclorua 0,9% co pha heparin 5000UI / 1000ml.́
Kiêm tra toan bô hê thông an toan cua vong tuân hoan ngoai c thê (cac̉ ̀ ̣ ̣ ́ ̀ ̉ ̀ ̀ ̀ ̀ ơ ̉ ́ khoa, đâu tiêp nôi cua may).́ ̀ ́ ́ ̉ ́
Bước 3: nôi đ́ ương mau ra (ông thông mau đo) v i tuân hoan ngoai c thê,̀ ́ ́ ̀ ̉ ớ ̀ ̀ ̀ ơ ̉
m b m mau tôc đô khoang 60 70 ml/ phut, b m liêu đâu heparin 20ở ơ ́ ́ ̣ ̉ ́ ơ ̀ ̀
đv /kg rôi duy tri heparin 10 đvi/kg/gi , ị ̀ ̀ ̣ ơ khi mau đên 1/3 qua loc thi ng ng̀ ́ ́ ̉ ̣ ̀ ư ̀
b m mau va nôi tuân hoan ngoai c thê v i đơ ́ ̀ ́ ̀ ̀ ̀ ơ ̉ ơ ướ ng tinh mach (ông thông̀ ̃ ̣ ́ mau xanh) va tăng dân tôc đô mau lên đên ̀ ̀ ̀ ́ ̣ ́ ́ khoang 100 120 ml/phut.́̉
Bươc 4:́ đăt cac thông sô cho may hoat đông.̣ ́ ́ ́ ̣ ̣
L u lư ượng mau khoang 100́ ̉ 120 ml / phut (phu thuôc huyêt ap) ́ ̣ ̣ ́ ́
Liêu heparin liêu đâu 20 đv /kg, liêu duy tri 10 đv /kg/gi ̀ ̀ ̀ ị ̀ ̀ ị ờ
(th n tr ng và đi u ch nh li u khi bn có r i lo n đông máu)ậ ọ ề ỉ ề ố ạ
L u lư ượng huyêt t́ ương cân tach bo 20ml / phut.̀ ́ ̉ ́
Lam âm huyêt t̀ ́ ́ ương hoăc dich thay thê nhiêt đô 37̣ ̣ ́ở ̣ ̣ oC
Bước 5: sau khi PEX xong phai r a sach hai nong ̉ ử ̣ ̀ catheter TM băng NaCl̀ 0,9% sau đo b m vao môi bên 12.500 đ n v heparin nhăm muc đich khônǵ ơ ̀ ̃ ơ ị ̀ ̣ ́
bi tăc ̣ ́ catheter TM đê l u qua lân loc sau. Cân sat khuân ky ̉ ư ̀ ̣ ̀ ́ ̉ ̃catheter băng̀ dung dich betadin, sau đo băng kin lai.̣ ́ ́ ̣
VI. THEO DOI ̃:
*Lâm sang̀ :
Ý th c, mach, nhiêt đô, huyêt ap, nhip th , SpOứ ̣ ̣ ̣ ́ ́ ̣ ở 2
Cac thông sô may th ( n u b nh nhân đang th máy)́ ́ ́ ở ế ệ ở
Cac phan ng di ng: mân ng a, mê đay, kho th , sôc phan vê.́ ̉ ứ ̣ ứ ̉ ứ ̀ ́ ở ́ ̉ ̣
Cac biên ch ng chay mau: chay mau d́ ́ ứ ̉ ́ ̉ ́ ươi da, niêm mac, đ́ ̣ ương tiêù hoa, hô hâp, nao, chân ông thông TM. Kiêm tra liêu heparin.́ ́ ̃ ́ ̉ ̀
*Theo doi cac thông sô trên may loc huyêt t̃ ́ ́ ́ ̣ ́ ương
Áp l c đự ương đông mach (ap l c vao may).̀ ̣ ̣ ́ ự ̀ ́
Áp l c đự ương tinh mach (ap l c tr vê bênh nhân).̀ ̃ ̣ ́ ự ở ̀ ̣
Áp l c trự ươc mang.́ ̀
Áp l c xuyên mang.ự ̀
VII. X TRÍ CAC BIÊN CÔ KHI PEXỬ ́ ́ ́ : (co thê phai d ng cuôc loc).́ ̉ ̉ ừ ̣ ̣
D ng: Dimedron 10 mg tiêm b pị ứ ắ
Sôc phan vê: b t bu c ph i d ng quá trình PEX. Tiêm Adrenalin 1/3́ ̉ ̣ ắ ộ ả ừ
ng tiêm TM, tiêm nh c l i n u c n cho đ n khi HATT > 90 mmHg (xem
x trí s c ph n v )ử ố ả ệ
Đông mang va bâu bây khi, v màng: d ng cu c l c̀ ̀ ̀ ̃ ́ ỡ ừ ộ ọ
Tăc hay tuôt catheter TM: đ t l i catheter TḾ ̣ ặ ạ
Trang 4 Khi lot vao tuân hoan ngoai c thê: gi m tôc đ máu, dung b m tiêḿ ̣ ̀ ̀ ̀ ̀ ơ ̉ ả ộ ơ hút khí ch b u b y khí.ỗ ầ ầ
Ch y máu: hi m x y ra vì th i gian PEX ng n (kho ng 2 gi ), chả ế ả ờ ắ ả ờ ỉ phát hi n đệ ược trên xét nghi m. Th i gian h t tác d ng c a heperin trongệ ờ ế ụ ủ
6 gi , nên không có bi u hi n ch y máu trên lâm sàng. ờ ể ệ ả
* Ghi chú:
N u bn không có ti n s s c ph n v , sau m i l n PEX nên truy nế ề ử ố ả ệ ỗ ầ ề
500 ml huy t tế ương tươi đông l nh đ b xung y u t đông máu.ạ ể ổ ế ố