Mục tiêu của nghiên cứu là so sánh vai trò của bảng câu hỏi này có so sánh với kết quả hô hấp ký. Nghiên cứu cắt ngang thực hiện tại trung tâm y tế Hóc Môn, Thủ Đức, Phú Nhuận và bệnh viện ĐHYD. Hơn 500 người trả lời bảng câu hỏi, những người có hơn 3 câu trả lời đúng sẽ được đo hô hấp ký có thử thuốc giãn phế quản.
Trang 1TẦN SUẤT BỆNH PHỔI TẮC NGHẼN MẠN TÍNH DỰA VÀO BẢNG CÂU HỎI TẦM SOÁT CỦA GOLD
Lê Thị Huyền Trang*, Lê Thị Tuyết Lan**
TÓM TẮT
Mục tiêu: Tần suất BPTNMT và gánh nặng kinh tế của nó ngày càng tăng Hô hấp ký là tiêu chuẩn vàng
để chẩn đoán bệnh nhưng không được thực hiện phổ biến cho bệnh nhân Với bảng câu hỏi tầm soát của GOLD
có thể giúp chọn ra những đối tượng nguy cơ cao bệnh BPTNMT Mục tiêu của nghiên cứu là so sánh vai trò của bảng câu hỏi này có so sánh với kết quả hô hấp ký
Phương pháp: nghiên cứu cắt ngang thực hiện tại trung tâm y tế Hóc Môn, Thủ Đức, Phú Nhuận và bệnh
viện ĐHYD Hơn 500 người trả lời bảng câu hỏi, những người có hơn 3 câu trả lời đúng sẽ được đo hô hấp ký có thử thuốc dãn phế quản
Kết quả: Dựa vào hô hấp ký 33 bệnh nhân được chẩn đoán là BPTNMT- tần suất là 25,7% Đa số phát hiện
ở giai đoạn II (42,4%)
Kết luận: bảng câu hỏi tầm soát BPTNMT của GOLD hiệu quả xác định đối tượng nguy cơ cao BPTNMT
để cho đo hô hấp ký Sử dụng bảng câu hỏi này có thể làm giảm thời gian và chi phí phát hiện BPTNMT, góp phần phát hiện sớm bệnh
ABSTRACT
PREVALENCE OF COPD BASE ON THE GOLD QUESTIONNAIRE
IN SCREENING FOR COPD
Le Thi Huyen Trang, Le Thi Tuyet Lan
* Y Hoc TP Ho Chi Minh * Vol 13 - Supplement of No 1 - 2009: 92 - 94
Objectives: The burden of COPD is high and its prevalence is increasing Spirometry is the gold standard
for diagnosis of COPD but performing spirometric test for all symptomatic people is not practical The GOLD questionnaire could be used to identify patients with high risk of COPD But the screening role of the GOLD questionnaire should be elucidated by comparing with the result of Spirometric test with bronchodilator This is the aim of this study
Methods: This is a cross – sectional study, realized in Hocmon, Thu duc, Phu Nhuan and Medical
University Hospital Over 500 attended people have been screened by 5 questions in the questionnaires of GOLD Subjects who had answered “Yes” for 3 questions or more were selected to undergo spirometric test with bronchodilator
Results: Using of spirometry, 33 patients COPD were diagnosed – the prevalence is 25.7 % Most of them
are in the stage II (42.4%)
Conclusions: So, the GOLD questionnaire is very effective in pointing out the patients with high probability
of COPD to be tested by spirometry The use of this GOLD questionnaire reduce the cost and the time in detecting COPD
ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây, bệnh phổi tắc
nghẽn mạn tính (BPTNMT) ngày càng được
quan tâm vì tần suất mắc bệnh và tử vong ngày càng tăng cao Theo Tổ chức Y tế Thế giới, có khoảng 600 triệu người bị BPTNMT trên toàn
* Bộ môn Nội – Đại học Y Dược TP.HCM ** Bộ môn Sinh Lý ĐHYD TP.HCM
Trang 2cầu và 2,75 triệu người tử vong trong năm 2004
Tử vong do BPTNMT được xếp hàng thứ 6 vào
năm 1990 sẽ vượt lên hàng thứ 3 năm 2020
Nghiêm trọng hơn, trong khi tần suất các bệnh
gây tử vong hàng đầu hiện nay như bệnh mạch
vành, tai biến mạch máu nảo và các nguyên
nhân khác có khuynh hướng giảm xuống thì tần
suất BPTNMT lại gia tăng đến 163% Theo tính
toán của Hội Hô Hấp Châu Á-Thái Bình Dương,
tỉ lệ BPTNMT ở Việt Nam là 6,7%, cao nhất trong
12 nước ở vùng này BPTNMT giai đoạn tiến
triển sẽ làm người bệnh tàn phế nặng nề, chất
lượng cuộc sống bị sụt giảm nghiêm trọng
Bệnh nhân BPTNMT thường được phát hiện
ở giai đoạn trễ, khi đã có những biến chứng nên
việc can thiệp không mang lại hiệu quả và là
gánh nặng y tế và kinh tế cho gia đình bệnh
nhân và xã hội
Ở tất cả các quốc gia, các bác sĩ chăm sóc sức
khỏe ban đầu thường là những người đầu tiên
tiếp xúc những bệnh nhân có những triệu chứng
đầu tiên rất thay đổi và không rõ ràng của
những bệnh hô hấp mạn như BPTNMT, họ cũng
là những người điều trị đầu tiên phần lớn những
bệnh hô hấp mạn.Các bác sĩ chăm sóc sức khỏe
ban đầu có vai trò rất quan trọng trong việc phát
hiện sớm BPTNMT.Tuy nhiên, ở hầu hết các
quốc gia, không có những hướng dẫn chuyên
biệt dành cho bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu
Để hỗ trợ cho việc này, một loạt các bảng câu hỏi
dựa vào triệu chứng (symptom-based
questionnaire) đã được lập ra
Các bảng câu hỏi dựa trên triệu chứng được
sử dụng tại nhiều quốc gia, có thể giúp phát hiện
ra những người có khả năng bị BPTNMT ở ngay
tại tuyến chăm sóc sức khỏe ban đầu và là
phương tiện được sử dụng rộng rãi nhất trong
điều tra dịch tễ bệnh hô hấp Các bảng câu hỏi
tầm soát BPTNMT thường được dùng là của Hội
Lồng Ngực Anh, Liên Minh Quốc tế Chống Lao
và Bệnh Hô Hấp, Hội Lồng ngực Hoa Kỳ -Phân
Ban Bệnh Phổi, bảng câu hỏi tầm soát của
GOLD Việc ra đời những bảng câu hỏi cải biên
này cũng để làm sao cho phù hợp với điều kiện
thực tế của từng vùng
Chúng tôi chọn bảng câu hỏi tầm soát của GOLD nhằm chọn ra đối tượng nguy cơ cao để chẩn đoán xác định BPTNMT
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Thiết kế nghiên cứu
Nghiên cứu mô tả cắt ngang
Đối tượng
Những bệnh nhân đến khám bệnh miễn phí tại trung tâm y tế Hóc Môn, Thủ Đức, Phú Nhuận, Bệnh viện Đại Học Y Dược đồng ý tham gia trả lời bảng câu hỏi tầm soát BPTNMT Những người có 3 trong 5 câu trả lời đúng theo bảng câu hỏi của GOLD được chọn vào nhóm nghiên cứu
Bảng câu hỏi như sau
Ho vài lần trong ngày trong hầu hết các ngày trong tuần
Khạc đàm trong hầu hết các ngày trong tuần
Dễ bị khó thở hơn người cùng tuổi Trên 40 tuổi
Đang hút thuốc lá hoặc đã từng hút thuốc
lá
- Sau khi hoàn tất việc phỏng vấn, các đối tượng sẽ được chụp X quang lồng ngực để loại trừ bệnh viêm nhiễm hay u bướu đường hô hấp
- Thực hiện đo hô hấp ký có thử thuốc giãn
phế quản
- Chẩn đoán xác định BPTNMT theo GOLD khi: FEV1/(F)VC < 70% sau thử thuốc giãn phế quản và hồi phục không hoàn toàn sau thử thuốc giãn phế quản
Có hơn 500 bệnh nhân được phỏng vấn và chọn được 128 bệnh nhân đo hô hấp ký
Thu thập số liệu và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS 16.0
KẾT QUẢ- BÀN LUẬN Đặc điểm dân số nghiên cứu
Tuổi trung bình 58 ± 12,2 Giới: Nam: 106 (82,8%) Nữ: 22 (17,2%)
Trang 3Tỉ lệ hút thuốc là khá cao là 70% (90/128 bệnh
nhân)
Chức năng hô hấp
Min (%) Max (%) Trung bình (%)
Vai trò của bảng câu hỏi tầm soát
Tỉ lệ số câu trả lời đúng ở nhóm bệnh nhân
là:
37.5%
29.7%
32.8%
0
0.05
0.1
0.15
0.2
0.25
0.3
0.35
0.4
3 câu 4 câu 5 câu
T ỉ l s ố câu đ úng
Vai trò của bảng câu hỏi trong chẩn đoán
BPTNMT là
T ỉ l ệ tr ả l ờ i đ úng
Tỉ lệ giai đoạn BPTNMT
Có 33 /128 bệnh nhân được chẩn đoán
BPTNMT dựa vào hô hấp ký Tỉ lệ chẩn đoán là
25,7% Trong đó giai đoạn II chiếm tỉ lệ cao nhất
là 42,4%
Phân độ giai đ ạ n BPTNMT
6.1%
42.4%
33.3%
18.2%
G đ I
G đ II
G đ III
G đ IV
KẾT LUẬN
Tỉ lệ hút thuốc lá cao: 70%
Tỉ lệ chẩn đoán được BPTNMT là: 25,7%
Giai đoạn II chiếm tỉ lệ cao nhất: 42,4% góp phần phát hiện sớm BPTNMT để can thiệp sớm cho bệnh nhân
Với 3 câu trả lời đơn giản giúp chẩn đoán được BPTNMT với tỉ lệ cao
ĐỀ NGHỊ
Bảng câu hỏi tầm soát của GOLD nên được xem là phương tiện sàng lọc nhằm chọn ra những đối tượng nguy cơ cao đo hô hấp ký chẩn đoán BPTNMT Bộ câu hỏi đơn giản dễ hiểu, dễ
sử dụng có thể áp dụng tại các trung tâm y tế nơi không đủ phương tiện chẩn đoán bệnh Giúp chẩn đoán sớm BPTNMT ở những giai đoạn chưa có triệu chứng lâm sàng rõ ràng, phát hiện sớm bệnh và có thế theo dõi quản lý bệnh nhân tốt hơn, giảm gánh nặng kinh tế cho gia đình và
xã hội
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Ana Menezes, Silvia C M, Denise P G, Juvenal D C et al
Prevalence and Risk Factors for COPD according to symptoms and spirometry Journal of COPD 2004; vol1 (2): 173-179
2 Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease Global strategy for the diagnosis, management, and prevention of chronic obstructive pulmonary disease, updated 2006
3. Freeman D, Nordyke RJ, Isonaka S et al (2005) Questions for COPD diagnostic screening in a primary care setting Respiratory medicine;99:1311-1318
4. Peter M A Calverley (2005).Development of a population-based screening questionnaire for COPD. Journal of chronic obstructive pulmonary disease; 2: 225-232
5. Price, DB, Tinkelman, DG, Halbert, RJ, et al Symptom-based questionnaire for identifying COPD in smokers Respiration 2006;73,285-295 [Medline]
6 Tan WC, Seale J P, Charoendratanakul S et al (2003) Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) prevalence in 12 Asia -Pacific countries and regions.Respirology; 8: 192 - 198
7. Zielinski, J, Bednarek, M Early detection of COPD in a high-risk population using spirometric screening. Chest 2001;119,731-736[Medline]