Đề tài này được thực hiện với mục tiêu đặc điểm lâm sàng của những bệnh nhân u dạ dày. Đánh giá vai trò của Siêu âm thông qua độ nhạy và độ đặc hiệu của siêu âm qua ngả bụng trong phát hiện u dạ dày. Nghiên cứu tiến hành từ tháng 03/2010 tới tháng 08/2010, có 257 bệnh nhân được đưa vào nghiên cứu. Kết quả siêu âm u dạ dày: 43 bệnh nhân, kết quả nội soi dạ dày tá tràng u dạ dày: 44 bệnh nhân. Trong 44 bệnh nhân u dạ dày: Bệnh nhân nam chiếm 31 ca, 27 bệnh nhân trên 60 tuổi.
Trang 1VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM TRONG BỆNH LÝ U DẠ DÀY
Lê Thanh Toàn*, Trần Anh Tuấn*, Trần Thanh Thông*, Lê Thị Hồng Nhung*, Bạch Thanh An**
TÓM TẮT
Mục tiêu: Đặc điểm lâm sàng của những bệnh nhân u dạ dày Đánh giá vai trò của Siêu âm thông qua độ
nhạy và độ đặc hiệu của siêu âm qua ngả bụng trong phát hiện u dạ dày
Phương pháp nghiên cứu: mô tả cắt ngang, tiến cứu
Kết quả: Từ tháng 03/2010 tới tháng 08/2010, có 257 bệnh nhân được đưa vào nghiên cứu Kết quả siêu
âm u dạ dày: 43 bệnh nhân, kết quả nội soi dạ dày tá tràng u dạ dày: 44 bệnh nhân Trong 44 bệnh nhân u dạ dày: bệnh nhân nam chiếm 31 ca, 27 bệnh nhân trên 60 tuổi
Kết luận: U dạ dày thường gặp ở bệnh nhân nam, trên 60 tuổi Hình ảnh siêu âm thường gặp là vách dạ
dày mất cấu trúc lớp, dầy trên 10 mm Siêu âm qua ngả bụng phát hiện u dạ dày với độ nhạy 88,6%; độ đặc hiệu 98,1% Siêu âm có vai trò tầm soát bệnh lý u dạ dày
Từ khóa: Siêu âm, u dạ dày
ABSTRACT
THE ROLE OF ULTRASOUND IN FINDING THE GASTRIC TUMORS
Le Thanh Toan, Tran Anh Tuan, Tran Thanh Thong, Le Thi Hong Nhung, Bach Thanh An
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 15 - Supplement of No 4 – 2011: 149 - 153
Obiectives: The authors presented Clinical characteristics of patients with gastric tumors, sensitivity and
specificity of ultrasound in detecting gastric tumors
Methods: Cross-sectional
Results: From March to August 2010, 257 patients entered the study Abdomianl ultrasound of 43 patients
with gastric tumors, duodenal endoscoply: 44 patients with gatric tumors
Conclusions: Pathological gastric tumors were most common in male patients, aged over 60 Ultrasound
imaes was offen over 10 mm gastric wall, missing layers structures Abdominal ultrasound diagnosis of gatric tumors with 88.6% sensitivity and specificity of 98.1%
Key words: Ultrasound, gastric tumors
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bệnh lý dạ dày nói chung và u dạ dày nói
riêng ngày càng tăng
Để chẩn đoán bệnh lý dạ dày, các bác sĩ
thường dựa vào bệnh sử, các triệu chứng lâm
sàng, kết quả nội soi, kết quả giải phẫu bệnh
Từ khi ra đời Siêu âm đã góp phần chẩn
đoán nhiều bệnh lý Tuy nhiên, trước đây do
siêu âm chưa có những đóng góp tích cực trong chẩn đoán bệnh lý u dạ dày Ngày nay, với những máy siêu âm thế hệ mới có độ phân giải cao hơn, đầu dò có tần số cao, kỹ năng của các bác sĩ chuyên về siêu âm cũng không ngừng cải thiện, có thể xác định rõ cấu trúc vách dạ dày Vì vậy siêu âm đã có những đóng góp tích cực trong chẩn đoán các bệnh lý ống tiêu hóa trong
đó có bệnh lý u dạ dày
Trang 2Mục tiêu chung
Đánh giá vai trò của siêu âm trong bệnh lý u
dạ dày
Mục tiêu chuyên biệt
1 Một vài đặc điểm về lâm sàng của những
bệnh nhân có chẩn đoán là u dạ dày
2 Đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của siêu
âm trong phát hiện U dạ dày
ĐỐI TƯỢNG - PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng
Bệnh nhân có dấu hiệu lâm sàng về bệnh lý
dạ dày tới khám tại Khoa Khám bệnh, Bệnh viện
Chợ Rẫy
Bệnh nhân được khám lâm sàng, có chỉ định:
Siêu âm bụng + Nội soi dạ dày tá tràng
Phương pháp
-Tiến cứu-mô tả cắt ngang
-Thời gian: từ tháng 03 tới tháng 08 năm
2010
-Máy siêu âm: Máy siêu âm SIMENS model
SONOLINE G 50 hoặc GE có 2 đầu dò Convex
3,5 MHz và Linear 7,5 Mhz
- Các bước tiến hành:
Bước 1: Chọn bệnh Những bệnh nhân có biểu hiện lâm sàng nghĩ tới bệnh lý dạ dày, có chỉ định siêu âm bụng và nội soi dạ dày Không đưa vào nghiên cứu các trường hợp cấp cứu hoặc đã có kết quả siêu âm + nội soi của tuyến trước
Bước 2: Siêu âm qua ngả bụng Các bác sĩ trong nhóm nghiên cứu tiến hành siêu âm bụng cho bệnh nhân, phát hiện U dạ dày và các bệnh
lý kèm theo
Tiêu chuẩn chẩn đoán u dạ dày: Vách dạ dày d>10mm và mất cấu trúc lớp
Bước 3: Nội soi dạ dày Bệnh nhân được nội soi dạ dày tại khoa Nội soi, Bệnh viện Chợ Rẫy Sinh thiết dạ dày qua nội soi được thực hiện khi
có chỉ định
Bước 4: So sánh đánh giá Từ kết quả siêu
âm bụng, bệnh nhân được chia thành 2 nhóm:
u dạ dày và không u dạ dày So sánh với kết quả nội soi dạ dày, để đánh giá độ nhạy, độ đặc hiệu của siêu âm trong việc phát hiện bệnh lý U dạ dày
Hình 1: Hình ảnh siêu âm vách dạ dày bình thường Hình 2: Hình ảnh siêu âm vách dạy dày 17mm mất
cấu trúc lớp
Trang 3Hình 3 Hình ảnh siêu âm hạch mạc treo d# 6,1 -
6,8mm
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
Trong thời gian nghiên cứu từ tháng 3 tới
tháng 8 năm 2010, có 257 bệnh nhân được đưa
vào nghiên cứu
*Tuổi trung bình: 45,54 tuổi (từ 18 tới 88 tuổi)
*Tỷ lệ nam/nữ: 116 / 257
*Sau khi có kết quả siêu âm bụng, bệnh nhân
được chia thành 2 nhóm
Nhóm 1-Kết quả Siêu âm bụng là U dạ dày:
43 bệnh nhân
Nhóm 2-Kết quả Siêu âm bụng là Không U
dạ dày: 214 bệnh nhân
*Kết quả Nội soi dạ dày tá tràng:
-U dạ dày: 44 bệnh nhân
-Không U dạ dày: 213 bệnh nhân
*So sánh kết quả siêu âm và kết quả nội soi
dạ dày ta có bảng sau
Bảng 1: Đối chiếu kết quả Siêu âm và Nội soi
KQ NS
KQ SA
U dạ dày Không U dạ dày Cộng
-Độ đặc hiệu: 209/213 = 98,1%
-Giá trị tiên đoán dương: 39/43 = 90,7%
-Giá trị tiên đoán âm: 209/214 = 97,6%
*Kết quả siêu âm cho thấy ngoài việc phát hiện U dạ dày, siêu âm còn giúp phát hiện các bệnh lý khác
Bảng 2: Kết quả siêu âm phát hiện các bệnh lý khác
trên 257 bệnh nhân
Bệnh gan (gnm-vg-xg-nang)
22 (13+3+5+1) 8,8
* Phân tích một số đặc điểm lâm sàng nhóm
44 bệnh nhân có kết quả nội soi là u dạ dày Tuổi trung bình 58,4 tuổi, nhỏ nhất là 33 tuổi
và cao nhất là 84 tuổi
Bảng 3: Phân bố tuổi, giới của nhóm 44 bệnh nhân có
kết quả nội soi là u dạ dày
Tuổi
>60 19 61,29 8 61,54 27 61,36
*Nhận xét:
Bệnh nhân nam chiếm tỷ lệ cao: 31/13 khoảng 70,45%
Độ tuổi của bệnh nhân > 60 chiếm tỷ lệ cao tới 61,36%
*Kết quả siêu âm: phát hiện các tổn thương khác trên nhóm 44 bệnh nhân u dạ dày
Bảng 4: Các tổn thương khác được siêu âm phát hiện
Trang 4Kết quả siêu âm Số bn Tỷ Lệ%
*Hình ảnh siêu âm của nhóm 43 bệnh nhân
có kết luận U dạ dày
Bảng 5: Hình ảnh siêu âm vách dạ dày trong nhóm
43 bệnh nhân Siêu âm KL: u dạ dày
*Nhận xét: Vách dạ dày có kích thước >10
mm chiếm tỷ lệ tuyệt đối 100%
Các lớp của vách bị xóa nhòa, mất ranh giới
chiếm 93,02%
BÀN LUẬN
Đặc điểm lâm sàng
Nhân xét về tỷ lệ nam/nữ và về độ tuổi của
bệnh nhân u dạ dày
Kết quả nghiên cứu của chúng tôi: Bệnh
nhân nam chiếm tỷ lệ cao: 31/44 (70,45%) hay là
2,4 lần, độ tuổi của bệnh nhân > 60 chiếm tỷ lệ
cao tới 61,36%
Theo báo cáo của tác giả Đỗ Trọng Quyết và
cộng sự(5), Kết quả điều trị phẫu thuật ung thư
dạ dày tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Thái Bình,
nghiên cứu có 105 bệnh nhân: tỷ lệ nam/nữ là
2,5 và tuổi mắc bệnh trung bình là 58,2 +/- 9,2
Theo báo cáo của tác giả Nguyễn Thị Lan
Hương(6) trong 29 ca chẩn đoán ung thư dạ dày
thì nam chiếm 25 bệnh nhân, nữ chiếm 4 bệnh
nhân, tỷ lệ nam/nữ là 6,25 và trong 37 ca chẩn
đoán ung thư ống tiêu hóa thì độ tuổi trên 60
chiếm 78,38%
Siêu âm
*Vách dạ dày bình thường, trên siêu âm
chúng ta sẽ thấy có độ dày vào khoảng 4-6mm,
có cấu trúc 5 lớp Với hình ảnh siêu âm là 3 lớp
echo dày, xen kẽ 2 lớp echo kém (hình 1)(3,8,7,6)
Trong bệnh lý u dạ dày, do sự phát triển của khối u vách dạ dày sẽ gia tăng kích thước Theo các tài liệu về siêu âm, người ta chọn con số trên
10 mm thì được gọi là dày vách dạ dày do u Vách dạ dày ở trong khoảng 7-10 mm, người ta cho rằng đó là do tổn thương viêm
Khi u dạ dày, khối u phát triển làm phá vỡ cấu trúc lớp Toàn bộ vách dạ dày trở thành một lớp duy nhất, thường là echo kém không đồng nhất hoặc echo hỗn hợp (hình 2)(3,8,7,6)
Ngoài ra, u dạ dày thường gặp là ung thư dạ dày Khi làm siêu âm chúng ta có thể phát hiện các cấu trúc hạch quanh dạ dày, thường có dạng echo kém.(hình 3)
*Độ nhạy, độ đặc hiệu của siêu âm trong phát hiện u dạ dày trong nghiên cứu của chúng tôi khá cao Độ nhạy của chúng tôi là 88,6% và độ đặc hiệu 98,1% Theo báo cáo của tác giả Nguyễn Thiện Hùng(7), thì độ nhạy lên tới 97,5%, báo cáo của tác giả Nguyễn Thị Lan Hương(6) là 91,67%
Có tỷ lệ cao như vậy là do các bác sĩ làm siêu
âm đã được huấn luyện tốt, các máy siêu âm ngày càng có nhiều cải tiến để có chất lượng hình ảnh tốt
Do đó hiện nay siêu âm có thể được dùng làm phương tiện tầm soát u dạ dày, vì ưu thế của siêu âm là không xâm lấn, không độc hại
KẾT LUẬN
Qua quá trình nghiên cứu 257 bệnh nhân, chúng tôi nhận thấy:
-Bệnh lý u dạ dày thường gặp ở bệnh nhân nam, lứa tuổi trên 60
-Hình ảnh siêu âm thường gặp của u dạ dày
là vách trên 10mm, mất cấu trúc các lớp
-Siêu âm qua ngả bụng phát hiện bệnh lý u
dạ dày với độ nhạy 88,6%, độ đặc hiệu 98,1% -Siêu âm cũng góp phần phát hiện các tổn thương phối hợp với tỷ lệ 16,1%
Do đó Siêu âm có vai trò tầm soát khối u dạ dày
Trang 5TÀI LIỆU THAM KHẢO
Guidelines, Society of Diagnostic Medical Sonographt
quả điều trị phẫu thuật ung thư dạ dày tại Bệnh viện đa khoa tỉnh
Thánh Bình từ tháng 1/2006 đến 7/2008 Y học thực hành số 669
trang 32-37
quát
4 Jane A.B, (2004) Abdominal Utrasound, Churchill Livingstone
xuất bản Thuận hóa
khảo sát ung thư ống tiêu hóa, Kỷ yếu các công trình nghiên cứu khoa học Bệnh viện Thống Nhất, trang 459-466
tiêu hóa Tạp chí Siêu âm ngày nay số 10 trang 12-15
đoán, Nhà xuất bản Y học