Việc trang bị hệ thống Bactec trong cấy máu đã giúp cho khoa vi sinh – bệnh viện Chợ Rẫy phát hiện thêm một tác nhân gây nhiễm khuẩn huyết là nấm men – Candida sp. Cuộc khảo sát 6 tháng 10, 11, 12 năm 1999 và 1, 2, 3, năm 2000 đã cho thấy tỉ lệ (+) nấm men khoảng 14% trong số 11% chai máu duong tính. Bên cạnh đó tỉ lệ (+) nấm men trong các chai máu đuọc xem là âm tính (không có dấu hiện dương tính trong 5 ngày) cũng phát hiện được khoảng 2,5%. Đa số các truòng hợp là các bệnh nhân nặng, nhiễm khuẩn bệnh viện với cả đường vào cả nội lẫn ngoại sinh.
Trang 1Chuyên đề ký sinh trùng 1
NẤM MEN – TÁC NHÂN GÂY NHIỄM KHUẨN HUYẾT CẦN CHÚ Ý Ở
NHỮNG BỆNH NHÂN NẰM VIỆN
Hà Mai Dung*
TÓM TẮT
Việc trang bị hệ thống Bactec trong cấy máu đã giúp cho khoa vi sinh–bệnh viện Chợ Rẫy phát hiện thêm
một tác nhân gây nhiễm khuẩn huyết là nấm men – Candida sp Cuộc khảo sát 6 tháng 10, 11, 12 năm 1999
và 1, 2, 3, năm 2000 đã cho thấy tỉ lệ (+) nấm men khoảng 14% trong số 11% chai máu duong tính Bên cạnh đó tỉ lệ (+) nấm men trong các chai máu đuọc xem là âm tính (không có dấu hiện dương tính trong 5 ngày) cũng phát hiện được khoảng 2,5% Đa số các truòng hợp là các bệnh nhân nặng, nhiễm khuẩn bệnh viện với cả đường vào cả nội lẫn ngoại sinh
Đây là báo cáo đầu tiên có tính chất cảnh báo Cần thiết tiếp tục nghiên cứu thêm về việc hoàn thiện qui trình định danh nấm trong điều kiện Viện nam, các đường vào và phân bố dịch tễ của tác nhân nấm men này
ABSTRACT
YEAST: THE ALARMING AGENT OF BLOODSTREAM INFECTION
AT HOSPITALIZED PATIENTS
Ha Mai Dung * Y Hoc TP Ho Chi Minh * Special issue of Parasitology - Vol 5 - Supplement of No 1 - 2001: 58 - 62
With the help of Bactec system in blood culture, microbiology department of Cho Ray hospital has
detected one more pathogen in bloodstream infection that is yeast – Candida sp The survey of 6 months 10,
11, 12/1999 and 1, 2, 3/2000 has revealed the positive rate of yeast (14.6%) among positive blood cultures (11% of total blood cultures) Besides we also have had the positive rate of yeast among negative blood cultures (no positive signal detected in the period of 5 days) that is 2.5% Almost the cases are serious cases, nosocomial infections with both endogenous and exogenous entries This is the first report aimed to warn It’s necessary to continue doing researchs of completing yeast indentification procedure in Vietnamese condition, entries of the agent and its epidemiology in the hospital
MỞ ĐẦU
Từ tháng 8 năm 1999 khoa vi sinh – bệnh viện
Chợ Rẫy sử dụng hệ thống Bactec với chai môi
trường Myco F lytic của hãng BD trong việc cấy
máu các bệnh nhân nằm viện Đến tháng 9 năm
1999 chúng tôi phát hiện được hai trường hợp
nhiễm khuẩn huyết do nấm men tại khoa săn sóc
đặc biệt của bệnh viện Chợ Rẫy Mặc dù trong y
văn thế giới có ghi nhận tác nhân nấm men trong
nhiễm khuẩn huyết, nhưng đây là lần đầu tiên
chúng tôi phân lập tại BVCR Và từ đây đặt ra một
vấn đề là tình trạng nhiễm khuẩn huyết do nấm
men ở BVCR hiện ở mức độ nào
MỤC TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN
CỨU Mục tiêu nghiên cứu
Xác định tỉ lệ nhiễm khuẩn huyết do nấm men Xác định tỉ lệ nhiễm khuẩn huyết do nấm men có thể bị bỏ sót
Phương pháp nghiên cứu
Ghi nhận các trường hợp cấy máu ương tính do nấm men trong các tháng 10,11,12 năm 1999 và tháng 1,2,3 năm 2000
Các chai máu đuọc xem là âm tính (không có dấu hiệu dương tính sau 5 ngày ủ) được chúng tôi giữ lại ở nhiệt độ phòng, sau 2 tháng các chai máu này được rà sóat lại để phát hiện các chai máu
* Khoa Vi sinh - Bệnh viện Chợ rẫy – TP Hồ Chí Minh
Trang 2ương tính và thực hiện qui trình định danh
Qui trình cấy máu tại BVCR
Bệnh nhân được rút 3 – 5 ml máu cho vào chai
môi truòng cấy máu một cách vô khuẩn, sau đó đưa
vào ủ trong máy bactec 9050 hoặc 9240 Chai máu
dương tính được đem ra nhuộm gram và cấy trích
biệt lên MC, BA Khóm khuẩn mọc được đem đi
định danh và làm kháng sinh đồ
Chẩn đoán nấm men trong máu tại BVCR hiện tại
Chẩn đoán các loại nấm men
Từ chai máu Từ khóm nấm
Nhuộm gram
Nấm men
Thử nghiệm ống mầm (germ tube)
Candida sp Candida albicans
Cormeal agar (24 – 48giờ)
Budding Yeast cell
Candida albicans Candida sp
Nấm men khác
Yeast cell hyphae
Yeast cell hyphae, Chlamydospores
Trang 3Chuyên đề ký sinh trùng 3
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
Tình hình cấy máu tại BVCR
Trong thời gian 6 tháng 10, 11, 12 năm 1999 và
1, 2, 3 năm 2000, chúng tôi có
Tổng số mẫu cấy máu : 1795 Số chai máu (+) : 199
Tỉ lệ (+) trung bình : 11,09%
Hình ảnh ống mầm của Candida albicans trong
thử nghiệm germ tube
Trang 4Các tác nhân gây nhiễm khuẩn huyết thường gặp tại BVCR
Ở đây tác nhân trực khuẩn gram (-) chiếm đa
số trong nhiễm khuẩn huyết, kế đó là cầu khuẩn
gram (+) và sau cùng là nấm men Tuy nhiên nếu
xét từng loại vi khuẩn thì tác nhân nấm men cũng
ngang bằng với E coli là loại vi khuẩn thường gặp
nhất theo kết quả trên
Tình trạng nấm men trong máu mọc chậm bị bỏ
sót
Tổng số chai máu (-) khảo sát là 750
Số chai phát hiện nấm men là 19
Tỉ lệ (+) do nấm men ở các chai máu được
xem là (-) là 2,5%
Như vậy thì trong 6 tháng với 1596 chai máu (-)
bỏ ra chúng tôi ước lượng có khoảng 40 chai (+)
nấm men bị bỏ sót ! Và nếu tính luôn số chai dương
tính này thì sẽ đưa tác nhân nấm men lên vị trí thứ
hai, ít hơn trực khuẩn gram (-) nhưng nhiều hơn hẳn
so với cầu khuẩn gram (+)
Tất cả các nấm men phân lập được đều không
phải Candida albicans (thử nghiệm ống mầm (-))
Điều này có phần hơi đặc biệt so với đa số các
khảo sát của các tác giả khác ở nước ngoài là
Candida albicans chiếm đa số trong các nhiễm
khuẩn huyết do nấm [4] Có thể đây là một điểm đặc biệt ở Việt nam Tuy nhiên chúng tôi sẽ hoàn thiện kỹ thuật định danh nấm men tốt hơn khi có điều kiện Vì vậy trong phạm vi bài viết này chúng tôi nhấn mạnh đến tác nhân nấm men là chủ yếu
Một số đặc điểm của bệnh nhân nhiễm khuẩn huyết do nấm men
Trên 80% bệnh nhân nằm ở các khoa săn sóc tăng cường, nghĩa là các bệnh nhân trong tình trạng bệnh nặng, cụ thể là :
Khoa ICU có 18/29 bệnh nhân, chiếm khoảng 62%
T6ICU có 6/29 bệnh nhân, chiếm khoảng 21% Phỏng ICU có 2/29 bệnh nhân, chiếm khoảng 7%
Có 4 trường hợp bệnh nhân vừa nhiễm khuẩn tiểu vừa nhiểm khuẩn huyết do nấm men Một trường hợp bệnh nhân vừa nhiễm khuẩn tiểu, dịch não tủy và máu Và chúng tôi cũng 1 lần phân lập được nấm men ở đầu catheter tĩnh mạch từ trên lâm sàng gởi xuống Tất cả điều này cho thấy một hình
Trang 5Chuyên đề ký sinh trùng 5
ảnh nhiễm khuẩn bệnh viện có nguồn gốc nội sinh
và cả ngoại sinh
Theo tác giả Jarvis tác nhân Candida sp đứng
hàng thứ tư trong các tác nhân gây nhiễm khuẩn
bệnh viện ở các đơn vị săn sóc tăng cường và ngày
càng nhiều hơn có lẽ do việc sử dụng rộng rãi
nhóm cephalosporin thế hệ thứ hai và ba , và đồng
thời cũng là tác nhân đứng đầu trong các nhiễm
khuẩn bệnh viện do nấm [4] Cũng theo nhóm tác
giả này, đa số các nhiễm khuẩn bệnh viện do
candida sp là theo đường nội sinh từ các chủng nấm
định cư ở miệng, đường tiêu hóa, âm đạo hoặc da
Tuy nhiên nhiễm qua con đường ngoại sinh như
nhiều nhân viên y tế săn sóc một bệnh nhân,
thường xuyên vận chuyển bệnh nhân đến nhiều nơi
trong bệnh viện hay việc thiếu các bồn rửa tay
cũng được ghi nhận nhất là đối với Candida không
phải albicans [3] Theo larry G Reimer và cộng sự
thì mặc dù có những tiến bộ trong kỹ thuật phát
hiện nấm ngày nay, việc bệnh nhân bị nhiễm nấm
lan tỏa đe dọa tính mạng nhưng kết quả cấy máu
âm tính vẫn thường xảy ra [2] Một số yếu tố làm
tăng nguy cơ nhiễm khuẩn huyết cũng được đề cập
như bệnh ác tính, tiểu đường, suy giãm miễn dịch,
phỏng nặng, … và một số thủ thuật như đặt catheter
tỉnh mạch, các thủ thuật đường niệu dục hoặc
đường tiêu hóa dưới,… [2]
KẾT LUẬN
Với hệ thống ủ Bactec và môi trường cấy
máu Myco F lytic, tỉ lệ cấy máu dương tính
khoảng 11%
Tỉ lệ nấm men dương tính trong máu phát
hiện được ngang bằng với E coli = 29/199
# 14,6%
Một số trường hợp có nấm men trong máu nhưng không phát hiện được trong vòng 5 ngày và được báo cáo là âm tính, và tỉ lệ nấm men dương tính trong các chai máu âm
# 2,5%
Đa số các bệnh nhân nhiễm khuẩn huyết do nấm men là các bệnh nhân nặng và là nhiễm khuẩn bệnh viện với đường vào là cả nội sinh và ngoại sinh
HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
Hoàn thành qui trình định danh nấm đến mức độ loài rẻ tiền , chính xác trong điều kiện Việt Nam và làm kháng sinh đồ Kiểm soát tác nhân ngoại sinh và hạn chế tác nhân nội sinh trong nhiễm khuẩn bệnh viện do nấm men
Phân bố dịch tễ các loài nấm men phân lập được tại bệnh viện Chợ Rẫy
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 GLENN S BULMER, ĐỖ THỊ NHUẬN FUNGUS Diseases of Southeast Asia, a laboratory manual, 1973
2 LARRY G REIMER, MICHAEL L WILSON AND MELVIN P WEINSTEIN Update on detection of bacteremia and fungemia Clinical Microbiology Reviews, july 1997 : 444 – 465
3 SCOTT K FRIDKIN AND WILLIAM R JARVIS Epidemiology of nosocomial fungal infection Clinical Microbiology Reviews, oct 1996 : 499 – 511
4 WILLIAM R JARVIS Epidemiology of Nosocomial fungal infections, with emphasis on candida species Clinical infectiuos diseases 1995; 20 : 1526-1530