Mục đích của nghiên này là mô tả mức độ hỗ trợ xã hội nhận được và mối liên quan với trầm cảm trên 573 bệnh nhân HIV/AIDS đang được điều trị ARV tại 5 phòng khám ngoại trú của Hà Nội. Kết quả nghiên cứu cho thấy 97,2% bệnh nhân HIV/AIDS nhận được các hỗ trợ xã hội, với điểm số trung bình là 8,14 ± 3,14; cao nhất là hỗ trợ về tình cảm và thấp nhất là hỗ trợ tài chính; % có mẫu thuẫn xã hội là 28,8.
Trang 1Địa chỉ liên hệ: Lê Minh Giang, Viện Đào tạo
YHDP&YTCC, Trường Đại học Y Hà Nội
Email: leminhgiang@hmu.edu.vn
Ngày nhận: 10/10/2015
Ngày được chấp thuận: 26/02/2016
HỖ TRỢ XÃ HỘI VÀ MỐI LIÊN QUAN VỚI TRẦM CẢM
CỦA BỆNH NHÂN HIV/AIDS TẠI 5 PHÒNG KHÁM NGOẠI TRÚ,
HÀ NỘI, NĂM 2013 Trần Thị Ngọc Mai 1 , Bùi Thị Minh Hảo 1 , Trần Khánh Toàn 2 , Lê Minh Giang 1,3
1 Trung tâm Nghiên cứu và Đào tạo HIV/AIDS - Đại học Y Hà Nội
2
Bộ môn Y học gia đình – Đại học Y Hà Nội 3
Bộ môn Dịch Tễ - Đại học Y Hà Nội
Hỗ trợ xã hội có liên quan chặt chẽ tới tình trạng sức khỏe thể chất và tâm thần Mục đích của nghiên này là mô tả mức độ hỗ trợ xã hội nhận được và mối liên quan với trầm cảm trên 573 bệnh nhân HIV/AIDS đang được điều trị ARV tại 5 phòng khám ngoại trú của Hà Nội Kết quả nghiên cứu cho thấy 97,2% bệnh nhân HIV/AIDS nhận được các hỗ trợ xã hội, với điểm số trung bình là 8,14 ± 3,14; cao nhất là hỗ trợ về tình cảm và thấp nhất là hỗ trợ tài chính; % có mẫu thuẫn xã hội là 28,8 Hạn chế hỗ trợ xã hội nhận được, có mâu thuẫn trong các mối quan hệ và ít tiếp xúc với bạn bè và người thân có ảnh hưởng lớn tới tình trạng trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS Kết quả của nghiên cứu chỉ ra phụ nữ, người lớn tuổi, và những nhóm
có tình trạng kinh tế xã hội thấp có nguy cơ của trầm cảm đồng thời có điểm số hỗ trợ xã hội nhận được thấp hơn các nhóm khác Các chương trình can thiệp cần chú ý đến các nhóm yếu thế này trong đó việc tạo các nguồn hỗ trợ xã hội hoặc thay thế hỗ trợ xã hội bằng hỗ trợ của nhà nước là hết sức cần thiết trong bối cảnh cắt giảm kinh phí.
Từ khóa: bệnh nhân HIV/AIDS, trầm cảm, phòng khám ngoại trú, điều trị ARV, hỗ trợ xã hội
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hỗ trợ xã hội có
ảnh hưởng tới tình trạng sức khỏe thể chất và
tâm thần [1] Trầm cảm là một trong những
vấn đề tâm lý phổ biến nhất có ảnh hưởng tới
tuân thủ điều trị và tuổi thọ của bệnh nhân
HIV/AIDS [2] Vai trò của hỗ trợ xã hội với sức
khỏe và các hành visức khoẻ đã thu hút nhiều
quan tâm của nghiên cứu Đa số nghiên cứu
chỉ ra tác động tích cực của hỗ trợ xã hội đối
với các tình trạng căng thẳng, hay trạng thái
trầm cảm Ví dụ như M Sol Ibarra-Rovillard,
Nicholas A Kuiper [3] kết luận rằng càng nhận
được nhiều hỗ trợ xã hội thì càng giảm các
dấu hiệu của tình trạng trầm cảm Các tác giả
cũng tìm cách giải thích về mối quan hệ giữa trầm cảm và hỗ trợ xã hội Trong lý thuyết này, trầm cảm có thể giảm các ảnh hưởng tiêu cực của các sự kiện căng thẳng và khuyến khích các chiến lược ứng phó, hay nói cách khác, huy động các hỗ trợ đặc trưng để đáp ứng với yếu tố gây stress Ví dụ, hỗ trợ tài chính từ bạn bè có thể giúp giảm nhẹ việc bị mất việc làm Một vài nghiên cứu khác cho thấy ảnh hưởng tích cực của hỗ trợ xã hội với bệnh nhân HIV/AIDS như hỗ trợ xã hội có thể giúp tăng tỷ lệ bộc lộ tình trạng nhiễm HIV/AIDS, giảm hành vi nguy cơ và những căng thẳng tâm lý từ kỳ thị xã hội từ đó làm giảm stress
và tăng khả năng ứng phó [4; 5]
Bên cạnh những tác động tích cực, một vài ảnh hưởng tiêu cực của hỗ trợ xã hội cũng đã được trình bày Sheldon Cohen, S Leonard Syme [6] cho rằng hỗ trợ xã hội có thể làm tăng sự lệ thuộc hoặc giảm kỹ năng giải quyết
Trang 2vấn đề, tạo thêm quyền lực cho người cung
cấp dịch vụ do đó ảnh hưởng tiêu cực tới sức
khỏe Ví dụ khi hỗ trợ xã hội được bác sỹ
cung cấp, sẽ làm mối quan hệ bác sỹ – bệnh
nhân trở thành mối quan hệ cho – nhận, và
đôi khi tạo ra những lo sợ ảnh hưởng quyền
lợi và căng thẳng cho người bệnh Ảnh hưởng
tiêu cực khác của mối quan hệ xã hội là taọ ra
sự ràng buộc và thâm chí mâu thuẫn xã hội có
thể ảnh hưởng tới sức khỏe và tình trạng trầm
cảm [7; 8] Tại Việt Nam, một nghiên cứu tiến
hành năm 2014 về các yếu tố ảnh hưởng tới
trầm cảm trên bệnh nhân HIV/AIDS đã được
tiến hành trên cùng bộ số liệu này [9], tuy
nhiên bài viết chỉ tập trung phân tích mối liên
quan của các yếu tố cá nhân với tình trạng
trầm cảm Vì vậy, nghiên cứu này được thực
hiện với mục tiêu: 1 Mô tả mức độ hỗ trợ xã
hội của các bệnh nhân HIV/AIDS; 2 Mô tả mối
liên quan của hỗ trợ và quan hệ xã hội với tình
trạng trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS
II ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
1 Địa điểm: 5 phòng khám điều trị ARV
ngoại trú (Đống Đa, Từ Liêm, Long Biên, Hà
Đông và Hoàng Mai) được chọn có chủ đích
từ 17 phòng khám ngoại trú của Hà Nội Đây
là những phòng khám được thành lập sớm
nhất tại Hà Nội, có số lượng bệnh nhân đang
điều trị ARV lớn và ổn định nhất
2 Thời gian: từ tháng 3 – đến tháng
12/2013
3 Đối tượng
Bệnh nhân từ 18 tuổi trở lên có hộ khẩu
Hà Nội và đã điều trị ARV từ 6 tháng trở lên
tại 5 phòng khám ngoại trú (OPC) được chọn
4 Cỡ mẫu
Nghiên cứu sử dụng một phần bộ số liệu
từ một nghiên cứu lớn, nghiên cứu ban đầu
được ước lượng cỡ mẫu theo công thức sau:
Trong đó: n: cỡ mẫu của nghiên cứu; N: tổng số bệnh nhân HIV có hộ khẩu Hà Nội đang điều trị tại 17 OPC trên địa bàn Hà Nội, khoảng 4000 bệnh nhân tại thời điểm nghiên cứu; p = 0,6 tỷ lệ bệnh nhân có vấn đề liên quan tới ma túy, rượu, trầm cảm và các vấn
đề khác;q = 1 - p; ME = 0,04 khoảng sai chệch chấp nhận được giữa tham số mẫu và giá trị thực của quần thể nghiên cứu;α = 0,05 =>
z2= 1,96
Theo công thức, tính được số bệnh nhân cần thiết trong nghiên cứu này là 508 bệnh nhân Để dự phòng khoảng 10% đối tượng từ chối tham gia hoặc không hoàn thành bảng hỏi, thực tế chúng tôi đã điều tra 573 người
Số lượng bệnh nhân trong mỗi phòng khám được lựa chọn ngẫu nhiên có hệ thống theo danh sách bệnh nhân đến phòng khám nhận thuốc ARV hàng tháng
5 Bộ công cụ thu thập thông tin
Bộ câu hỏi sử dụng một số công cụ đã được chuẩn hóa và tiến hành nhiều nghiên cứu trước đó ở Việt Nam và trên thế giới Bộ công cụ được dịch từ tiếng Anh sang tiếng Việt, điều tra thử nghiệm và test độ tin cậy cao Cụ thể các bộ công cụ sử dụng:
Trầm cảm: sử dụng thang đo mức độ trầm
cảm CESD 20 của Trung tâm Nghiên cứu dịch
tễ học sức khỏe tâm thần Hoa Kỳ[10] Thang
đo gồm 20 câu hỏi về các trạng thái của người bệnh trong tuần trước khi phỏng vấn Bệnh nhân đạt từ 16 điểm trở lên được coi là có dấu hiệu trầm cảm
n =
Z2x p x q + ME2
ME2+
N Z2 x p x q
Trang 3Hỗ trợ xã hội: Sử dụng bộ công cụ trong
nghiên cứu về Sử dụng dịch vụ HIV và chi phí
liên quan (HCSUS) [11] Thang đo bao gồm 4
nội dung: hỗ trợ xã hội nhận được, mâu thuẫn
xã hội, gặp gỡ bạn bè/người thân và số lượng
bạn bè người thân trong mạng lưới Trong đó,
nội dung “hỗ trợ xã hội nhận được” là trọng
tâm phân tích của nghiên cứu này
Phần hỗ trợ xã hội nhận được và phần
mâu thuẫn xã hội đều gồm có 3 mục nhỏ sử
dụng thang Likert (0, 1, 2, 3, 4) để đo lường
Hai biến hỗ trợ xã hội nhận được và mâu
thuẫn xã hội mã hóa bằng cách cộng điểm 3
mục nhỏ, vì vậy giá trị hỗ trợ xã hội nhận
được sẽ có điểm từ 0 - 12 đồng thời mã hóa
bằng biến nhị phân (có, không) “Có” nếu tổng
3 mục nhỏ cộng lại lớn hơn 0; “Không” nếu
tổng này bằng 0
Phần gặp gỡ bạn bè/người thân gồm 2
mục nhỏ, sử dụng thang Likert Phần này
cũng được mã hóa lại bằng biến phân loại và
biến liên tục theo cách tương tự như trên
7 Phân tích số liệu
Dữ liệu được nhập bằng phần mềm
EPI - INFO 3.5.1, sau đó được chuyển sang
phần mềm SPSS 21 để làm sạch và phân
tích Sử dụng t-test, và oneway repeated
ANOVA để mô tả sự khác biệt về mức độ hỗ
trợ xã hội nhận được giữa các nhóm khác
nhau,và sử dụng các mô hình hồi quy nhị
phân, hồi quy đa biến logistic phân tầng để
kiểm định sự khác biệt trong mẫu nghiên cứu
và xác định mối liên quan giữa hỗ trợ xã hội
và các biến độc lập khác với tình trạng trầm cảm của bệnh nhân
8 Đạo đức nghiên cứu
Nghiên cứu này được thông qua Hội đồng đạo đức của cục phòng chống HIV/AIDS, Bộ
Y tế theo quyết định số 94 ngày 08/05/2013
III KẾT QUẢ
1 Đặc điểm hỗ trợ xã hội
Kết quả bảng 1 cho thấy có 97,2% bệnh nhân khai báo có nhận được các hỗ trợ xã hội; trong đó, điểm hỗ trợ tài chính là (1,94 ± 0,06) thấp hơn đáng kể so với hỗ trợ phương tiện (2,84 ± 0,07) và hỗ trợ tình cảm (3,36 ± 0,05) Chỉ 28,8% bệnh nhân báo cáo có “mâu thuẫn xã hội” Trong đó, lần lượt 7,2%, 12,2%
và 20,8% báo cáo rằng họ có “mâu thuẫn nghiêm trọng với bạn bè”, “mâu thuẫn nghiêm trọng với người thân” và “mọi người muốn tôi thay đổi theo cách tôi không muốn”
Về tương tác xã hội, 90,1% bệnh nhân gặp
gỡ hoặc nói chuyện với người thân bạn bè ít nhất một tháng một lần Sự khác biệt giá trị trung bình của tương tác với bạn bè và tương tác với người thân không có ý nghĩa thống kê (p = 0,13)
Số bạn thân trung bình của bệnh nhân HIV/AIDS là 2,38, tuy nhiên có tới 18,3% không thể nhờ sự giúp đỡ hoặc thổ lộ bí mật với một ai đó
Bảng 1 Đặc điểm hỗ trợ xã hội của đối tượng nghiên cứu
Hỗ trợ
xã hội
nhận
được
Hỗ trợ phương tiện (n = 573) 465 (81,2%) 2,84 ± 0,07 0,903**[0,72 - 1,09]
Hỗ trợ tình cảm (n = 573) 532 (92,8%) 3,36 ± 0,05 1,42**[1,26 - 1,59]
Hỗ trợ tài chính (n = 573) 403 (70,3%) 1,94 ± 0,06 Nhóm tham chiếu
Có hỗ trợ xã hội (n = 573) 557 (97,2%) 8,14 ± 3,14
Trang 4Nhóm Tên biến (n) n (%) TB ± SD Khác biệt giá trị
trung bình (95%CI)
Mâu
thuẫn xã
hội
Có mâu thuẫn nghiêm trọng
với người thân trong gia đình
(n = 573)
70 (12,2%) 0,19 ± 0,02 - 0.30
**
[(-0,41) – (-0,18)]
Có mâu thuẫn nghiêm trọng với
- 0.39**
[(-0,5) – (-0,28)] Mọi người cố gắng thay đổi tôi
theo cách không mong muốn
(n = 573)
119 (20,8%) 0,49 ± 0,05 Nhóm tham chiếu
Có mâu thuẫn xã hội (n = 573) 165 (28,8%) 0,78 ± 1,48
Tương
tác xã hội
và mạng
lưới xã
hội
Tương tác với người thân 472 (82,4%) 3,12 ± 1,48 0,10 [-0,03 - 0,2] Tương tác với bạn bè 425 (74,2%) 3,02 ± 1,55 Nhóm tham chiếu
Có tương tác xã hội (n = 573) 516 (90,1%) 6,14 ± 2,54
Số bạn thân (có ít nhất một bạn
*
: Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,05; ** : Sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p < 0,01 Test sử dụng One way repeated Anova test.
2 Mức độ hỗ trợ xã hội giữa các nhóm
Giá trị trung bình hỗ trợ xã hội nhận được không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa các nhóm có nghề nghiệp, tình trạng hôn nhân, có tương tác với người thân bạn bè và có mâu thuẫn
xã hội khác nhau
Bảng 2 Phân bố mức độ hỗ trợ xã hội giữa các nhóm đối tượng
Phân nhóm (n) TB ± SD Khác biệt trung bình [95%CI]
TuổiA
Trình độ
học vấnA
Trung học cơ sở (222) 8,01 ± 3,07 1,264 [-0,05 – 2,58] Trung học phổ thông (228) 8,59 ± 3,09 1,84**[0,53 – 3,16]
Cao đẳng/Đại học (78) 8.09±2.97 1,340 [-0,16 – 2,84]
Trang 5Phân nhóm (n) TB ± SD Khác biệt trung bình [95%CI]
Nghề
nghiệpA
Không ổn định (268) 7,96 ± 3,08 -0,46 [-1,35 - 0,42] Tình
trạng hôn
nhânA
Chưa lập gia đình (113) 8,4 ± 3,41 Nhóm tham chiếu Kết hôn/có bạn tình (363) 8,19 ±,3,0 -0,21 [-1 - 0,59]
Ly hôn/ly thân (97) 7,67 ± 3,30 -0,73 [-1,75 - 0,29] Tình
trạng
chung
sốngA
Có bạn tình/con cái (363) 7,82 ± 3,19 -0,67*[(-1,32) – (-0,02)]
Có thêm bố mẹ/ anh chị em (97) 8,49 ± 3,00 Nhóm tham chiếu Thảo
luận với
nhân
viên y tếT
Trầm
cảmT
Mâu
thuẫn xã
hộiT
Tương
tác với
bạn bè
người
Ít hơn một lần một tháng (57) 7,93 ± 3,13 -0,24 [-1,1 - 0,63]
> = 1 lần/tháng (516) 8,17 ± 3,14 Nhóm tham chiếu
Số lượng
bạn thânT
* : sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, p < 0,05; ** : sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, p < 0,01 A: Anova Test; T: T-test.
Kết quả bảng 2 cho thấy, bệnh nhân HIV/AIDS là người trẻ, nam giới, có học vấn cao, sống với bố mẹ, có thảo luận với nhân viên y tế về sử dụng chất gây nghiện, và không có dấu hiệu trầm cảm có mức độ hỗ trợ xã hội cao hơn các nhóm khác
Trang 63 Mối liên quan giữa hỗ trợ xã hội và trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS
Kết quả phân tích hồi quy nhị phân chỉ ra ít nhận được hỗ trợ xã hội, có mâu thuẫn xã hội và ít gặp gỡ bạn bè/người thân có liên quan tới tình trạng trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS Ngoài ra,còn có các yếu tố nguy cơ khác của tình trạng trầm cảm là: thu nhập thấp, thất nghiệp, đang trong tình trạng ly hôn/ly thân, có các hành vi tiêm chích hay quan hệ tình dục không an toàn, đang sử dụng methadon(p < 0,05)
Bảng 3 Các yếu tố ảnh hưởng tới tình trạng trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS
từ phân tích hồi quy logistic
Tên biến (% trầm cảm) Hồi quy nhị phân
UOR (95%CI)
Hồi quy đa biến
Giới
Nam(33,7%)
Nữ (39%)
1 1,26 (0,88 - 1,81)
Ref 0,81
1 2,25**(1,27 - 3,99) Nghề nghiệp
Ổn định (30,3%)
Không ổn định (33,6%)
Thất nghiệp (52,1%)
0,4**(0,24 - 0,66) 0,46**(0,29 - 0,75) 1
-0,79 -0,66 Ref
0,45*(0,26 - 0,78) 0,52*(0,31 - 0,87) 1 Thu nhập
< 1,5 triệu (45,9%)
1,5 - 4 triệu (34,9%)
> 4 triệu (27,1%)
1 0,56**(0,38-0,83) 0,51**(0,31-0,84)
-Tình trạng hôn nhân
Chưa lập gia đình (41,6%)
Kết hôn/ có bạn tình (30,9%)
Ly hôn/ ly thân (45,4%)
0,86 (0,5 - 1,48) 0,54*(0,34 - 0,85) 1
-0,14 -0,51 Ref
0,87 (0,26 - 0,78) 0,60*(0,31 - 0,87) 1 Hút thuốc trong 30 ngày qua
Có (37,6%)
Không (33,2%)
1,34 (0,95 - 1,90) 1
0,62 Ref
1,86*(1,09 - 3,16) 1 Hành vi nguy cơ (tiêm chích/quan
hệ tình dục không an toàn)
Có (47,4%)
Không (32,5%)
1,87**(1,24 - 2,84) 1
0,54 Ref
1,72*(1,09 - 2,71) 1 Đang điều trị methadone
Có (55,6%)
Không (34,1%)
2,42*(1,22 - 4,78) 1
1,01 Ref
2,76**(1,31 - 5,79) 1
Trang 7Tên biến (% trầm cảm) Hồi quy nhị phân
UOR (95%CI)
Hồi quy đa biến
Hỗ trợ xã hội nhận được 0,94*(0,89 - 1) -0,06 0,94*(0,88 - 0,99) Mâu thuẫn với bạn bè/người thân
Có (52,1%)
Không (28,7%)
2,71**(1,86 - 3,93) 1
0,99 Ref
2,69**(1,88 - 4,02) 1 Gặp gỡ bạn bè, người thân
Nhiều hơn 1 lần/ tháng (33,3%)
Ít hơn 1 lần/ tháng (54,4%)
0,42*(0,24 - 0,72) 1
-1,02 Ref
0,36**(0,20 - 0,68) 1
Overall model coefficients (χ2(df) = 82,97 (11), p < 0,001), Percentage correct = 69,8%
**:sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, p < 0,01 và * : sự khác biệt có ý nghĩa thống kê, p < 0,05.
Kết quả bảng 3 đã chỉ ra ba biến số về hỗ trợ xã hội nhận được, mâu thuẫn và các mối quan
hệ xã hội có liên quan với tình trạng trầm cảm làm thay đổi Nagelkerke R square từ 10,6% đến 18,5%, trong đó mâu thuẫn xã hội có liên quan mạnh nhất tới tình trạng trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS (β = 0,99) Ngoài ra, nguy cơ trầm cảm ở nữ cao gấp 2,25 lần nguy cơ trầm cảm ở nam Người bệnh HIV/AIDS có nghề nghiệp có thể giảm nguy cơ trầm cảm từ 0,45 - 0,54 lần so với nhóm bị thất nghiệp Tương tự, người ly hôn/ly thân, hút thuốc, có hành vi tiêm chích hay quan hệ tình dục không an toàn, có sử dụng methadon có nguy cơ trầm cảm cao hơn những người khác
Mô hình hồi quy đa biến được xây dựng nhằm xác định mối liên quan và độ mạnh của mối liên quan giữa các biến hỗ trợ xã hội và tình trạng trầm cảm Sau khi đưa các biến nhân khẩu học vào nhóm 1, các biến hỗ trợ xã hội được đưa vào nhóm 2 nhằm đánh giá ảnh hưởng của các biến hỗ trợ xã hội tác động đến trầm cảm sau khi đã kiểm soát các biến nhân khẩu học
IV BÀN LUẬN
Kết quả nghiên cứu này bổ sung cho
nghiên cứu Lê Minh Giang, Bùi Thị Minh Hảo,
Văn Đình Hòa [9] về ba thành tố của thang đo
hỗ trợ xã hội HCSUS (hỗ trợ xã hội nhận
được, mâu thuẫn xã hội và gặp gỡ bạn bè/
người thân) có liên quan chặt chẽ với tình
trạng trầm cảm Tương tự kết quả nghiên cứu
ở Trung Quốc về các yếu tố liên quan tới trầm
cảm, nghiên cứu này chỉ ra rằng phụ nữ,
người thất nghiệp, có hành vi tiêm chích hoặc
quan hệ tình dục không an toàn, sử dụng methadone, và đặc biệt là có ít các hỗ trợ xã hội sẽ làm tăng nguy cơ trầm cảm trên bệnh nhân HIV/AIDS
Đáng chú ý, có mâu thuẫn xã hội có ảnh hưởng lớn tới tình trạng trầm cảm của bệnh nhân HIV/AIDS hơn cả hỗ trợ xã hội nhận được (βs = 0,99 và -0,06) Trong một nghiên cứu về ảnh hưởng của những quan hệ xã hội tiêu cực đã cho thấy chỉ ra rằng, những người
Trang 8có mâu thuẫn với thành viên gia đình có khả
năng bị rơi vào tình trạng trầm cảm cao gấp
13 lần những người khác Trong nghiên cứu
này, người có mâu thuẫn xã hội có nguy cơ
trầm cảm cao gấp 2,7 lần so với những người
khác So sánh với những nghiên cứu khác, tỷ
lệ có mâu thuẫn nghiêm trọng trong số các
bệnh nhân HIV/AIDS ở Việt Nam thấp hơn
các nơi khác như New York hay sub - Saharan
Châu Phi [13] Ivana Marková,Alex Gillespie
[14] kết luận rằng mâu thuẫn có thể gây ra
phân biệt đối xử, bất công bằng và thiếu tin
tưởng giữa mọi người trong xã hội Mặc dù tỷ
lệ báo cáo có mâu thuẫn không phổ biến
nhưng cũng cần đặt ra khả năng bệnh nhân
báo cáo ít hơn thực tế do tâm lý chung của
người Việt Nam không muốn nói về mâu
thuẫn trong gia đình Ngoài ra trong bối cảnh
tới đây khi nguồn lực hạn chế và bệnh nhân
và gia đình phải đóng góp nhiều hơn cho
chăm sóc điều trị HIV/AIDS thì có thể sẽ làm
gia tăng thêm mâu thuẫn xã hội xuất phát từ
kỳ thị và bất công bằng đối với bệnh nhân
HIV/AIDS
Phụ nữ, người lớn tuổi và các nhóm có
tình trạng kinh tế xã hội thấp vừa là nhóm ít
nhận được các hỗ trợ xã hội vừa có nguy cơ
trầm cảm cao Kết quả này tương tự một vài
phát hiện của các nghiên cứu trước kia [15],
phụ nữ, người lớn tuổi và các nhóm có tình
trạng kinh tế xã hội thấp là những nhóm dễ bị
tổn thương với các nguyên nhân căng thẳng
và khó có khả năng ứng phó với các căng
thẳng Trong bối cảnh những thay đổi của
hoạt động phòng chống HIV/AIDS trong thời
gian qua từ việc được hỗ trợ toàn bộ các dịch
vụ dành cho bệnh nhân HIV/AIDS chuyển dịch
sang việc người bệnh (và gia đình) có trách
nhiệm chi trả cho những dịch vụ sử dụng và
điều trị, thì những nhóm ít nhận được các hỗ
trợ xã hội cũng là những nhóm yếu thế và do
đó có nguy cơ cao trong việc tiếp cận và sử dụng dịch vụ sẵn có
V KẾT LUẬN
Nghiên cứu này cho thấy hạn chế hỗ trợ xã hội, có mâu thuẫn trong các mối quan hệ và hạn chế tương tác xã hội có liên quan đến nguy cơ trầm cảm Người lớn tuổi, phụ nữ và các nhóm có tình trạng kinh tế xã hội thấp là những nhóm có hạn chế trong việc nhận được các hỗ trợ xã hội và đồng thời có nguy cơ trầm cảm Điều này đặt ra nhu cầu cần phải
có những can thiệp nhằm hỗ trợ các nhóm yếu thế, nâng cao các hỗ trợ xã hội (hoặc các biện pháp thay thế hỗ trợ xã hội bằng các hỗ trợ của nhà nước) nhằm giúp nhóm này có khả năng đương đầu với các nguy cơ của các vấn đề sức khoẻ tâm thần
Lời cảm ơn
Nghiên cứu này được thực hiện bởi trung tâm nghiên cứu và đào tạo HIV/AIDS trường đại học Y Hà Nội năm 2013 Chúng tôi xin cảm ơn sự hỗ trợ của Cục phòng chống HIV/ AIDS, Bộ Y tế; cán bộ nhân viên của 5 phòng khám ngoại trú điều trị ARV tại Hà Nội và 573 bệnh nhân đã tham gia nghiên cứu này
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Sheldon Cohen (2004) Social
relation-ships and health The American psychologist,
59(8), 676 - 684.
2 Sharon M Valente(2003) Depression
and HIV disease The Journal of the
Associa-tion of Nurses in AIDS Care : JANAC, 14(2),
41 - 51
3 M Sol Ibarra-Rovillard và Nicholas A Kuiper(2011) Social support and social
nega-tivity findings in depression: perceived
respon-siveness to basic psychological needs Clinical
psychology review, 31(3), 342 - 352.
Trang 94 Shan Qiao, Xiaoming Li và Bonita
Stanton (2014) Social Support and
HIV-related Risk Behaviors: A Systematic Review
of the Global Literature AIDS and behavior,
18(2), 419 - 441.
5 J M Serovich, P S Brucker., J A.
Kimberly (2000) Barriers to social support for
persons living with HIV/AIDS AIDS care, 12
(5), 651 - 662.
6 Sheldon Cohen., S Leonard Syme
(1985) Social support and health, Academic
Press, Orlando, Fla
7 John Oetzel, Bryan Wilcox, Ashley
Archiopoli et al (2014) Social support and
social undermining as explanatory factors for
health-related quality of life in people living
with HIV/AIDS Journal of health
communica-tion, 19(6), 660 - 675.
8 Karen S Rook (1990) Stressful aspects
of older adults’ social relationships: Current
theory and research Stress and coping in
later-life families, 173 - 192.
9 Lê Minh Giang, Bùi Thị Minh Hảo và
Văn Đình Hòa(2014) Depression and
associ-ated factors of patients at five HIV Out-Patient
Clinics in Hanoi in 2013 Viet Nam Journal of
Medicine and Pharmacy - VJMP.
10 Eaton WW, Muntaner C, Smith C et
al (2004) Center for Epidemiologic Studies
Depression Scale: Review and revision (CESD and CESD - R) http:// www.valueoptions.com/providers/education_ Center/Provider_Tools/depression_Screening pdf>
11 RAND Corporation (1997) HCSUS
Baseline Questionnaire, <http://www.rand.org/ health/projects/hcsus/Base.html>
12 Honghong Wang, Caihong Zhang,
Ye Ruan et al (2014) Depressive Symptoms
and Social Support Among People Living With
HIV in Hunan, China Journal of the
Associa-tion of Nurses in AIDS Care, 25(6), 568 - 576.
13 Edward J Mills, Sonal Singh, Brett
D Nelson et al (2006) The impact of conflict
on HIV/AIDS in sub-Saharan Africa
International Journal of STD & AIDS, 17(11),
713 - 717
14 Ivana Marková và Alex Gillespie
(2012) Trust and conflict: Representation,
culture and dialogue, Routledge/Taylor &
Francis Group, New York, NY, US
15 J A Ciesla và J E Roberts (2001).
Meta-analysis of the relationship between HIV infection and risk for depressive disorders
The American journal of psychiatry, 158(5),
725 - 730
Summary SOCIAL SUPPORT AND ITS ASSOCIATION WITH DEPRESSIVE SYMTOMS AMONG HIV/AIDS PATIENTS AT 5 OUT PATIENT CLINICS
IN HANOI, 2013
Studies has shown that social support has significant impacts on physical and mental health [1] This study aims at exploring the level of social support received by 573 HIV/AIDS patients with ARV-treatment at 5 out Patient Clinics in Hanoi and its relation to depression The result shows that 97.2% HIV/AIDS patients had received various types of social support, with mean ± std at 8.14 ± 3.14, in which emotional support ranked the highest and financial support was the lowest one The rate of patients experiencing social conflicts was 28.8 Limited social support, conflicts in social relationship and limited interaction with friends and relatives have serious impacts on
Trang 10depression among HIV/AIDS patients The study also highlights that women, older people and people with low socio-economic status face with more risks of depressive symptoms while receiving less social support than other groups Therefore, intervention programs need targeting these disadvantaged groups, creating more social support or replacing informal resources by government’s support, which is critically important in the case of budget reduction
Keywords: HIV/AIDS patients, depression, social support