Ebook Cẩm nang điều trị nội khoa - Phần 2

Nội dung phần 2 của ebook trình bày về thuốc kháng vi sinh vật, suy giảm miễn dịch ở người, HIV/AIDS, ghép tạng, bệnh lý đường tiêu hóa, bệnh lý gan, rối loạn đông máu và huyết khối, rối loạn huyết học và điều trị truyền máu, xử trí nội khoa bệnh lý ác tính, bệnh đái tháo đường và rối loạn liên quan, bệnh lý nội tiết, viêm khớp và bệnh lý khớp, bệnh lý thần kinh, cấp cứu nội khoa và ngộ độc học.

Lûơa choơn khaâng sinh theo kinh nghiïơm cíìn dûơa vađo cùn nguýn gíy bïơnh thûúđng gùơp Tònh hònh ăïì khaâng khaâng sinh ăang ngađy möơt gia tùng, do ăoâ ăaânh giaâ xu hûúâng nhaơy caêm khaâng sinh theo tûđng cú súê y tïị cuông nhû theo vuđng, miïìn, quöịc gia vađ toađn cíìu coâ thïí giuâp cho viïơc ăiïìu trõ khaâng sinh theo kinh nghiïơm ngađy möơt hoađn thiïơn hún Thïm vađo ăoâ, tiïìn sûê dõ ûâng thuöịc, phuơ nûô coâ thai, ăang cho con buâ cuông lađ nhûông ýịu töị quýịt ắnh lûơa choơn khaâng sinh phuđ húơp Khi thay ăöíi phaâc ăöì ăiïìu trõ khaâng sinh, nïn dûơa trïn khaâng sinh ăöì vađ ăöơ nhaơy caêm vúâi caâc thuöịc coâ phöí heơp nhíịt coâ thïí Cíìn chuâ yâ ăïịn khaê nùng chuýín thuöịc tûđ ặúđng ặúđng tônh maơch sang ặúđng uöịng do nhiïìu thuöịc ặúđng uöịng coâ sinh khaê duơng cao Möơt söị khaâng sinh coâ tûúng taâc thuöịc nguy hiïím, möơt söị loaơi cíìn ăiïìu chónh liïìu úê bïơnh nhín suy gan, suy thíơn, hoùơc suy gan suy thíơn phöịi húơp Ăöịi vúâi caâc thuöịc diïơt virus vađ diïơt kyâ sinh truđng, xem Chûúng 16, Suy giaêm miïîn dõch úê ngûúđi, HIV-AIDS vađ Chûúng 14, Ăiïìu trõ bïơnh truýìn nhiïîm

THUỐC KHÂNG VI KHUẨN (ANTIBACTERIAL) Penicillin

ĐẠI CƯƠNG

∙ Penicillin (PCNs) gùưn khöng höìi phuơc vađo receptor PBP (Penicillin binding proteins) trïn vaâch tïị bađo vi khuíín, lađm thay ăöíi tñnh thíịm cuêa mađng díîn ăïịn vi khuíín bõ chïịt Ngađy nay, hiïơu quaê cuêa nhoâm thuöịc nađy ăaô giaêm búêi nhiïìu loađi vi khuíín ăïì khaâng bùìng caâch biïịn ăöíi receptor PBP hoùơc tiïịt ra enzym hydrolytic

∙ Penicillin víîn cođn ặúơc sûê duơng ăïí tiïu diïơt liïn cíìu nhoâm A, Listeria monocytogenes, Pasteurella multocida, Actinomyces, ăiïìu trõ giang mai, vađ möơt söị nhiïîm khuíín do vi khuíín kyơ khñ

möîi 4 giúđ hoùơc truýìn liïn tuơc 12 ăïịn 30 triïơu ăún võ möîi ngađy) lađ penicillin daơng tiïm truýìn, sûê duơng cho híìu hïịt caâc nhiïîm khuíín do liïn cíìu nhaơy caêm vúâi PCN vađ bïơnh giang mai thíìn kinh

∙Procain penecillin G lađ daơng tiïm bùưp (IM–intramuscular) cuêa penicillin G, cuông lađ

möơt lûơa choơn ăïí ăiïìu trõ giang mai thíìn kinh, tiïm bùưp vúâi liïìu 2,4 triïơu ăún võ möîi ngađy kïịt húơp vúâi probenecid, uöịng 500 mg möîi ngađy trong vođng 10 ăïịn 14 ngađy

∙ Benzathine PCN lađ möơt penicillin G giaêi phoâng chíơm, thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu

trõ giang mai giai ăoaơn súâm (mùưc bïơnh dûúâi 1 nùm [1 liïìu duy nhíịt, 2,4 triïơu ăún

võ tiïm bùưp]) vađ giang mai giai ăoaơn muöơn (khöng roô khoaêng thúđi gian mùưc bïơnh hoùơc mùưc bïơnh trïn 1 nùm [2,4 triïơu ăún võ tiïm bùưp hađng tuíìn chia lađm 3 líìn]) Thuöịc cuông ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm hoơng do liïn cíìu nhoâm A vađ phođng bïơnh thíịp tim

∙ Penecillin V (250 mg ăïịn 500 mg PO [Per os, by mouth: ặúđng uöịng] möîi 6 giúđ)

lađ daơng bađo chïị ặúđng uöịng cuêa penecillin, chuê ýịu ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm hoơng do liïn cíìu nhoâm A

∙ Ampicillin (1 ăïịn 3 g IV möîi 4–6 giúđ) ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ caâc nhiïîm khuíín do

caâc loađi Enterococcus nhaơy caêm hoùơc L monocytogenes Ampicillin ặúđng uöịng

(250 ăïịn 500 mg PO möîi 6 giúđ) coâ thïí ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm xoang ăún thuíìn, viïm hoơng, viïm tai giûôa vađ nhiïîm khuíín ặúđng niïơu Tuy nhiïn, trong caâc chó ắnh nađy amoxicillin thûúđng ặúơc ûu tiïn hún

∙ Ampicillin/sulbactam (1,5 ăïịn 3 g IV möîi 6 giúđ) lađ cöng thûâc kïịt húơp giûôa

ampicillin vúâi chíịt ûâc chïị β-lactam–sulbactam, do ăoâ múê röơng phöí cuêa thuöịc, taâc duơng vúâi caê tuơ cíìu vađng nhaơy vúâi methicillin (methicillin-sensitive Staphylococcus aureus–MSSA), vi khuíín kyơ khñ vađ nhiïìu Enterobacteriaceae Thađnh phíìn sulbactam coâ taâc duơng chöịng laơi möơt söị chuêng Acinetobacter Thuöịc

coâ hiïơu quaê ăöịi vúâi nhiïîm khuíín ặúđng hö híịp trïn vađ dûúâi, ặúđng niïơu-sinh duơc, nhiïîm khuíín öí buơng, vuđng chíơu vađ nhiïîm khuíín mö mïìm, bao göìm caê nhiïîm khuíín mö mïìm do ngûúđi hay ăöơng víơt cùưn

∙ Amoxicillin (250 ăïịn 1.000 mg PO möîi 8 giúđ hoùơc 775 mg giaêi phoâng keâo dađi

möîi 24 giúđ) lađ khaâng sinh ặúđng uöịng tûúng tûơ ampicillin, thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm xoang ăún thuíìn, viïm hoơng, viïm tai giûôa, viïm phöíi cöơng ăöìng vađ nhiïîm khuíín ặúđng niïơu

∙ Amoxicillin/axit clavulanic (875 mg PO möîi 12 giúđ hoùơc 500 mg PO möîi 8 giúđ,

hoùơc 90 mg/kg/ngađy möîi 12 giúđ (höîn dõch Augmentin ES-600), hoùơc 2.000 mg

PO möîi 12 giúđ (Augmentin XR) lađ khaâng sinh ặúđng uöịng tûúng tûơ Ampicillin/sulbactam Amoxicillin/axit clavulanic lađ cöng thûâc kïịt húơp giûôa amoxicillin vúâi

möơt chíịt ûâc chïị β-lactam–clavulanate Thuöịc coâ hiïơu quaê trong ăiïìu trõ viïm

xoang coâ biïịn chûâng, viïm tai giûôa vađ phođng ngûđa nhiïîm truđng tûđ caâc vïịt cùưn cuêa ngûúđi hay ăöơng víơt sau khi vïịt cùưn ăaô ặúơc xûê trñ thñch húơp

Thuốc khâng vi khuẩn • Penicillin l 689

∙ Nafcillin vađ oxacillin (1 ăïịn 2 g IV möîi 4–6 giúđ) lađ penicillin töíng húơp khaâng

penicillinase Hai thuöịc nađy ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ caâc nhiïîm truđng do MSSA Ăöịi vúâi bïơnh nhín xú gan míịt buđ, cíìn cín nhùưc giaêm liïìu

∙ Dicloxacillin vađ cloxacillin (250 ăïịn 500 mg PO möîi 6 giúđ) lađ caâc khaâng sinh

ặúđng uöịng coâ phöí khaâng khuíín tûúng tûơ nafcillin vađ oxacillin, nhûông thuöịc thûúđng ặúơc sûê duơng ăiïìu trõ nhiïîm khuíín da khu truâ

∙ Piperacillin (3 g IV möîi 4 giúđ hoùơc 4 g IV möîi 6 giúđ) lađ khaâng sinh penicillin

phöí röơng, caâc hoaơt tñnh maơnh trïn caâc vi khuíín Gram ím cuông nhû caâc cíìu khuíín

ặúđng ruöơt Thuöịc nađy cuông coâ taâc duơng lïn Pseudomonas nhûng nhòn chung cíìn

phaêi kïịt húơp vúâi möơt aminoglycoside trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín nùơng

∙ Ticarcillin/axit clavulanic (3,1 g IV möîi 4–6 giúđ) lađ cöng thûâc kïịt húơp giûôa

ticarcillin vúâi möơt chíịt ûâc chïị β-lactamase–acid clavulanic Viïơc kïịt húơp nhû víơy giuâp múê röơng phöí lïn híìu hïịt caâc Enterobacteriaceae, tuơ cíìu vađng nhaơy vúâi

methicillin vađ vi khuíín kyơ khñ, ríịt hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín öí buơng vađ nhiïîm khuíín mö mïìm coâ biïịn chûâng Ticarcillin/clavulanic acid cuông coâ vai

trođ ăùơc biïơt trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do Stenotrophomonas Chïị phíím coâ chûâa

hađm lûúơng cao muöịi Na, do ăoâ cíìn duơng thíơn troơng ăöịi vúâi nhûông bïơnh nhín coâ nguy cú thûđa dõch

∙ Piperacillin/tazobactam (3,375 g IV möîi 6 giúđ hoùơc liïìu ăïịn 4,5 g IV möîi 6

giúđ trong ăiïìu trõ Pseudomonas) lađ cöng thûâc kïịt húơp giûôa piperacillin vúâi möơt chíịt ûâc chïị β-lactam–tazobactam Thuöịc coâ phöí vađ chó ắnh tûúng tûơ ticarcillin/

clavulanic nhûng coâ taâc duơng maơnh hún ăöịi vúâi enterococci nhaơy caêm ampicillin

Nhiïîm khuíín nùơng do Pseudomonas aeruginosa hoùơc viïm phöíi bïơnh viïơn nïn

kïịt húơp thïm möơt aminoglycoside Thûơc tïị, thađnh phíìn tazobactam khöng cíìn

thiïịt trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do Pseudomonas, nhûng ăíy lađ chïị phíím coâ

piperacillin duy nhíịt hiïơn nay

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Tíịt caê caâc díîn xuíịt Penecillin hiïịm khi coâ liïn quan túâi shock phaên vïơ, viïm thíơn keô, thiïịu maâu hay giaêm baơch cíìu Phaâc ăöì ăiïìu trõ keâo dađi liïìu cao (>2 tuíìn) ặúơc theo doôi dûơa trïn nöìng ăöơ creatinine maâu möîi tuíìn vađ cöng thûâc maâu Xeât nghiïơm chûâc nùng gan cuông cíìn ặúơc thûơc hiïơn khi sûê duơng oxacillin/nafcillin vò caâc thuöịc nađy coâ thïí gíy ra viïm gan Ticarcillin/axit clavulanic coâ thïí lađm tríìm troơng thïm tònh traơng chaêy maâu do caên trúê receptor Adenosin diphosphat úê tiïíu cíìu Tíịt caê caâc bïơnh nhín cíìn ặúơc hoêi kyô vïì tiïìn sûê dõ ûâng Penecillin, cephalosporin hoùơc carbapenem Khöng nïn sûê duơng thuöịc nhoâm nađy cho nhûông bïơnh nhín coâ tiïìn sûê

dõ ûâng Penecillin nghiïm troơng trûúâc ăoâ kïí caê khi bïơnh nhín chûa lađm test da hoùơc gíy tï, hoùơc caê hai

∙ Cephalosporin thïị hïơ 1 coâ taâc duơng trïn staphylococci, streptococci, vađ híìu hïịt

caâc loađi Escherichia coli, Klebsiella vađ Proteus Thuöịc coâ taâc duơng haơn chïị ăöịi

vúâi vi khuíín kyơ khñ vađ trûơc khuíín Gram ím úê ruöơt Cefazolin (1–2 g IV/IM möîi

8 giúđ) lađ thuöịc ặúđng tônh maơch ặúơc sûê duơng phöí biïịn nhíịt Cefadroxil (500 mg túâi 1 g PO möîi 12 giúđ) vađ cephalexin (250 ăïịn 500 mg PO möîi 6 giúđ) ặúơc duđng

ặúđng uöịng Vúâi taâc duơng diïơt khuíín haơn chïị, caâc thuöịc nađy thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm, nhiïîm khuíín ặúđng niïơu, caâc nhiïîm khuíín nheơ do MSSA vađ ăïí lađm khaâng sinh dûơ phođng phíîu thuíơt (cefazolin)

∙ Cephalosporin thïị hïơ 2 coâ phöí röơng hún trïn vi khuíín Gram ím ặúđng ruöơt vađ

ặúơc chia thađnh 2 nhoâm thuöịc hiïơu quaê vúâi nhiïîm khuíín phña trïn cú hoađnh vađ hiïơu quaê vúâi nhiïîm khuíín dûúâi cú hoađnh

∙ Cefuroxime (1,5 g IV/IM möîi 8 giúđ) hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín úê võ

trñ phña trïn cú hoađnh Thuöịc coâ taâc duơng ăöịi vúâi tuơ cíìu, liïn cíìu vađ vi khuíín kyơ khñ Gram ím Thuöịc duđng ăiïìu trõ caâc nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm, nhiïîm khuíín ặúđng niïơu coâ biïịn chûâng vađ nhiïîm khuíín ặúđng hö híịp úê cöơng ăöìng Thuöịc

khöng chùưc chùưn coâ phöí vúâi Bacteroides fragilis

∙ Cefuroxim axetil (250 ăïịn 500 mg PO möîi 12 giúđ), cefprozil (250 ăïịn 500 mg

PO möîi 12 giúđ) vađ cefaclor (250 ăïịn 500 mg PO möîi 12 giúđ) lađ caâc Cephalosporin

thïị hïơ 2 ặúđng uöịng ặúơc duđng trong ăiïìu trõ viïm phïị quaên, viïm hoơng, viïm tai giûôa, nhiïîm khuíín ặúđng niïơu, nhiïîm khuíín mö mïìm khu truâ vađ duđng trong phaâc ăöì xuöịng thang ặúđng uöịng cho viïm phöíi hoùơc viïm tïị bađo ăaâp ûâng vúâi Cephalosporin daơng ặúđng tônh maơch

∙ Cefoxitin (1–2 g IV möîi 4–8 giúđ) vađ cefotetan (1–2 g IV möîi 12 giúđ) ăïìu hiïơu quaê

trong ăiïìu trõ caâc nhiïîm khuíín úê phña dûúâi cú hoađnh Caâc thuöịc nađy coâ taâc duơng

Thuốc khâng vi khuẩn • Cephalosporin l 691

diïơt khuíín ăöịi vúâi vi khuíín Gram ím vađ vi khuíín hiïịu khñ, bao göìm caê B fragilis,

thuöịc thûúđng ặúơc sûê duơng trong nhiïîm khuíín öí buơng, nhiïîm khuíín phuơ khoa hay dûơ phođng phíîu thuíơt phuơ khoa, bao göìm viïm ruöơt thûđa vađ viïm vuđng chíơu

∙ Cephalosporin thïị hïơ 3 bao phuê lïn caê vi khuíín ûa khñ Gram ím vađ víîn cođn

taâc duơng ăaâng kïí lïn streptococci vađ MSSA Thuöịc coâ taâc duơng trung bònh lïn

vi khuíín kyơ khñ nhûng nhòn chung, khöng diïơt trûđ B fragilis ặúơc Ceftazidim

lađ cephalosporin thïị hïơ 3 duy nhíịt duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín nùơng do

Pseudomonas aeruginosa Möơt söị thuöịc trong nhoâm coâ thïí xím nhíơp vađo hïơ thíìn

kinh trung ûúng vađ do ăoâ, hiïơu quaê trong ăiïìu trõ viïm mađng naôo Cephalosporin thïị hïơ 3 khöng ăaâng tin cíơy trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín nùơng do vi khuíín sinh

AmpC β-lactamase, kïí caê khi coâ kïịt quaê khaâng sinh ăöì Nhûông taâc nhín gíy

bïơnh nađy coâ thïí ăiïìu trõ theo kinh nghiïơm bùìng carbapenem, cefepime hoùơc flouroquinolone

∙ Ceftriaxone (1 ăïịn 2 g IV/IM möîi 12-24 giúđ) vađ cefotaxime (1 ăïịn 2 g IV/IM

möîi 4-12 giúđ) ríịt giöịng nhau vïì phöí vađ hiïơu quaê diïơt khuíín Chuâng coâ thïí duđng ăïí ăiïìu trõ theo kinh nghiïơm ăöịi vúâi viïm thíơn, nhiïîm khuíín ặúđng niïơu, viïm phöíi, nhiïîm truđng öí buơng (kïịt húơp vúâi metronidazole), líơu vađ viïm mađng naôo Ngoađi ra, cuông ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm xûúng tuêy, viïm khúâp, viïm mađng trong tim vađ nhiïîm khuíín mö mïìm gíy ra búêi caâc chuêng nhaơy caêm vúâi thuöịc

∙ Cefpodoxime proxetil (100 ăïịn 400 mg PO möîi 12 giúđ), cefdinir (300 mg PO möîi 12 giúđ), ceftibuten (400 mg PO möîi 12 giúđ) vađ cefditoren pivoxil (200 ăïịn

400 mg PO möîi 12 giúđ) lađ caâc cephalosporin thïị hïơ 3 ặúđng uöịng, ặúơc duđng trong ăiïìu trõ viïm phïị quaên, viïm xoang coâ biïịn chûâng, viïm tai giûôa vađ nhiïîm khuíín ặúđng niïơu Caâc thuöịc nađy cođn ặúơc sûê duơng trong liïơu phaâp xuöịng thang ăiïìu trõ viïm phöíi cöơng ăöìng Ăöịi vúâi ăiïìu trõ líơu khöng coâ biïịn chûâng, coâ thïí duđng ăún ăöơc Cefpodoxinme theo phaâc ăöì ăún trõ liïơu

∙ Ceftazidime (1 ăïịn 2 g IV/IM möîi 8 giúđ) coâ thïí duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do

vi khuíín P aeruginosa nhaơy caêm vúâi thuöịc

∙ Cephalosporin thïị hïơ thûâ 4, cefepime (500 mg ăïịn 2 g IV/IM möîi 8–12 giúđ) coâ

taâc duơng maơnh lïn vi khuíín hiïịu khñ Gram ím, bao göìm caê P aeruginosa vađ caâc

vi khuíín sinh AmpC β-lactamase Taâc duơng cuêa thuöịc lïn vi khuíín Gram dûúng

tûúng tûơ nhû ceftriaxon vađ cefotaxime Cefepime thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ

theo kinh nghiïơm ăöịi vúâi bïơnh nhín söịt giaêm baơch cíìu Noâ cuông coâ vai trođ ăaâng chuâ yâ trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do vi khuíín Gram ím khaâng khaâng sinh vađ möơt söị nhiïîm khuíín liïn quan ăïịn caê vi khuíín Gram ím vađ Gram dûúng hiïịu khñ úê híìu hïịt caâc võ trñ trïn cú thïí, mùơc duđ kinh nghiïơm lím sađng trong ăiïìu trõ viïm mađng naôo cuêa thuöịc cođn haơn chïị Thuöịc coâ hiïơu lûơc maơnh vúâi vi khuíín kyơ khñ nïn ặúơc thïm vađo phaâc ăöì ăiïìu trõ nïịu nghi ngúđ bïơnh nhín nhiïîm khuíín do vi khuíín kyơ khñ

∙ Hiïơn nay ăaô coâ Cephalosporin phöí röơng tiïu diïơt ặúơc MRSA Ceftobiprole khöng

ặúơc pheâp sûê duơng úê Myô nhûng ceftaroline (Cuơc quaên lyâ dûúơc vađ thûơc phíím [Food

and Drug Administration–FDA] Hoa Kyđ ăaô chíịp thuíơn liïìu duđng 600 mg IV möîi

12 giúđ; 600 mg IV möîi 8 giúđ lađ liïìu trong caâc nhiïîm khuíín nùơng hún) ặúơc chó ắnh cho nhiïîm khuíín da cíịp tñnh, nhiïîm khuíín cíịu truâc da vađ viïm phöíi cöơng

ăöìng Ceftaroline coâ taâc duơng tûúng tûơ ceftriaxon ăöịi vúâi vi khuíín Gram ím vađ

híìu nhû khöng coâ hoaơt tñnh ăöịi vúâi Pseudomonas spp., Acinetobacter, AmpC β-lactamase, β-lactamase phöí röơng (extended-spectrum β-lactamase–ESBL) vađ caâc chuêng Gram ím Klebsiella pneumoniae sinh carbapenem (Klebsiella pneumoniae carbapenemase–KPC) Ăùơc ăiïím ăïí phín biïơt ceftarolin vúâi caâc

Cephalosporin thïị hïơ trûúâc lađ aâi lûơc cuêa thuöịc ăöịi vúâi PBP2a (penicillin binding protein 2a, protein gùưn penicilin 2a)–möơt receptor trïn thađnh tïị bađo vi khuíín

giuâp MRSA khaâng vúâi tíịt caê caâc β-lactam khaâc Ceftarolin liïn kïịt vúâi receptor

PBP2a, ûâc chïị quaâ trònh sinh töíng húơp vaâch tïị bađo díîn ăïịn phaâ huêy tïị bađo cuêa

MRSA, S aureus nhaơy trung bònh vúâi vancomycin (vancomycin intermediately

S aureus– VISA) hoùơc S aureus khaâng vancomycin (vancomycin-resistant S aureus–VRSA) Tuy nhiïn, giöịng nhû tíịt caê caâc Cephalosporin khaâc, Ceftaroline khöng coâ taâc duơng ăöịi vúâi caâc chuêng Enterococcus

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Tíịt caê caâc díîn xuíịt Penecillin hiïịm khi coâ liïn quan túâi shock phaên vïơ, viïm

thíơn keô, thiïịu maâu hay giaêm baơch cíìu Khoaêng 5–10% bïơnh nhín dõ ûâng vúâi Penecillin coâ dõ ûâng cheâo vúâi Cephalosporin Cephalosporin khöng nïn duđng

cho bïơnh nhín ăaô tûđng dõ ûâng nùơng vúâi Penecillin (v.d., shock phaên vïơ, nöíi mïì ăay) mađ khöng lađm test thûê da hoùơc giaêi míîn caêm, hoùơc caê hai Phaâc ăöì ăiïìu trõ keâo dađi liïìu cao (>2 tuíìn) cíìn ặúơc theo doôi thöng qua ăo creatinine maâu möîi tuíìn vađ cöng thûâc maâu Ceftriaxon coâ thïí gíy ra soêi míơt Cíìn ngûđng ceftriaxon nïịu phaât hiïơn bïơnh nhín bõ soêi míơt

Monobactam

ĐẠI CƯƠNG

Định nghĩa

∙ Aztreonam (1–2 g IV/IM möîi 6–12 giúđ) lađ khaâng sinh thuöơc nhoâm monobactams,

chó coâ taâc duơng ăöịi vúâi vi khuíín hiïịu khñ Gram ím, trong ăoâ coâ P aeruginosa

∙ Thuöịc duđng ặúơc cho bïơnh nhín dõ ûâng vúâi β-lactam vò khöng coâ dõ ûâng cheâo

giûôa 2 nhoâm

Thuốc khâng vi khuẩn • Carbapenem l 693Carbapenem

ĐẠI CƯƠNG

∙ Imipenem (500 mg ăïịn 1 g IV/IM möîi 6–8 giúđ), meropenem (1 ăïịn 2 g IV möîi 8 giúđ hoùơc 500 mg IV möîi 6 giúđ) doripenem (500 mg IV möîi 8 giúđ) vađ ertapenem

(1 g IV möîi 24 giúđ) lađ nhûông carbapenem ăang ặúơc sûê duơng

∙ Carbapenem diïơt khuíín bùìng caâch ûâc chïị quaâ trònh sinh töíng húơp vaâch tïị bađo vi khuíín tûúng tûơ nhû cú chïị cuêa Penecilin vađ Cephalosporin Carbapenem coâ taâc duơng trïn híìu hïịt vi khuíín Gram ím vađ dûúng, bao göìm caê vi khuíín kyơ khñ Lađ thuöịc khaâng sinh ặúơc lûơa choơn trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín gíy ra búêi caâc chuêng sinh AmpC hoùơc ESBLs

ĐIỀU TRỊ

∙ Carbapenem lađ khaâng sinh quan troơng trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do vi khuíín khaâng thuöịc úê híìu hïịt caâc võ trñ trïn cú thïí Thûúđng ặúơc duđng cho nhiïîm khuíín nùơng do nhiïîm nhiïìu chuêng vi khuíín, bao göìm hoaơi thû Fournier, nhiïîm khuíín öí buơng coâ biïịn chûâng vađ nhiïîm truđng huýịt úê bïơnh nhín suy giaêm miïîn dõch

∙ Caâc chuêng ăïì khaâng vúâi carbapenem bao göìm enterococci khaâng ampicillin,

MRSA, Stenotrophomonas, Burkholderia vađ vi khuíín Gram ím sinh KPC Thïm vađo ăoâ, ertapenem khöng coâ phöí ăöịi vúâi P aeruginosa, Acinetobacter hoùơc

enterococci; do ăoâ, imipenem, doripenem hoùơc meropenem ặúơc ûu tiïn ăiïìu trõ nhiïîm truđng bïơnh viïơn theo kinh nghiïơm khi nghi ngúđ gùơp caâc taâc nhín gíy bïơnh

trïn Meropenem ặúơc lûơa choơn ûu tiïn trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín hïơ thíìn kinh

trung ûúng

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

∙ Carbapenem coâ thïí gíy ra co giíơt, ăùơc biïơt lađ úê ngûúđi giađ, ngûúđi suy giaêm chûâc nùng thíơn vađ nhûông bïơnh nhín coâ tiïìn sûê co giíơt trûúâc ăoâ hoùơc bõ bïơnh lyâ vïì thíìn kinh trung ûúng Carbapenem nïn traânh sûê duơng cho nhûông bïơnh nhín nađy, trûđ khi khöng coâ lûơa choơn khaâc thñch húơp Tûúng tûơ nhû Cephalosporin, carbapenem hiïịm khi coâ liïn quan túâi shock phaên vïơ, viïm thíơn keô, thiïịu maâu hay giaêm baơch cíìu

∙ Bïơnh nhín dõ ûâng vúâi vúâi Penecillin hoùơc Cephalosporin coâ thïí xuíịt hiïơn dõ ûâng cheâo vúâi caâc carbapenems Carbapenem khöng nïn sûê duơng cho bïơnh nhín

ăaô tûđng dõ ûâng nùơng vúâi Penecillin mađ khöng lađm test thûê da hoùơc gíy mï, hoùơc caê hai Phaâc ăöì ăiïìu trõ keâo dađi liïìu cao (>2 tuíìn) cíìn ặúơc theo doôi creatinine maâu, chûâc nùng gan vađ cöng thûâc maâu möîi tuíìn

Aminoglycoside

ĐẠI CƯƠNG

∙ Aminoglycosides diïơt khuíín bùìng caâch liïn kïịt vúâi ribosome cuêa vi khuíín, lađm sai lïơch thöng tin di truýìn trong quaâ trònh phiïn maô RNA thađnh protein Thuöịc nhoâm

nađy thûúđng ặúơc kïịt húơp vúâi caâc thuöịc huêy vaâch tïị bađo (v.d., β-lactam vađ vancomycin)

trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín nùơng do vi khuíín hiïịu khñ Gram ím vađ dûúng

∙ Aminoglycoside dûúđng nhû coâ taâc duơng hiïơp ăöìng vúâi caâc khaâng sinh huyê vaâch tïị bađo nhû Penecillin, cephalosporin vađ vancomycin Tuy nhiïn, chuâng khöng coâ taâc duơng ăöịi vúâi vi khuíín kyơ khñ vađ bõ bíịt hoaơt trong möi trûúđng pH thíịp, hađm lûúơng oxy thíịp cuêa öí aâp-xe Khaâng cheâo giûôa caâc aminoglycosid khaâ phöí biïịn,

do ăoâ trong nhiïîm khuíín nùơng, nïn thûê khaâng sinh ăöì vúâi tûđng aminoglycoside Viïơc sûê duơng khaâng sinh nhoâm aminoglycosid bõ haơn chïị do chuâng gíy ăöơc vúâi thíơn vađ thñnh giaâc

ĐIỀU TRỊ

Thuốc

∙ Chïị ăöơ liïìu truýìn thöịng cuêa aminoglycoside duđng nhiïìu líìn trong ngađy vúâi mûâc liïìu cao cho ăiïìu trõ nhiïîm khuíín ăe doaơ tñnh maơng Nöìng ăöơ ẳnh vađ ăaây cíìn theo doôi úê liïìu thûâ 3 hoùơc 4 vađ theo doôi möîi 3 ăïịn 4 ngađy sau ăoâ Bïn caơnh ăoâ cíìn theo

doôi caê nöìng ăöơ creatinin maâu Cíìn chuâ yâ ăùơc biïơt khi nöìng ăöơ creatinine maâu tùng cao vađ nöìng ăöơ ẳnh/ăaây vûúơt ra ngoađi khoaêng cho pheâp

∙ Chïị ăöơ liïìu giaôn caâch lađ caâch thûâc sûê duơng múâi cuêa aminoglycoside Chïị ăöơ

liïìu múâi nađy thuíơn tiïơn hún so vúâi chïị ăöơ liïìu cuô úê híìu hïịt caâc chó ắnh Nöìng ăöơ thuöịc ăaơt ặúơc sau 6 ăïịn 14 giúđ duđng liïìu ăíìu tiïn Biïíu ăöì (Baêng 15–1) ặúơc tham khaêo ăïí xaâc ắnh khoaêng thúđi gian ặa liïìu tiïịp theo Theo doôi nöìng ăöơ thuöịc 6 ăïịn 14 giúđ sau khi duđng thuöịc ñt nhíịt 1 líìn möîi tuíìn vađ nöìng ăöơ creatinin maâu ñt nhíịt 3 líìn möơt tuíìn ÚÊ nhûông bïơnh nhín khöng ăaâp ûâng vúâi phaâc ăöì nađy, nïn kiïím tra nöìng ăöơ thuöịc 12 giúđ sau khi tiïm Nïịu nöìng ăöơ thuöịc taơi thúđi ăiïím ăoâ khöng xaâc ắnh ặúơc, nïn duđng chïị ăöơ liïìu truýìn thöịng thay cho chïị ăöơ liïìu giaôn caâch

∙ Ăöịi vúâi bïơnh nhín beâo phò (troơng lûúơng cú thïí >20% giaâ trõ troơng lûúơng cú thïí lyâ

tûúêng [ideal body weight–IBW]), cöng thûâc tñnh liïìu (IBW + 0,4 X (troơng lûúơng cú thïí – IBW) duđng ăïí xaâc ắnh liïìu cho caê chïị ăöơ liïìu truýìn thöịng líîn chïị ăöơ liïìu giaôn caâch Nïn duđng chïị ăöơ liïìu truýìn thöịng hún lađ liïìu giaôn caâch ăöịi vúâi nhûông ăöịi tûúơng sau: phuơ nûô coâ thai, bïơnh nhín viïm nöơi tím maơc, boêng trïn 20%, xú nang, phuđ vađ bïơnh nhín coâ ăöơ thanh thaêi creatinin <20 mL/phuât

Thuốc khâng vi khuẩn • Aminoglycoside l 695

Liïìu truýìn thöịng möîi 48 giúđ

möîi 48 giúđ möîi 36 giúđ

möîi 36 giúđ möîi 24 giúđ

Hình 15–1. Ăöì thõ chïị ăöơ liïìu giaôn caâch cuêa aminoglycoside (Theo Bailey TC, Little JR,

Littenberg B, et al Clin Infect Dis 1997;24:786–795).

∙ Caâc thuöịc ăùơc biïơt

∘ Gentamicin vađ tobramycin liïìu truýìn thöịng ặúơc duđng bùưt ăíìu bùìng liïìu

naơp 2 mg/kg IV (2 ăïịn 3 mg/kg trong trûúđng húơp bïơnh nùơng), sau ăoâ duđng liïìu 1 ăïịn 1,7 mg/kg IV möîi 8 giúđ (nöìng ăöơ ẳnh 4 ăïịn 10 g/mL, ăaây <1 ăïịn

2 μg/mL) Vúâi liïìu giaôn caâch, khúêi ăíìu vúâi liïìu naơp 5 mg/kg, nhûông liïìu tiïịp

theo ặúơc xaâc ắnh bùìng biïíu ăöì (xem Hònh 15–1) Tobramycin coâ thïí duđng böí sung ặúđng hñt cho bïơnh nhín xú nang hoùơc giaôn phïị quaên coâ biïịn chûâng

do nhiïîm phaêi P aeruginosa (hñt 300 mg möîi 12 giúđ).

∘ Amikacin coâ hoaơt tñnh ăùơc biïơt vúâi vi khuíín nöơi bađo vađ nhiïîm khuíín do

Norcardia Chïị ăöơ liïìu truýìn thöịng, khúêi ăíìu vúâi liïìu naơp 5 ăïịn 7,5 mg/kg IV

(7,5 ăïịn 9,0 mg/kg vúâi trûúđng húơp nùơng) Sau ăoâ duy trò liïìu 5 mg/kg IV möîi 8 giúđ hoùơc 7,5 mg/kg IV möîi 12 giúđ (nöìng ăöơ ẳnh 20 ăïịn 35 g/mL, ăaây <10 ăïịn

2 μg/mL) Vúâi liïìu giaôn caâch, khúêi ăíìu vúâi liïìu naơp 15 mg/kg, nhûông liïìu tiïịp

theo ặúơc xaâc ắnh bùìng biïíu ăöì (xem Hònh 15–1)

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

∙ Taâc duơng khöng mong muöịn chñnh cuêa aminoglycosid lađ ăöơc tñnh trïn thíơn

Ăöơc thíơn coâ thïí höìi phuơc ặúơc nïịu phaât hiïơn súâm, tuy nhiïn coâ thïí khöng höìi phuơc, ăùơc biïơt úê nhûông bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng thíơn do sûê duơng caâc thuöịc khaâc Nïn sûê duơng thíơn troơng hoùơc traânh duđng ăöịi vúâi bïơnh nhín suy thíơn míịt buđ

∙ Ăöơc tñnh trïn tai (tiïìn ằnh hoùơc öịc tai) lađ möơt taâc duơng khöng mong muöịn khaâc

cuêa aminoglycosid Khi sûê duơng thuöịc trong thúđi gian dađi (>2 tuíìn), cíìn phaêi kiïím tra chûâc nùng thñnh giaâc cuêa bïơnh nhín luâc múâi ăíìu vađ hađng tuíìn sau ăoâ Nïịu coâ thïí, nïn traânh sûê duơng ăöìng thúđi aminoglycosid, vúâi caâc thuöịc gíy ăöơc vúâi thíơn khaâc (v.d., amphotericin B formulations, foscarnet, thuöịc ûâc chïị miïîn dõch nonsteroidal, pentamidine, polymyxins, cidofovir vađ cisplatin)

Vancomycin

ĐẠI CƯƠNG

∙ Vancomycin (15 mg/kg IV möîi 12 giúđ; ăïịn 30 mg/kg IV möîi 12 giúđ cho viïm mađng naôo) lađ khaâng sinh nhoâm glycopeptide Thuöịc ûâc chïị quaâ trònh sinh töíng húơp vaâch tïị bađo bùìng caâch gùưn vúâi D-alanyl-D-alanine, möơt chíịt cíìn thiïịt ăïí taơo lûúâi peptidoglycan úê vaâch tïị bađo cuêa híìu hïịt caâc vi khuíín Gram dûúng Vancomycin coâ taâc duơng diïơt khuíín vúâi Staphylococci nhûng chó coâ taâc duơng kòm khuíín ăöịi vúâi enterococci

∙ Ngađy nay, híìu hïịt caâc bïơnh viïơn ăïìu gùơp víịn ăïì nghiïm troơng vúâi nhiïîm truđng chuêng

Enterococcus faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE) Hiïơn taơi baâo caâo vïì caâc míîu S aureus phín líơp trïn lím sađng khaâng thuöịc coâ nhaơy trung bònh vúâi vancomycin (vancomycin-intermediate S aureus– VISA) vađ khaâng vúâi vancomycin (vancomycin-resistant S aureus–VRSA).

ĐIỀU TRỊ

∙ Caâc chó ắnh ặúơc liïơt kï trong Baêng 15–1

∙ Nöìng ăöơ ăaây tûđ 10 ăïịn 20 μg/mL vađ coâ thïí tùng túâi 15 hoùơc túâi 20 μg/mL hoùơc

cao hún nûôa ăöịi vúâi nhiïîm khuíín nùơng, Bïơnh nhín coâ keđm theo suy thíơn nùơng chó nïn duđng liïìu ăún 15 mg/kg vađ naơp laơi liïìu khi nöìng ăöơ thuöịc giaêm xuöịng dûúâi

10 ăïịn 20 μg/mL.

Thuốc khâng vi khuẩn • Fluroquinolone l 697

Bảng 15–1 Chỉ định dùng Vancomycin

Điều trị nhiễm khuẩn nặng với tụ cầu văng khâng methicillin (methicillin–resistant

Staphylococcus aureus [MRSA])

Điều trị nhiễm khuẩn nặng với vi khuẩn đường ruột khâng ampicillin, nhạy cảm với

vancomycin

Điều trị nhiễm khuẩn nặng do vi khuẩn gram đm ở câc bệnh nhđn bị dị ứng với câc thuốc khâc

Điều trị đường uống viím đại trăng nặng do Clostridium difficile

Dự phòng phẫu thuật khi dùng câc dụng cụ nhđn tạo ở những bệnh nhđn có tụ cầu văng khâng thuốc cư trú trong câc cơ sở y tế có tần suất tụ cầu khâng thuốc cao

Dùng theo kinh nghiệm cho viím măng nêo mủ nghi do vi khuẩn gram dương cho tới khi phđn lập vă xâc định khâng sinh đồ

Hội chứng nhiễm trùng đe dọa tính mạng ở những bệnh nhđn có tụ cầu văng khâng thuốc cư trú hoặc nằm viện kĩo dăi cho tới khi xâc định được căn nguyín gđy bệnh Viím nội tđm mạc hoặc nhiễm trùng mâu liín quan tới cathete do tụ cầu đm tính

coagulase

Dùng theo kinh nghiệm câc nhiễm trùng đường mâu nặng liín quan với lọc mâu cho tới khi cấy mâu có kết quả

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Vancomycin ặúơc sûê duơng bùìng ặúđng tônh maơch chíơm ñt nhíịt 1 giúđ/ 1 g thuöịc

Truýìn töịc ăöơ nhanh hún coâ thïí gíy ra höơi chûâng ngûúđi ăoê (red man syndrome),

do phaên ûâng giaêi phoâng chíịt trung gian hoaâ hoơc histamine, vúâi triïơu chûâng ăùơc trûng höìng ban úê mùơt vađ ăoê da phíìn thín phña trïn cú thïí Ăöơc vúâi thíơn, thñnh giaâc, giaêm tiïíu cíìu, baơch cíìu vađ phaât ban lađ nhûông taâc duơng phuơ coâ thïí xaêy ra

Fluoroquinolone

ĐẠI CƯƠNG

∙ Fluoroquinolone gíy ra taâc duơng diïơt khuíín bùìng caâch ûâc chïị DNA gyrase vađ chûâc nùng topoisomerase, nhûông ýịu töị cíìn thiïịt cho quaâ trònh sao cheâp DNA Nhòn chung, thuöịc híịp thu töịt qua ặúđng uöịng Nöìng ăöơ thuöịc trong huýịt tûúng khi uöịng lađ gíìn bùìng so vúâi khi duđng ặúđng tiïm

∙ Thuöịc coâ hoaơt tñnh ýịu ăöịi vúâi enterococci mùơc duđ chuâng víîn coâ hiïơu quaê vúâi enterococci trong nhiïîm khuíín ặúđng niïơu, khi caâc thuöịc khaâc khöng hiïơu quaê hoùơc khöng ặúơc pheâp sûê duơng Duđng ăöìng thúđi vúâi caâc antaxit chûâa nhöm vađ magie, sucralfate, bismuth, viïn chûâa sùưt, canxi vađ keôm lađm giaêm híịp thu cuêa tíịt caê caâc fluoroquinolone ặúđng uöịng

ĐIỀU TRỊ

∙ Norfloxacin (400 mg PO möîi 12 giúđ) coâ hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín

ặúđng niïơu gíy ra búêi vi khuíín Gram ím Tuy nhiïn, caâc fluoroquinolone khaâc ặúơc ûu tiïn sûê duơng hún ăöịi vúâi chó ắnh nađy Norfloxacin khöng nïn duđng cho nhiïîm truđng toađn thín

∙ Ciprofloxacin (250 ăïịn 750 mg PO möîi 12 giúđ hoùơc 500 mg PO möîi 24 giúđ (Cipro XR) hoùơc 200 ăïịn 400 mg IV möîi 8 ăïịn 12 giúđ) vađ ofloxacin (200 ăïịn

400 mg IV hoùơc PO möîi 12 giúđ) coâ taâc duơng vúâi vi khuíín hiïịu khñ Gram ím bao

göìm caê chuêng sinh AmpC β-lactamase Nhûông thuöịc nađy thûúđng ặúơc sûê duơng

cho nhiïîm khuíín ặúđng niïơu, viïm thíơn, nhiïîm khuíín ặúđng ruöơt gíy tiïu chaêy, nhiïîm khuíín tiïìn liïơt tuýịn vađ nhiïîm khuíín öí buơng (kïịt húơp vúâi metronidazol)

Ciprofloxacin lađ quinolon hiïơu quaê nhíịt ăöịi vúâi P aeruginosa vađ lađ quinolon

ặúơc lûơa choơn ăiïìu trõ caâc nhiïîm truđng do chuêng vi khuíín nađy gíy ra Tuy nhiïn, ciprofloxacin laơi coâ taâc duơng keâm trïn vi khuíín Gram dûúng vađ vi khuíín kyơ khñ Khöng nïn choơn Ciprofloxacin lađ khaâng sinh ăiïìu trõ theo kinh nghiïơm trong viïm phöíi cöơng ăöìng, nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm hoùơc nhiïîm khuíín öí buơng Thuöịc duđng ặúđng uöịng hay tiïm ăïìu coâ nöìng ăöơ trong huýịt tûúng tûúng tûơ nhau, do ăoâ thûúđng duđng thuöịc ặúđng uöịng trûđ khi bïơnh nhín chöịng chó ắnh vúâi ặúđng duđng nađy Khöng nïn uöịng flouroquinolon cuđng vúâi caâc saên phíím lađm tûđ sûôa, multivitamine, antaxit, caâc dung dõch dinh dûúông böí sung hoùơc tíịt caê caâc saên phíím coâ chûâa caâc cation kim loaơi ăa hoâa trõ (v.d., nhû Fe)

∙ Levofloxacin (250 ăïịn 750 mg IV möîi 24 giúđ), moxifloxacin (400 mg PO/IV möîi

24 giúđ) vađ gemifloxacin (320 mg PO möîi 24 giúđ) lađ nhûông fluroquinolon múâi

So vúâi ciprofloxacin, nhûông thuöịc nađy coâ hoaơt tñnh maơnh hún trïn streptococci

nhûng laơi keâm hún trïn vi khuíín Gram ím (ăùơc biïơt trïn P aeruginosa) Nïn sûê

duơng moxifloxacin theo phaâc ăöì ăún trõ liïơu cho nhiïîm khuíín öí buơng coâ biïịn chûâng hoùơc nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm do thuöịc coâ taâc duơng trïn vi khuíín kyơ khñ Möîi thuöịc trïn ăïìu coâ hiïơu quaê trong ăiïìu trõ viïm nöơi tím maơc, viïm hoơng, viïm phöíi cöơng ăöìng vađ nhiïîm khuíín ặúđng niïơu (ngoaơi trûđ moxifloxacin do bõ ăađo thaêi ríịt ñt qua thíơn) Möơt söị thuöịc coâ taâc duơng trïn vi khuíín nöơi bađo vađ coâ tiïìm nùng trong ăiïìu trõ lao khaâng thuöịc vađ caâc nhiïîm khuíín khöng ăiïín hònh do

vi khuíín nöơi bađo Levofloxacin coâ thïí ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm niïơu ăaơo do Chlamydial

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

∙ Caâc taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm: buöìn nön, röịi loaơi hïơ thíìn kinh trung ûúng (ăau ăíìu, míịt nguê vađ choâng mùơt, ăùơc biïơt úê ngûúđi giađ), phaât ban vađ da nhaơy caêm vúâi aânh nùưng Thuöịc coâ thïí lađm keâo dađi khoaêng QTc vađ khöng nïn sûê

Thuốc khâng vi khuẩn • Macrolide vă Lincosamide l 699

·

duơng cho bïơnh nhín ăang sûê duơng thuöịc chöịng loaơn nhõp nhoâm I hoùơc III, bïơnh

nhín röịi loaơn ăiïơn giaêi hoùơc tiïìn sûê loaơn nhõp tim do röịi loaơn díîn truýìn, ăang

duđng caâc thuöịc lađm keâo dađi khoaêng QTc hoùơc lađm giaêm nhõp tim Nïn duđng thíơn

troơng nhoâm thuöịc nađy ăöịi vúâi ngûúđi cao tuöíi do ăöịi tûúơng nađy dïî gùơp caâc röịi

loaơn khöng biïín hiïơn roô rađng thađnh triïơu chûâng Khöng nïn duđng thûúđng xuýn

Fluoroquinolon cho ngûúđi dûúâi 18 tuöíi hoùơc phuơ nûô mang thai, ăang cho con buâ

do coâ nguy cú gíy bïơnh khúâp cho bïơnh nhín nhi Thuöịc coâ thïí gíy ra viïm hoùơc

ặât gín ăùơc biïơt lađ gín Achilles úê ngûúđi giađ Tûúng taâc thuöịc phöí biïịn lađ lađm tùng

chó söị INR (international normalized ratio) khi sûê duơng ăöìng thúđi vúâi warfarin

∙ Nhoâm thuöịc nađy coâ tûúng taâc thuöịc nguy hiïím Do ăoâ cíìn xem xeât kyô caâc

thuöịc duđng keđm trûúâc khi sûê duơng fluoroquinolone

Macrolide vă Lincosamide

ĐẠI CƯƠNG

∙ Marcrolide vađ lincosamide lađ khaâng sinh kòm khuíín Thuöịc ûâc chïị quaâ trònh töíng

húơp protein cuêa vi khuíín bùìng caâch liïn kïịt vúâi tiïíu ăún võ 50S cuêa ribosome vi

khuíín

∙ Nhoâm thuöịc nađy coâ taâc duơng trïn cíìu khuíín Gram dûúng, bao göìm streptococci

vađ staphylococci vađ möơt söị vi khuíín Gram ím gíy viïm ặúđng hö híịp trïn Tuy

nhiïn, chuâng coâ taâc duơng ýịu ăöịi vúâi caâc trûơc khuíín que ặúđng ruöơt

ĐIỀU TRỊ

∙ Macrolide thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm hoơng, viïm tai giûôa, viïm xoang,

viïm phïị quaên, ăùơc biïơt úê bïơnh nhín coâ dõ ûâng vúâi nhoâm Penicillin Chuâng cuông

lađ lûơa choơn ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do Legionella, Chlamydia vađ Mycoplasma

Azithromycin vađ clarithromycin coâ thïí ặúơc duđng ăún ăöơc ăïí ăiïìu trõ viïm

phöíi cöơng ăöìng cho bïơnh nhín ngoaơi truâ Ngoađi ra cođn coâ vai trođ ăùơc biïơt trong

ăiïìu trõ dûơ phođng cho bïơnh nhín AIDS chöịng laơi caâc nhiïîm khuíín do phûâc húơp

Mycobacterium avium (Mycobacterium avium complex–MAC) gíy ra Nhiïìu

míîu pneumoccoci khaâng Penicillin cuông khaâng luön caê macrolide

∙ Erythromycin (250 ăïịn 500 mg PO möîi 12 giúđ hoùơc 0,5 ăïịn 1,0 g IV möîi 6 giúđ)

coâ taâc duơng trïn cíìu khuíín Gram dûúng (trûđ enterococci) vađ coâ thïí duđng ăïí ăiïìu

trõ viïm phïị quaên, viïm hoơng, viïm xoang, viïm tai giûôa vađ nhiïîm khuíín mö

mïìm úê bïơnh nhín dõ ûâng vúâi Penecillin Thuöịc coâ hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm

khuíín ặúđng hö híịp khöng ăiïín hònh do Legionella pneumophila (1 g IV möîi 6

giúđ), Chlamydophila pneumoniae vađ Mycoplasma pneumoniae Tuy nhiïn, caâc

chuêng Haemophilus influenzae ăaô khaâng nhiïìu vúâi Erythromycin, do ăoâ hiïơu quaê

cuêa thuöịc trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín hö híịp trïn vađ dûúâi bõ haơn chïị nhiïìu Thuöịc

cuông ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do Chlamydia trachomatis (250 ăïịn 500

mg PO möîi 12 giúđ trong 7 ngađy), thuöịc ặúơc lûơa choơn ăïí ăiïìu trõ giang mai cho bïơnh nhín dõ ûâng vúâi Penecillin Thuöịc ặúơc sûê duơng haơn chïị do dung naơp keâm vađ coâ nhiïìu tûúng taâc thuöịc

∙ Clarithromycin (250 ăïịn 500 mg PO möîi 12 giúđ hoùơc 1.000 mg XL uöịng möîi

24 giúđ) coâ phöí tûúng tûơ nhû erythromycin, tuy nhiïn laơi coâ phöí röơng hún trïn caâc

chuêng gíy bïơnh ặúđng hö híịp (ăùơc biïơt Haemophilus) Thuöịc cuông thûúđng ặúơc

duđng ăïí ăiïìu trõ viïm phïị quaên, viïm xoang, viïm tai giûôa, viïm hoơng, nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm vađ viïm phöíi cöơng ăöìng Thuöịc cuông coâ taâc duơng töịt trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín MAC úê bïơnh nhín HIV vađ lađ thađnh phíìn quan troơng trong

phaâc ăöì tiïu diïơt Helicobacter pylori (xem Chûúng 18, Bïơnh lyâ ặúđng tiïu hoâa)

∙ Azithromycin (500 mg PO trong 1 ngađy, sau ăoâ duđng 250 mg PO möîi 24 giúđ

trong 4 ngađy sau ăoâ; 500 mg uöịng möîi 24 giúđ trong 3 ngađy; liïìu duy nhíịt 2.000 mg microspheres uöịng; 500 mg IV möîi 24 giúđ) coâ phöí tûúng tûơ nhû clarithromycin vađ cuông thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm phïị quaên, viïm xoang, viïm tai giûôa, viïm hoơng, nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm vađ viïm phöíi cöơng ăöìng Thuöịc coâ taâc duơng töịt trong dûơ phođng nhiïîm khuíín MAC (1.200 mg uöịng möîi tuíìn) vađ ăiïìu trõ nhiïîm khuíín MAC (500 ăïịn 600 mg uöịng möîi 24 giúđ) úê bïơnh nhín HIV Thuöịc

cuông ặúơc sûê duơng thûúđng xuýn ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do C trachomatis (liïìu

duy nhíịt 1 g uöịng) Ûu ăiïím chñnh cuêa azithromycin lađ khöng gíy ra nhiïìu tûúng taâc thuöịc giöịng nhû erythromycin vađ clarithromycin

∙ Clindamycin (150 ăïịn 450 mg PO möîi 6–8 giúđ hoùơc 600 ăïịn 900 mg IV möîi

8 giúđ) theo phín loaơi hoâa hoơc lađ möơt lincosamide (coâ liïn quan túâi macrolide) Thuöịc coâ phöí chuê ýịu trïn caâc chuêng Gram dûúng tûúng tûơ nhû phöí cuêa

erythromycin Ngoađi ra thuöịc cođn múê röơng phöí lïn vi khuíín kyơ khñ, bao göìm B fragilis Clindamycin coâ sinh khaê duơng ặúđng uöịng cao (90%), phín böị töịt vađo

xûúng vađ caâc öí aâp-xe Thuöịc cođn ặúơc sûê duơng ăïí ăiïìu trõ viïm phöíi hñt sùơc vađ aâp-xe phöíi Clindamycin coâ taâc duơng lïn caâc chuêng MRSA ngoađi cöơng ăöìng vađ

do ăoâ, ặúơc lûơa choơn ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm do chuêng nađy gíy

ra Clindamycin coâ thïí ặúơc duđng lađ thuöịc thûâ 2 trong phaâc ăöì kïịt húơp ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do liïn cíìu khuíín vađ khuíín hònh que gíy ra Viïơc kïịt húơp nađy giuâp lađm giaêm ăöơc tñnh cuêa caâc thuöịc Thuöịc cuông ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín nghi ngúđ do vi khuíín kyơ khñ gíy ra (aâp-xe amidan, aâp-xe híìu, viïm cín maơc hoaơi tûê), mùơc duđ metronidazol lađ khaâng sinh hay ặúơc sûê duơng nhiïìu hún trong nhiïîm

khuíín öí buơng (clindamycin coâ hoaơt tñnh ñt tin cíơy trïn B fragalis) Clindamycin

coâ caâc chó ắnh khaâc, bao göìm ăiïìu trõ kyâ sinh truđng (kïịt húơp vúâi quinine), bïơnh

toxoplasma (kïịt húơp vúâi pyrimethamine) vađ viïm phöíi do Pneumocystis jiroveci

(kïịt húơp vúâi primaquine)

Thuốc khâng vi khuẩn • Sulfonamide vă Trimethoprim l 701LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Macrolide vađ clindamycin coâ thïí gíy ra buöìn nön, ăau buơng vađ röịi loaơn chûâc nùng gan (ăùơc biïơt lađ erythromicin) Nïn kiïím tra chûâc nùng gan trong suöịt thúđi gian keâo dađi phaâc ăöì ăiïìu trõ Caâc phaên ûâng míîn caêm, chuê ýịu nhû míín ngûâa, ban

da thûúđng thíịy úê clindamycin, viïm ăaơi trađng giaê maơc thûâ phaât do Clostridium

difficile Erythromicin vađ clarithromycin gíy ra tûúng taâc thuöịc nùơng do ûâc

chïị Cytochrome P450

Sulfonamide vă Trimethoprim

ĐẠI CƯƠNG

∙ Sulfadiazine, sulfamethoxazole vađ trimethoprim diïơt khuíín chíơm bùìng caâch

ûâc chïị quaâ trònh chuýín hoâa axit folic Nhoâm khaâng sinh nađy thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïím khuíín tiïịt niïơu, viïm xoang vađ viïm tai giûôa Möơt söị chïị phíím

chûâa sulfonamide cođn coâ hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïím khuíîn do Nocardia, Toxoplasma, P jiroveci vađ stenotrophomonas

ĐIỀU TRỊ

∙ Trimethoprim (100 mg PO möîi 12 giúđ) ăöi khi ặúơc duđng ăún ăöơc ăïí ăiïìu trõ

nhiïîm khuíín ặúđng tiïịt niïơu, thöng thûúđng noâ ặúơc duđng trong phaâc ăöì phöịi húơp Xem phíìn tiïịp theo ăïí roô hún Trimethoprim phöịi húơp vúâi dapson lađ phaâc ăöì thay

thïị khi ăiïìu trõ viïm phöíi nheơ do P Jiroveci

∙ Trimethoprim/sulfamethoxazole lađ möơt khaâng sinh höîn húơp (IV hoùơc PO) vúâi

tyê lïơ Trimethoprim: sulfamethoxazole lađ 1:5 Liïìu ặúđng tônh maơch dûơ phođng lađ

5 mg/kg IV möîi 8 giúđ (dûơa trïn thađnh phíìn trimethoprim) ăöịi vúâi nhiïîm khuíín nùơng Dûơ phođng ặúđng uöịng (160 mg trimethoprim/800 mg sulfamethoxazole viïn hađm lûúơng gíịp ăöi) coâ sinh khaê duơng cao, ăaơt nöìng ăöơ trong huýịt tûúng xíịp

xó ặúđng ặúđng tônh maơch Caê 2 thađnh phíìn ăïìu phín böị röơng raôi vađo caâc mö vađ dõch cú thïí nhû xûúng, tuýịn tiïìn liïơt vađ hïơ thíìn kinh trung ûúng Kïịt húơp thuöịc

nhû víơy giuâp múê röơng phöí hún nhûng víîn khöng coâ taâc duơng lïn P aeruginosa, vi

khuíín kyơ khñ vađ liïn cíìu khuíín nhoâm A Thuöịc thûúđng duđng trong ăiïìu trõ viïm

phöíi do P jiroveci, nhiïîm khuíín do Stenotrophomonas maltophilia, Tropheryma whippelii vađ Nocardia Thuöịc cuông cođn ặúơc duđng thûúđng xuýn ăïí ăiïìu trõ viïm

xoang, viïm tai giûôa, viïm phïị quaên, viïm tuýịn tiïìn liïơt vađ nhiïîm khuíín tiïịt niïơu (1 viïn hađm lûúơng gíịp ăöi PO möîi 12 giúđ) Trimethoprim/sulfamethoxazole coâ taâc duơng lïn híìu hïịt caâc chuêng MRSA ngoađi cöơng ăöìng vađ lađ thuöịc ặúơc duđng trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín da vađ mö mïìm khöng biïịn chûâng gíy ra búêi chuêng

MRSA nađy Thuöịc ặúơc duđng ăïí dûơ phođng viïm phöíi do P.jiroveci (1 viïn hađm

lûúơng gíịp ăöi PO 2 líìn möîi tuíìn, 3 líìn möîi tuíìn hoùơc duđng viïn thöng thûúđng hoùơc viïn hađm lûúơng gíịp ăöi duđng hađng ngađy) úê bïơnh nhín HIV, bïơnh nhín gheâp taơng, gheâp tuêy xûúng vađ bïơnh nhín ăang duđng thuöịc fludarabine Ăöịi vúâi bïơnh nhín phaêi duđng phaâc ăöì ăiïìu trõ dađi ngađy, nïn chuýín tûđ ặúđng tiïm sang ặúđng uöịng, vúâi mûâc liïìu tûúng ûâng

∙ Ăöịi vúâi nhûông nhiïîu khuíín nùơng, nhû aâp-xe naôo do Nocardia, dïî dađng ăiïìu chónh liïìu dûơa trïn nöìng ăöơ ẳnh (100 ăïịn 150 μg/mL) vađ ăaây (50 ăïịn 100 μg/mL) trong

quaâ trònh ăiïìu trõ vađ thay ăöíi liïìu sau ăoâ Ăöịi vúâi bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng

thíơn, nïn ăiïìu chónh liïìu theo nöìng ăöơ ẳnh cuêa trimethoprim (5 ăïịn 10 μg/mL)

Phaâc ăöì dađi ngađy coâ thïí gíy ûâc chïị tuêy xûúng, coâ thïí cíìn duđng thïm leucovorin

(5 ăïịn 10 μmg PO möîi 24 giúđ) cho ăïịn khi söị lûúơng tïị bađo trúê vïì bònh thûúđng

∙ Sulfadiazine (1,0 ăïịn 1,5 g PO möîi 6 giúđ) phöịi húơp vúâi prymethamine (200 mg

PO ban ăíìu sau ăoâ duđng 50 ăïịn 75 mg PO möîi 24 giúđ) vađ leucovorin (10 ăïịn 20

mg PO möîi 24 giúđ) duđng ăïí ăiïìu trõ bïơnh toxoplasma Sulfadiazine ăöi khi cuông

duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do Nocardia

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Nhûông thuöịc trïn coâ liïn quan ăïịn ûâc chïị tuêy xûúng, vađng da ûâ míơt, tùng kali maâu (trimethoprim/sulfamethoxazole), hoaơi tûê ặúđng ruöơt, tùng creatinin maâu giaê taơo vađ caâc phaên ûâng quaâ míîn nghiïm troơng (höơi chûâng Stevens-Johnson/höìng ban ăa

daơng) Buöìn nön thûúđng xuíịt hiïơn khi duđng liïìu cao Nïn hoêi kyô bïơnh nhín xem hoơ coâ dõ ûâng vúâi nhoâm “thuöịc sulfa” hay khöng vađ dõ ûâng cuơ thïí vúâi biïơt dûúơc nađo Tetracycline

ve truýìn bïơnh, bïơnh Lyme coâ liïn quan ăïịn viïm khúâp, ăiïìu trõ thay thïị cho

bïơnh nhín giang mai hay nhiïîm khuíín do P Multocida úê bïơnh nhín dõ ûâng vúâi

Penicilin

ĐIỀU TRỊ

∙ Tetracycline (250 ăïịn 500 mg PO möîi 6 giúđ) thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ muơn

trûâng caâ nùơng vađ möơt söị phaâc ăöì tiïu diïơt H pylori Thuöịc cođn ặúơc duđng ăïí ăiïìu

Thuốc khâng vi sinh vật, hỗn hợp • Chloramphenicol l 703

trõ bïơnh Lyme cíịp tñnh do xoùưn khuíín boreliosis, söịt phaât ban Rocky Moutain, söịt giaêm baơch cíìu do ve choâ ăöịt (ehrlichiosis), söịt veơt (psittacosis), viïm phöíi do

Mycoplasma, Chlamydia, vađ nhiïîm khuíín do chlamydial úê mùưt hoùơc ặúđng sinh

duơc Tuy nhiïn nhûông nhiïîm khuíín nađy thûúđng ặúơc ăiïìu trõ bùìng doxycycline hoùơc caâc khaâng sinh khaâc Antaxit chûâa Al vađ Mg vađ caâc chïị phíím chûâa canxi, sùưt ặúđng uöịng hoùơc caâc cation khaâc coâ thïị lađm giaêm maơnh híịp thu qua ặúđng uöịng cuêa tetracyclin Nïn traânh duđng caâc thuöịc vađ chïị phíím trïn trong vođng 2 giúđ sau khi uöịng tetracyclin

∙ Doxycycline (100 mg PO/IV möîi 24 giúđ) lađ möơt tetracycline ặúơc sûê duơng phöí

biïịn nhíịt Doxyciclin lađ phaâc ăöì cú baên ăïì ăiïìu trõ C trachomatis, söịt phaât

ban Rocky Moutain, söịt giaêm baơch cíìu do ve choâ ăöịt (ehrlichiosis), söịt veơt (psittacosis) Thuöịc cuông coâ vai trođ trong dûơ phođng söịt reât vađ ăiïìu trõ viïm phöíi cöơng ăöìng, nhiïîm khuíín da khöng biïịn chûâng vađ nhiïîm khuíín cíịu truâc da do MRSA úê cöơng ăöìng

∙ Minocycline (200 mg IV/PO, sau ăoâ duđng 100 mg IV/PO möîi 12 giúđ) coâ phöí

taâc duơng cuông nhû chó ắnh trïn lím sađng tûúng tûơ nhû doxycycline Thuöịc lađ khaâng sinh hađng thûâ 2 trong ăiïìu trõ nhiïîm truđng phöíi do nocardia vađ nhiïîm níịm actinomycete vuđng mùơt-cöí Caê minocyclin vađ doxycyclin ăïìu coâ taâc duơng ăöịi vúâi caâc vi khuíín ăa khaâng Gram ím vađ coâ thïí ặúơc duđng kïịt húơp ăïí diïơt caâc chuêng

ăa khaâng trïn dûơa trïn kïịt quaê khaâng sinh ăöì

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Buöìn nön vađ nhaơy caêm vúâi aânh saâng lađ nhûông taâc duơng khöng mong muöịn hay gùơp,

do ăoâ nïn caênh baâo bïơnh nhín haơn chïị tiïịp xuâc trûơc tiïịp vúâi aânh nùưng mùơt trúđi

Nhoâm thuöịc nađy hiïịm khi coâ liïn quan ăïịn u giaê naôo böơ Khöng nïn duđng thuöịc thûúđng xuýn cho treê em, phuơ nûô coâ thai hay ăang cho con buâ vò chuâng coâ thïí

lađm ăöíi mađu men rùng úê bađo thai ăang phaât triïín hoùơc treê em Minocyclin coâ liïn quan ăïịn röịi loaơn tiïìn ằnh

tiïíu ăún võ 50S cuêa ribosome Thuöịc coâ phöí röơng trïn caê vi khuíín hiïịu khñ, kyơ khñ

Gram ím vađ Gram dûúng, bao göìm S aureus, enterococci, vađ khuíín que Gram ím ặúđng ruöơt Thuöịc cuông coâ hiïơu quaê ăöịi vúâi spirochetes, Rickettsia, Mycoplasma vađ Chlamydia Choloraphenicol coâ thïí ặúơc duđng cho nhiïîm chuêng Enterococcus

faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE)

nùơng hoùơc viïm mađng naôo do Francisella tularensis hoùơc Yersinia pestis

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Caâc phaên ûâng coâ haơi bao göìm thiïịu maâu bíịt saên khöng roô nguýn nhín (vúâi tyê lïơ

1/30.000) vađ ûâc chïị tuêy xûúng liïn quan ăïịn liïìu duđng Nöìng ăöơ ẳnh cuêa thuöịc (1 giúđ sau khi tiïìm truýìn) nïn ặúơc kiïím tra laơi möîi 3 ăïịn 4 ngađy (muơc tiïu nöìng ăöơ

ẳnh <25 μg/mL) vađ liïìu seô ặúơc ăiïìu chónh theo ăoâ Cíìn phaêi ăiïìu chónh liïìu vúâi

bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng gan Nhoâm khaâng sinh nađy coâ nhûông tûúng taâc thuöịc nghiïm troơng

Colistin vă Polymyxin B

ĐẠI CƯƠNG

∙ Colistinethate sodium (2,5 ăïịn 5 mg/kg/ngađy IV chia lađm 2 líìn möîi 12 giúđ) vađ

polymyxin B (15.000 ăïịn 25.000 U/kg/ngađy IV chia lađm 2 líìn möîi 12 giúđ) lađ khaâng sinh kòm khuíín thuöơc nhoâm polypeptid Thuöịc diïơt vi khuíín Gram ím bùìng caâch phaâ vúô cíịu truâc mađng tïị bađo vi khuíín Thuöịc coâ taâc duơng trïn trûơc khuíín Gram

ím ăa khaâng nhûng khöng coâ taâc duơng ăöịi vúâi Proteus, Providencia vađ Serratia.

∙ Thuöịc nhoâm nađy chó ặúơc pheâp sûê duơng dûúâi sûơ hûúâng díîn cuêa baâc sô coâ kinh nghiïơm do duđng thuöịc qua ặúđng tônh maơch coâ thïí gíy ra taâc duơng khöng mong

muöịn trïn thíìn kinh trung ûúng vađ ăöơc vúâi thíơn Colistin daơng hñt (75 ăïịn 150

mg möîi 12 giúđ bùìng maây xöng hñt) dung naơp töịt hún vađ chó bõ kñch ûâng nheơ ặúđng

hö híịp trïn Colistin ặúơc duđng kïịt húơp vúâi thuöịc khaâc ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín úê

phöíi do P aeruginosa vađ Acinetobacter

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Caâc taâc duơng khöng mong muöịn khi duđng ặúđng tiïm bao göìm: dõ caêm, noâi

lùưp, tï ngoaơi vi, ban da vađ ăöơc vúâi thíơn phuơ thuöơc vađo liïìu duđng Cíìn theo doôi cíín thíơn giaêm liïìu úê bïơnh nhín suy thíơn búêi vò duđng quaâ liïìu coâ thïí gíy ra ûâc chïị thíìn kinh cú vađ ngûđng thúê Theo doôi nöìng ăöơ creatinin maâu khi bùưt ăíìu phaâc ăöì ăiïìu

trõ vađ ắnh kyđ kiïím tra trong suöịt quaâ trònh ăiïìu trõ Traânh sûê duơng ăöìng thúđi vúâi aminoglycosides vađ caâc thuöịc gíy ăöơc vúâi thíơn khaâc, hoùơc thuöịc ûâc chïị thíìn kinh cú nïịu coâ thïí

Thuốc khâng vi sinh vật, hỗn hợp • Fosfomycin l 705Daptomycin

ĐẠI CƯƠNG

Daptomycin (4 mg/kg IV möîi 24 giúđ cho nhiïîm khuíín da vađ cíịu truâc da; 6 mg/

kg IV möîi 24 giúđ cho nhiïîm khuíín huýịt) lađ möơt lipopeptide vođng Thuöịc coâ taâc duơng kòm khuíín nhanh trïn híìu hïịt vi khuíín Gram dûúng, bao göìm enterococci, staphylococci, vađ streptococci Daptomycin víîn cođn coâ hoaơt tñnh trïn vi khuíín khaâng thuöịc Gram dûúng Thuöịc ặúơc FDA chíịp thuíơn cho chó ắnh nhiïîm khuíín

da phûâc taơp, nhiïîm khuíín da vađ phíìn mïìm cuông nhû nhiïîm truđng maâu do S aureus

vađ viïm nöơi tím maơc Khöng nïn duđng thuöịc cho nhiïîm khuíín phöíi nguýn phaât

do möi trûúđng trong phöíi lađm giaêm hoaơt tñnh cuêa thuöịc Khaâng thuöịc coâ thïí phaât triïín, do ăoâ bùưt buöơc phaêi kiïím tra tñnh nhaơy caêm cuêa caâc chuêng phín líơp vúâi thuöịc

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn göìm coâ röịi loaơn tiïu hoâa, míîn caêm taơi võ trñ tiïm,

tùng men gan, tùng creatinin phosphokinase Nïn theo doôi nöìng ăöơ creatinin phosphokinase huýịt thanh luâc bùưt ăíìu ăiïìu trõ vađ hađng tuíìn sau ăoâ, búêi vò daptomycin coâ thïí gíy ra aênh hûúêng ăïịn cú xûúng, nhû tiïu cú vín; cíìn ăiïìu chónh liïìu khi thíịy bïơnh nhín coâ díịu hiïơu ăau vađ ýịu cú Ngûđng thuöịc ngay nïịu caâc triïơu chûâng trïn tiïịp tuơc diïîn tiïịn thöng qua ắnh lûúơng creatinin phosphokinase (cao hún giúâi haơn cíơn trïn 5 ăïịn 10 líìn nïịu coâ triïơu chûâng; cao hún giúâi haơn cíơn trïn 10 líìn nïịu khöng thíịy triïơu chûâng) Nïn cín nhùưc sûê duơng ăöìng thúđi daptomycin vúâi chíịt ûâc chïị 5-hydroxy-3-methylglutaryl-coenzyme A (HMG-CoA) reductase do lađm tùng nguy cú bïơnh vïì cú

Fosfomycin

ĐẠI CƯƠNG

∙ Fosfomycin (hođa goâi thuöịc 3 g vađo nûúâc laơnh, uöịng 1 líìn duy nhíịt) lađ khaâng sinh

diïơt khuíín ặúđng uöịng Tiïu diïơt vi khuíín bùìng caâch ûâc chïị giai ăoaơn ăíìu cuêa quaâ trònh sinh töíng húơp vaâch tïị bađo vi khuíín Phöí cuêa noâ bao göìm híìu hïịt caâc chuêng

úê ặúđng tiïịt niïơu, bao göìm P aeruginosa, Enterobacter species, vađ enterococci

(bao göìm chuêng Enterococcus faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE) vađ caê vi khuíín ăa khaâng Gram ím

∙ Thuöịc coâ hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín ặúđng tiïịt niïơu khöng biïịn chûâng úê

phuơ nûô vúâi ăöơ nhaơy caêm cao vúâi E.coli vađ Enterococcus faecalis Khöng nïn duđng

thuöịc cho caâc trûúđng húơp viïm bïí thíơn vađ nhiïîm khuíín toađn thín

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn: tiïu chaêy Khöng nïn duđng thuöịc cuđng vúâi

metoclopramide vò noâ lađm caên trúê híịp thu cuêa fosfomycin

Linezolid

ĐẠI CƯƠNG

∙ Oxazolidinone lađ nhoâm khaâng sinh múâi, diïơt khuíín bùìng caâch chùơn ribosome

vađ ûâc chïị quaâ trònh sinh töíng húơp protein cuêa vi khuíín Linezolid (600 mg IV/

PO möîi 12 giúđ) lađ thuöịc ăíìu tiïn trong nhoâm ặúơc FDA chíịp thuíơn cho sûê duơng Nöìng ăöơ thuöịc trong huýịt thanh khi duđng caâc chïị phíím ặúđng uöịng vađ ặúđng tiïm truýìn lađ gíìn nhû nhau Oxazolidinone coâ taâc duơng maơnh trïn vi khuíín Gram dûúng, bao göìm caê enterococci, staphylococci, vađ streptococci khaâng thuöịc Tuy nhiïn, thuöịc khöng coâ taâc duơng coâ yâ nghôa trïn Enterobacteriaceae vađ khöng coâ

hiïơu quaê roô rađng trïn Moraxella vađ H influenzae

∙ Linezolid hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín nùơng do chuêng Enterococcus faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE) Noâ cođn ặúơc duđng thay thïị vancomycin trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do MRSA, duđng thay thïị ăöịi vúâi bïơnh nhín khöng duơng naơp vancomycin, vađ lađ liïơu phaâp ặúđng uöịng cho nhiïîm khuíín do MRSA khi khöng thïí sûê duơng ặúơc ặúđng tiïm truýìn Caâc thöng tin thuöịc liïn quan ăïịn ăiïìu trõ viïm tuêy xûúng, viïm nöơi tím maơc, viïm mađng naôo víîn cođn haơn chïị Cíìn ặúơc giaâm saât chùơt cheô khi sûê duơng thuöịc cho caâc chó ắnh trïn Thïm vađo ăoâ, FDA khöng chíịp thuíơn duđng linezolide cho nhiïîm khuíín huýịt liïn quan ăïịn catheter vađ nhiïîm khuíín taơi võ trñ ăùơt catheter Thuöịc coâ thïí bõ khaâng díìn, do ăoâ cíìn phaêi thûê ăöơ nhaơy bùìng khaâng sinh ăöì

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

∙ Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm tiïu chaêy, buöìn nön vađ ăau ăíìu Giaêm

tiïíu cíìu xaêy ra thûúđng xuýn vúâi bïơnh nhín duđng thuöịc trïn 2 tuíìn, do ăoâ cíìn theo doôi liïn tuơc söị lûúơng tiïíu cíìu Kiïím tra cöng thûâc maâu möîi tuíìn trong suöịt quaâ trònh trõ liïơu dađi ngađy vúâi linezolide Phaâc ăöì dađi ngađy (ăùơc biïơt keâo dađi trïn

6 thaâng) coâ liïn quan ăïịn thíìn kinh ngoaơi vi vađ thíìn kinh thõ giaâc Nhiïîm toan lactic maâu hiïịm khi xaêy ra

∙ Linezolid coâ nhûông tûúng taâc thuöịc nghiïm troơng Thuöịc lađ 1 chíịt ûâc chïị

monoamine oxidase nheơ do ăoâ cíìn tû víịn cho bïơnh nhín khöng sûê duơng linezolid ăöìng thúđi vúâi chíịt ûâc chïị choơn loơc serotonin (selective serotonin reuptake inhibitors–SSRIs), triptant vađ meperidine ăïí traânh höơi chûâng serotonin Lyâ tûúêng

Thuốc khâng vi sinh vật, hỗn hợp • Metronidazole l 707

nhíịt lađ bïơnh nhín nïn dûđng SSRI ñt nhíịt 1 tuíìn trûúâc khi bùưt ăíìu duđng linezolid Traânh sûê duơng thuöịc cuđng vúâi caâc thuöịc chûôa caêm laơnh khöng cíìn kï ăún chûâa pseudoephedrin hoùơc phenylpropanolamine do coâ thïí gíy tùng huýịt aâp Khöng cíìn ăiïìu chónh liïìu ăöịi vúâi bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng gan vađ thíơn

Methenamine

ĐẠI CƯƠNG

∙ Methenamine hippurate hoùơc methenamine mandelate (möơt hoùơc hai viïn [tuđy theo tûđng chïị phíím cuơ thïí] PO möîi 6 ăïịn 12 giúđ) lađ möơt chíịt saât truđng ặúđng niïơu/bađng quang Thuöịc ặúơc chuýín hoâa thađnh formaldehyde trong ặúđng niïơu khi pH <6,0

∙ Thuöịc coâ vai trođ haơn chïị trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín tiïịt niïơu khöng biïịn chûâng

do caâc chuêng vi khuíín ăa khaâng thuöịc hoùơc níịm men gíy ra

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm kñch thñch bađng quang, bñ tiïíu, tiïíu ra maâu

khi duđng dađi ngađy Nïn giúâi haơn thúđi gian töịi ăa lađ 3 tuíìn cho möơt líìn ăiïìu trõ vađ

pH nûúâc tiïíu nïn ặúơc kiïím tra vađo giai ăoaơn ăíìu cuêa quaâ trònh ăiïìu trõ ăïí ăaêm baêo coâ ăöơ pH axit phuđ húơp Coâ thïí duđng vitamin C ăïí höî trúơ quaâ trònh axit hoâa nûúâc tiïíu Chöịng chó ắnh duđng thuöịc vúâi ngûúđi mùưc glaucoma, suy giaêm chûâc nùng thíơn nghiïm troơng vađ nhiïîm toan Khöng nïn duđng ăöìng thúđi thuöịc vúâi caâc sulfonamide

vò nhûông thuöịc nađy taơo thađnh chíịt kïịt tuêa khöng tan trong nûúâc tiïíu

Metronidazole

ĐẠI CƯƠNG

∙ Metronidazole (250 ăïịn 750 mg PO/IV möîi 6–12 giúđ) chó coâ taâc duơng vúâi vi khuíín hiïịu khñ vađ möơt söị sinh víơt ăún bađo Thuöịc diïơt khuíín bùìng caâch tñch luôy chíịt ăöơc chuýín hoâa, gíy caên trúê caâc quaâ trònh sinh hoơc cuêa vi khuíín Thuöịc thíịm töịt vađo mö, ăùơc biïơt lađ öí aâp-xe rùng, vađo xûúng vađ hïơ thíìn kinh trung ûúng

∙ Coâ taâc duơng trïn vi khuíín Gram ím hiïịu khñ töịt hún lađ Gram dûúng hiïịu khñ nhûng

laơi coâ taâc duơng töịt ăöịi vúâi Clostridium perfringens vađ C dificile Metronidazole

lađ lûơa choơn trong phaâc ăöì ăún trõ liïơu cho viïm ăaơi trađng vađ viïm ím ăaơo tûđ nheơ cho túâi trung bònh Thuöịc coâ thïí kïịt húơp vúâi caâc khaâng sinh khaâc ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín öí buơng vađ aâp-xe naôo Thuöịc thûúđng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do

sinh víơt ăún bađo nhû Giardia, Entamoeba histolytica, vađ Trichomonas vaginalis

Khuýịn caâo giaêm liïìu cho bïơnh nhín suy gan míịt buđ

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn göìm coâ buöìn nön, phaên ûâng vúâi alcohol giöịng nhû

thuöịc chûôa chûâng nghiïơn rûúơu, röịi loaơn thíìn kinh trung ûúng mûâc ăöơ nheơ (ăau ăíìu, böìn chöìn) Metronidazole hiïịm khi gíy bïơnh thíìn kinh ngoaơi vi vađ co giíơt

Nitrofurantoin

ĐẠI CƯƠNG

∙ Nitrofurantoin (50 ăïịn 100 mg PO macrocrystals möîi 6 giúđ hoùơc 100 mg PO

vúâi cöng thûâc giaêi phoâng keâp möîi 12 giúđ trong vođng 5 ăïịn 7 ngađy) lađ khaâng sinh diïơt khuíín ặúđng uöịng, hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín niïơu khöng biïịn

chûâng khöng phaêi do Proteus, P aeruginosa hoùơc Serratia gíy ra Vi khuíín

chuýín hoâa thuöịc thađnh chíịt ăöơc vađ chíịt nađy ûâc chïị nhiïìu quaâ trònh cuêa vi khuíín Nitrofurantoin hiïơn nay ñt duđng, trïn lím sađng ặúơc sûê duơng ăöịi vúâi nhiïîm truđng ặúđng tiïịt niïơu khöng biïịn chûâng do chuêng Enterococcus faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE)

∙ Trûúâc ăíy thuöịc ặúơc sûê duơng thûúđng xuýn ăïí dûơ phođng nhiïîm khuíín ặúđng niïơu, tuy nhiïn ngađy nay nïn traânh duđng nhû víơy do phaâc ăöì ăiïìu trõ dađi ngađy coâ liïn quan ăïịn höơi chûâng phöíi maơn tñnh, coâ thïí díîn ăïịn tûê vong Ăöịi vúâi ngûúđi suy giaêm chûâc nùng thíơn, traânh duđng nitrofuratoin ăïí ăiïìu trõ viïm bïí thíơn hay bíịt cûâ nhiïîm khuíín toađn thín nađo khaâc

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn Buöìn nön lađ taâc duơng khöng mong muöịn thûúđng

gùơp nhíịt Nïn uöịng thuöịc trong luâc ùn ăïí giaêm töịi ăa taâc duơng khöng mong muöịn nađy Bïơnh nhín cíìn ặúơc caênh baâo rùìng nûúâc tiïíu coâ thïí chuýín sang mađu níu sau khi duđng thuöịc Ăöơc tñnh trïn thíìn kinh, gan vađ chûâng xú hoâa phöíi hiïịm khi xaêy

ra Thïm vađo ăoâ, khöng nïn duđng thuöịc cho bïơnh nhín coâ CrCl <60 mL/phuât vò lađm tùng nguy cú gíy ra taâc duơng khöng mong muöịn liïn quan ăïịn ăiïìu trõ Khöng nïn duđng thuöịc cuđng vúâi probenecid vò duđng ăöìng thúđi nhû víơy lađm giaêm nöìng ăöơơ nitrofurantoin trong nûúâc tiïíu

Quinupristin/Dalfopristin

ĐẠI CƯƠNG

∙ Quinupristin/Dalfopristin (7,5 mg/kg IV möîi 8 giúđ) lađ thuöịc ăíìu tiïn ặúơc FDA

chíịp thuíơn trong nhoâm Streptogramin

Thuốc khâng vi sinh vật, hỗn hợp • Televancin l 709

∙ Thuöịc coâ taâc duơng trïn vi khuíín khaâng khaâng sinh Gram dûúng, ăùơc biïơt lađ chuêng Enterococcus faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE), tuơ cíìu vađng khaâng methicillin (MRSA), tuơ cíìu nhaơy trung gian vúâi vancomycine (vancomycin-intermediate S aureus–VISA), tuơ cíìu khaâng vúâi

vancomycine (vancomycin- resistant S.aureus–VRSA) vađ caâc chuêng Streptococcus pneumoniae khaâng khaâng sinh Thuöịc coâ taâc duơng ýịu trïn caâc chuêng vi khuíín Gram ím úê ặúđng hö híịp trïn (Haemophilus vađ Moraxella) vađ vi khuíín kyơ

khñ, nhûng caâc khaâng sinh khaâc phöí röơng hún ăïí ăiïìu trõ caâc nhiïîm truđng nađy Quinupristin/Dalfopristin kòm khuíín ăöịi vúâi enterococci vađ coâ thïí duđng ăïí ăiïìu trõ

nhiïîm khuíín nùơng do VRE (chó coâ taâc duơng vúâi E faecium vò noâ bõ bíịt hoaơt trïn tíịt caê caâc chuêng E faecalis phín líơp ặúơc) Coâ thïí duđng thuöịc cho caâc nhiïîm khuíín nùơng do MRSA hoùơc S pneumoniae khi caâc thuöịc khaâc khöng khaê thi

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn göìm coâ ăau cú vađ ăau khúâp Taâc duơng khöng mong

muöịn nađy xaêy ra thûúđng xuýn vađ coâ thïí phaêi ngûng thuöịc Ăau taơi núi tiïm truýìn vađ viïm tùưc tônh maơch thûúđng xaêy ra khi ặa thuöịc qua tônh maơch ngoaơi biïn Thuöịc coâ thïí gíy tùng men gan Thuöịc ặúơc chuýín hoâa chuê ýịu qua gan, do ăoâ bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng gan nghiïm troơng cíìn phaêi chónh liïìu Quinupristin/Dalfopristin coâ nhûông tûúng taâc thuöịc tûúng tûơ nhû erythromycin

Televancin

ĐẠI CƯƠNG

Televancin (7,5 ăïịn 10 mg/kg möîi 24 ăïịn 48 giúđ, dûơa vađo CrCl) lađ khaâng sinh múâi thuöơc nhoâm lipoglycopeptid Thuöịc ặúơc FDA phï duýơt cho chó ắnh nhiïîm khuíín da vađ cíịu truâc da coâ biïịn chûâng Televancin coâ hoaơt tñnh maơnh trïn vi khuíín Gram dûúng, bao göìm tuơ cíìu vađng khaâng methicillin (MRSA), tuơ cíìu nhaơy trung

gian vúâi vancomycine (vancomycin-intermediate S aureus–VISA), tuơ cíìu khaâng trung gian vúâi vancomycine (heteroresistant vancomycin-intermediate S aureus –hVISA), S aureus khaâng daptomycin vađ linezolid, streptococci, enterococci

nhaơy vúâi vancomycin vađ möơt söị vi khuíín kyơ khñ Gram dûúng Thuöịc khöng coâ taâc duơng trïn vi khuíín Gram ím, tuơ cíìu khaâng vancomycine (vancomycin-resistant S aureus–VRSA) vađ chuêng Enterococcus faecium khaâng vancomycin (vancomycin-resistant Enterococcus faecium–VRE)

Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm buöìn nön, nön, miïơng coâ võ kim loaơi vađ xađ

phođng, nûúâc tiïíu coâ boơt vađ ăöơc vúâi thíơn (cíìn phaêi theo doôi liïn tuơc nöìng ăöơ creatinin huýịt thanh) Buđ dõch trûúâc bùìng truýìn nûúâc muöịi sinh lyâ coâ thïị lađm giaêm ăöơc vúâi

thíơn Telavancin coâ thïí lađm keâo dađi khoaêng thúđi gian QTc (tûđ 4,1 ăïịn 4,6 ms) vađ nïn traânh sûê duơng cho bïơnh nhín coâ víịn ăïì vïì tim maơch liïn quan ăïịn keâo dađi khoaêng thúđi gian QTc Phuơ nûô sùưp mang thai cíìn lađm test xaâc ắnh roô coâ thai hay chûa trûúâc khi duđng telavancin do coâ ghi nhíơn quaâi thai úê ăöơng víơt khi duđng thuöịc

Tigecygline

ĐẠI CƯƠNG

Tigecycline (liïìu naơp 100 mg IV, sau ăoâ duđng 50 mg IV möîi 12 giúđ) lađ khaâng sinh duy nhíịt trong nhoâm glycylcyclines ặúơc FDA cíịp pheâp sûê duơng Cú chïị hoaơt ăöơng tûúng tûơ nhû tetracycline, thuöịc gùưn vađo tiïíu ăún võ 30S cuêa ribosim, ûâc chïị quaâ trònh phiïn maô thađnh protein cuêa vi khuíín Nhaânh glycyl thïm vađo úê cöng thûâc hoâa hoơc lađm tùng taâc duơng cuêa thuöịc lïn caâc chuêng vi khuíín gíy bïơnh thûúđng khaâng vúâi tetracyclin vađ minocycline Thuöịc coâ phöí diïơt khuíín trïn vi khuíín Gram ím,

Gram dûúng vađ vi khuíín kyơ khñ trûđ P aeruginosa vađ möơt söị chuêng Proteus Hiïơn

nay, tigecycline ăaô ặúơc FDA chíịp thuíơn cho chó ắnh nhiïîm khuíín da vađ cíịu truâc

da coâ biïịn chûâng, nhiïîm khuíín öí buơng coâ biïịn chûâng vađ viïm phöíi cöơng ăöìng Thïm vađo ăoâ, thuöịc cođn ặúơc duđng cho nhiïîm khuíín úê mö do chuêng Enterococus faecium khaâng vancomycin (VRE) cođn nhaơy caêm vađ vi khuíín Gram ím ăa khaâng thuöịc Cho ăïịn khi coâ ăuê dûô liïơu, khöng nïn duđng thuöịc ăïì ăiïìu trõ nhiïîm truđng huýịt nguýn phaât

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn Nön vađ buöìn nön lađ nhûông taâc duơng khöng mong

muöịn thûúđng gùơp nhíịt Tigecycline víîn chûa ặúơc nghiïn cûâu cho bïơnh nhín dûúâi

18 tuöíi Chöịng chó ắnh vúâi phuơ nûô mang thai vađ ăang cho con buâ Do coâ cíịu truâc hoâa hoơc tûúng tûơ tetracyclin, tigecyclin coâ thïí lađm cho bïơnh nhín nhaơy caêm vúâi aânh saâng, ăöíi mađu men rùng vađ u giaê naôo böơ (hiïịm xaêy ra)

THUỐC CHỐNG VI KHUẨN NỘI BĂO

Phaâc ăöì hiïơu quaê ăïí ăiïìu trõ lao (Mycobacterium tuberculosis–MTB) cíìn phaêi kïịt

húơp nhiïìu thuöịc ăïí ngùn chùơn hiïơn tûúơng khaâng thuöịc vađ töịi ăa hoâa hiïơu quaê ăiïìu trõ Vi khuíín ngađy cađng ăïì khaâng vúâi caâc thuöịc trõ lao thöng thûúđng do ăoâ phaêi duđng möơt phaâc ăöì phûâc taơp hún Xeât nghiïơm ăöơ nhaơy caêm cuêa vi khuíín vúâi thuöịc lađ phíìn khöng thïí thiïịu trong xûê trñ bïơnh lao (xem Chûúng 14, Ăiïìu trõ bïơnh truýìn nhiïîm)

Thuốc chống vi khuẩn nội băo • Rifamycin l 711Isoniazid

ĐẠI CƯƠNG

Isoniazide (INH, 300 mg PO möîi 24 giúđ) tiïu diïơt vi khuíín nöơi bađo nhaơy caêm bùìng caâch ûâc chïị quaâ trònh töíng húơp lipid cuêa vaâch tïị bađo vi khuíín INH coâ úê híìu hïịt caâc phaâc ăöì ăiïìu trõ lao vađ coâ thïí ặúơc duđng 2 líìn möîi tuíìn trong liïơu phaâp giaâm saât trûơc tiïịp (15 mg/kg/liïìu; töịi ăa lađ 900 mg) INH víîn lađ thuöịc ặúơc lûơa choơn ăïí ăiïìu trõ lao tiïìm tađng (300 mg PO möîi 24 giúđ trong 9 thaâng)

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm tùng lûúơng transaminase gan (20%) Taâc

ăöơng nađy khöng roô nguýn nhín nhûng ặúơc thíịy úê bïơnh nhín cao tuöíi, mùưc bïơnh vïì gan hoùơc duđng cuđng vúâi rûúơu vađ coâ thïí tùng cûúđng khi duđng rifampin Nïịu chó söị transaminase cao hún 3 líìn giúâi haơn cíơn trïn cuêa mûâc bònh thûúđng thò cíìn ngûđng ăiïìu trõ Bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng gan cíìn phaêi kiïím tra chûâc nùng gan hađng tuíìn trong suöịt giai ăoaơn ăíìu cuêa quaâ trònh ăiïìu trõ, INH coâ thïí ăöịi khaâng vúâi quaâ trònh chuýín hoâa vitamin B6 vađ coâ khaê nùng gíy ra bïơnh lyâ thíìn kinh ngoaơi vi Traânh duđng hoùơc haơn chïị duđng cuđng vúâi pyridoxine, 25 ăïịn 50 mg PO möîi ngađy, ăùơc biïơt úê ngûúđi giađ, phuơ nûô mang thai hoùơc ngûúđi bõ ăaâi thaâo ặúđng, suy thíơn, nghiïơn rûúơu vađ röịi loaơn co giíơt

Rifamycin

ĐẠI CƯƠNG

Rifamycin tiïu diïơt caâc chuêng mycobacteria nhaơy caêm bùìng caâch ûâc chïị RNA polymerase phuơ thuöơc DNA, do ăoâ ngùn caên quaâ trònh dõch maô

∙ Rifampin (600 mg PO möîi 24 giúđ hoùơc 2 líìn möơt tuíìn) lađ khaâng sinh cíìn thiïịt

trong híìu hïịt caâc phaâc ăöì ăiïìu trõ lao Thuöịc coâ taâc duơng trïn trïn vi khuíín Gram

ím vađ dûúng Rifampin ặúơc duđng ăïí höî trúơ ăiïìu trõ viïm nöơi tím maơc do tuơ cíìu vađng trïn van tim nhín taơo (300 mg PO möîi 8 giúđ), ăiïìu trõ dûơ phođng cho nhûông

ngûúđi tiïịp xuâc vúâi bïơnh nhín bõ nhiïîm khuíín do Neisseria meningitidis (600 mg

PO möîi 12 giúđ), vađ ăiïìu trõ höî trúơ nhiïîm khuíín xûúng khúâp coâ liïn quan ăïịn caâc chi tiïịt giaê hay thiïịt bõ Thuöịc híịp thu töịt qua ặúđng uöịng vađ phín böị röơng raôi vađo cú thïí, kïí caê dõch naôo tuêy

∙ Rifabutin (300 mg PO möîi 24 giúđ) chuê ýịu ăïí ăiïìu trõ lao vađ nhiïîm khuíín MAC

úê bïơnh nhín dûúng tñnh vúâi HIV Nhûông bïơnh nhín nađy ăaô sûê duơng thuöịc khaâng

virus hoaơt tñnh cao, do ăoâ thuöịc ñt gíy aênh hûúêng coâ haơi lïn qua trònh chuýín hoâa chíịt ûâc chïị protease hún rifampin (xem Chûúng 16, Suy giaêm miïîn dõch úê ngûúđi, HIV–AIDS).

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn Bïơnh nhín nïn ặúơc caênh baâo dõch cú thïí chuýín

sang mađu ăoê cam sau khi duđng thuöịc vađ khöng nïn ăeo kñnh aâp trođng trong suöịt quaâ trònh ăiïìu trõ Míín ngûâa, röịi loaơn ặúđng tiïu hoâa, röịi loaơn huýịt hoơc, viïm gan vađ

viïm thíơn keô coâ thïí xaêy ra Sûê duơng rifabutin coâ thïí gíy viïm mađng böì ăađo Nhoâm khaâng sinh nađy coâ nhûông tûúng taâc thuöịc nghiïm troơng

Pyrazinamide

ĐẠI CƯƠNG

∙ Pyrazinamide (15 ăïịn 30 mg/kg PO möîi 24 giúđ; töịi ăa, 2 g hoùơc 50 ăïịn 75 mg/kg

PO 2 líìn möîi tuíìn; töịi ăa 4 g möơt liïìu) tiïu diïơt vi khuíín nöơi bađo nhín baên trong ăaơi thûơc bađo theo möơt cú chïị chûa roô

∙ Thuöịc híịp thu qua ặúđng uöịng töịt, phín böị röơng raôi trong cú thïí, kïí caê dõch naôo tuêy Thuöịc ặúơc sûê duơng chuê ýịu trong 2 thaâng ăíìu cuêa phaâc ăöì ăiïìu trõ

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn göìm tùng uric maâu vađ viïm gan.

Ethambutol

ĐẠI CƯƠNG

∙ Ethambutol (15 ăïịn 25 mg/kg PO möîi 24 giúđ hoùơc 50 ăïịn 75 mg/kg PO 2 líìn

möîi tuíìn; töịi ăa 2,4 g möơt liïìu) lađ möơt khaâng sinh kòm khuíín, cú chïị taâc duơng cuêa thuöịc hiïơn chûa roô

∙ Nïn giaêm liïìu úê bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng thíơn

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Taâc duơng khöng mong muöịn Thuöịc coâ thïí gíy viïm thíìn kinh thõ giaâc, biïíu hiïơn

röịi loaơn sùưc giaâc mađu ăoê, xanh, giaêm thõ lûơc, thõ trûúđng Thuöịc tñch luôy úê bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng thíơn lađm tùng nguy cú gùơp caâc víịn ăïì vïì thõ giaâc, do ăoâ cíìn theo doôi cíín thíơn chûâc nùng thíơn trong trûúđng húơp nađy

Thuốc khâng virus • Thuốc chống cúm l 713Streptomycin

ĐẠI CƯƠNG

Streptomycin lađ khaâng sinh aminoglycoside coâ thïí ặúơc duđng thay thïị cho ethambutol vađ caâc thuöịc ăaô bõ trûơc khuíín lao khaâng Thuöịc khöng xím nhíơp vađo hïơ thíìn kinh trung ûúng do ăoâ khöng ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ lao mađng naôo

THUỐC KHÂNG VIRUS

Caâc thuöịc khaâng virus hiïơn nay chó ûâc chïị sûơ sao cheâp cuêa virus ÛÂc chïị hoùơc tiïu diïơt virus cíìn möơt hïơ thöịng miïîn dõch nguýn veơn (Caâc thuöịc khaâng HIV seô ặúơc bađn luíơn úê Chûúng 16, Suy giaêm miïîn dõch úê ngûúđi, HIV–AIDS)

y tïị ắa phûúng xem thuöịc trõ cuâm nađo lađ hiïơu quaê nhíịt Mùơc duđ caâc dûô liïơu cho thíịy caâc thuöịc ăïìu coâ hiïơu quaê trong dûơ phođng cuâm, vùưc–xin víîn ặúơc xem lađ phûúng phaâp coâ hiïơu quaê töịt nhíịt ăïí dûơ phođng cuâm cho caân böơ y tïị vađ bïơnh nhín coâ nguy cú cao

∙ Amantadine vađ rimantadine (möîi thuöịc duđng 100 mg PO möîi 12 giúđ; 100 mg

PO möîi 24 giúđ ăöịi vúâi ngûúđi giađ, ngûúđi loơc maâu hoùơc ngûúđi bõ suy gan míịt buđ) ngùn caên virus cuâm A xím nhíơp vađo tïị bađo bùìng caâch ngùn chùơn quaâ trònh axit

hoâa nöơi mö, quaâ trònh cíìn thiïịt cho phaên ûâng gùưn voê virus vađo tïị bađo víơt chuê Caâc thuöịc trïn khöng coâ taâc duơng ăöịi vúâi virus cuâm B Thuöịc coâ hiïơu quaê khi ặúơc

ăiïìu trõ trong vođng 48 giúđ kïí tûđ khi bùưt ăíìu xuíịt hiïơn triïơu chûâng vađ tiïịp tuơc duđng trong 7 ăïịn 10 ngađy Coâ thïí duđng thuöịc ăïí dûơ phođng cuâm úê bïơnh nhín khöng coâ khaê nùng miïîn dõch do ăaô tûđng phúi nhiïîm vúâi virus hoùơc bïơnh nhín vađ nhín viïn

y tïị cuêa traơi dûúông laôo, bïơnh viïơn trong thúđi gian coâ dõch cuâm

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn coâ thïí gùơp Röịi loaơn tiïu hoâa vađ suy giaêm chûâc

nùng thíìn kinh, bao göìm choâng mùơt, cùng thùỉng, noâi lùưp, múđ mùưt vađ röịi loaơn giíịc nguê Rimantadin ñt taâc duơng ngoaơi yâ hún amantadine

∙ Zanamivir (10 mg [2 líìn hñt] möîi 12 giúđ trong 5 ngađy, bùưt ăíìu trong vođng 48 giúđ tûđ

khi khúêi phaât triïơu chûâng) lađ thuöịc ûâc chïị neuraminidase daơng hñt, coâ taâc duơng trïn virus cuâm A vađ B Thuöịc ặúơc chó ắnh cho ăiïìu trõ nhiïîm khuíín cíịp tñnh khöng biïịn chûâng do virus úê ngûúđi lúân vađ treê em tûđ 7 tuöíi trúê lïn coâ triïơu chûâng trong vođng

48 giúđ Thuöịc cođn duđng ăïí dûơ phođng caêm cuâm cho treê em tûđ 5 tuöíi trúê lïn

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn thónh thoaêng gùơp: ăau ăíìu, röịi loaơn tiïu hoâa,

choâng mùơt vađ caâc triïơu chûâng úê ặúđng hö híịp trïn ÚÊ bïơnh nhín röịi loaơn ặúđng

hö híịp, thuöịc coâ thïí gíy co thùưt phïị quaên hoùơc suy giaêm chûâc nùng phöíi hoùơc caê hai Do ăoâ, cíìn phaêi kiïím soaât bùìng thuöịc giaôn phïị quaên taâc duơng nhanh

∙ Oseltamivir (75 mg PO möîi 12 giúđ trong 5 ngađy) lađ thuöịc ûâc chïị neuramidase

ặúđng uöịng, coâ taâc duơng ăöịi vúâi virus cuâm A vađ B

∘ Thuöịc ặúơc chó ắnh cho ăiïìu trõ viïm nhiïîm cíịp tñnh khöng biïịn chûâng do cuâm úê ngûúđi lúân vađ treê em tûđ 1 tuöíi trúê lïn, coâ triïơu chûâng trong vođng 2 ngađy Thuöịc cođn ặúơc chó ắnh ăïí dûơ phođng cuâm A vađ B úê ngûúđi lúân vađ treê em tûđ 1 tuöíi trúê lïn

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm buöìn nön, nön vađ tiïu chaêy Coâ thïí xaêy

ra choâng mùơt vađ ăau ăíìu

Thuốc trị herpes

ĐẠI CƯƠNG

Caâc thuöịc trõ herpes lađ caâc chíịt coâ cíịu truâc tûúng tûơ nucleotid, coâ taâc duơng ûâc chïị quaâ trònh töíng húơp DNA cuêa virus

∙ Acyclovir coâ taâc duơng trïn virus herpes simplex (herpes simplex virus–HSV) vađ

thuêy ăíơu-zona (varicella-zoster virus–VZV) (400 mg PO möîi 8 giúđ ăöịi vúâi HSV,

800 mg PO 5 líìn möîi ngađy ăöịi vúâi viïm nhiïîm khu truâ do VZV, 5 mg/kg IV möîi

8 giúđ ăöịi vúâiviïm khuíín nùơng do HSV vađ 10 mg/kg IV möîi 8 giúđ ăöịi vúâi nhiïîm khuíín nùơng do VZV)

∘ Thuöịc ặúơc chó ắnh cho ăiïìu trõ herpes sinh duơc nguýn phaât vađ taâi phaât, viïm miïơng nùơng do herpes vađ viïm mađng naôo do herpes simplex gíy ra Thuöịc cođn duđng ăïí dûơ phođng cho bïơnh nhín hay bõ taâi phaât HSV (400 mg PO möîi 12 giúđ) Thuöịc cođn ặúơc duđng cho bïơnh nhín bõ zona mùưt (herpes zoster ophthalmicus), töín thûúng do nhiïîm thuêy ăíơu-zona nguýn phaât úê ngûúđi lúân (di chûâng nùơng hún so vúâi úê treê em) vađ töín thûúng nùơng do nhiïîm VZV nguýn phaât úê treê em

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn Coâ thïí gíy bïơnh cíìu thíơn tinh thïí coâ höìi phuơc

Ngûúđi suy thíơn, míịt nûúâc hoùơc bolus liïìu duđng lađm tùng nguy cú gíy ra taâc duơng ngoaơi yâ Hiïịm xaêy ra röịi loaơn thíìn kinh trung ûúng nhû mï saêng, run vađ

co giíơt, Röịi loaơn thíìn kinh trung ûúng coâ thïí xaêy ra ăùơc biïơt khi duđng liïìu cao, khi duđng cho ngûúđi giađ hoùơc ngûúđi suy thíơn

Thuốc khâng virus • Thuốc khâng cytomegalovirus l 715

∙ Valacyclovir (1.000 mg uöịng möịi 8 giúđ cho herpes gíy bïơnh giúđi leo; 1.000 mg

uöịng möîi 12 giúđ cho ăiïìu trõ ban ăíìu úê bïơnh nhín nhiïîm khuíín sinh duơc do HSV) lađ tiïìn chíịt cuêa acyclovir, duđng ặúđng uöịng Thuöịc ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín herpes zoster cíịp tñnh hoùơc nhiïîm khuíín ặúđng sinh duơc do HSV

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn phöí biïịn nhíịt lađ buöìn nön Valacyclovir hiïịm

khi gíy röịi loaơn hïơ thíìn kinh trung ûúng Duđng thuöịc liïìu cao (8 g/ngađy) coâ thïí lađm tùng höơi chûâng ure huýịt taân huýịt/xuíịt huýịt giaêm tiïíu cíìu úê bïơnh nhín suy giaêm miïîn dõch nhû bïơnh nhín nhiïîm HIV hoùơc cíịy gheâp tuêy xûúng, gheâp taơng

∙ Famciclovir (500 mg PO möîi 8 giúđ cho ăiïìu trõ herpes zoster, 250 mg PO möîi 8

giúđ ăïí ăiïìu trõ ban ăíìu cho nhiïîm khuíín ặúđng sinh duơc vađ 125 mg PO möîi 12 giúđ cho nhiïîm khuíín ặúđng sinh duơc taâi phaât) lađ thuöịc khaâng virus ặúđng uöịng Thuöịc duđng ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín herpes zoster cíịp tñnh hoùơc ăiïìu trõ hoùơc ûâc chïị nhiïîm khuíín ặúđng sinh duơc do HSV

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn göìm coâ ăau ăíìu, buöìn nön vađ tiïu chaêy

Thuốc khâng cytomegalovirus

∙ Ganciclovir (5 mg/kg IV möîi 12 giúđ tûđ 14 ăïịn 21 ngađy ăiïìu trõ khúêi ăíìu viïm

voông maơc do cytomegalovirus (CMV), sau ăoâ duđng liïìu 6 mg/kg IV 5 ngađy möîi tuíìn hoùơc 5 mg/kg IV möîi 24 giúđ; liïìu uöịng lađ 1.000 mg uöịng möîi 8 giúđ, uöịng cuđng thûâc ùn) duđng ăïí ăiïìu trõ CMV

∘ Thuöịc coâ taâc duơng ăöịi vúâi HSV vađ VZV nhûng hiïơn coâ nhûông thuöịc an toađn hún ăïí diïơt trûđ nhûông chuêng virus nađy Thuöịc phín böị röơng raôi trong cú thïí, kïí caê dõch naôo tuêy

∘ Thuöịc ặúơc chó ắnh cho ăiïìu trõ viïm voông maơc do CMV vađ caâc nhiïîm khuíín nùơng khaâc do CMV úê bïơnh nhín suy giaêm miïîn dõch (bïơnh nhín gheâp taơng hay mùưc AIDS) Nhòn chung ăiïìu trõ duy trò líu dađi lađ cíìn thiïịt ăïí ngùn chùơn caâc bïơnh do CMV gíy ra úê bïơnh nhín AIDS

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn Söịt giaêm baơch cíìu, coâ thïí phaêi duđng ăïịn thuöịc

kñch taơo baơch cíìu ăïí giaêi quýịt tònh traơng nađy (300 μg SC möîi ngađy ăïịn möîi

tuíìn), lađ taâc duơng khöng mong muöịn chñnh cuêa thuöịc Giaêm tiïíu cíìu, míín ngûâa, luâ líîn, ăau ăíìu, ăöơc thíơn vađ röịi loaơn tiïu hoâa coâ thïí xaêy ra Cíìn theo doôi cöng thûâc maâu vađ chíịt ăiïơn giaêi möîi tuíìn trong thúđi gian bïơnh nhín duđng thuöịc Caâc thuöịc gíy ăöơc vúâi thíơn hoùơc ûâc chïị tuêy xûúng khaâc coâ thïí lađm tùng ăöơc tñnh cuêa ganciclovir

∙ Valganciclovir (900 mg uöịng trong 12–24 giúđ) lađ tiïìn chíịt ặúđng uöịng cuêa

ganciclovir Thuöịc coâ sinh khaê duơng cao, ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ viïm voông maơc

do CMV Do ăoâ, coâ thïí duđng thay thïị ganciclovir ặúđng uöịng Taâc duơng khöng mong muöịn tûúng tûơ ganciclovir

∙ Foscarnet (60 mg/kg IV möîi 8 giúđ hoùơc 90 mg/kg IV möîi 12 giúđ tûđ 14 ăïịn

21 ngađy cho phaâc ăöì ăiïìu trõ khúêi ăíìu, sau ăoâ duy trò liïìu 90 ăïịn 120 mg/

kg IV möîi 24 giúđ ăïí ăiïìu trõ CMV; 40 mg/kg IV möîi 8 giúđ vúâi HSV vađ VZV khaâng acyclovir) lađ thuöịc ăiïìu trõ viïm voông maơc do CMV úê bïơnh nhín AIDS Thuöịc chuê ýịu ặúơc duđng cho bïơnh nhín khöng dung naơp hoùơc ăaâp ûâng vúâi ganciclovir

∘ Thûúđng duđng thuöịc ăïí ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do CMV úê bïơnh nhín gheâp tuêy ăïí traânh taâc duơng phuơ suy tuêy cuêa ganciclovir Thuöịc cođn ặúơc duđng trong ăiïìu trõ nhiïîm khuíín do HSV/VZV khaâng acyclovir hoùơc CMV khaâng gancilovir

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn Ăöơc vúâi thíơn lađ taâc duơng khöng mong muöịn

chuê ýịu Nïn kiïím tra ăöơ thanh thaêi creatinine ban ăíìu vađ kiïím tra ăiïơn giaêi, creatinine maâu ñt nhíịt 2 líìn möîi tuíìn Cíìn truýìn nûúâc muöịi sinh lyâ (500 ăïịn 1.000 mL) trûúâc vađ trong quaâ trònh truýìn foscarnet ăïí giaêm thiïíu töịi ăa ăöơ ăöơc thíơn Traânh duđng foscarnet cho bïơnh nhín coâ nöìng ăöơ creatinine maâu >2,8 mg/

dL hoùơc coâ ăöơ thanh thaêi creatinine ban ăíìu <50 mL/phuât Traânh duđng ăöìng thúđi vúâi caâc thuöịc gíy ăöơc vúâi thíơn khaâc (v.d., amphotericin, aminoglycosides, pentamidine, NSAIDS, cisplatin, hoùơc cidofovir) Foscarnet taơo chelates vúâi cation hoâa trõ hai vađ coâ thïí gíy co cûâng cú ngay caê khi nöìng ăöơ canxi huýịt úê mûâc bònh thûúđng Sûê duơng foscarnet vúâi pentamidine coâ thïí gíy giaêm canxi maâu nùơng Caâc taâc duơng khöng mong muöịn khaâc göìm coâ co giíơt, viïm tônh

maơch, ban da vađ loeât sinh duơc Vúâi phaâc ăöì ăiïìu trõ keâo dađi, nïn theo doôi búêi baâc sô coâ kinh nghiïơm duđng thuöịc ặúđng tônh maơch taơi nhađ vađ coâ thïí theo doôi möơt caâch coâ hïơ thöịng kïịt quaê xeât nghiïơm cuêa bïơnh nhín

∙ Cidofovir (ăiïìu trõ khúêi ăíìu: 5 mg/kg IV möîi tuíìn trong 2 tuíìn, sau ăoâ ăiïìu trõ

duy trò vúâi liïìu 5 mg/kg IV möîi 14 ngađy) duđng chuê ýịu ăïí ăiïìu trõ viïm voông maơch do CMV úê bïơnh nhín AIDS Coâ thïí ặa thuöịc vađo cú thïí qua ặúđng truýìn tônh maơch ngoaơi vi

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn phöí biïịn nhíịt lađ ăöơc vúâi thíơn Traânh duđng

thuöịc nïịu bïơnh nhín coâ ăöơ thanh thaêi Creatinine >55 mL/phuât, Creatinin maâu

>1,5 mg/dL, protein niïơu cao hoùơc gíìn ăíy coâ duđng caâc thuöịc gíy ăöơc vúâi thíơn khaâc

∘ Nïn duđng möîi liïìu cidofovir cuđng probenecid (2 g PO möîi 3 giúđ trûúâc khi

truýìn cidofovir hoùơc 1 g vađo thúđi ăiïím 2 giúđ vađ 8 giúđ sau khi truýìn cidofovir) ăöìng thúđi truýìn tônh maơch 1 lñt nûúâc muöịi sinh lyâ 1 ăïịn 2 giúđ trûúâc khi truýìn cidofovir ăïí giaêm ăöơc tñnh vúâi thíơn Bïơnh nhín nïn kiïím tra nöìng ăöơ creatinine huýịt thanh vađ protein niïơu trûúâc khi duđng cidofovir Bïơnh nhín cíìn thûơc hiïơn theo ăuâng chó ắnh cuêa baâc sô do thuöịc nađy cíìn ặúơc theo doôi kiïím tra hïơ thöịng

Thuốc chống nấm • Amphotericin B l 717THUỐC CHỐNG NẤM

Amphotericin B

ĐẠI CƯƠNG

Amphotericin B diïơt níịm bùìng caâch tûúng taâc vúâi ergosterol vađ phaâ vúô mađng tïị

bađo níịm Cöng thûâc bađo chïị múâi cuêa thuöịc dûúâi daơng phûâc húơp vúâi lipid lađm giaêm möơt söị taâc duơng khöng mong muöịn cuêa thuöịc

∙ Amphotericin B deoxycholate (truýìn möơt líìn 0,3 ăïịn 1,5 mg/kg möîi 24 giúđ vúâi

thúđi gian truýìn tûđ 2 ăïịn 6 giúđ) lađ thuöịc chñnh trong phaâc ăöì ăiïìu trõ níịm Hiïơn nay ăaô ặúơc thay thïị bùìng daơng bađo chïị taơo phûâc húơp vúâi lipid, coâ ăöơ dung naơp

cao hún Thuöịc khöng coâ taâc duơng vúâi nhiïîm khuíín do Pseudallescheria boydii vađ Candida lusitaniae

∙ Chïị phíím chûâa lipid cuêa amphotericin B, bao göìm amphotericin B taơo phûâc

húơp vúâi lipid (5 mg/kg IV möîi 24 giúđ), amphotericin B dûúâi daơng liposome (3 ăïịn 6 mg/kg IV möîi 24 giúđ), vađ amphotericin B daơng keo phín taân (3 ăïịn 4 mg/

kg IV möîi 24 giúđ), lađm giaêm ăöơc tñnh vúâi thíơn vađ nhòn chung, ñt liïn quan ăïịn caâc phaên ûâng trong truýìn dõch hún lađ amphotericin B deoxycholate Amphotericin B bađo chïị dûúâi daơng liposome ăaô ặúơc Cuơc quaên lyâ dûúơc vađ thûơc phíím phï duýơt (FDA) Ăíy lađ daơng bađo chïị ặúơc duđng phöí biïịn nhíịt, cuông lađ cöng thûâc lipid ặúơc híịp thu töịt nhíịt

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

∙ Taâc duơng khöng mong muöịn chuê ýịu cuêa tíịt caê caâc chïị phíím amphotericin B, kïí caê daơng bađo chïị lipid gíy ăöơc vúâi thíơn Nïn truýìn 500 mL nûúâc muöịi sinh lyâ vúâi trûúâc hoùơc trong suöịt quaâ trònh truýìn thuöịc ăïí giaêm thiïíu töịi ăa nguy cú ăöơc thíơn Liïìu tñch luôy coâ thïí gíy ra suy thíơn khöng höìi phuơc Do ăoâ, nïịu coâ thïí nïn

traânh duđng ăöìng thúđi vúâi caâc thuöịc gíy ăöơc vúâi thíơn khaâc

∙ Caâc aênh hûúêng thöng thûúđng liïn quan ăïịn truýìn thuöịc göìm coâ söịt/úân laơnh,

buöìn nön, ăau ăíìu vađ ăau cú Duđng trûúâc 500 ăïịn 1.000 mg acetaminophen vađ

50 mg diphenhydramine giuâp kiïím soaât caâc triïơu chûâng trïn Caâc phaên ûâng phuơ nghiïm troơng hún coâ thïí ặúơc ngùn ngûđa trûúâc bùìng hydorocortison, 25 ăïịn 50

mg IV

∙ Amphotericin B coâ liïn quan ăïịn ăađo thaêi kali vađ magie, cíìn phaêi cung cíịp caâc

khoaâng chíịt nađy böí sung, Cíìn theo doôi nöìng ăöơ creatinin vađ ăiïơn giaêi (göìm coâ

Mg2+ vađ K+) ñt nhíịt 2 ăïịn 3 líìn möîi tuíìn

ĐẠI CƯƠNG

Azole diïơt níịm bùìng caâch ûâc chïị quaâ trònh töíng húơp ergosterol

∙ Fluconazole (100 ăïịn 800 mg PO/IV möîi 24 giúđ) duđng cho ăiïìu trõ níịm taơi chöî

nhû níịm ặúđng niïơu, níịm Candida ím ăaơo (150 mg liïìu duy nhíịt), níịm thûơc

quaên, viïm phuâc maơc do níịm vađ nhiïîm níịm gan laâch, Thuöịc cuông hiïơu quaê ăöịi vúâi nhiïîm truđng nghiïm troơng phöí biïịn do candical (v.d., nhiïîm candida huýịt) Ngoađi ra cođn phöịi húơp vúâi amphoterin B ăïí ăiïìu trõ viïm mađng naôo do níịm cryptococus, duđng amphoterin B 14 ngađy ăíìu, sau ăoâ múâi duđng ăïịn fluconazole hoùơc nhû möơt thuöịc chöịng níịm hađng thûâ 2 ăïì ăiïìu trõ viïm mađng naôo nguýn phaât

do níịm cryptococus (400 ăïịn 800 mg PO möîi 24 giúđ trong vođng 8 tuíìn, sau ăoâ ăiïìu trõ duy trò vúâi liïìu 200 mg PO möîi 24 giúđ)

∘ Fluconazole khöng coâ taâc duơng trïn Aspergillus species Candida krusei, do ăoâ khöng ăiïìu trõ nhiïîm truđng do caâc chuêng níịm trïn gíy ra Candida glabrata coâ

thïí khaâng vúâi fluconazole Híịp thu cuêa thuöịc khöng phuơ thuöơc vađo axit gastric trong daơ dađy

∙ Itraconazole (200–400 mg PO möîi 24 giúđ) lađ möơt triazole coâ phöí khaâng níịm röơng

∘ Thûúđng ặúơc duđng trong ăiïìu trõ níịm ắa phûúng nhû coccidioidomycosis, histoplasmosis, blastomycosis, vađ sporotrichosis

∘ Thuöịc lađ liïơu phaâp thay thïị cho ăiïìu trõ Aspergillus vađ cođn ặúơc duđng ăïí ăiïìu trõ

níịm ngoađi da, bao göìm níịm moâng chín vađ níịm moâng tay (200 mg PO möîi 24 giúđ trong 12 tuíìn nghó 3 tuíìn röìi sûê duơng 200 mg PO möîi 12 giúđ trong 1 tuíìn)

∘ Ăöịi vúâi daơng bađo chïị viïn nang, ăïí híịp thu ặúơc, cíìn coâ ăuê lûúơng axit daơ dađy,

do ăoâ nïn duđng thuöịc cuđng vúâi thûâc ùn hoùơc ăöì uöịng coâ ga Daơng dung dõch ñt

bõ aênh hûúng búêi axit daơ dađy, híịp thu töịt khi daơ dađy röîng

∙ Posaconazole (dûơ phođng uöịng 200 mg möîi 8 giúđ; 100 ăïịn 400 mg möîi 12–24 giúđ

cho ăiïìu trõ níịm candida híìu hoơng, 200 mg PO möîi 6 giúđ hoùơc 400 mg möîi 12 giúđ cho ăiïìu trõ mucomycosis) lađ möơt azole ặúđng uöịng ặúơc FDA chíịp thuíơn duđng

ăïí dûơ phođng xím líịn búêi aspergillus vađ candida úê bïơnh nhín mùưc bïơnh maâu coâ

gheâp tïị bađo göịc cíìn duđng thuöịc chöịng thaêi gheâp vađ úê bïơnh nhín ung thû maâu bõ giaêm baơch cíìu keâo dađi do hoâa trõ liïơu hay do nhiïîm níịm candida híìu hoơng

∘ Nïn uöịng cuđng vúâi thûâc ùn, böí sung thïm chíịt loêng hoùơc ăöì uöịng coâ ga

∘ Rifabutin, phenytoin, vađ cimetidin lađm giaêm ăaâng kïí nöìng ăöơ posaconazole, do ăoâ khöng nïn duđng ăöìng thúđi posaconazole vúâi caâc thuöịc trïn

∘ Posaconazole lađm tùng ăaâng kïí sinh khaê duơng cuêa cyclosporine, tacrolimus, vađ midazolam Cíìn giaêm liïìu cuêa nhûông thuöịc trïn khi duđng cuđng vúâi posaconazole Ngoađi ra cíìn cín nhùưc giaêm liïìu cuêa vinca alkaloid, caâc statin vađ thuöịc cheơn kïnh canxi

Thuốc chống nấm • Echinocandin l 719

∘ Chöịng chó ắnh duđng Terfenadine, astemizole, pimozide, cisapride, quinidine, and ergot alkaloids cuđng vúâi posaconazole

∙ Voriconazole (liïìu naơp 6 mg/kg IV [2 liïìu möîi 12 giúđ], sau ăoâ duy trò vúâi liïìu 4

mg/kg IV möîi 12 giúđ hoùơc 200 mg PO möîi 12 giúđ (100 mg PI möîi 12 giúđ nïịu <40 kg) lađ thuöịc chöịng níịm phöí röơng nhoâm azole Thuöịc lađm tùng hoaơt tñnh invitro

trïn caâc chuêng quan troơng trïn lím sađng nhû Aspergillus, Candida (bao göìm híìu hïịt níịm nonalbicans), Scedosporium apiospermum vađ caâc chuêng Fusarium

∘ Thuöịc ặúơc duđng cho híìu hïịt caâc trûúđng húơp Aspergillosis xím líịn vúâi tyê lïơ ăaâp ûâng khoaêng 40 ăïịn 50%, vûúơt tröơi hún so vúâi phaâc ăöì truýìn thöịng duđng

amphotericin B Thuöịc cuông coâ taâc duơng töịt ăöịi vúâi trûúđng húơp nhiïîm candida huýịt vađ thûơc quaên, nhiïîm truđng do Scedosporium vađ Fusarium

∘ Möơt ûu ăiïím cuêa voriconazole lađ dïî dađng chuýín tûđ phaâc ăöì ặúđng tiïm truýìn sang ặúđng uöịng vò coâ sinh khaê duơng cao Ăöịi vúâi nhiïîm níịm dai dùỉng, liïìu tùng lïn 50% lađ hiïơu quaê Cíìn giaêm liïìu duy trò ăi 50% ăöịi vúâi bïơnh nhín suy gan nùơng

∘ Thuöịc chuýín hoâa qua cytochrome P450 (enzyme 2C19, 2C9 vađ 3A4), do ăoâ coâ nhiïìu tûúng taâc thuöịc nghiïm troơng trïn lím sađng Caâc thuöịc chöịng chó

ắnh vúâi voriconazole bao göìm rifampin, rifabutin, carbamazepine (giaêm roô rïơt nöìng ăöơ voriconazole), sirolimus (lađm tùng nöìng ăöơ voriconazole), astemizole (keâo dađi khoaêng QTc) Cíìn theo doôi cíín thíơn khi duđng cuđng vúâi cyclosporin, tacrolimus vađ warfarin

LƯU Ý ĐẶC BIỆT

Buöìn nön, tiïu chaêy vađ ban da lađ nhûông taâc duơng phuơ nheơ cuêa cuêa azole Viïm gan tuy hiïịm gùơp nhûng lađ möơt biïịn chûâng nghiïm troơng nïịu gùơp phaêi Khi duđng thuöịc, cíìn phaêi theo doôi chùơt cheô chûâc nùng gan Chûâc nùng gan cíìn theo doôi thûúđng xuýn nïịu duđng thuöịc líu dađi Cíìn kiïím tra nöìng ăöơ itraconazole sau 1 tuíìn sûê duơng ăïí xaâc nhíơn mûâc ăöơ híịp thu cuêa thuöịc Cöng thûâc daơng tiïm truýìn cuêa voricionazole nïn duđng nïịu bïơnh nhín coâ ăöơ thanh thaêi creatinine <50 mL do nguy

cú tñch luôy vađ lađm tùng ăöơc tñnh chíịt cyclodextrin Röịi loaơn thõ giaâc thoaâng qua lađ

möơt taâc duơng phuơ phöí biïịn cuêa voriconazole (chiïịm 30%) Nhoâm khaâng sinh nađy coâ nhûông tûúng taâc thuöịc nghiïm troơng

Echinocandin

Nhoâm khaâng níịm nađy ûâc chïị töíng húơp enzym (1,3)-β-D-glucan, möơt enzym cíìn

thiïịt cho töíng húơp vaâch tïị bađo níịm

∙ Caspofungin acetate (liïìu naơp 70 mg IV, sau ăoâ duy trò vúâi liïìu 50 mg IV möîi

24 giúđ) coâ taâc duơng trïn caâc chuêng níịm Aspergillus vađ Candida, kïí caê Candida

khaâng azole Tuy nhiïn, Candida guilliermondii vađ Candida parapsilosis coâ thïí

khaâng laơi Caspofungin acetate Thuöịc khöng coâ taâc duơng ăaâng kïí nađo trïn caâc

chuêng Cryptococcus, Histoplasma, Blastomyces, Coccidioides, hoùơc Mucor

Thuöịc ặúơc FDA phï duýơt cho chó ắnh nhiïîm níịm huýịt, nhiïîm aspergillosis dai dùỉng vađ ăiïìu trõ kinh nghiïơm cho bïơnh nhín söịt giaêm baơch cíìu

∘ Thuöịc chuýín hoâa chuê ýịu qua gan mùơc duđ cyptochrome P450 khöng coâ aênh hûúêng míịy Cíìn tùng liïìu duy trò Caspofungin acetate khi sûê duơng cuđng vúâi caâc thuöịc lađm giaêm chuýín hoâa qua gan (v.d., efavirenz, nelfinavir, phenytoin, rifampin, carbamazepine, dexamethasone) Bïơnh nhín suy gan nùơng, nïn giaêm liïìu duy trò xuöịng cođn 35 mg/kg Khöng cíìn chónh liïìu ăöịi vúâi bïơnh nhín suy thíơn

∘ Dûô liïơu trïn invitro vađ dûô liïơu haơn chïị trïn lím sađng cho thíịy taâc duơng hiïơp ăöìng cuêa caspofungin khi duđng kïịt húơp vúâi itraconazole, voriconazole, hoùơc

amphotericin B ăïí ăiïìu tõ nhiïîm níịm Aspergillus

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn nhû söịt, míín ngûâa, buöìn nön vađ viïm tônh maơch

taơi núi tiïm thûúđng ñt gùơp

∙ Micafungin sodium ặúơc duđng khi nhiïîm níịm candida huýịt (100 mg IV möîi

ngađy), nhiïîm níịm candida thûơc quaên (150 mg IV möîi 24 giúđ) vađ dûơ phođng níịm

cho bïơnh nhín cíịy gheâp tïị bađo maâu, (50 mg IV möîi 24 giúđ) Phöí khaâng níịm cuêa thuöịc tûúng tûơ nhû anidulafungi vađ caspofungi Micafungin lađm tùng nöìng ăöơ sirolimus vađ nifedipin huýịt thanh, tuy nhiïn khöng coâ yâ nghôa lím sađng Micafungin coâ thïí lađm tùng lnöìng ăöơ cyclosporin úê khoaêng 20% bïơnh nhín Khöng cíìn chónh liïìu úê bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng gan vađ thíơn

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn göìm coâ phaât ban vađ mï saêng Möơt söị bïơnh nhín

cíìn ăaânh giaâ chûâc nùng gan trong thúđi gian ăiïìu trõ

∙ Anidulafungin (liïìu naơp 200 mg IV, liïìu duy trò 100 mg IV möîi 24 giúđ) coâ

hiïơu quaê trong ăiïìu trõ nhiïîm candida huýịt, caâc nhiïîm truđng hïơ thöịng khaâc do Candida (aâp-xe öí buơng vađ viïm phuâc maơc) vađ nhiïîm candida thûơc quaên (liïìu naơp

100 mg, liïìu duy trò 50 mg möîi ngađy) Phöí khaâng níịm cuêa thuöịc tûúng tûơ vúâi caspofungi vađ micafungi Anidulafungi khöng phaêi lađ chíịt ûâc chïị hoùơc caêm ûâng isoenzym P450 vađ khöng coâ caâc tûúng taâc thuöịc trïn lím sađng Khöng cíìn chónh liïìu úê bïơnh nhín suy giaêm chûâc nùng gan vađ thíơn

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn göìm coâ phaên ûâng vúâi chíịt trung gian histamin,

tùng men gan vađ hiïịm khi gùơp haơ kali maâu

Hỗn hợp

∙ Flucytosine (25 mg/kg PO möîi 6 giúđ) tiïu diïơt caâc chuêng Candida vađ Cryptococus

nhaơy caêm vúâi thuöịc bùìng caâch ûâc chïị quaâ trònh töíng húơp DNA

Thuốc chống nấm • Hỗn hợp l 721

∘ Trïn lím sađng, chuê ýịu kïịt húơp vúâi amphotericin B ăïí ăiïìu trõ viïm mađng naôo

do Cryptococcus vađ nhiïîm khuíín nùơng do Candida

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm suy tuêy liïn quan ăïịn liïìu, vađ ăi ngoađi

phín maâu do hïơ vi sinh ặúđng ruöơt chuýín flucytosine thađnh 5-flourouracil

∘ Nöìng ăöơ ẳnh cuêa thuöịc nïn giûô úê mûâc 50 ăïịn 100 g/mL Ăöịi vúâi bïơnh nhín suy thíơn, cíìn phaêi theo doôi chùơt cheô nöìng ăöơ thuöịc trong huýịt thanh vađ ăiïìu chónh liïìu cho phuđ húơp Chûâc nùng gan nïn ặúơc kiïím tra ñt nhíịt 1 líìn möîi tuíìn

∙ Terbinafine (250 mg PO möîi 24 giúđ trong 6 ăïịn 12 tuíìn) lađ thuöịc khaâng níịm

nhoâm allylamine, tiïu diïơt níịm bùìng caâch ûâc chïị töíng húơp ergosterol Thuöịc ặúơc FDA chíịp thuíơn cho chó ắnh nhiïîm níịm ngoân tay (ăiïìu trõ trong 6 tuíìn) vađ ngoân chín (ăiïìu trõ trong 12 tuíìn) Thuöịc khöng ặúơc sûê duơng phöí biïịn khi bõ nhiïîm truđng hïơ thöịng

∘ Taâc duơng khöng mong muöịn bao göìm ăau ăíìu, röịi loaơn tiïu hoâa, phaât ban,

röịi loaơn chûâc nùng gan vađ röịi loaơn võ giaâc Khöng duđng thuöịc cho bïơnh nhín xú gan hoùơc coâ ăöơ thanh thaêi creatine dûúâi 50 mL/phuât do chûa coâ dûô liïơu ăíìy ăuê vïì duđng thuöịc trong caâc trûúđng húơp nađy Thuöịc coâ aâi lûơc cao vúâi cytochrome P450 úê gan vađ ûâc chïị khöng ăaâng kïí chuýín hoâa cyclosporine (giaêm 15%) hoùơc warfarin

ĐẠI CƯƠNG

Định nghĩa

Virus gíy suy giaêm miïîn dõch úê ngûúđi (Human Immunodeficiency Virus–HIV) type 1 lađ loaơi retrovirus chuê ýịu tíịn cöng baơch cíìu lympho coâ protein bïì mùơt CD4, cuông nhû caâc ăöìng thuơ thïí chemokin (CCR5 hoùơc CXCR4), gíy höơi chûâng suy giaêm miïîn dõch mùưc phaêi (Acquired Immunodeficiency Syndrome–AIDS)

Phđn loại

Phín loaơi cuêa Trung tím kiïím soaât bïơnh tíơt (The Center for Disease Control–CDC) dûơa vađo söị lûúơng tïị bađo CD4 vađ sûơ xuíịt hiïơn caâc bïơnh lyâ liïn quan ăïịn AIDS Chíín ăoaân xaâc ắnh AIDS dûơa vađo söị lûúơng tïị bađo CD4 <200, tyê lïơ CD4 <14%, hoùơc xuíịt

hiïơn möơt trong söị 25 bïơnh lyâ AIDS (MMWR 1992;41(RR-17).

∙ ÚÊ Myô, coâ khoaêng 1,3 triïơu ngûúđi nhiïîm HIV trong ăoâ 1/4 söị nađy khöng biïịt mònh

bõ nhiïîm bïơnh CDC ûúâc tñnh 70% trong söị 50.000 ca nhiïîm múâi möîi nùm úê Myô lađ do líy tûđ nhûông ngûúđi khöng biïịt mònh bõ nhiïîm HIV

∙ Mùơc duđ chó chiïịm 14% dín söị Myô, nhûng ngûúđi Myô göịc Phi laơi chiïịm tyê lïơ cao trong nhiïîm HIV, túâi 44% söị ca múâi mùưc úê Myô Nhûông ngûúđi göịc Tíy Ban Nha cuông nhiïîm HIV vúâi tyê lïơ cao Phuơ nûô chiïịm khoaêng 24% söị ngûúđi nhiïîm úê Myô

(http://www.cdc.gov/hiv/topics/women).

∙ Ngûúđi quan hïơ tònh duơc ăöìng tñnh nam víîn lađ nhoâm ngûúđi bõ aênh hûúêng nùơng nïì nhíịt do HIV úê Myô Trong töíng söị ca múâi mùưc nùm 2009, 61% lađ ngûúđi quan hïơ tònh duơc ăöìng tñnh nam (http://www.cdc.gov/nchhstp/newsroom/docs/HIV-Infections-2006-2009.pdf)

16 Suy giảm miễn dịch ở người, HIV-AIDS

Sara L Cross, E Turner Overton

TS Đỗ Duy Cường, ThS Vũ Thị Thu Trang

HIV type 1

723

∙ HIV type 2 gíy dõch úê vuđng Tíy Phi, ăùơc trûng lađ tiïịn triïín chíơm ăïịn AIDS

vađ khaâng vúâi thuöịc ûâc chïị men sao cheâp ngûúơc nonnucleoside (Nonnucleoside reverse transcriptase inhibitors–NNRTIs)

Nguyín nhđn

Sau khi xím nhíơp vađo tïị bađo chuê, HIV sûê duơng men sao cheâp ngûúơc ăïí sao cheâp

tûđ RNA cuêa virus thađnh DNA, sau ăoâ gùưn vađo DNA cuêa tïị bađo chuê Böơ maây cuêa tïị bađo chuê seô saên xuíịt protein ặúơc cùưt ăoaơn phuđ húơp búêi protease cuêa virus Caâc tiïu thïí virus seô naêy chöìi taơo caâc virus múâi röìi ăi xím nhíơp caâc tïị bađo CD4 khaâc trûúâc khi tïị bađo nhiïîm bõ hïơ miïîn dõch tiïu diïơt Quaâ trònh nhiïîm virus seô díîn ăïịn giaêm söị lûúơng tïị bađo T–CD4 qua cú chïị miïîn dõch qua trung gian tïị bađo.

Sinh lý bệnh

Nïịu khöng ặúơc trõ liïơu bùìng thuöịc khaâng retrovirus hoaơt lûơc cao (Highly active antiretroviral therapy–HAART), sûơ suy giaêm chûâc nùng miïîn dõch seô díîn ăïịn AIDS ăùơc trûng búêi sûơ phaât triïín caâc nhiïîm truđng cú höơi, ung thû vađ höơi chûâng suy mođn Thúđi gian tiïịn triïín tûđ nhiïîm HIV cíịp ăïịn AIDS keâo dađi tûđ vađi thaâng ăïịn vađi nùm

(phuơ thuöơc vađo víơt chuê vađ virus), trung bònh lađ 10 nùm.

Yếu tố nguy cơ

Virus ặúơc líy truýìn qua ặúđng tònh duơc nhûng cuông coâ thïí qua ặúđng maâu hoùơc tûđ meơ sang con trong thúđi kyđ chu sinh

CHẨN ĐOÂN

Biểu hiện lđm săng

∙ Höơi chûâng nhiïîm retrovirus cíịp gùơp úê 75% söị bïơnh nhín vađ tûúng tûơ nhû caâc höơi chûâng nhiïîm virus cíịp tñnh khaâc nhû nhiïîm Epstein-Barr virus (EBV) hoùơc cytomegalovirus (CMV) Vò biïíu hiïơn bïơnh cíịp tñnh nađy tûơ hïịt nïn thûúđng bõ boê qua trûđ khi ặúơc chíín ăoaân búêi sađng loơc thûúđng quy Phíìn lúân bïơnh nhín ặúơc phaât hiïơn khi bïơnh ăaô úê giai ăoaơn muöơn (khi söị lûúơng CD4 <200 tïị bađo/mm3)

∙ Caâc triïơu chûâng thûúđng gùơp cuêa höơi chûâng nhiïîm retrovirus cíịp göìm ăau hoơng, phaât ban khöng thûúđng gùơp, ăau cú, ăau ăíìu vađ moêi mïơt

HIV type 1 l 725

∙ Ăaânh giaâ höî trúơ tûđ xaô höơi vađ gia ằnh

∙ Ăaânh giaâ hiïíu biïịt vađ nhíơn thûâc cuêa bïơnh nhín vïì HIV lađ ríịt quan troơng ăïí aâp duơng caâc biïơn phaâp hûúâng díîn cíìn thiïịt liïn quan ăïịn diïîn biïịn tûơ nhiïn cuêa HIV.Khâm thực thể

Khaâm thûơc thïí tó mó ríịt quan troơng ăïí ăaânh giaâ caâc biïíu hiïơn cuêa suy giaêm miïîn dõch Caâc phaât hiïơn ban ăíìu bao göìm:

∙ Khaâm miïơng hoơng: baơch saên löng, loeât aâp-tú, tûa (níịm candida miïơng)

∙ Hïơ thöịng haơch: phaât hiïơn haơch ngoaơi vi to

∙ Da: u mïìm líy, Cryptococcus, vaêy nïịn, viïm nang löng tùng baơch cíìu aâi toan,

ung thû Kaposi

∙ Khaâm buơng: gan to, laâch to

∙ Khaâm böơ phíơn sinh duơc: loeât, muơn coâc böơ phíơn sinh duơc, dõch tiïịt tûđ böơ phíơn sinh duơc, híơu mön

∙ Khaâm hïơ thíìn kinh: Giaêm caêm giaâc, ăaânh giaâ khaê nùng nhíơn thûâc

Tiíu chuẩn chẩn đoân

CDC khuýịn caâo tíịt caê bïơnh nhín tûđ 13 ăïịn 64 tuöíi cíìn ặúơc lađm xeât nghiïơm HIV úê caâc cú súê y tïị sûê duơng mö hònh opt-out * (MMWR Recomm Rep 2006;55:1 –17) Khuýịn caâo nađy dûơa trïn caâc khña caơnh sau: lúơi ñch mang laơi cho sûâc khoêe

ngûúđi bïơnh nïịu ăiïìu trõ ARV ặúơc bùưt ăíìu tûđ giai ăoaơn súâm cuêa bïơnh, lúơi ñch mang laơi vïì mùơt y tïị cöơng ăöìng khi nhíơn thûâc vïì tònh traơng nhiïîm HIV giuâp thay ăöíi caâc hađnh vi nguy cú, tñnh sùĩn coâ cuêa caâc phûúng phaâp xeât nghiïơm nhanh, reê tiïìn vađ ăöơ tin cíơy cao Tuy nhiïn, caâc rađo caên víîn cođn nhíơn thíịy úê möơt söị cú súê y tïị, nhû cú súê haơ tíìng khöng ăíìy ăuê ăïí cung cíịp caâc dõch vuơ xeât nghiïơm gùưn kïịt vúâi dõch vuơ chùm soâc sûâc khoêe, tû víịn uêy quýìn húơp phaâp, vađ ýu cíìu cíìn coâ baên kyâ cam kïịt riïng biïơt

Test chẩn đoân

Huýịt thanh hoơc: Caâc hûúâng díîn hiïơn nay khuýịn caâo lađm xeât nghiïơm huýịt thanh

hoơc HIV möơt caâch thûúđng quy úê tíịt caê caâc bïơnh nhín coâ nguy cú, sûê duơng mö hònh opt-out (trûđ khi bïơnh nhín tûđ chöịi lađm xeât nghiïơm)

∙ Nhûông ngûúđi coâ nguy cú cao nïn ặúơc tíìm soaât HIV ñt nhíịt 1 nùm 1 líìn Caâc nhoâm ăöịi tûúơng nguy cú cao bao göìm nhûông ngûúđi tiïm chñch ma tuây, ăöìng tñnh

nam, quan hïơ tònh duơc lûúông giúâi, bïơnh röịi loaơn ăöng maâu, baơn tònh cuêa caâc ăöịi tûúơng noâi trïn, baơn tònh cuêa bïơnh nhín HIV, ngûúđi hađnh nghïì maơi dím vađ baơn tònh cuêa hoơ, ngûúđi mùưc caâc bïơnh líy qua ặúđng tònh duơc, ngûúđi ặúơc truýìn maâu trong khoaêng nùm 1977 ăïịn 1985, ngûúđi coâ quan hïơ tònh duơc vúâi nhiïìu ngûúđi hoùơc quan

*Mö hònh opt-out (trong y tïị): Mùơc nhiïn thûơc hiïơn trûđ khi bïơnh nhín tûđ chöịi Ngûúơc laơi mö hònh opt-in: chó thûơc hiïơn khi bïơnh nhín ýu cíìu

hïơ tònh duơc khöng an toađn, nhûông ngûúđi tûơ cho rùìng mònh lađ ăöịi tûúơng coâ nguy cú cao vađ nhûông ngûúđi coâ caâc biïíu hiïơn gúơi yâ nhiïîm HIV.

∙ Caâc nhoâm ăöịi tûúơng khaâc cíìn chó ắnh xeât nghiïơm HIV:

∘ Phuơ nûô mang thai (sađng loơc opt-out)

∘ Bïơnh nhín lao tiïịn triïín

∘ Ngûúđi hiïịn maâu, hiïịn tinh dõch, hiïịn taơng

∘ Nhín viïn y tïị lađm caâc thuê thuíơt xím líịn (phuơ thuöơc vađo quy ắnh cuêa núi lađm viïơc)

∘ Nhûông ngûúđi phúi nhiïîm nghïì nghiïơp (v.d., kim tiïm) vađ nhûông bïơnh nhín lađ nguöìn phúi nhiïîm

∙ Sađng loơc bùìng xeât nghiïơm ELISA (enzyme-linked immunosorbent assay) hoùơc xeât nghiïơm HIV nhanh Xeât nghiïơm ELISA tòm HIV hiïơn nay sûê duơng úê Myô lađ

kit göìm caê HIV-1/HIV-2, nhaơy caê vúâi khaâng nguýn HIV-2

∙ Xeât nghiïơm sađng loơc HIV dûúng tñnh cíìn ặúơc khùỉng ắnh laơi bùìng möơt xeât

nghiïơm ELISA dûúng tñnh vađ bùìng möơt xeât nghiïơm Western blot dûúng tñnh (coâ

ñt nhíịt 2 trong söị caâc daêi bùng: p24, gp41, gp120/160)

∙ Möơt kïịt quaê ELISA dûúng tñnh ăún ăöơc khöng nïn thöng baâo cho bïơnh nhín biïịt cho ăïịn khi ặúơc khùỉng ắnh bùìng xeât nghiïơm Western blot ÚÊ nhûông

cú súê sûê duơng xeât nghiïơm HIV nhanh ăïí sađng loơc, kïịt quaê dûúng tñnh sú böơ coâ thïí ặúơc thöng baâo cho bïơnh nhín keđm theo lõch heơn ăïịn líịy kïịt quaê xeât nghiïơm Western blot ăïí khùỉng ắnh Möơt kïịt quaê xeât nghiïơm nghi ngúđ khi xeât nghiïơm ELISA dûúng tñnh nhûng xeât nghiïơm Western blot khöng ăuê tiïu chuíín kïịt luíơn dûúng tñnh Cíìn lađm laơi xeât nghiïơm ăïí khùỉng ắnh coâ phaêi lađ ELISA dûúng tñnh giaê hay ăang nhiïîm HIV cíịp tñnh hoùơc múâi nhiïîm

∙ Khi nghi ngúđ höơi chûâng nhiïîm retrovirus cíịp, nïn lađm xeât nghiïơm acid nucleic nhû RNA HIV huýịt thanh kïịt húơp vúâi xeât nghiïơm ELISA HIV Kïịt

quaê xeât nghiïơm phaên ûâng khúịch ăaơi chuöîi (polymerase chain reaction–PCR) úê mûâc thíịp (<5.000 baên sao/mL) khöng cho pheâp chíín ăoaân lađ nhiïîm HIV cíịp Xeât nghiïơm HIV RNA huýịt thanh coâ thïí lađm laơi ăïí loaơi trûđ kïịt quaê dûúng tñnh giaê

(http://guidelines.gov/content.aspx?id=15715).

Xĩt nghiệm

∙ Xeât nghiïơm cöng thûâc maâu toađn böơ (complete blood cell–CBC) vađ bilan chuýín hoâa ăíìy ăuê vúâi chûâc nùng gan, thíơn bao göìm caê nûúâc tiïíu ăïí ăaânh giaâ protein niïơu vađ glucose niïơu

∙ Söị lûúơng tïị bađo CD4 (giaâ trõ bònh thûúđng tûđ 600 ăïịn 1.500 tïị bađo/mm3) vađ tyê lïơ phíìn trùm CD4 Ăïịm tïị bađo CD4 cíìn lađm ắnh kyđ (3 ăïịn 4 líìn/nùm) ăïí ăaânh giaâ tònh traơng miïîn dõch cuêa bïơnh nhín vađ xaâc ắnh nhu cíìu ăiïìu trõ dûơ phođng nhiïîm truđng cú höơi

∙ Xeât nghiïơm díịu íịn virus: HIV RNA huýịt tûúng ặúơc duđng ăïí theo doôi hiïơu

quaê ăiïìu trõ ARV Muơc tiïu lađ ăaơt ặúơc ûâc chïị virus töịi ăa, nghôa lađ giaêm taêi lûúơng