Phát huy tính tích cực trong dạy học lịch sử 5

Cùng với các mơn học khác, mơn tự nhiên xã hội là mơn học quan trọng trong chương trình tiểu học, việc phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong việc học tập mơn tự nhiên, xã hộ

I ĐẶT VẤN ĐỀ:

Mơn tự nhiên xã hội cung cấp cho học sinh những hiểu biết cơ bản và ban đầu

về các sự vật, sự kiện, hiện tượng và mối quan hệ giữa chúng trong tự nhiên, con người và xã hội, về cách vận dụng kiến thức đĩ trong đời sống và sản xuất

Cùng với các mơn học khác, mơn tự nhiên xã hội là mơn học quan trọng trong chương trình tiểu học, việc phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong việc học tập mơn tự nhiên, xã hội nĩi chung và phân mơn lịch sử ở lớp 5 nĩi riêng là một phần trong việc đổi nới phương pháp dạy học của bộ mơn này Gĩp phần giáo dục tồn diện cho học sinh tiểu học

Chương trình lịch sử lớp 5 giúp học sinh lĩnh hội được một số tri thức ban đầu

và thiết thực về xã hội Đĩ là các sự kiện và nhân vật tiêu biểu trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Từ đĩ hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng quan sát, mơ tả, phân tích, so sánh, đánh giá mối quan hệ giữa các sự kiện trong xã hội, đồng thời vận dụng các tri thức đã học vào thực tiễn cuộc sống Qua đĩ khơi dậy

và bồi dưỡng tình yêu đất nước, hình thành thái độ đúng đắn đối với bản thân, gia đình, cộng đồng, kích thích tính ham hiểu biết khoa học của học sinh Để từ đĩ các cĩ lịng tự hào dân tộc phát huy mọi khả năng để xây dựng một tương lai xứng đáng với lịch sử của dân tộc

Chính vì lẽ đĩ, việc đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, cũng như mọi mơn học khác, học sinh tự mình khám phá ra kiến thức (dưới sự hướng dẫn của giáo viên), tức là học sinh phải được tiếp xúc với các tư liệu lịch sử: tranh ảnh, bản đồ lịch sử, các di vật, cậu chuyện lịch sử được ghi lại thành lời văn dưới dự định hướng và kết luận của giáo viên để học sinh tự hình thành các biểu tượng lịch sử là hết sức quan trọng

Hơn nữa việc hình thành và khắc sâu các sự kiện, nhân vật lịch sử cho đối tượng

là học sinh là người dân tộc thiểu số là gặp khơng ít khĩ khăn

Vì vậy đổi mới phương pháp và hình thức tổ chức dạy học là việc cần thiết để đem lại hiệu quả chất lượng việc dạy và học mơn lịch sử, cho học sinh lớp 5b trường TH&THCS xã Phước Lộc là điều cần phải thực hiện

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 THỰC TRẠNG:

1.1 Tìm hiểu thực trạng của học sinh lớp 5B trong việc học mơn Lịch sử:

*Kết quả khảo sát đầu năm học:

TSHS

khảo

sát

Qua 4 tuần học đầu tơi nhận thấy học sinh tham gia học tập mơn lịch sử với những ưu khưyết điểm như sau:

* Ưu điểm: HS chuẩn bị bài ở nhà tương đối kỹ, việc nắm kiến thức ở mức độ đơn giản

* Hạn chế: Học sinh chưa thực sự chủ động tính tích cực trong giờ học lịch sử (chủ yếu là nghe, ghi, đọc sách giáo khoa) Đồng thời do yêu cầu phát triển khoa học kỹ thuật ngày càng nhanh, diễn ra từng ngày, từng giờ địi hỏi con người phải chủ động, tích cực, sáng tạo để nắm bắt các kiến thức lịch sử một cách sâu sắc

* Nguyên nhân: - Do trí nhớ của các em cĩ hạn hơn nữa điều kiện kinh tế địa phương cịn chậm phát triển, cơng nghệ thơng tin kém phát triển, việc các em sưu tầm tư liệu lịch sử gặp khơng ít khĩ khăn, đồng thời một số phụ huynh cịn cĩ tư tưởng giao khốn cho nhà trường về việc học tập của con em mình

+Học sinh tham gia quá trình học, chiếm lĩnh kiến thức một cách thụ động, thiếu tự tin chưa chủ động khám phá, tìm tòi kiến thức, hầu hết các em chỉ đọc thuộc, chưa hiểu cặn kẽ, tường minh kiến thức trong bài học

1.2 Tìm hiểu thực trạng việc lựa chọn phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mơn lịch sử ở lớp 5B trường tiểu học và Trung học cơ sở Phước Lộc:

Ngay từ đầu năm tơi đã tiến hành tìm hiểu nghiên cứu bài soạn của 2 GV trong khối 5 đồng thời qua tiết dự giờ tơi nhận thấy như sau :

* Ưu điểm: Thiết kế bài dạy cơ bản đảm bảo quy trình lên lớp của tiết lịch sử

- Vận dụng phương pháp dạy học theo đặc trưng mơn lịch sử: hỏi đáp, quan sát,…

- Xác định đảm bảo cơ bản mục tiêu của bài dạy

- Giáo viên đã trú trọng tới việc sử dụng đồ dùng dạy học, phiếu giao việc

* Hạn chế:

- Vận dụng phương pháp xử lí tình huống chưa linh hoạt, cứng nhắc

- Thiết kế bài dạy chưa phân định được các hoạt động rõ ràng của giáo viện-học sinh trong từng bài học

- Tổ chức các hoạt động của học sinh chưa thực sự phù hợp, chưa sát với từng đối

Từ những hạn chế trên mà tiết lịch sử đạt hiệu quả thấp Học sinh tiếp thu bài cịn theo dạng học thuộc lịng mà khơng nhớ lâu các nhân vật, sự kiện lịch sử

Từ những ưu điểm và hạn chế trong việc giảng dạy nêu ở trên tơi mạnh dạn đưa ra giải pháp nhằm phát huy tính tích cực chủ động trong việc học mơn lịch sử lớp 5 Thực tế cho thấy học sinh học mơn lịch sử thường tiếp thu một cách thụ động do đa

số giáo viên chỉ dùng một phương pháp đã cũ là thuyết trình cốt sao cho học sinh chỉ cần nhớ tên nhân vật và sự kiện lịch sử là đủ Chính vì vậy học sinh khơng hứng thú trong các giờ lịch sử và đặc biệt khơng hình dung được sinh động về các sự kiện lịch

sử đã diễn ra cách các em rất xa Từ đĩ dễ tạo cho các em cĩ thĩi quen ỷ lại, thụ động, dễ quên và trì trệ trong tư duy

2 NỘI DUNG:

Một số nội dung được đề cập trong đề tài như sau:

- Thiết kế bài soạn theo hướng tích cực

- Hướng dẫn học sinh cách học bộ mơn lịch sử theo từng loại bài

- Thầy và trị chuẩn bị sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu lịch sử

- GV lựa chọn, vận dụng linh hoạt các phương pháp, hình thức tổ chức phù hợp với

đối tượng học sinh nhằm khơi dậy tính tích cực, chủ động của học sinh trong quá

trình khám phá và lĩnh hội kiến thức lịch sử

- Giao bài cho từng đối tượng học sinh

3 BIỆN PHÁP THỰC HIỆN:

3.1 Thiết kế bài soạn theo hướng tích cực:

- Tôi tiến hành nghiên cứu toàn bộ chương trình của môn họpc lịch sử lớp 5 cũng như

mục tiêu chung của môn học để từ đó đề ra các mục tiêu cụ thể cho từng bài học , đặt

ra những câu hỏi:

*Thông qua tiết học, học sinh nắm được:

- Về kiến thức: + Biết được gì ?

+ Hiểu được gì?

- Về kỹ năng: + Nắm kiến thức ở mức độ nào?

+ Vận dụng vào trong cuộc sống ra sao?

- Về thái độ: Qua bài học, học sinh cần phải có hành động gì thể hiện tình cảm gì với

nhân vật sự kiện đã học?

- Sau khi xác định rõ mục tiêu tiết học tôi tiến hành dự kiến các hoạt động dạy học

thích hợp Lựa chọn các hoạt động dạy học phù hợp với từng tiết học cụ thể đồng thời

lập quy trình, hình thức tổ chức hoạt động cho học sinh, xác định rõ hoạt động của

thầy và hoạt động của trò, đối với từng hoạt động dự kiến cụ thể các hình thức tổ

chức dạy học với học sinh của lớp dạy học cá nhân, nhóm hay cả lớp

- Thiết kế bài soạn : Chỉ ra từng hoạt động của thầy, của trò, trong đó hoạt động của

thầy mang tính định hướng

Ví dụ khi soạn bài: Chiến thắng Biên giới thu đông 1950

* Hoạt động 1: Nguyên nhân dẫn tới chiến

dịch Biên giới Thu – Đông 1950:

- GV phát phiếu học tập cho HS

- GV yêu cầu HS trình bày kết quả thảo luận

- HS nhận phiếu bài tập và thảo luận trong căp để trả lời các câu hỏi trong phiếu

- HS trình bày trước lớp

PHIẾU HỌC TẬP

Bài 17: Chiến thắng Biên giới thu - đông 1950

Sau những thất bại từ năm 1948 đến giữa năm 1950 thực dân Pháp có âm mưu gì mới?

………

………

………

………

……

- GV nhận xét kết luận.

- HS nhận xét

- HS theo dõi

Để phát huy tính tích cực của học sinh trong phân môn lịch sử lớp 5 thì việc lựa chọn phương pháp dạy học và hướng dẫn học sinh cách học là rất quan trọng Giáo viên phải lựa chọn phương pháp sao cho phù hợp với từng bài, với từng đối tượng học sinh sao cho học sinh phải tự khám phá ra kiến thức (dưới dự hướng dẫn của giáo viên)vì hoạt động của trò là quá trình tự giác, tích cực, tự vận động, nhận thức

và phát triển nhưng phải được điều khiển

3.2 Hướng dẫn học sinh cách học bộ môn lịch sử theo từng loại bài:

Với loại bài dạy về nhân vật lịch sử: Giáo viên yêu cầu học sinh sưu tầm tranh ảnh hoặc tư liệu về cuộc sống và sự nghiệp của nhân vật lịch sử đó Kết hợp với đọc sách giáo khoa trước ở nhà để nắm được nội dung của bài mới về cuộc ssóng và

sự nghiệp của nhân vật lịch sử trước khi đến lớp

Trước khi nhắc đến nhân vật lịch sử nào đó, giáo viên cần cung cấp để học sinh biết được những nét sơ lược về bối cảnh lịch sử (không gian, thời gian)mà nhân vật hoạt động

Học sinh tự trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình về nhân vật lịch sử đó Những bài học lịch sử trong đó các nhân vật có những lời đối thoại đắt giá thể hiện phẩm chất cao quí của nhân vật, học sinh có thể tự đóng vai để diễn lại

Với loại bài dạy về sự kiện lịch sử: Việc sưu tầm tranh ảnh tư liệu là rất quan trọng để các em dễ hình dung, dễ nhớ, nhớ lâu các sự kiện đó Chính vì vậy học sinh phải sưu tầm tranh ảnh từ ở nhà, đọc trước sách giáo khoa kết hợp với những tư liệu sưu tầm được hoặc do giáo viên cung cấp để nắm vững được nội dung bài

Học sinh được trình bày cơ sở hiểu biết đã có của mình

3.3 Thầy và trò chuẩn bị sưu tầm tư liệu, tranh ảnh, bản đồ, tài liệu lịch sử:

Như trên đã trình bày, một trong những phương pháp dạy học không thể thiếu được khi dạ phân môn lịch sử là phương pháp trực quan Những phương tiện trực quan được sử dụng nhiều để dạy môn lịch sử là:

Tranh ảnh

Bản đồ lịch sử

Các phương tiện nghe, nhìn

Di tích lịch sử

Nhà bảo tàng lịch sử và một số nhà bảo tàng khác

Giáo viên cần đối chiếu với những phương tiện mà nhà trường đã trang bị để giáo viên bà học sinh chủ động trong bài dạy, cùng phối kết hợp với phụ huynh học sinh trong việc sưu tầm, đóng góp cho nhà trường Chủ động đề nghị với Ban giám hiệu cho học sinh khối lớp 5 được đi tham quan di tích lịch sử hoặc bảo tàng lịch sử ở địa phương hoặc yêu cầu phụ huynh học sinh tạo điều kiện tự đưa con em mình đi tham quan những nơi đó

3.4 GV lựa chọn, vận dụng linh hoạt các phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động học phù hợp với đối tượng học sinh nhằm khơi dâïy tính tích cực chủ động của học sinh trong quá trình lĩnh hội kiến thức môn Luyện từ và Câu.

Ta thấy trong bất kì hoạt động nào cũng phải cần đến phương pháp, nĩ cĩ vai trị quan trọng, quyết định tới thành cơng hay thất bại của một hoạt đơng hay một tiết dạy Bởi thế ngay từ đầu năm học tơi đã tiến hành nghiên cứu và áp dụng phương pháp, hình thức tổ chức phù hợp

-Xác định được tầm quan trọng của phương pháp để đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ của ngành giáo dục đề ra trong giai đoạn hiện nay, ngay từ đầu năm học tôi tiến hành nghiên cứu các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học theo hướng tích cực, phù hợp với đặc trưng môn lịch sử Lựa chọn và vận dụng phương pháp hướng tới việc hoạt động hoá, tích cực hoá hoạt động nhận thức của người học nghĩa là tập trung vào việc phát huy tính tích cực của học sinh trong quá trình tham gia hoạt động học Bản thân tôi xác định rõ : Dạy và học thông qua các hoạt động học tập của học sinh, chú trọng rèn luyện phương pháp tự học, tăng cường hình thức cá thể phối hợp với hình thức hợp tác, đồng thời kết hợp đánh giá của thầy và tự đánh giá của trò

-Ngoài việc lựa chọn linh hoạt các phương pháp dạy học, giáo viên cần chú ý lựa chọn các hình thức tổ chức hoạt động của học sinh phù hợp với từng nội dung trong bài học Đặc biệt việc thiết kế phiếu giao việc là yếu tố cực kỳ quan trọng quá trình dạy phân môn lịch sử Thiết kế phiếu giao việc cần chú ý tới nội dung của từng hoạt động Phiếu giao việc thường được thiết kế dưới dạng hình thức trắc nghiệm hoặc tự luận – vận dụng

Ví dụ: Dạy bài: Chiến thắng Biên giới thu – đông 1950

*Hoạt động 1:Làm việc cá nhân Tổ chức cho HS thực hiện trên phiếu học tập sau:

PHIẾU HỌC TẬP Bài 17: Chiến thắng Biên giới thu - đơng 1950

Hãy khoanh trịn chữ cái trước ý trả lời đúng nhất trong các ý sau Mục đích mở chiến dịch Biên giới của ta là:

A Tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch

B Khai thơng biên giới Việt Trung

C Củng cố và mở rộng Căn cứ địa Việt Bắc

D Tất cả các ý trên

-Việc tổ chức dạy học theo nhóm chính là hình thức giảng dạy đặt học sinh vào môi trường học tập tích cực Trong nhóm học sinh được khuyến khích, thảo luận và hướng dẫn làm việc hợp tác với nhau Hoạt động nhóm là một hoạt động học tập tích cực, nó đem lại cho học sinh cơ hội được sử dụng các kiến thức, kỹ năng mà các em được lĩnh hội và rèn luyện, cho phép các em diễn đạt những ý tưởng, những khám phá của mình, mở rộng suy nghĩ và thực hành các kỹ năng tư duy ( so sánh, phân tích, tổng hợp)

- Đồng thời cuối mỗi tiết lịch sử tôi thường đưa vào một trò chơi để học sinh củng cố khái quát hoá các sự kiện lịch sử và khắc sâu kiến thức các em vừa được học xong tạo cho học sinh hứng thú khi học môn lịch sử

Ví dụ trong bài : Chiến thắng Biên giới Thu – Đông 1950 tôi thiết kế trò chơi như sau:

Luật chơi- Cách chơi: Có 5 từ hàng ngang, các bạn được chọn 1 từ hàng ngang bất

kì trong 5 từ hàng ngang trên để trả lời, mỗi từ hàng ngang có 1 gợi ý , trả lời đ1ung được 10 điểm, trả lời sai không được điểm và nhường quyền trả lời cho người khác Khi đoán được 3 từ hàng ngang có thể đoán từ khoá Ai đoán được từ khoá là người chiến thắng:

* Gợi ý 1: Sau khi mất Đông khê giặc Pháp bị cô lập tại đây

* Gợi ý 2: Đây là một từ diễn tả mức độ giao tranh giữa ta và địch trong trận đánh Đông Khê

* Gợi ý 3: trong trận đánh Đông Khê ai chặt cánh tay phải của mình để phá đồn địch

* Gợi ý 4: Đây là một địa điểm ta chon đánh mở màn cho chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950

* Gợi ý 5: Đây là một từ diễn tả sự đoàn kết một lòng chống Pháp trong chiến dịch biến giới Thu – Đông năm 1950

1

2

3

4

5

3.5 Chú ý tới công việc chuẩn bị bài của học sinh:

-Giáo viên cần xây dựng, định hướng, rèn thói quen cho học sinh chuẩn bị bài theo ý kiến của bản thân:

+Đọc kỹ nội dung yêu cầu của bài học

+Biết tìm tòi các tư liệulịch sử tại thư viện trường, trên sách báo, trên mạng Internet,…

III KẾT QUẢ:

1.Kết quả về chất lượng thu được:

So với đầu năm chất lượng của các em về mơn lịch sử hiện nay đã tiến bộ rõ rệt

Tất cả các bài kiểm tra đột xuất, báo trước, kiểm tra miệng các em đều đạt từ

8 trở lên

2 Kết quả về tình cảm với bộ mơn:

Trước đây, lớp tơi các em rất sợ khi đến giờ lịch sử và khơng thích học Cịn đến nay, các em chờ đĩn được học một tiết sử hiếm hoi trong tuần vvới tất cả lịng nhiệt tình và hào hứng của mình

3 Kết quả năng lực học tập của học sinh:

Từ sự tự tin, từ năng lực chủ động, phát huy tính tích cực của mình trong giờ lịch sử, các em đã coi mỗi tiêt sử là một ngày hội một cuộc thi nho nhỏ để tìm ra kiến thức mới, được trở lại khí thế hào hùng của dân tộc trước kia đã cách xa các em rất lâu.Từ đĩ làm cho các em thêm yêu quê hương, yêu đất nước hơn

Kết quả khảo sát môn luyện từ và câu theo từng thời điểm cụ thể như sau :

THỜI

IV BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Nĩi tĩm lại để phát huy tính tích cực của học sinh khi dạy mơn kịch sử lớp 5, người giáo viên cần phải phối hợp các phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học lịch sử rất đa dạng Muồn làm được điều đĩ, giáo viên phải thực hiện:

Nắm vững chương trình

Nắm vững đặc trưng phương pháp bộ mơn

Sưu tầm tư liệu, tranh ảnh để minh hoạ.

Chuẩn bị cơ sở vật chất cho việc dạy học

Cĩ như vậy thì thầy cũng nhàn mà học sinh cũng hứng thú, tạo hiệu quả cao trong những tiêt lịch sử

Đánh giá :

Xếp loại:……… Phước Lộc, ngày 12 tháng 11 năm 2008

T/M HĐKH nhà trường Người thực hiện

Lê Xuân Thực Nguyễn Văn Đức

PHỤ LỤC Tài liệu tham khảo

1 Giáo trình phương pháp dạy hoc môn tự nhiên xã hội

(Đại học Quốc gia - Trường đại học sư phạm Hà Nội)

2 Dạy tự nhiên và xã hội ở trường tiểu học (lớp 4 - 5)

(Sách bồi dưỡng giáo viên - Bộ giáo dục và đào tạo)

3 Đổi mới việc dạy môn tự nhiên và xã hội ở tiểu học

4 (Sách bồi dưỡng thường xuyên chu kì 1997-2000 - Bộ giáo dục và đào tạo)

5 Sách giáo viên - Bộ giáo dục và đào tạo

(Sách giáo khoa - Bộ giáo dục và đào tạo)

6 Tựn nhiên và xã hội (Phần 2: Địa lý và lịch sử)

7 Giáo dục và thời đại (Giáo sư Lê Khánh Bằng)

8 Dạy học lấy học sinh làm trọng tâm (Giáo sư Lê Khánh Bằng)