Trong đề tài này được thực hiện nhằm nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tỷ lệ các loại u, tỷ lệ tái phát và đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả cho u mũi và xoang cạnh mũi ở trẻ em. Nghiên cứu được thực hiện từ từ năm 2000 đến năm 2005 trên 11 bệnh nhân lâm sàng giống như tình trạng viêm mũi xoang mạn tính nhưng thường 1 bên, bệnh nhân đến trễ và có biến chứng mắt.
Trang 1Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 11 * Phụ bản Số 1* 2007 Nghiên cứu Y học
Chuyên Đề Tai Mũi Họng - Mắt
140
MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ U MŨI VÀ XOANG CẠNH MŨI Ở TRẺ EM
(NHÂN 11 TRƯỜNG HỢP U MŨI VÀ XOANG CẠNH MŨI Ở TRẺ EM
GẶP Ở BV TMH TPHCM 2000 – 2005)
Khưu Minh Thái*, Phan Thị Thảo*
TÓM TẮT
Mục tiêu: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, tỷ lệ các loại u, tỷ lệ tái phát và đưa ra phương pháp điều trị
hiệu quả cho u mũi và xoang cạnh mũi ở trẻ em
Phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu hồi cứu ( từ năm 2000 đến năm 2005)
Kết quả nghiên cứu:11 bệnh nhân: lâm sàng giống như tình trạng viêm mũi xoang mạn tính nhưng
thường 1 bên, bệnh nhân đến trể và có biến chứng mắt (36, 6 %) Phần lớn u là u lành tính ( 63,6 %) Hầu hết u lành tính được phẫu thuật qua nội soi muĩ xoang ( 6/7 # 85,7%) Tỷ lệ tái phát chưa đánh giá được
Kết luận: u mũi và xoang cạnh mũi trẻ em thường lành tính, phương pháp phẫu thuật nội soi mũi xoang
để lấy u lành tính rất khả thi
SUMMARY
ANALYSE: 11 NEOPLASMS OF THE NOSE AND PARANASAL SINUSES IN CHILDREN
AT THE EAR – NOSE – THROAT HOSPITAL - HCM CITY ( 2000 – 2005)
Khuu Minh Thai, Phan Thi Thao * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 11 – Supplement of No 1 - 2007: 139 – 141
Objective: To estimate the characteristics of neoplasm of nose and paranasal sinus in children: clinical
findings, pathology and effective treatments
Methods: Retrospective study ( 2000 – 2005)
Results: 11 cases: Clinical findings are the chronic sinusitis, especially one side The diagnosis was
delayed and complications (exophthalmos, :36,6 %) Most of tumor are benign ( 63,6 %) Treament of this benign tumors are the endoscopic surgery ( 85,7 %) The recurrent is unpreditable
Conclusion: neoplasms of the nose and paranasal sinuses in children are benign The endocopic
surgery is feasible to remove this benign tumor
ĐẶT VẤN ĐỀ
Theo y văn, u vùng mũi và xoang cạnh mũi (
ở người lớn và trẻ em) rất hiếm gặp, chiếm
khoảng dưới 3% u của đường hô hấp trên U mũi
và xoang cạnh mũi ở trẻ em đôi khi gây lúng túng
cho bác sỹ trong chẩn đoán và điều trị Do cấu t
rúc xoang nhỏ và chưa phát triển hoàn chỉnh, và
đồng thời tình trạng nhiễm khuẩn hơ hấp lm lu mờ
bệnh cảnh lâm sàng, nên bệnh nhân nhi đến bệnh
viện vì biến chứng của u ( lồi mắt, biến dạng
khuơn mặt ) Theo y văn, chưa có thống kê đầy
đủ, chỉ có những nghiên cứu thống kê mô tả và
chưa có một tỷ lệ chính xác cho các loại u này
Một số y văn, u mũi và xoang cạnh mũi ở trẻ em
thường là u lành tính có nguồn gốc từ sang thương sợi xương và từ răng, u ác tính hay gặp là sarcom
cơ vân ( rhabdomyosarcomas) Riêng ở Việt Nam, cĩ rất ít nghin cứu về u mũi v xoang cạnh mũi ở trẻ em Mục đích của nghiên cứu là nhằm đánh giá một số đặc điểm:
Lâm sàng
Giải phẫu bệnh
Phương pháp điều trị khả thi cho u mũi xoang cạnh mũi ở trẻ em
* Khoa Nhi Tổng Hợp Bv Tai Mũi Họng - Tp Hồ Chí Minh
Trang 2Nghiên cứu Y học Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 11 * Phụ bản Số 1* 2007
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU
Thiết kế nghiên cứu
Mô tả hàng loạt ca
Đối tượng nghiên cứu
Tất cả bệnh nhân u mũi và xoang cạnh mũi ở
trẻ em dưới 15 tuổi được khám, chẩn đoán và điều
trị tại BV Tai Mũi Họng TPHCM trong khoảng
thời gian 6 năm từ năm 2000 đến 2005(không bao
gồm u xơ vòm mũi họng)
Tiến hàng nghiên cứu
Hồi cứu bếnh án u mũi xoang từ năm 2000
đến 2005
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Tuổi
Nhỏ nhất Lớn nhất Trung bình
Giới
6 nam, 5 nữ.Thời gian khởi phát:
Thời gian khởi phát Số lượng Tỷ lệ phần trăm
Biểu hiện lâm sàng
Triệu chứng Số lượng Phần
trăm
Nghẹt mũi, chảy mũi 5 45.5 %
Nghẹt mũi, chảy mũi, chảy máu mũi 2 18.2 %
11 100 %
Hình ảnh học
-Tất cả bệnh nhân đều được chụp X quang
Blondeau – Hizt và nội soi mũi xoang
- CT scan: 8 / 11 trường hợp ( 72, 7 %)
- MRI: nhằm đánh giá mức độ xâm lấn u vào
cấu trúc lân cận
Biến chứng
Biến chứng Số lượng %
Rễ mũi và góc trong mắt dãn rộng 1 9.1
Biến chứng Số lượng %
Giải phẫu bệnh
Phân loại lượng Số Tỷ lệ %
Lành Tính (63, 6%)
1, U sợi sinh xương (ossifying fibroma) 2 18,2 %
2, U chu bào mạch máu (hemagio- pericytoma) 3
27, 3
%
3, U sụn niêm
Ác Tính (36,4%)
5, U nguyên bào thần kinh khứu 2 18,2 %
7,Sarcom cơ vân
Xử lý
BÀN LUẬN Tuổi
Từ 4 đến 14 tuổi, đây cũng là giai đoạn phát triển cấu trúc mũi xoang của trẻ em nên đôi khi khó khăn cho việc chẩn đoán và điều trị
Giới
Gần bằng nhau, nhưng không có giá trị nhiều trong nghiên cứu
Thời gian khởi phát, biểu hiện lâm sàng và biến chứng
Lâm sàng
Đa số biểu hiện của một bệnh lý viêm mũi xoang mạn tính như chảy mũi, nghẹt mũi nhưng trong giai đoạn này (từ 4 tuổi 14 tuổi) trẻ
em thường có tình trạng nhiễm khuẩn hô hấp nên việc chẩn đoán thường trể nên giải thích lý do thời gian khởi phát thường kéo hơn 6 tháng Bệnh nhân đến sớm đa số là có triệu chứng chảy máu
Phương pháp Số lượng Tỷ lệ %
Phẫu thuật nội soi 6 54.5 % Phẫu thuật đường cạnh mũi 1 9.1 %
Trang 3Y Học TP Hồ Chí Minh * Tập 11 * Phụ bản Số 1* 2007 Nghiên cứu Y học
Chuyên Đề Tai Mũi Họng - Mắt
142
mũi( từ 1 tháng đến 3 tháng) Bệnh nhân đến trể
nên thường có biến chứng do u xâm lấn vào cấu
trúc xung quanh, đặc biệt là hốc mắt( gặp 4 / 11
trường hợp – 36,4 % ): lồi mắt, dãn rộng khoảng
cách góc trong mắt và rể mủi, chảy nước mắt
sống; đôi khi gây suy kiệt Điều cần lưu ý ở đây
là thường triệu chứng biểu hiện chỉ ở 1 bên, nên
khi bệnh nhi có triệu chứng chảy mũi, nghẹt mũi
xảy ra một bên kéo dài chúng ta phải thăm khám
cẩn thận
Hình ảnh học
- X-quang Blonde – hizt: (100 %) hình ảnh
mờ đồng nhất 1 bên Có giá trị đối với tuyến ban
đầu tiếp nhận bệnh nhân
- Nội soi mũi xoang: hầu hết đều có( 100 %):
rất có giá trị vì
Đánh giá được hình dạng đại thể u: kích
thước, bề mặt, mật độ, chân bám
Sinh thiết u
- Những kỹ thuật cao như CT- scan, MRI cần
thiết, đặc biệt CT- scan ngoài việc cho chúng ta
đánh giá u( kích thước, bờ, mật độ bên trong u, )
nó còn giúp ta có cái nhìn về mối tương quan giữa
u và các cấu trúc xương bên cạnh nhằm cho
hướng điều trị thích hợp
Giải phẫu bệnh
- Sinh thiết qua nội soi: 100 %, sinh thiết
trước phẫu thuật và sau phẫu thuật
- Kết quả: đa số u mũi xoang mũi và xoang
cạnh mũi trẻ em là lành tính đều này phù hợp với
y văn thế giới
Điều trị
Phải dựa vào giải phẫu bệnh và kết hợp CT-
scan
- U lành tính: tiêu chuẩn vàng là phẫu thuật
để lấy u Với những tiến bộ của dụng cụ máy móc
bộ phẫu thuật nội soi mũi xoang, việc phẫu thuật
lấy u qua nội soi khả thi Với phẫu thuật nội soi mũi xoang chúng ta có thể lấy trọn và gần trọn u nhưng ít sang chấn và làm thay đổi cấu trúc hơn đường cạnh mũi Đối với u lành tính xâm lấn rộng vào cơ quan lân cận phải có sự phối hợp nhiều chuyên khoa
-U ác tính: kết hợp nhiều phương pháp: phẫu, xạ và hóa trị
Tái phát
Chưa thể tiên lượng trước được Nguyên nhân chưa rõ, đa số là chưa lấy hết u
KẾT LUẬN
1- U mũi và xoang cạnh mũi trẻ em hiếm gặp Hầu hết là u lành tính, nhưng việc điều trị còn gặp nhiều khó khăn do di chứng sau phẫu thuật, đôi khi nguy hiểm đến tính mạng bệnh nhi nếu không có sự chuẩn bị chu đáo trước phẫu thuật
2- Việc chẩn đoán bệnh tương đối dễ nhưng bệnh nhân thường đến bệnh viện trể và thường có biến chứng, đa số ở mắt
3-Giải phẫu bệnh là chẩn đoán xác định để quyết định điều trị
4- Đa số u là lành tính và được điều trị bằng phẫu thuật, lấy khối u qua đường nội soi mũi xoang là phương pháp có thể thực hiện được 5-Cần tiếp tục nghiên cứu với số lượng bệnh nhân nhiều hơn để có phương pháp điều trị tốt nhất, và đánh giá tỷ lệ tái phát
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
children In: Cummings C.W Otolaryngology head and neck surgery, 3 rd edition, Mosby Inc
malignant In: Cotton R.T., Myer III CM., Otolaryngology head and neck surgery, Lippincott- Raven, New York
nasopharynx In: Sternberg SS., Diagnostic surgical
York