Nghiên cứu ở bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp với mục tiêu: xác định tần suất loãng xương, đánh giá các yếu tố liên quan gây loãng xương nam giới và tìm hiểu mối tương quan giữa các hormone giới tính với mật độ xương ở nhóm đối tượng nghiên cứu này.
Trang 1ĐÁNH GIÁ TÌNH TRẠNG LOÃNG XƯƠNG, MỐI TƯƠNG QUAN
GIỮA MẬT ĐỘ XƯƠNG VÀ HORMONE GIỚI TÍNH
Ở BỆNH NHÂN NAM ≥ 50 TUỔI TẠI KHOA NỘI CƠ XƯƠNG KHỚP
BỆNH VIỆN CHỢ RẪY
Huỳnh Văn Khoa*, Lê Anh Thư*
TÓM TẮT
Cơ sở nghiên cứu và mục tiêu: Các nghiên cứu trên thế giới cho thấy có 6% - 10 % nam giới trên 50 tuổi
có biểu hiện loãng xương và có khoảng 1/5 nam giới trên 50 tuổi có khả năng bị gãy xương do loãng xương trong suốt thời gian còn lại của đời sống Hormone giới tính đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển và duy trì khối lượng xương Chúng tôi tiến hành nghiên cứu ở bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp với mục tiêu: xác định tần suất loãng xương, đánh giá các yếu tố liên quan gây loãng xương nam giới và tìm hiểu mối tương quan giữa các hormone giới tính với mật độ xương ở nhóm đối tượng nghiên cứu này
Đối tượng, Phương pháp nghiên cứu: Nghiên cứu tiến cứu, cắt ngang được thực hiện trên các bệnh nhân
nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp tại khoa nội Cơ Xương Khớp, bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 4 đến tháng 7
năm 2011 Đo nồng độ testosterone và estradiol bằng phương pháp electrochemiluminescence immunoassay
trên máy Licence của Italy Đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA trên máy Hologic ở hai vị trí cột sống thắt lưng và cổ xương đùi Đánh giá tình trạng suy giảm hormone sinh dục dựa vào tiêu chuẩn nồng độ
testosterone < 3ng/ml (300 ng/dL) và chẩn đoán loãng xương dựa vào tiêu chuẩn của WHO
Kết quả: Có 84 bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp được nghiên cứu, tỉ lệ loãng xương là
27,4% và 63,1% bị thiếu xương Bước đầu cho thấy các yếu tố liên quan đến loãng xương ở nhóm bệnh nhân ở nghiên cứu này là: tình trạng sử dụng corticoid kéo dài (22,6%), lạm dụng rượu bia (16,7%), hút thuốc lá, kém vận động Nồng độ testosterone trung bình 3,04 ± 1,21 ng/ml và nồng độ estradiol trung bình 38,14 ± 13,00 pg/ml Bệnh nhân có biểu hiện suy giảm hormone sinh dục với nồng độ testosterone < 3ng/ml (300ng/dl) chiếm tỉ
lệ khá cao 48,80% và tỉ lệ bệnh nhân có nồng độ estradiol thấp < 31pg/ml là 23,80% (nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ estradiol dưới ngưỡng này thì ảnh hưởng đến mật độ xương) Xác định mối tương quan giữa nồng độ testosterone và nồng độ estradiol với mật độ xương ở cột sống thắt lưng và cổ xương đùi bằng phân tích hồi quy tuyến tính đa biến ở nhóm đối tượng nghiên cứu này chưa thấy có ý nghĩa thống kê
Kết luận: Tỉ lệ bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp bị loãng xương là khá cao 27,4% Các yếu
tố liên quan đến loãng xương ở nhóm bệnh nhân này là do tình trạng sử dụng corticoid kéo dài, lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, ít vận động Mặc dù tình trạng suy giảm hormone sinh dục ở đối tượng nghiên cứu này là rất cao 48,8% nhưng mối tương quan giữa nồng độ testosterone và nồng độ estradiol với mật độ xương ở cả hai vị trí cột sống thắt lưng và cổ xương đùi là không rõ ràng
Từ khóa: loãng xương; hormone giới tính
ABSTRACT
ASSESSEMENT THE CONDITION OF OSTEOPOROSIS, THE CORRELATION BETWEEN BONE MINERAL DENSITY AND SEX HORMONES IN MALE PATIENT ≥ 50 YEAR OF AGE IN
DERPARTMENT OF RHEUMATOLOGY – CHO RAY HOSPITAL
Huynh Van Khoa, Le Anh Thu* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 17 - Supplement of No 1 - 2013: 170 - 174
* Khoa Nội Cơ Xương Khớp - Bệnh viện Chợ Rẫy
Trang 2Studies worldwide show a 6% - 10 % of men over age 50 have osteoporosis and about 1/5 of men over age 50
is likely to fracture due to osteoporosis during the remaining period of life Sex hormone play an important role in developing and maintaining bone mass We conduct research in male patient ≥ 50 years of age with musculoskeletal pathology objectives: determine the frequency of osteoporosis and assessment of relevant factors in osteoporosis men and find out the correlation between the sex hormones with bone mineral density in the study groups
Research methods: Prospective study, cross –section is done on male patients ≥ 50 years old with
musculoskeletal diseases in department of rheumatology, Cho Ray hospital from April to July 2011 Testosterone and estradiol levels measured by electrochemiluminescence immunoassay method on Italy’s License Measurement of bone density by DEXA on a Hologic method at two positions of lumbar spine and femoral neck Assess impairment based on the sex hormone testosterone standards < 3ng/ml (300ng/dl) and diagnosis of osteoporosis based on WHO criteria
Results: There are 84 male patients ≥ 50 years of age with musculoskeletal disease were studied, prevalence of
osteoporosis was 27.4% and 64.1 had osteopenia Initially showed factors associated with osteoporosis in patients
in this study are: the use of prolonged corticosteroid (22.6%), alcohol abuse (16.7%), smoking, poor motor The average concentration of testosterone 3.4 ± 1,1 ng/ml and average estradiol concentration 38.14 ± 13.00 pg/ml Patients with reduced expression of sex hormone testosterone concentration < 3ng/ml is 23.8% (multiple studies showed relationship between testosterone and estradiol levels the threshold then affect bone density) Determining the relationship between testosterone and estradiol levels with bone mineral density at lumbar spine and femoral neck by linear regression analysis in multivariate research groups have not found meaningful statistics
Conclusion: The proportion of patients ≥ 50 years old male with musculoskeletal disease osteoporosis is
relatively high 27.4% Factors associated with osteoporosis in this patient group is due to prolonged corticosteroid use, alcohol abuse, smoking, physical inactivity Although the decline in sex hormone research subjects is very high 48.8% but the relationship between testosterone and estradiol levels with bone density in both position of the lumbar spine and femoral neck is not clear
Keywords: osteoporosis; sex hormone
ĐẶT VẤN ĐỀ
Loãng xương nam giới cũng đóng vai trò
quan trọng như loãng xương ở nữ giới Các
nghiên cứu trên thế giới cho thấy có 6% - 10 %
nam giới trên 50 tuổi có biểu hiện loãng xương
và có khoảng 1/5 nam giới trên 50 tuổi có khả
năng bị gãy xương do loãng xương trong suốt
thời gian còn lại của đời sống(3,5) Có đến 50 –
70% loãng xương nam giới có liên quan đến
các nguyên nhân gây loãng xương thứ phát
như: lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, ít vận
động, sử dụng thuốc có chứa corticoid kéo dài,
bệnh lý mạn tính đường tiêu hóa, suy giảm
tuyến sinh dục…(2,5) Do vậy việc tầm soát các
yếu tố nguy cơ gây loãng xương thứ phát ở
nam giới rất quan trọng
Hormone giới tính đóng vai trò rất quan trọng trong việc phát triển và duy trì khối lượng xương Ở nữ mối tương quan giữa mật độ xương và estrogen là rất rõ ràng và phụ nữ sau mãn kinh việc suy giảm nồng độ estrogen đã làm gia tăng tỉ lệ bệnh loãng xương Ở nam giới nhất là trên 50 tuổi việc suy giảm testosterone tăng lên theo thời gian, tuy nhiên mối tương quan giữa testosterone và mật độ xương là không rõ ràng bằng estrogen (một hormone sinh dục nữ cũng có ở nam giới)(1,5)
Chúng tôi tiến hành nghiên cứu ở bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp với mục tiêu: xác định tần suất loãng xương, đánh giá các yếu tố liên quan gây loãng xương nam giới và tìm hiểu mối tương quan giữa các hormone giới tính với mật độ xương ở nhóm đối tượng nghiên
Trang 3cứu này
ĐỐI TƯỢNG – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu tiến cứu, cắt ngang được thực
hiện trên các bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh
lý cơ xương khớp tại khoa nội Cơ Xương
Khớp, bệnh viện Chợ Rẫy từ tháng 4 đến
tháng 7 năm 2011
Các bệnh nhân được hỏi bệnh tiền sử, bệnh
sử và làm các xét nghiệm đánh giá các yếu tố liên
quan đến loãng xương bằng mẫu bệnh án
nghiên cứu thống nhất Chú ý đến các yếu tố
nguy cơ LX thứ phát như:
- Tiền sử dụng corticoide kéo dài (tương
đương ≥ prednisolone 5mg/ngày > 3 tháng)
- Lạm dụng rượu bia (tương đương ≥ 3 đơn
vị/ngày)
- Hút thuốc lá ≥ 10 gói/năm
- Bất động kéo dài ≥ 2 tháng hoặc ít vận động
- TS cá nhân hoặc gia đình bị gãy xương do
LX
- Giảm năng tuyến sinh dục
- Tăng năng tuyến cận giáp
Đo nồng độ testosterone và estradiol bằng
phương pháp electrochemiluminescence
immunoassay trên máy Licence của Italy
Đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA
trên máy Hologic ở hai vị trí cột sống thắt lưng
và cổ xương đùi
Đánh giá tình trạng suy giảm hormone sinh
dục dựa vào tiêu chuẩn nồng độ testosterone <
3ng/ml (300 ng/dL) và chẩn đoán loãng xương dựa vào tiêu chuẩn của WHO (Tscore < -2,5 loãng xương; -2,5 ≤ Tscore ≤ -1, thiếu xương; Tscore > -1, bình thường)(4,5)
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Đặc điểm nhóm nghiên cứu (n = 84)
Phân bố bệnh nhân theo tuổi (n=84)
Tuổi TB của nhóm NC là 68,38 ± 9,95 (50 tuổi – 89 tuổi)
Đặc điểm nghề nghiệp (n=84)
Vận động thể lực (n=60)
Hoạt động thể lực Tần số %
Đặc điểm BMI (n=84)
Chỉ số BMI trung bình của nhóm nghiên cứu
là 20,72 ± 1,97
Chỉ số sinh hóa
Chỉ số sinh hóa Trung bình Độ lệch chuẩn Trung vị Khoảng tứ phân vị
Sự khác biệt về nồng độ hormone và BMD theo nhóm tuổi
Tuổi Nồng độ Testosterone (n=83) Nồng độ Estradiol (n=79) BMD đùi (n=81) BMD thắt lưng (n=81)
Trang 4Tuổi Nồng độ Testosterone (n=83) Nồng độ Estradiol (n=79) BMD đùi (n=81) BMD thắt lưng (n=81)
Tỷ lệ bệnh nhân bị suy giảm testosterone
<3ng/ml và tỷ lệ có estradiol <31pg/nl (n=84)
Sự khác biệt về BMD ở cổ xương đùi và
BMD ở thắt lưng giữa nhóm có giảm
testosterone < 3ng/ml với nhóm không
giảm testosterone và giữa nhóm có
estradiol <31pg/l
Tuổi Giảm
testosterone
Không giảm testosterone
p Estradiol
<31pg/l
Estradiol
≥31pg/l
p
BMD
đùi
0,10
0,64 ± 0,11 0,030 BMD
TL
0,17
0,88 ± 0,14 0,259
Tỉ lệ loãng xương ở CSTL
Tỉ lệ loãng xương ở cổ xương đùi
Các yếu tố nguy cơ loãng xương
Nguy cơ tương đối của các yếu tố trên BMD
Yếu tố nguy cơ RR % 95 conf intervan P
Dùng corticoide kéo
dài
Suy giảm hormone
sinh dục
Chỉ có yếu tố sử dụng cortocoide kéo dài là
có ảnh hưởng trên BMD có ý nghĩa thống kê ở
nhóm đối tượng nghiên cứu này
Tương quan giữa nồng độ hormone và BMD
Tương quan giữa nồng độ hormone và BMD
Tương quan Hệ số
tương quan
p Phương trình hồi
quy
Giữa BMD ở cổ xương đùi và testosterone
0,01*testosterone Giữa BMD ở cổ
xương đùi và estradiol
0,001*estradiol Giữa BMD ở thắt
lưng và testosterone
0,78 + 0,03*testosterone Giữa BMD ở thắt
lưng và estradiol
0,76 + 0,003*estradiol
Chưa thấy rõ mối tương quan giữa nồng độ hormone sinh dục với BMD ở nhóm đối tượng nghiên cứu này
BÀN LUẬN
Kết quả nghiên cứu trên cho thấy tỉ lệ bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ xương khớp bị loãng xương là khá cao 27,4% nếu đo BMD ở cổ xương đùi và 33,3% đo BMD ở cột sống thắt lưng Kết quả này có phần cao hơn các nghiên cứu về tỉ lệ loãng xương nam giới trong cộng đồng ở một số nghiên cứu trong nước cũng như trên thế giới(2,4), điều này có thể giải thích được là
do nghiên cứu này thực hiện trên các bệnh nhân nhập viện có bệnh lý cơ xương khớp và đây là những đối tượng có nguy cơ loãng xương cao Phân tích các yếu tố nguy cơ về loãng xương thì
ở nhóm bệnh nhân này cho thấy việc sử dụng corticoide kéo dài làm ảnh hưởng rõ ràng đến loãng xương
Trong nghiên cứu này khi phân tích mối tương quan giữa BMD và nồng độ các hormone sinh dục thì cho thấy việc thay đổi nồng độ hormone sinh dục và BMD là chưa rõ ràng Có thể nghiên cứu này mẫu còn nhỏ và việc phân
Trang 5tích trên bệnh nhân nhập viện có rất nhiều yếu
tố nguy cơ loãng xương khác ảnh hưởng lên
BDM của bệnh nhân Việc cần nghiên cứu thêm
với số lượng bệnh nhân đủ lớn để xác định rõ
hơn mối tương quan này là cần thiết
KẾT LUẬN
Tỉ lệ bệnh nhân nam ≥ 50 tuổi có bệnh lý cơ
xương khớp bị loãng xương là khá cao 27,4%
Các yếu tố liên quan đến loãng xương ở nhóm
bệnh nhân này là do tình trạng sử dụng corticoid
kéo dài, lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, ít vận
động Mặc dù tình trạng suy giảm hormone sinh
dục ở đối tượng nghiên cứu này là rất cao 48,8%
nhưng mối tương quan giữa nồng độ
testosterone và nồng độ estradiol với mật độ
xương ở cả hai vị trí cột sống thắt lưng và cổ
xương đùi là không rõ ràng
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Correlation between serum testosterone, estradiol, and sex hormone-binding globulin and bone mineral density in a diverse sample if men J clin Endocrinol Metab 93: 2135-2141
(1997) Long –term effect of testosterone therapy on bone mineral density in hypogonadal men J clin Endocrinol Metab
82 pp.2386-2390
Schrank Y (2009) Total estradiol, rather than testosterone levels, predicts osteoporosis in aging men Arq bras Endocrinol Metab; 53/8:1020-1025
Cauley JA, Orwoll ES (2006) Association of testosterone and estradiol deficiency with osteoporosis and rapid bone loss in older men J clin Endocrinol Metab 91 pp.3908-3915
testosterone and other sex-related factors Curr Opin Endocrinol Dialetes; 12(6):452-458